Nội dung bài viết với mục tiêu xác định giá trị và mối tương quan giữa các số đo góc và kích thước đánh giá tương quan xương giữa hai hàm theo chiều trước sau. Nghiên cứu khảo sát trên 138 phim sọ nghiêng trước điều trị. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết.
Trang 1ĐÁNH GIÁ TƯƠNG QUAN XƯƠNG GIỮA HAI HÀM THEO CHIỀU
TRƯỚC-SAU (NGHIÊN CỨU TRÊN PHIM SỌ NGHIÊNG)
Trần Thị Hoàng Yến*, Đống Khắc Thẩm** TÓM TẮT
Mục tiêu: Xác định giá trị và mối tương quan giữa các số đo góc và kích thước đánh giá tương quan xương
giữa hai hàm theo chiều trước-sau
Đối tượng và phương pháp: 138 phim sọ nghiêng trước điều trị được chia thành 3 nhóm (kiểu hình xương
hạng I, II, III, mỗi nhóm 23 nam, 23 nữ) theo góc ANB và số đo Wits Đo đạc các số đo góc (góc FABA, Beta, W, ACoGn, NSBa+SBaMe), kích thước AF-BF và tỷ số CoGn/CoA Xác định giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của các biến số nghiên cứu ở từng hạng xương, sự khác biệt (nếu có) giữa ba hạng xương, mối tương quan giữa các
biến số nghiên cứu và giá trị trong phân loại hạng xương của các biến số nghiên cứu
Kết quả và kết luận: Tất cả các biến số nghiên cứu đều có giá trị trung bình khác biệt có ý nghĩa giữa ba
hạng xương, có mối tương quan với nhau theo từng cặp ở nhiều mức độ khác nhau và có ý nghĩa trong việc phân
loại hạng xương theo chiều trước-sau
Từ khóa: Số đo góc, số đo kích thước, tương quan xương theo chiều trước-sau, phân tích phim sọ nghiêng ABSTRACT
SAGITTAL SKELETAL RELATIONSHIP BETWEEN MAXILLA AND MANDIBLE
(A CEPHALOMETRIC STUDY)
Tran Thi Hoang Yen, Dong Khac Tham
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 19 - Supplement of No 2 - 2015: 75 - 81
Objectives: The objective of this study determine the reliability and correlation between the angular and
linear measurements the sagittal skeletal relationship between maxilla and mandible
Materials and method: 138 pre-treatment lateral cephalograms were divided into 3 groups (class I, II, III
skeletal pattern, 23 males and 23 females for each group) according to ANB angle and Wits measurement Angular measurements (FABA, Beta, W, ACoGn, NSBa+SBaMe), AF-BF linear measurement and CoGn/CoA ratio were determined Mean and standard deviation of all variables were calculated; the difference among 3 groups, the correlation between each pair of variables and the reliability in differentiating skeletal patterns of each
variable were determined
Results and conclusions: There was significant difference of the mean values among 3 groups, significant
correlations between each pair of variables and remarkable reliability in differentiating skeletal patterns
Keywords: angular measurement, linear measurement, sagittal skeletal pattern, cephalometric analysis
MỞ ĐẦU
Trong quá trình chẩn đoán và lên kế hoạch
điều trị chỉnh hình răng mặt, việc đánh giá
tương quan xương giữa hai hàm theo chiều
trước-sau là một trong những bước rất cần thiết
Ban đầu, tương quan này được xác định bằng những quan sát trên lâm sàng và mẫu hàm của bệnh nhân Nhưng kể từ năm 1931, người ta nhận thấy có thể xác định chính xác tương quan xương giữa hai hàm theo chiều trước-sau một
