Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá đặc điểm lâm sàng, phân loại chấn thương mắt, phương pháp xử trí phù hợp với từng loại chấn thương, kết quả điều trị về chức năng và thẩm mỹ tại khoa mắt Bệnh viện Chợ Rẫy trong 6 tháng đầu năm 2011.
Trang 1ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG CHẤN THƯƠNG MẮT TẠI KHOA MẮT BỆNH VIỆN CHỢ RẪY TRONG 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2011
Nguyễn Hữu Chức*
TÓM TẮT
Mục tiêu nghiên cứu: Đánh giá đặc điểm lâm sàng, phân loại chấn thương mắt Phương pháp xử trí phù
hợp với từng loại chấn thương Kết quả điều trị về chức năng và thẩm mỹ
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Tiến cứu, quan sát hàng loạt ca lâm sàng tại khoa Mắt bệnh viện
Chợ Rẫy từ 01/01/2011 đến 30 /6/2011 Không có nhóm chứng
Kết quả: - Nguyên nhân chấn thương mắt do tai nạn giao thông và tai nạn lao động Đặc điểm lâm sàng
trên bệnh nhân chấn thương mắt rất đa dạng, phức tạp Trong nghiên cứu này thấy những thương tổn thường gặp là: + Rách da mi đơn thuần + Rách da mi và sụn mi + Rách mi và đứt lệ quản + Rách mi và tổn thương nhãn cầu, trong đó có: rách giác mạc, củng mạc, xuất huyết nội nhãn, tổn thương thủy tinh thể, chèn ép thị thần kinh, vỡ nhãn cầu, dị vật nội nhãn, hốc mắt + Tổn thương nhãn cầu đơn thuần + Tổn thương mắt phối hợp với các chấn thương cơ quan khác - Kết quả về chức năng, thị lực sau khi điều trị trên 0,1 là 149 mắt, chiếm 61,3 %, trong đó thị lực trên 0,5 là 49,3% Phục hồi giải phẫu của mi mắt, nhãn cầu, bảo đảm cho chức năng thị giác cũng như về thẩm mỹ ở nhóm bệnh nhân bị tổn thương mi, lệ quản, nhãn cầu đạt từ 70,3% đến 88,5%
Kết luận: Chấn thương mắt rất đa dạng và phức tạp, phân loại và xác định tính chất thương tổn từ đầu rất
quan trọng để có phương pháp xử trí đúng và đầy đủ Khi được điều trị đúng, kịp thời, khả năng phục hồi về giải phẫu, chức năng thị giác và thẩm mỹ sẽ tốt hơn, tránh được những di chứng ảnh hưởng đến chất lượng sống của bệnh nhân
Từ khoá: Chấn thương mắt, tai nạn giao thông
ABSTRACT
EVALUATION OF EYE TRAUMAS AT THE OPHTHALMOLOGY DEPARMENT
AT CHO RAY HOSPITAL IN THE FIRST 6 MONTHS OF 2011
Nguyen Huu Chuc * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 17 - Supplement of No 1 - 2013: 387 - 391
Objectives: To evaluate clinical features of eye trauma To propose management protocol for different types
of eye trauma Functional outcomes and aesthetically results
Material and method of the study: Prospective cohort study with multiple clinical cases at department of
Ophthalmology of Cho Ray Hospital from January 1 st 2011 to June 30 th 2011
Results: Eye trauma is usually due to traffic accidents and work accidents Clinical features of eye trauma
