Bài giảng Mẹo và cạm bẫy trong siêu âm doppler chẩn đoán phình động mạch chủ bụng

Phình động mạch chủ bụng là bệnh lý mạch máu thường gặp, triệu chứng lâm sàng nghèo nàn, thường chỉ phát hiện tình cờ hoặc khi đã có biến chứng, phương pháp siêu âm doppler tầm soát và theo dõi phình động mạch chủ bụng để thăm dò hình ảnh quan trọng, dễ thực hiện và lặp lại, có giá trị chẩn đoán và theo dõi cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, qua đào tạo. Bài giảng đưa ra những mẹo và cạm bẫy trong siêu âm doppler chẩn đoán phình động mạch chủ bụng cần chú ý.

MẸO VÀ CẠM BẪY TRONG SIÊU ÂM DOPPLER CHẨN ĐOÁN PHÌNH ĐỘNG MẠCH CHỦ BỤNG

BỘ MÔN TIM MẠCH TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y HÀ NỘI

BS NGUYỄN TUẤN HẢI

0912 475 990

nguyentuanhai@hmu.edu.vn nguyentuanhai@bachmai.edu.vn nguyenhai.md@gmail.com

ĐM sinh dục

GIẢI PHẪU

Clinical Doppler Ultrasound, 3rd Edition

QUY TRÌNH SIÊU ÂM

Đoạn thấp

Clinical Doppler Ultrasound, 3rd Edition

QUY TRÌNH SIÊU ÂM

Siêu âm 2D

Siêu âm Doppler xung

ĐMC bụng đoạn cao ĐMC bụng đoạn thấp

Bhatt et al, Ultrasound Clin 2 (2007) 437–453

Cạm bẫy 1: ĐMC bụng ở đâu?

BN không nhất thiết phải nhịn ăn, nếu chỉ đánh giá nhanh động mạch chủ bụng (5 – 10 phút)

Nếu bụng bệnh nhân nhiều hơi?

Động mạch chủ bụng Tĩnh mạch chủ dưới

Cạm bẫy 2: Có phình ĐMC bụng không?

1 Phình ĐMC bụng (anevrysm):

• Giãn khu trú ĐM chủ (mất tính song song của thành ĐM chủ)

> 150% so với kích thước đoạn ĐM bình thường phía trên

• Thường kích thước ĐMC giãn ≥ 30 mm

Phình hay là giãn ?

Phình động mạch chủ Giãn động mạch chủ

Phình hình thoi hay hình túi ?

Phình hình thoi Phình hình túi

Cạm bẫy 4: Phình hay giả phình?

Phình hay giả phình ?

Phình hình thoi Giả phình ĐMC

Cạm bẫy 5: Đo kích thước khối phình?

115 mm

53 mm

50 mm

56 mm

Đo đường kính trước – sau

của khối phình

Cạm bẫy 6: Đo đường kính ngoài hay

đường kính trong của khối phình?

Eur J Vasc Endovasc Surg 2011 Aug;42(2):195-9

a3 a2 a1

• Đo ở mặt cắt trục ngắn, lấy vuông góc

• Đo đường kính trước – sau (a), lấy tới

lớp ngoại mạc

• Tính trung bình 3 lần liên tiếp:

ĐK khối phình = (a1+a2+a3)/3

Cách đo phình ĐMC bụng (1)

Cạm bẫy 7: Đo thế nào nếu khối phình

ĐMC bụng gấp góc/xoắn?

c1 b1

• Đo ở mặt cắt trục ngắn

• Đo b1 và c1, lấy tới lớp ngoại mạc

• Tính trung bình 3 lần liên tiếp:

a1 = (b1+c1)/2

ĐK khối phình = (a1+a2+a3)/3

Cách đo phình ĐMC bụng (2)

Cạm bẫy 8: Xác định khoảng cách giữa động mạch thận tới cổ trên túi phình?

Khoảng cách giữa ĐM thận  cổ trên phình

Cạm bẫy 9: Không chỉ phình ở một vị trí?

Cạm bẫy 9: Không chỉ phình ở một vị trí?

J Vasc Surg 2000, 31(5), 863-69

1 Trong y văn:

• 5% BN phình ĐMC bụng có kèm theo phình ĐM ở những vị trí khác

2 Diwan (2000): khảo sát 313 BN phình ĐMC:

• 14% BN nam phình ĐMC bụng có kèm theo phình ĐM đùi và/hoặc khoeo

• 0% BN nữ phình ĐMC bụng có kèm theo phình ở vị trí khác

http://ultrasoundcases.info

Phình các vị trí động mạch khác

Phình ĐM chậu gốc Phình ĐM đùi nông Phình ĐM khoeo

Cạm bẫy 10: Không chỉ phình ĐMC đơn thuần?

1 Huyết khối bám thành khối phình gây hẹp

Trục ngắn Trục dọc

Huyết khối bám thành trong khối phình

Vỡ phình ĐMC bụng

Ultrasound Clin 2 (2007) 437–453

Lóc tách thành ĐMC bụng

Phình hình thoi + lóc tách

1 Lòng giả, lòng thật:

• 2D, Doppler màu, Doppler xung

2 Nguyên ủy của lóc tách:

Lóc tách thành ĐMC bụng

Trục ngắn Trục dọc

Ultrasound Clin 2 (2007) 437–453

Lóc tách thành ĐMC bụng

Lòng giả và lòng thật Vị trí nguyên ủy

Ultrasound Clin 2 (2007) 437–453

Hẹp ĐMC bụng

Tắc ĐMC bụng

Michel DAUZAT, 2013

Tắc ĐMC bụng

Michel DAUZAT, 2013

KẾT LUẬN

1 Phình động mạch chủ bụng:

• Bệnh lý mạch máu thường gặp

• Triệu chứng lâm sàng nghèo nàn, thường chỉ phát hiện tình

cờ hoặc khi đã có biến chứng

2 Siêu âm Doppler tầm soát và theo dõi phình ĐMC bụng:

• Là thăm dò hình ảnh quan trọng, dễ thực hiện và lặp lại, có

giá trị chẩn đoán và theo dõi

• Cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa, qua đào tạo