* Khoa Răng Hàm Mặt, ĐH Y Dược, TP.Hồ Chí Minh
Trang 2cách chính xác hơn, dựa trên các số đo góc hay
số đo kích thước được đo đạc trên phim sọ
nghiêng(1) Trong đó, số đo góc ANB (Riedel)(15)
và số đo Wits AO-BO (Jacobson)(10) là những
thông số thường được sử dụng nhất Tuy nhiên,
một số nghiên cứu về hình thái sau đó đã chỉ ra
vài yếu tố ảnh hưởng lên giá trị của chúng(7,9) và
nhiều tác giả đã khuyên nên sử dụng phối hợp
số đo góc ANB và số đo Wits (Jacobson(10);
Ishikawa(8), Nanda(13))
Các nhà nghiên cứu luôn mong muốn tìm
ra những thông số khác xác định được chính
xác tương quan xương hàm theo chiều
trước-sau, Yang và cs(17) sử dụng góc FABA hợp bởi
mặt phẳng AB và mặt phẳng FH Năm 1987,
Chang(5) đề nghị dùng kích thước AF-BF dựa
trên mặt phẳng FH thay vì AO-BO Vào năm
2004, Baik và Ververidou(3) giới thiệu góc Beta
và gần đây là đề nghị sử dụng góc W của
Bhad và cs năm 2011(4)
Tại Việt Nam, Đống Khắc Thẩm (2010)(6) phát
hiện tứ giác sọ mặt NSBaMe (tứ giác H) có tổng
số đo hai góc NSBa và SBaMe luôn không thay
đổi và Lữ Minh Lộc (2011)(12) nhận thấy giá trị
trung bình của tổng số đo hai góc trên và tỷ số
giữa chiều dài hiệu quả của xương hàm dưới và
chiều dài hiệu quả của tầng giữa mặt
(CoGn/CoA) khác biệt có ý nghĩa giữa ba nhóm
xương hạng I, II, III Điều này gợi ý hai số đo
trên có thể có giá trị trong việc phân loại kiểu
hình xương theo chiều trước-sau
Tại Việt Nam có rất ít nghiên cứu về các số
đo góc và kích thước nêu trên Vì vậy, chúng
tôi thực hiện nghiên cứu này để xác định giá
trị và mối tương quan giữa các số đo góc và
kích thước (góc ANB, góc FABA, góc Beta, góc
W, góc ACoGn, tổng hai góc (NSBa+SBaMe),
kích thước AO-BO, kích thước AF-BF, tỷ số
CoGn/CoA) nhằm có một cái nhìn bao quát
hơn về các số đo này
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP
Mẫu nghiên cứu được chọn từ nhóm các
bệnh nhân độ tuổi 15-35 được chụp phim lần
đầu khi đến khám và điều trị chỉnh hình tại khoa Răng Hàm Mặt trường ĐHYD TPHCM, 138 phim sọ nghiêng được chia thành ba nhóm dựa vào tiêu chuẩn phân loại hạng xương theo số đo góc ANB (theo Tweed và Steiner(16)) và số đo Wits (theo Profitt(14)) cụ thể như sau:
Nhóm 1: kiểu hình xương hạng I với góc ANB từ 0°-4° và số đo Wits từ -4mm đến 2,1mm Nhóm 2: kiểu hình xương hạng II với góc ANB>4° và số đo Wits>2,1 mm
Nhóm 3: kiểu hình xương hạng III với góc ANB<0° và số đo Wits<-4mm
Tiêu chuẩn chọn mẫu
Là người Việt Nam, dân tộc Kinh
Có đầy đủ 28 răng vĩnh viễn (không kể răng 8) đã mọc, không có răng mọc kẹt
Không có điều trị chỉnh hình trước đó
Không có những chấn thương hàm mặt, các bất thường hàm mặt do bệnh lý
Đã qua đỉnh tăng trưởng (hình ảnh đốt sống cổ trên phim sọ nghiêng ở giai đoạn CS6(2) trở lên)
Góc SN-GoGn= 32±5º (theo Riedel(15))
Chiều dài nền sọ trước trong giới hạn bình thường (theo Lữ Minh Lộc(12)):
SN = 73,81±2,76 mm ở nam
SN = 67,6±3,01 mm ở nữ
Trang thiết bị
Loại phim sử dụng: Phim tia X hiệu Kodak Dental Film cỡ 8×10 inch (T,MarTM CAT 2589852) (20,3×25,4 cm) được tăng cường độ nhạy của phim với tia X bằng cassette hiệu Kodak Lanex Regular Screen 8×10 inch có chứa cửa sổ để ghi
mã số của đối tượng nghiên cứu