are complicated and divers In this study we find out the most frequent types: + Laceration of eyelid skin + Laceration of eyelid skin and eyelid cartilage + Laceration of eyelid and lacrimal rupture + Laceration of eyelid and eyeball damage, including: corneal laceration, scleral laceration, intraocular hemorrhage, lentis trauma, tamponade of optic nerve, eyeball rupture, intraocular foreign bodies + Eyeball trauma + Eye trauma associating
to others organs trauma Vision capacity after treatment is superior than 0.1 on 149 eyes (61.3%), superior than 0.5 on 49.3% of eyes Anatomy rehabilitation of eye ball and eyelid, vision and esthetic are found in 70.3% to 88.5% of the patients who have damages in eye skin, tear duct and eye ball
* Khoa Mắt - BV Chợ Rẫy
Tác giả liên lạc: TS.BSCK2 Nguyễn Hữu Chức ĐT: 0913650105 Email: bschuc@yahoo.com
Trang 2Conclusion: Clinical features of eye trauma are complicated and divers, that’s why determination of the
trauma features is very important to have a good and complete treatment protocol; so we can give to the patients a better life quality
Keywords: Eyeball trauma, traffic accidents
ĐẶT VẤN ĐỀ
Chấn thương mắt thường xảy ra sau một
chấn thương do nhiều tác nhân khác nhau Có
thể trực tiếp tại nhãn cầu hoặc phần phụ thuộc
như mi, hốc mắt Tổn thương đa dạng, từ đơn
giản đến phức tạp, từ nhẹ đến rất trầm trọng về
chức năng và thẩm mỹ Có khi chấn thương mắt
phối hợp với các chấn thương khác như sọ não,
hàm mặt, tai mũi họng, các chi, ngoại tổng quát
Từ đó, thái độ xử trí cũng rất khác nhau(1,2,3)
Tại bệnh viện Chợ Rẫy, bệnh nhân nhập viện
do chấn thương nói chung rất cao, thường chiếm
khoảng 70,0 đến 80,0% số lượng bệnh nhân vào
cấp cứu(3) Trong đó chấn thương mắt là một
trong những chấn thương thường gặp nhất
Song cho đến nay được nghiên cứu một cách
thấu đáo, để đánh giá một cách khoa học tình
trạng này Do đòi hỏi từ thực tế, chúng tôi chọn
đề tài “Đánh giá tình trạng chấn thương mắt tại
khoa Mắt bệnh viện Chợ Rẫy trong 6 tháng đầu
năm 2011” Nhằm mục tiêu sau:
Đánh giá đặc điểm lâm sàng, các nguyên
nhân thường gặp, phân loại chấn thương mắt
Phương pháp xử trí phù hợp với từng loại
chấn thương
Kết quả điều trị về chức năng và thẩm mỹ
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Thiết kế nghiên cứu
Tiến cứu, mô tả cắt ngang
Đối tượng
Lấy mẫu hàng loạt trường hợp bệnh nhân
chấn thương mắt tại bệnh viện Chợ Rẫy từ ngày
01/01/2011 đến 30/6/2011 Không có nhóm
chứng
Phương pháp
Phân loại chấn thương tại mắt, can thiệp,
đánh giá, thu thập số liệu thống kê, phân tích và
rút ra kết luận
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN Yếu tố dịch tễ
- Số bệnh nhân trong nhóm nghiên cứu là:
227 bệnh nhân, trong đó 181 nam, 46 nữ;
- Tuổi từ 5 đến 65 tuổi, trung bình 32,3 ± 14,6
Bảng 1: Phân bố tuổi của bệnh nhân (n=227)
