Bài giảng Bệnh thực quản - ThS. Lê Minh Huy

Bài giảng Bệnh thực quản cung cấp các kiến thức giúp người học có thể kể tên và nêu rõ đặc điểm 2 dị tật bẩm sinh của thực quản, nêu rõ đặc điểm tổn thương thực quản trong bệnh co thắt tâm vị, mô tả và phân tích tổn thương của bệnh xước thực quản; túi thừa thực quản và viêm thực quản, mô tả tổn thương của carcinom thực quản.

ThS.Bs Lê Minh Huy

3 Mô tả và phân tích tổn thương của bệnh

xước thực quản; túi thừa thực quản

và viêm thực quản

4 Mô tả tổn thương của carcinom thực quản

1 MÔ HỌC

 Thực quản có niêm mạc là thượng mô lát tầng không sừng hoá, đoạn gần tâm vị có tuyến giống tuyến tâm vị

 Cơ thực quản: cơ vân ở 1/3 trên và cơ trơn 2/3 dưới Không có thanh mạc.

 Có 2 cơ vòng trên và dưới Cơ vòng dưới đóng

mở theo lượng gastrin

cơ trơn 2/3 dưới

cơ vân

ở 1/3 trên

Thực quản: qua nội soi

 Nhìn từ dạ dày  Chỗ tiếp giáp biểu mô

gai-trụ

thượng mô lát tầng không sừng hoá

Không có thanh mạc

Cơ thực quản

 Niêm mạc dạ dày lạc chỗ

 Nhiều mảng niêm mạc dạ dày lạc chỗ

1 DỊ TẬT BẨM

SINH

Đặt mesh bít lỗ dò

Dò trên b/n viêm phổi tái đi tái lại

Carcinom tế bào gai + dò

Dò xuyên cơ

3 MÀNG THỰC QUẢN

- dạng một vòng xiết ở đoạn trên cung động mạch chủ

-phụ nữ > 40 tuổi, -hội chứng Plummer-Vinson

Màng thực quản trên

(Web)

3 VÒNG THỰC QUẢN

- Nơi giáp ranh thượng mô lát tầng - trụ

- Gờ cao vài mm  lòng thực quản

- Trên: phủ thượng mô lát tầng,

- Giữa: mô sợi liên kết giàu mạch máu, tế bào viêm

- Dưới: mô tuyến trụ cao,

- Nuốt nghẹn tăng dần xen khoảng thời gian không triệu chứng

-Bệnh sinh chưa rõ

Vòng thực quản dưới

(Ring)

Schatzki Ring

đoạn cuối thực quản dãn rộng

hình chuông đỉnh ở tâm vị, kéo

một phần tâm vị trượt lên lồng ngực

THOÁT VỊ TRƯỢT (Sliding Hernia) :

 THOÁT VỊ CẠNH THỰC QUẢN :

 Do yếu cơ vùng khe hoành + áp lực lồng ngực thấp

 kéo một phần dạ dày lên ngực

 Thoát vị trượt + thoát vị cạnh thực quản > thoát vị kết hợp

 Hiếm khi có trào ngược nhưng có thể chảy máu túi thoát vị

Các triệu chứng

Vòng Schatzki

Hiatal Hernia

 Thoát vị trƣợt

 Thoát vị cuốn

 Thoát vị loại kết hợp

 NGUYÊN NHÂN VÀ SINH BỆNH HỌC:

 Do lỏng lẻo mô liên kết nâng đở ->thoát vị tăng theo

 Sơ sinh : hết nôn trớ sau 6-9 tháng tuổi, chổ nối dd-tq

 bình thường ở tuổi trưởng thành

 Biến chứng thiếu máu, xoắn thắt nghẹt, nhồi máu,

 viêm loét chợt

 KHẢO SÁT NỘI SOI:

 Nội soi:

– xác định chính xác chỗ nối dd-tq ưu điểm

– khảo sát tốt tình trạng trào ngược

– Cho phép sinh thiết trong TQ Barrett, teo hẹp TQ

– Can thiệp chảy máu, phát hiện các tổn thương đi kèm

 Chú ý:

 Quặt ngược máy khảo sát tránh bỏ sót vùng đáy vị

 ĐIỀU TRỊ

1 TV trượt:

 Không cần điều trị

 Khuyên bệnh nhân béo phì nên giảm cân

 Tránh ăn nhiều ở người bình thường

 Có thai nên dùng antacid trước khi ngu

 Dùng kháng H2 cho người chán ăn và cả người

không viêm trào ngược

 Loét niêm mạc điều trị giống viêm trào ngược

2 TV cạnh thực quản : nên phẫu thuật

– Nôi soi can thiêp khi chảy máu, cắt vòng Schatzki nếu cĩ hẹp phối hợp

– Theo dõi tổn thương nghi ngờ chuyển ác tính và cắt niêm mạc

– Định hướng tốt cho nhà lâm sàng trong điều trị, giảm được các nguy cơ biến chứng đe dọa mạng sống cuả người bệnh trong tương lai

– Nội soi đóng vai trò quan trọng trong chẩn đoán và tiên lượng

Vai trò của nội soi

5 XƯỚC THỰC QUẢN

- HỘI CHỨNG MALLORY-WEISS

 ở những người nghiện rượu, nôn mửa,

Mallory-Weiss

Mallory-Weiss

Mallory-Weiss

6 DÃN TĨNH MẠCH

 Các tĩnh mạch thực quản phình to, ngoằn ngoèo

 Hậu quả của tăng áp lực tĩnh mạch cửa

 Thường ở 1/3 dưới thực quản, trong lớp dưới niêm mạc, đẩy lớp niêm mạc nhô vào lòng thực quản, nên dễ bị viêm nhiễm

 Khi phình mạch vỡ, xuất huyết, có thể gây tử vong

Hậu quả của tăng áp lực tĩnh mạch cửa

Tĩnh mạch thực quản phình to, ngoằn ngoèo

6 DÃN TĨNH MẠCH

Thường ở 1/3 dưới thực quản

6 DÃN TĨNH MẠCH

Thường ở 1/3

dưới thực quản

6 DÃN TĨNH MẠCH

 trong lớp dưới niêm mạc, đẩy niêm mạc vào lòng thực quản,

dễ bị viêm nhiễm

Giãn tĩnh mạch (suy tĩnh mạch)

7 XƠ CỨNG THỰC QUẢN

 Bệnh nhân mắc bệnh xơ cứng bì,

 Gây tổn thương nhiều bộ phận

 Ở ống tiêu hóa:

– lớp dưới niêm mạc bị xơ,

– teo lớp cơ trơn,

– teo và loét lớp niêm mạc :

 Bệnh tiến triển gây xơ cứng và hẹp dần đến đại tràng

 Tiên lượng rất xấu

7 XƠ CỨNG THỰC QUẢN

 Xơ cứng thực quản ở đoạn cuối

8 TÚI THỪA THỰC QUẢN

8 TÚI THỪA THỰC QUẢN

 Túi có kích thước 2-4 cm, được lót bởi lớp niêm mạc và một ít sợi bao quanh

 Những túi thừa ở 1/3 trên và 1/3 dưới thực quản thường do sự tăng áp lực trong lòng thực quản trong các bệnh thoát vị rốn hoành, co thắt tâm vị, vòng thực quản

 Những túi thừa ở 1/3 giữa thường là hậu quả của viêm thực quản

8 TÚI THỪA THỰC QUẢN

 không có biểu hiện lâm sàng khi kích thước còn nhỏ

 Khi đủ lớn, có ứ đọng thức ăn trong túi, có thể gây nuốt nghẹn, ọe, cảm giác nặng sau cổ

 biến chứng viêm phổi hít, loét túi thừa, xuất huyết, nôn máu

Túi thừa Zencker

Esophageal Diverticulum

 Túi thừa trong niêm mạc

9 VIÊM THỰC QUẢN

9 VIÊM THỰC QUẢN

 Gây nuốt nghẹn, cảm giác đau sau xương ức, nôn máu (do xuất huyết)

 Nguyên nhân:

- Trào ngược dịch vị: là nguyên nhân thường gặp nhất

- Đặt ống thông mũi-dạ dày lâu ngày

- Uống nhầm hoặc tự tử bằng hóa chất

- Tăng urê huyết

- Nhiễm khuẩn huyết

- Nhiễm nấm: Candida

- Nhiễm virus: Cytomegalovirus, virus Herpes simplex

- Tia xạ (ngực, trung thất)

9 VIÊM THỰC QUẢN

- Uống nhầm hoặc tự tử bằng hóa chất:

Bn này uống acid sulfuric

9 VIÊM THỰC QUẢN

Nhiễm nấm: Candida

9 VIÊM THỰC QUẢN

Nhiễm virus Herpes

simplex

9 VIÊM THỰC QUẢN

Viêm sau xạ trị

9.1 VIÊM DO TRÀO NGƢỢC

Do trào ngược dịch vị từ dạ dày lên

Khoảng 10% viêm thực quản diễn tiến thành carcinom

9.2 THỰC QUẢN BARRETT

- Do trào ngược thực quản kéo dài

- Chuyển sản tuyến của thượng mô gai một đoạn >3cm

- Tăng nguy cơ ung thư lên 30 – 40 lần

thượng mô gai

9.2 THỰC QUẢN BARRETT

THƢỢNG MÔ

GAI

THƢỢNG MÔ TUYẾN

9.2 THỰC QUẢN BARRETT

9.2 THỰC QUẢN BARRETT

9.2 THỰC QUẢN BARRETT

Loét thực quản

U LÀNH

 ít gây triệu chứng lâm sàng  thường chỉ phát hiện tình cờ do mổ tử thi

 Các loại u khác là u sợi, u mỡ, u mạch máu, u sợi thần kinh, u mạch limphô,

10 U LÀNH

Loại u thường nhất : U CƠ TRƠN LÀNH TÍNH

U thường nhỏ đường kính dưới 3 cm,

Hầu hết có trong vách, dưới niêm mạc, đặc và màu xám

U CƠ TRƠN LÀNH TÍNH

U nhú gai

10 U LÀNH

U nhú (tế bào gai)

POLÍP TĂNG SẢN

10 U LÀNH

U tuyến ống

UNG THƢ

– túi thừa thực quản

- Hút thuốc, uống rượu, ăn uống các chất cay, nóng

- U thường được phát hiện trễ nên khó điều trị khỏi

 xuất độ khoảng 10% các ung thƣ ống tiêu hóa

Đại thể:

 Ung thư thực quản bắt đầu từ ung thư tại chỗ

 50% trường hợp tổn thương bắt đầu ở 1/3 dưới

Carcinom tế bào gai

Carcinom tuyến

50% trường hợp bắt đầu ở 1/3 dưới 30% ở 1/3 giữa và

DẠNG SÙI 60%

DẠNG LOÉT 25% DẠNG ĂN CỨNG

15%

Vi thể

Đa số ung thư thực quản lan rộng xung quanh

Di căn mạch limphô: hạch cổ, hạch khí phế quản, hạch dạ dày và thân tạng

Di căn tạng: gan và phổi

Carcinôm tế bào gai

 Carcinôm biệt hóa theo hướng tế bào gai

 Có thể kèm ung thư tại chỗ

Carcinom tại chỗ

Vi thể

CARCINOM TẾ BÀO GAI

85-90%

CARCINÔM TẾ BÀO GAI biệt hóa vừa

CARCINÔM TẾ BÀO GAI biệt hóa kém

Carcinôm tuyến

 1/3 dưới thực quản

 Thường kèm thực quản Barrett

Vi thể

CARCINOM TUYẾN

5-10%

CARCINOM TUYẾN BIỆT HÓA

VỪA

CARCINOM TUYẾN

NHẦY

CARCINOM TUYẾN BIỆT HÓA

KÉM

CARCINOM GAI-TUYẾN

Vi thể

Đa số ung thư thực quản lan rộng xung quanh

Di căn mạch limphô: hạch cổ, hạch khí phế quản, hạch

dạ dày và thân tạng

Di căn tạng: gan và phổi

Carcinom tế bào nhỏ

Lymphoma

Mêlanoma

 Hiếm gặp

 Thường xảy ra ở 60s

 Nam chiếm ưu thế

 Thường ở đoạn xa của thực quản

 Thường có dạng polip, có sắc tố ở bề mặt

 Tiên lượng rất xấu

Mêlanoma

Diễn tiến

 Lan rộng bằng đường tiếp cận

 Cho di căn đến hạch cổ:

1/3 giữa cho di căn hạch khí phế quản,

/3 dưới cho di căn hạch dạ dày và thân tạng

 Di căn tạng thường nhất là đến gan và phổi

 Lan rộng trực tiếp đến thanh quản, khí quản, tuyến giáp, thần kinh quặt ngược, màng bao tim

Đánh giá ung thư thực quản

•4 giai đoạn

Tiên lượng

Tiên lượng xấu, 70% bệnh nhân sống không quá 1 năm sau chẩn đoán

và chỉ có 5-10% sống thêm 5 năm

Chẩn đoán :

Điều trị

Chủ yếu bằng phẫu thuật

Hóa trị chỉ có tác dụng bổ túc cho phẫu trị

Xạ trị không có kết quả