Máy chụp phim: hiệu PANEX-EC số hiệu X100 EC-9405 (Nhật), với loại ống đầu dài 65
KVP, 10mA trong thời gian từ ½ đến 1½ giây
Kỹ thuật chụp phim
Đối tượng được chụp phim ở tư thế đứng, với đầu ở tư thế tự nhiên, hai môi khép kín, răng
Trang 3ở cắn khít trung tâm Đầu bên trái của đối tượng
nghiên cứu tiếp xúc với phim để giảm độ phóng
đại và méo lệch Chùm tia X đi qua tai ngoài và
thẳng góc với phim Khoảng cách từ đầu côn đến
mặt phẳng dọc giữa của đối tượng nghiên cứu là
1,52m, Bệnh nhân được mặc áo chì bảo hộ khi
chụp phim
Tất cả các phim được chụp bởi một kỹ thuật
viên tại bộ môn tia X, khoa Răng Hàm Mặt, đại
học Y Dược TPHCM
Vẽ nét phim sọ nghiêng
Tất cả các phim sọ nghiêng đúng tiêu chuẩn
nghiên cứu (chụp rõ nét, khớp cắn ở tư thế cắn
khít trung tâm, thấy đầy đủ hình ảnh các đốt
sống cổ C2, C3, C4) đều do một người vẽ nét trên
giấy vẽ nét chuyên dùng trong chỉnh hình răng
mặt với viết chì đường kính nhỏ 0,5mm
Để vẽ nét, đặt phim lên hộp xem phim với
mặt bệnh nhân trên phim quay sang phải Sử
dụng giấy can 0,003 matte và viết chì đầu nhọn
0,5mm đồ lại các cấu trúc cần nghiên cứu theo
phương pháp vẽ nét đã được thống nhất trên thế
giới (nếu cấu trúc có hai hình ảnh, vẽ theo đường
giữa của hai hình ảnh)
Các giá trị đo đạc
Các số đo góc
- Góc ANB: góc tạo bởi hai đường thẳng NA
và NB
- Góc FABA: góc tạo bởi mặt phẳng AB và
mặt phẳng FH
- Góc Beta: góc tạo bởi đường thẳng vuông
góc với BC qua A và đường thẳng AB
- Góc W: góc tạo bởi đường thẳng vuông góc
với SG qua M và đường thẳng MG (với M là
điểm giữa xương tiền hàm hàm trên và G là tâm
của vòng tròn lớn nhất tiếp xúc với bề mặt phía
dưới trong, phía trước và phía sau của phần cằm
xương hàm dưới)
- Góc ACoGn: góc tạo bởi hai đường thẳng
CoA và CoGn
- (NSBa+SBaMe): tổng góc nền sọ và góc nền
sọ-hàm dưới
Các số đo kích thước
- Kích thước AO-BO (số đo Wits): kích thước giữa hình chiếu của A và B lên mặt phẳng khớp cắn chức năng
- Kích thước AF-BF: kích thước giữa hình chiếu của A và B lên mặt phẳng FH
- CoGn/CoA: tỷ số giữa chiều dài hiệu quả của xương hàm dưới và chiều dài hiệu quả của
tầng giữa mặt
Cách đo
- 138 phim sọ nghiêng được vẽ nét và scan vào máy vi tính
- Chuẩn hóa hình ảnh đã scan vào máy vi tính theo tỷ lệ 1:1 so với bản vẽ nét
- Dùng phần mềm AutoCad 2010 để vẽ các đường thẳng, mặt phẳng, các góc độ và tiến hành đo đạc các góc độ và kích thước theo mục tiêu đã đề ra
- Sau 4 tuần, tiến hành chọn ra ngẫu nhiên 20 phim sọ nghiêng trong mẫu nghiên cứu, người
vẽ vẽ nét lại phim sọ nghiêng và người đo tiến hành chuẩn hóa và đo lại lần thứ hai (phương pháp kiểm–tái kiểm) Đối với mỗi số đo, tính toán hệ số tương quan ICC (intra-class correlation) giữa hai lần đo Độ kiên định được chấp nhận khi r ≥ 0,8 Hệ số ICC tính giữa hai lần
đo ở từng biến số trong nghiên cứu này đều có giá trị > 0,98 Như vậy, các phép đo có độ kiên
định cao, đảm bảo tính tin cậy của số liệu
Xử lý số liệu
- Các số liệu, dữ kiện thu thập được nhập vào máy vi tính và lưu lại
- Sử dụng phần mềm SPSS 19,0 để phân tích
và xử lý số liệu đã thu thập
- Thống kê mô tả: xác định giá trị nhỏ nhất, giá trị lớn nhất, giá trị trung bình và độ lệch chuẩn của mỗi biến số nghiên cứu