Tuổi bệnh nhân bị chấn thương gặp nhiều nhất từ 18 đến 45 tuổi Đây là độ tuổi tham gia lao động và hoạt động xã hội nhiều nhất Nếu tính từ 18 đến 60 tuổi, tức là tuổi lao động, thì số lượng bệnh nhân chiếm tới 86,3% Điều này cho thấy, chấn thương mắt là một nguyên nhân ảnh hưởng rất nhiều tới sức lao động, tác động tiêu cực tới chất lượng sống và cũng là gánh nặng cho xã hội
Thời gian từ lúc bị chấn thương đến khi nhập viện
Thời gian nhập viện lần đầ sớm nhất là 2 giờ, muộn nhất: 35 ngày, trung bình 8,7 ± 5,2 ngày
Bảng 2: Thời gian từ lúc bị chấn thương đến khi nhập
viện
Như vậy đa số bệnh nhân bị chấn thương mắt đến bệnh viện sau 12 giờ Trong đó từ 12 đến 48 giờ chiếm 69,6% Bệnh nhân đến sau 72 giờ có 6,6% Thời gian được can thiệp sau chấn
Trang 3thương có ảnh hưởng nhiều đến kết quả chức
năng và thẩm mỹ Nguyên nhân đến muộn chủ
yếu do bệnh nhân ở xa, phương tiện di chuyển
khó khăn
Nghề nghiệp
Bảng 3: Nghề nghiệp của bệnh nhân
Những người làm nghề nông, lâm nghiệp và
công nhân bị chấn thương mắt chiếm tỷ lệ 59,9%
Như vậy là khá cao
Nguyên nhân gây chấn thương
Bảng 4: Nguyên nhân chấn thương
- Đi xe ô tô và phương
tiện khác
30/152 (19,7%)
Như vậy, nguyên nhân gây chấn thương mắt
chủ yếu gặp là do tai nạn giao thông chiếm
67,0%, trong đó đi xe mô tô 2 bánh chiếm 80,3%
của tai nạn giao thông Điều này khác biệt với
thống kê của các nước tiến tiến(2,5,6), do tại nước ta
phương tiện đi lại của người dân chủ yếu là xe
hai bánh Tai nạn lao động cũng là một nguyên
nhân cần lưu ý, chiếm 16,7% Từ đó cần thiết
phải có một chiến lựợc phù hợp trong giáo dục
an toàn giao thông, an toàn lao động
Biểu hiện lâm sàng
Mắt chấn thương
Mắt phải 113
Mắt trái 98 Hai mắt 16
Tính chất tổn thương
Bảng 5: Tính chất của tổn thương mắt
Tính chất tổn thương Số lượng Tỷ lệ (%)
Tổn thương phối hợp với chấn thương cơ quan khác
Hình 1: Vết thương góc trong mắt
Hình 2: Vết thương rách củng mạc
Trang 4Chấn thương tại mắt thường có nhiếu tổn
thương phối hợp, mức độ trầm trọng tùy thuộc
tính chất phức tạp, mất tổ chức của mi mắt, tình
trạng thương tổn nhãn cấu
Trong nghiên cứu này, tổn thương nhãn cầu
gặp 91 bệnh nhân
Phương pháp xử trí
Bảng 6: Phương pháp xử trí chấn thương mắt
lượng
Tỷ lệ trên tổng
số mắt CT (%)
Múc nội nhãn hoặc khoét bỏ nhãn
cầu
Trên một bệnh nhân có thể phải sử dụng
nhiều hơn một biện pháp can thiệp Nối phục
hồi lệ quản bị đứt tái tạo sự lưu thông nước mắt
có kết quả tốt Đa số bệnh nhân bị cùng lúc nhiều
tổn thương phối hợp Xử trí vết thương tại mắt
rất cần thiết được thực hiện sớm, cắt lọc tối thiểu,
phục hồi tái tạo tối đa cho bệnh nhân bảo đảm
về chức năng và thẩm mỹ Số lượng bệnh nhân
phải bỏ nhãn cầu là 57, chiếm 23,5% trên tổng số
mắt bị chấn thương Những bệnh nhân này
thường do bị vỡ nát nhãn cầu hoặc mất tổ chức
nội nhãn gần như hoàn toàn
Hình 3: Tái tạo lệ quản
Hình 4: Tái tạo cơ nâng mi và cánh mũi
Kết quả điều trị
Bảng 7: Kết quả về chức năng thị giác
