Đề tài này được tiến hành với mục tiêu nhằm xác định tình hình sức khỏe răng miệng của học sinh tại một trường tiểu học có hoạt động nha học đường ở quận 5 và so sánh với một trường tiểu học khác ở cùng địa phương không có hoạt động này.
Trang 1TÌNH HÌNH SỨC KHỎE RĂNG MIỆNG CỦA HỌC SINH
TẠI HAI TRƯỜNG TIỂU HỌC CÓ VÀ KHÔNG CÓ NHA HỌC ĐƯỜNG
Ở QUẬN 5 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Thái Kim Châu*, Nguyễn Thị Thanh Hà**, Trần Đức Thành**
TÓM TẮT
Mục tiêu: Xác định tình hình sức khỏe răng miệng của học sinh tại một trường tiểu học có hoạt động nha
học đường ở quận 5 và so sánh với một trường tiểu học khác ở cùng địa phương không có hoạt động này
Phương pháp: Nghiên cứu cắt ngang mô tả, theo phương pháp chọn mẫu toàn bộ, khám ghi nhận tình trạng
răng miệng theo chỉ số SMT, CPI, OHI-S (WHO 1997) của 157 học sinh trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa (nơi
áp dụng chương trình nha học đường) và 107 học sinh trường tiểu học Huỳnh Mẫn Đạt (không có nha học đường) Phỏng vấn trực tiếp dựa trên bảng câu hỏi về kiến thức và cách dự phòng bệnh sâu răng, nha chu, thói quen chăm sóc SKRM Nghiên cứu thực hiện bởi các điều tra viên đã được chuẩn hóa Sử dụng phép kiểm χ2, kiểm định t cho 2 mẫu độc lập
Kết quả: Tỉ lệ sâu răng và SMT-R của học sinh trường Huỳnh Kiến Hoa và Huỳnh Mẫn Đạt đều thuộc loại
thấp nhưng có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về tỉ lệ sâu răng, SMT-R, chỉ số OHI-S giữa học sinh của hai trường này (p<0,001) Kiến thức về bệnh sâu răng, viêm nướu và các kiến thức cơ bản về SKRM của học sinh trường Huỳnh Kiến Hoa cũng tốt hơn có ý nghĩa thống kê so với trường Huỳnh Mẫn Đạt
Kết luận: Sức khỏe răng miệng của học sinh trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa không chỉ tốt hơn về mặt kiến
thức, thói quen và cách phòng ngừa bệnh sâu răng, nha chu mà còn tốt hơn về mặt lâm sàng so với trường tiểu học Huỳnh Mẫn Đạt
Từ khóa: Tăng cường sức khỏe răng miệng
ABSTRACT
THE ORAL HEALTH SITUATION OF SCHOOL-CHILDREN BETWEEN TWO PRIMARY SCHOOLS
AT DISTRICT 5 IN HOCHIMINHCITY
Thai Kim Chau, Nguyen Thi Thanh Ha, Tran Duc Thanh
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 18 - Supplement of No 2 - 2014: 137 - 143
Objectives: To determine the oral health situation of schoolchildren in the school-having the school based
oral health promotion programme , in comparing with a control one without having the model, in HoChiMinh city, Vietnam
Method: A cross-sectional study was conducted on 157 schoolchildren in 5th grade in the school with oral
health promotion program based on WHO principles (Group 1)and 107 schoolchildren in the control school with
no oral health promotion program (Group 2) Total sampling technique was used Clinical examinations for dental caries (WHO, 1997) and oral hygiene (OHI-S index) were carried-out Data regarding knowledge of dental caries/gum diseases and oral health care attitude were collected using a questionnaire with the Face to Face interview method Independent Sample T-test and Chi-Square test were applied
* Khoa RHM, Đại học Y Dược TP.HCM
Trang 2Results: The prevalance of dental cariesamong the schoolchildren in two groups was low There were
statistical significant differences regarding percentage of caries free, mean of DMF-T, mean of OHI-S scores, mean of knowledge scores as well as attitude scores regarding caries prevention and gingivitis prevention among the schoolchildren between the 2 schools (p<0.001)
Conclusion: The oral health promotion program in primary school improved knowledge as well as attittude
regarding caries and gingivitis prevention but also clinical oral health for schoolchildren during their 5 years in the school
Keywords: oral health promotion program
MỞ ĐẦU
Mặc dù sức khỏe răng miệng (SKRM) của
học sinh đã được cải thiện đáng kể trong những
năm gần đây, nhưng sâu răng và bệnh mô nha
chu mà phổ biến là bệnh viêm nướu vẫn là
những vấn đề răng miệng lớn của xã hội Theo
kết quả điều tra SKRM toàn quốc trong năm
2001(10), tỷ lệ sâu răng và bệnh nha chu ở 12 tuổi