- Thống kê suy lý: xác định sự khác biệt nếu
có của các biến số nghiên cứu giữa nam và nữ
Trang 4trong từng kiểu hình xương và giữa ba loại kiểu
hình xương
- Dùng đường cong ROC để xác định điểm
cắt phân loại hạng xương I, II, III của các số đo
góc và kích thước mới và giá trị trong phân loại
hạng xương của chúng
- Xác định độ nhất trí của các phương pháp
phân loại hạng xương bằng hệ số Kappa
- Đo lường hệ số tương quan giữa các biến số
nghiên cứu bằng tương quan Pearson
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Trong nghiên cứu này, chúng tôi sử dụng
phim sọ nghiêng để đo lường các số đo góc và
kích thước đánh giá tương quan xương giữa hai
hàm theo chiều trước-sau Thời điểm tăng
trưởng của xương hàm trên và xương hàm dưới
khác nhau Do đó, tương quan xương theo chiều
trước-sau gữa hai hàm được xác định chính xác khi chiều dài của hai xương hàm đạt được kích thước tối đa, là thời điểm mà xương hàm dưới
đã phát triển hoàn tất
Việc đánh giá các giai đoạn trưởng thành đốt sống cổ có thể giúp cho việc đánh giá mức độ trưởng thành của các xương hàm(2) Sự tăng trưởng chậm dần lại và gần như hoàn tất vào giai đoạn CS6 (tức là sau đỉnh tăng trưởng từ
15-24 tháng)(14) Vì vậy, chúng tôi chọn mẫu nghiên cứu bao gồm những đối tượng có hình ảnh đốt sống cổ trên phim sọ nghiêng từ giai đoạn CS6 nhằm đảm bảo xương hàm trên và xương hàm dưới của cả nam và nữ đều đạt được sự ổn định
về kích thước
Bảng 1: So sánh giá trị trung bình các số đo góc và kích thước đánh giá tương quan xương theo chiều trước-sau ở
ba hạng xương
ANB ( ) 2,59 ± 0,82 6,81 ± 1,45 -3,47 ± 2,14 <0,001*** FABA ( ) 83,94 ± 2,86 75,12 ± 4,22 95,95 ± 6,04 <0,001*** Beta ( ) 35,67 ± 2,77 28,95 ± 3,62 47,36 ± 5,11 <0,001***
W ( ) 58,32 ± 2,33 54,27 ± 2,76 65,01 ± 3,49 <0,001*** AO-BO (mm) -1,85 ± 1,53 3,88 ± 1,52 -12,43 ± 4,06 <0,001*** AF-BF (mm) 4,43 ± 2,21 11,04 ± 3,45 -4,65 ± 4,40 <0,001*** CoGn/CoA 1,32 ± 0,05 1,28 ± 0,05 1,44 ± 0,07 <0,001*** ACoGn ( ) 29,86 ± 1,98 31,57 ± 2,53 26,76 ± 2,37 <0,001*** (NSBa + SBaMe) ( ) 229,20 ± 2,50 231,63 ± 4,05 227,20 ± 3,24 <0,001***
p: Phân tích ANOVA một yếu tố
***: sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,001
Chúng tôi sử dụng đồng thời số đo góc ANB
và số đo Wits để phân loại hạng xương theo
chiều trước-sau Bên cạnh đó, nhằm làm tăng độ
tin cậy khi sử dụng góc ANB để phân loại hạng
xương, chúng tôi chọn những đối tượng có chiều
dài nền sọ trước (SN) bình thường và độ
nghiêng của hàm dưới so với mặt phẳng SN (góc
SN-GoGn) trong giới hạn bình thường
Kết quả cho thấy tất cả các số đo góc và kích
thước trong nghiên cứu đều có giá trị trung bình
khác biệt có ý nghĩa giữa ba nhóm kiểu hình xương hạng I, II, III (bảng 1)
Các số đo góc FABA, góc Beta, góc W và tỷ
số CoGn/CoA có giá trị trung bình tăng dần theo thứ tự kiểu hình xương hạng II < hạng I < hạng III, Số đo góc ACoGn, tổng hai góc (NSBa+SBaMe) và kích thước AF-BF có giá trị trung bình tăng dần theo thứ tự kiểu hình xương hạng III < hạng I < hạng II
Khi so sánh giữa hai giới trong từng hạng xương, không có sự khác biệt có ý nghĩa giữa
Trang 5nam và nữ ngoại trừ số đo góc W và tỷ số