Thị lực bệnh nhân sau khi điều trị trên 0,1 là
149 mắt, chiếm 61,3 %, trong đó thị lực trên 0,5 là 49,3% Song khi bệnh nhân vào viên thường trong tình trạng phù nề mi hoặc không hợp tác nên không đo dđược thị lực chính xác, vì vậy không thống kê, so sánh được Chúng tôi nhận thấy, những bệnh nhân không bị vỡ nhãn cầu có chỉ định phải bỏ thì can thiệp đúng và kịp thời sẽ phục hồi hoặc duy trì được thị lực
Bảng 8: Kết quả về giải phẫu
Trong nghiên cứu thấy rằng kết quả về phục hồi giải phẫu của mi mắt, nhãn cầu, bảo đảm cho chức năng thị giác cũng như về thẩm mỹ ở nhóm bệnh nhân bị tổn thương mi, lệ quản, nhãn cầu đạt từ 70,3% đến 88,5% So với một số nghiên cứu trên thế giới khá phù hợp(5,6,7,8) Có 6 mắt trong 52 mắt có can thiệp nhãn cầu bị teo nhãn, những bệnh nhân này do mất quá nhiều tổ
Trang 5chức nội nhãn Chúng tôi không gặp bệnh nhân
nào bị nhãn viêm giao cảm
KẾT LUẬN
Nguyên nhân chấn thương mắt thường gặp
nhất là tai nạn giao thông và tai nạn lao động
Đặc điểm lâm sàng trên bệnh nhân chấn thương
mắt rất đa dạng, phức tạp Trong nghiên cứu
này thấy những thương tổn thường gặp là:
- Rách da mi đơn thuần
- Rách da mi và sụn mi
- Rách mi và đứt lệ quản
- Rách mi và tổn thương nhãn cầu:
+ Rách giác mạc, củng mạc
Xuất huyết nội nhãn
+ Tổn thương TTT
+ Chèn ép thị TK
+ Vỡ nhãn cầu
+ Dị vật nội nhãn hoặc hốc mắt
- Tổn thương nhãn cầu đơn thuần
+ Rách giác mạc, củng mạc
+ Xuất huyết nội nhãn
+ Tổn thương TTT
+ Chèn ép thị TK
+ Vỡ nhãn cầu
+ Dị vật nội nhãn hoặc hốc mắt
- Tổn thương phối hợp với chấn thương cơ
quan khác
Xử trí vết thương sớm, đúng mức tùy thuộc
vào tính chất, nguyên nhân, cắt lọc tối thiểu, phục hồi tối đa về giải phẫu, đảm bảo chức năng của nhãn cầu và phần phụ thuộc như mi mắt, lệ quản Cần thiết cho kháng sinh ngay từ đầu tại chỗ và toàn thân
Kết quả về chức năng, thị lực sau khi điều trị trên 0,1 là 149 mắt, chiếm 61,3 %, trong đó thị lực trên 0,5 là 49,3% Phục hồi giải phẫu của mi mắt, nhãn cầu, bảo đảm cho chức năng thị giác cũng như về thẩm mỹ ở nhóm bệnh nhân bị tổn thương mi, lệ quản, nhãn cầu đạt từ 70,3% đến 88,5%
TÀI LIỆU THAM KHẢO
retained airgun pellets: a survey of 11 orbital cases Br J Ophthalmol, 72: 97-100 pp
penetrating intraorbital and intracranial trauma Arch Ophthalmol 111: 438 - 39 pp
trí chấn thương có dị vật hốc mắt tại bệnh viện Chợ Rẫy, Y học thành phố Hồ Chí Minh, phụ bản của tập 15, số 4, Đại học
Y dược thành phố Hồ Chí Minh, tr 63 – 69
ảnh CT chấn thương đầu mặt, Đại học Y Dược TP.HCM, tr 7 – 55
Patients with Major Trauma Journal of Trauma-Injury Infection & Critical Care: Volume 46 - Issue 3 - pp 494-499
American Academy of Ophthalmology: 97-121 191 – 200 pp
cavernous sinus involvement Ophthalmic Surg,119:328 -30
pp
Computedtomography in penetrating wounds of the orbit with retainedforeign bodies Arch Otolaryngol;109:265-268 pp