CoGn/CoA ở hạng III xương
Như vậy, số đo kích thước AF-BF và góc FABA
có giá trị trong việc đánh giá tương quan xương giữa
hai hàm theo chiều trước-sau Điều này củng cố cho
ý kiến của Chang(5) và Kannan(11) đề nghị sử
dụng số đo AF-BF và góc FABA trong phân loại
hạng xương Nó giúp loại bỏ việc sử dụng mặt
phẳng khớp cắn chức năng nên có thể áp dụng
cho tất cả bệnh nhân không quan tâm đến tình
trạng răng của họ như thế nào(5) Kannan và cs(11)
kết luận rằng sử dụng góc FABA để đánh giá
tương quan xương hàm theo chiều trước-sau
chính xác hơn so với các số đo góc và kích thước
khác Tuy nhiên, khó xác định mặt phẳng FH
trên phim sọ nghiêng và lưu ý khi khoảng cách
theo chiều đứng giữa hai điểm A, B giảm, độ lớn
góc FABA cũng giảm và ngược lại
Góc Beta sử dụng ba điểm trên xương hàm: điểm A, điểm B và điểm trục lồi cầu C Góc W sử dụng ba điểm chuẩn ổn định là S, M và G Hình thái của góc Beta và góc W có ưu điểm là vẫn giữ giá trị độ lớn của góc tương đối ổn định khi có sự xoay của xương hàm hay sự tăng trưởng theo chiều đứng Vì thế, góc Beta và góc W là những
số đo hữu ích trong việc xác định tương quan xương giữa hai hàm theo chiều trước-sau, đặc biệt ở những bệnh nhân có sự xoay cùng của các xương hàm cũng như trong giai đoạn chuyển tiếp khi sự tăng trưởng mặt theo chiều đứng đang diễn ra Chúng có thể được sử dụng để đánh giá tiến trình điều trị vì phản ánh được những thay đổi thật sự theo chiều trước-sau hai xương hàm
Hình 1: Góc Beta tương đối ổn định ngay cả khi xương
hàm bị xoay (3)
Hình 2: Góc W giữ độ lớn tương đối ổn định khi
xương hàm xoay (4)
Kết quả nghiên cứu tương đồng với nghiên
cứu của Lữ Minh Lộc(12) khi kết luận rằng tỷ số
CoGn/CoA tăng dần và góc ACoGn giảm dần từ
xương hạng II đến hạng I đến hạng III với sự
khác biệt rất có ý nghĩa giữa ba hạng xương;
tổng số đo hai góc (NSBa + SBaMe) cũng khác
biệt có ý nghĩa giữa ba hạng xương (bảng 1)
Như vậy, đó là những số đo mới có ý nghĩa
trong việc phân loại hạng xương theo chiều trước-sau
Y văn cho thấy hầu hết các số đo đánh giá tương quan xương giữa hai hàm theo chiều trước-sau đều có nhược điểm riêng Vì vậy, chúng tôi phân tích tương quan giữa từng cặp số
đo nhằm xác định những số đo nào có mối tương quan chặt chẽ với nhau, hỗ trợ nhau trong chẩn đoán Kết quả tính hệ số tương quan
Trang 6Pearson giữa từng cặp biến số nghiên cứu cho
thấy tất cả các biến số nghiên cứu đều có tương
quan có ý nghĩa với nhau theo từng cặp ở các
mức độ khác nhau (bảng 2)
Bảng 2: Hệ số tương quan Pearson (r) giữa các số đo góc và kích thước trong cả 3 nhóm (n=138),
ANB AO-BO (NSBa+ SBaMe) CoGn/ CoA ACoGn FABA AF-BF Beta W
ANB Hệ số r 1 0,948
**
0,525** -0,823** 0,736** -0,941** 0,936** -0,925** -0,900** Giá trị p 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
**
-0,835** 0,684** -0,905** 0,903** -0,933** -0,876** Giá trị p 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
**
0,657** -0,586** 0,601** -0,370** -0,343** Giá trị p 0,005 0,000 0,000 0,000 0,000 0,000
**
0,792** -0,770** 0,927** 0,933**
**
0,811** -0,634** -0,620**
**
0,916** 0,876**
**
-0,862**
**
Giá trị p
Bảng 3: Giá trị điểm cắt phân loại hạng xương I, II,
III của các số đo góc và kích thước đánh giá tương
quan xương giữa hai hàm theo chiều trước-sau
phân biệt Giá trị Độ nhạy
Độ đặc hiệu
Góc Beta ( ) Hạng I và II 32,77 0,891 0,946
Hạng I và III 39,38 0,978 0,957
Góc W ( ) Hạng I và II 56,13 0,804 0,946
Hạng I và III 60,55 0,913 0,913
Góc FABA ( ) Hạng I và II 79,94 0,913 0,967
Hạng I và III 88,78 0,935 0,978
Tỷ số CoGn/CoA Hạng I và II 1,33 0,870 0,717
Hạng I và III 1,36 0,891 0,902 Tổng hai góc
(NSBa+SBaMe) ( )
Hạng I và II 230,28 0,609 0,728
Hạng I và III 226,33 0,478 0,880
Góc ACoGn ( ) Hạng I và II 29,49 0,826 0,696
Hạng I và III 28,73 0,870 0,804 Kích thước AF-BF
(mm)
Hạng I và II 8,09 0,848 1,000
Hạng I và III 0,82 0,957 0,989
Kết quả ứng dụng đường cong ROC đã
giúp xác định được các điểm cắt phân loại
kiểu hình xương hạng I, II, III của các biến số
nghiên cứu (bảng 3) Điều này giúp cho việc
áp dụng các số đo góc và kích thước trong
nghiên cứu dễ dàng và thuận tiện hơn
Khi thực hiện so sánh độ nhạy, độ đặc hiệu
của các biến số nghiên cứu trong việc phân
loại kiểu hình xương, chúng tôi so sánh diện
tích dưới đường cong (Area Under the Curve:
AUC) Biến số nào có AUC lớn nhất sẽ có giá
trị cao nhất để phân loại kiểu hình xương Kết quả nghiên cứu cho thấy các số đo FABA,
AF-BF, Beta, W có diện tích dưới đường cong cao hơn ba biến số còn lại (bảng 4) Điều này có nghĩa là các số đo góc FABA, kích thước
AF-BF, góc Beta, góc W có giá trị phân biệt giữa kiểu hình xương hạng I và II; hạng I và hạng III cao hơn so với tỷ số CoGn/CoA, góc ACoGn và tổng hai góc (NSBa + SBaMe)
Bảng 4: Giá trị diện tích dưới đường cong của các số
đo góc và kích thước trong việc phân biệt kiểu hình xương giữa hạng I và II, giữa hạng I và III
Biến số Diện tích dưới đường cong (AUC)
Tỷ số CoGn/CoA 0,862 0,940 Tổng hai góc
(NSBa+SBaMe) 0,731 0,736
Kích thước AF-BF 0,981 0,988
Từ các điểm cắt phân loại xương hạng I, II, III
đã xác định của các biến số nghiên cứu, chúng tôi phân loại hạng xương lại theo các biến số này
và so sánh với cách phân loại hạng xương như ban đầu của nghiên cứu bằng cách tính hệ số
Trang 7Kappa Hệ số Kappa cho biết mức độ đồng
thuận giữa hai cách phân loại kiểu hình xương
Theo kết quả nghiên cứu, phân loại kiểu
hình xương theo các số đo AF-BF, FABA, Beta có
hệ số Kappa > 0,8, số đo góc W có Kappa > 0,7,
tức là có mức độ nhất trí cao và khá cao so với
cách phân loại kiểu hình xương kết hợp số đo
góc ANB và số đo Wits (bảng 5) Kết quả trên có
ý nghĩa trong việc chẩn đoán tương quan xương
giữa hai hàm theo chiều trước-sau vì sẽ đơn giản
hóa được bước chẩn đoán khi chỉ sử dụng một
số đo góc hoặc kích thước (kích thước AF-BF,
góc FABA, góc Beta, góc W) mà có thể cho kết
quả nhất trí cao/khá cao so với việc sử dụng kết
hợp đồng thời số đo ANB và Wits
Bảng 5: Hệ số Kappa giữa các cách phân loại hạng
xương với nhau,
Phân loại dựa vào Góc ANB + số đo Wits
Tỷ số CoGn/CoA 0,533
Tổng hai góc (NSBa+SBaMe) 0,283
Kích thước AF-BF 0,891
KẾT LUẬN
Qua nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy:
1 Các số đo góc FABA, góc Beta, góc W,
góc ACoGn, tổng hai góc (NSBa+SBaMe), kích
thước AF-BF và tỷ số CoGn/CoA có giá trị
trung bình khác biệt có ý nghĩa giữa ba nhóm
kiểu hình xương hạng I, II, III Không có sự
khác biệt có ý nghĩa giữa nam và nữ trong
từng hạng xương ngoại trừ số đo góc W và tỷ
số CoGn/CoA ở hạng III xương
2 Các số đo góc FABA, kích thước AF-BF,
góc Beta, góc W có giá trị phân biệt giữa kiểu
hình xương hạng I và II; hạng I và hạng III cao
hơn so với tỷ số CoGn/CoA, góc ACoGn và
tổng hai góc (NSBa+SBaMe)
3 Tất cả các số đo góc và kích thước trong
nghiên cứu đều có tương quan có ý nghĩa
thống kê với nhau theo từng cặp Các số đo có
mối tương quan chặt chẽ với nhau có thể thay
thế cho nhau trong việc xác định tương quan
xương giữa hai hàm theo chiều trước-sau
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Athanasiou A.E (1995), Orthodontic Cephalometry,
Mosby-Wolfe, pp.63-187
2 Baccetti T (2005), “The cervical veterbral maturation (CVM) method for the assessment of optimal treatment timing in
dentofacial orthopedics”, Semin Orthod, vol 11, pp.119-129
3 Baik CY, Ververidou M, (2004), “A new approach of assessing
sagittal discrepancies: the Beta angle”, American journal of
Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, vol 126(1), pp.100-105
4 Bhad WA, Nayak S., Doshi UH (2011), “A new approach of
assessing sagittal dyplasia: the W angle”, European Journal of
Orthodontics, pp.1-5
relationships”, Am J Orthod Dentofacial Orthop, vol 92, pp.117-122
6 Đống Khắc Thẩm (2010), Mối liên hệ giữa nền sọ hệ thống sọ-mặt
trong quá trình tăng trưởng: nghiên cứu dọc trên phim X quang sọ nghiêng ở trẻ từ 3-13 tuổi, Luận án Tiến sĩ y học, Đại học Y
Dược TPHCM
7 Hussels W., Nanda R.S (1984), “Analysis of factors affecting
angle ANB”, Am J Orthod, vol 85, pp.411-423
8 Ishikawa H et al (2000), “Seven parameters describing anteroposterior jaw relationships: Postpubertal prediction
accuracy and interchangeability”, Am J Orthod Dentofacial
Orthop, vol 117, pp.714-720
9 Jacobson A (1988), “Update on the Wits appraisal”, Angle
Orthodontist, vol 25, pp.205-219
10 Jacobson A (1995), Radiographic cephalometry: from basics to
videoimaging, Quintessence Publishing Co, Inc, pp.64-119
11 Kannan S., Goyaliya A, Gupta R (2012), “Comparative assessment of sagittal maxillo-mandibular jaw relationship –
A cephalometric study”, Journal of Oral Health Community
Dentistry, vol 6(1), pp.14-17
12 Lữ Minh Lộc (2011), Đặc điểm hình thái nền sọ trong các sai hình
xương (hạng I, II, III): nghiên cứu trên phim sọ nghiêng, Luận văn
Thạc sĩ y học, Đại học Y Dược TPHCM
13 Nanda RS, Merrill R.M (1994), “Cephalometric assessment of
sagittal relationship between maxilla and mandible”, Am J
Orthod Dentofacial Orthop, vol 105, pp.328-344
14 Proffit W (2007), Contemporary Orthodontics, Mosby Elsevier,
4 th edition, pp.167-233
15 Riedel R.A (1952), “The relation of maxillary structures to
cranium in malocclusion and in normal occlusion”, The Angle
Orthodontist, vol 22(3), pp.142-145
16 Steiner C.C (1959), “Cephalometrics in clinical practice”, The
Angle Orthodontist, vol 29(1), pp.8-29
17 Yang S.D., Suhr C.H (1995), “FH to AB plane angle (FABA)
for assessment of anteroposterior jaw relationships”, Angle
Orthodontist, vol 65(3), pp.223-232