là 65 % và 71,4 % và chỉ số SMT-R là 1,89 Hội
nghị Ottawa đã đưa ra năm hoạt động chủ yếu
để tăng cường sức khỏe nói chung cũng như
SKRM nói riêng là xây dựng chính sách sức khỏe
cộng đồng, tạo môi trường thuận lợi, củng cố
hoạt động cộng đồng, phát triển kỹ năng cá nhân
và tái định hướng các dịch vụ nha khoa(9) Dựa
theo đó, chương trình chăm sóc răng miệng cho
trẻ em được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới
Trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa là một trường
tiểu học ở quận 5, TPHCM đã phối hợp với Khoa
RHM Đại học Y Dược TPHCM thực hiện
chương trình Nha học đường từ nhiều năm nay
Chương trình kết hợp các biện pháp tăng cường
SKRM liên tục cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 5
dựa trên các nguyên tắc của WHO, gồm các hoạt
động chính sau:
- Chăm sóc SKRM: khám răng định kì, điều
trị các bệnh răng miệng thông thường
- Thực hiện các biện pháp dự phòng bệnh
sâu răng và nha chu (trám bít hố rãnh, bôi gel
fluor)
- Thực hiện những buổi nói chuyện với phụ
huynh về các kiến thức cơ bản về răng miệng và
thông báo tình trạng SKRM hiện tại của các em
- Giáo dục nha khoa: truyền đạt kiến thức về bệnh sâu răng và nha chu, kiến thức về thói quen tốt và không tốt cho SKRM, cũng như các biện pháp chăm sóc và phòng ngừa bệnh lí về răng miệng
- Hướng dẫn thực hành chải răng cho học sinh
- Tổ chức các buổi tập huấn cho giáo viên các vấn đề về bệnh lí và SKRM
Mục tiêu nghiên cứu
Xác định tình hình sức khỏe răng miệng của học sinh lớp 5 ở trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa và trường tiểu học khác không có nha học đường
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu
Tất cả học sinh lớp 5 của trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa (HKH) có chương trình tăng cường SKRM kết hợp với nội dung Nha học đường và trường tiểu học Huỳnh Mẫn Đạt (HMĐ) cùng thuộc quận 5 TPHCM nhưng không có hoạt động này
Thiết kế nghiên cứu
cắt ngang mô tả
Phương pháp chọn mẫu
Chọn mẫu toàn bộ những học sinh học liên
tục từ lớp 1 đến lớp 5 tại hai trường, phụ huynh đồng ý cho phép tham gia nghiên cứu, có mặt tại thời điểm thu thập, có khả năng tham gia
Phương tiện nghiên cứu
- Bộ đồ khám (gương khám, kẹp gắp, thám trâm 23) và khay đựng dụng cụ
Trang 3- Dung dịch sát khuẩn, gòn, găng tay, cây đo
túi
- Đèn pin nhỏ để soi răng khi ánh sáng tự
nhiên không đủ
- Phiếu khám lâm sàng, bảng câu hỏi phỏng
vấn các trẻ
Phương pháp thu thập dữ liệu
Số liệu được thu thập dựa trên khám lâm
sàng tình trạng sâu răng, nha chu và ghi nhận
vào phiếu điều tra dựa theo tiêu chí của WHO
1997 và bảng câu hỏi phỏng vấn trực tiếp các trẻ
về kiến thức, thói quen chăm sóc SKRM
Kiểm soát sai lệch thông tin
Tập huấn, định chuẩn đội điều tra, chỉ số
Kappa = 0,72
Xử lí số liệu
Mã hóa số liệu, xử lý và phân tích số liệu
bằng phần mềm SPSS for Window, dùng phép
kiểm thống kê: thống kê mô tả tỉ lệ %, chỉ số
SMT-R, CPI, OHI-S, điểm số trung bình về kiến
thức và thống kê phân tích: phép kiểm χ 2, kiểm
định t cho hai mẫu độc lập
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Nghiên cứu thực hiện theo phương pháp
chọn mẫu toàn bộ học sinh lớp 5, với số lượng
học sinh trường HKH là 157 (59,47%), trường
HMĐ 107 học sinh (40,53%) Tỉ lệ giữa nam
(53,79%) và nữ (46,21%); giữa dân tộc Kinh
(57,95%) và Hoa (42,05%) trong mẫu không có sự
cách biệt có ý nghĩa
Tình trạng sâu răng
Tỷ lệ bệnh sâu răng:
Bảng 1: Tỉ lệ % học sinh bị sâu răng và không sâu
răng của mỗi trường
( * ): phép kiểm Chi bình
phương
- Tỉ lệ % học sinh bị sâu răng của hai trường khác biệt có ý nghĩa (p<0,001) và đều xếp vào loại thấp (WHO 2010) Tỷ lệ học sinh không sâu răng của trường HKH cao hơn (76,43%) so với trường HMĐ (23,57%), phù hợp với các kết quả nghiên cứu gần đây của học sinh 12 tuổi ở quận 5(8)
Chỉ số S (sâu) – M (mất) – T (trám): (Biểu đồ 1)
Biểu đồ 1: Trung bình S, M, T và chỉ số SMT-R của
học sinh lớp 5 ở hai trường
- SMT-R của học sinh lớp 5 của trường HKH thuộc loại rất thấp (<1,1); trường HMĐ thuộc loại thấp (1,1<SMT<2,6), khác biệt rất có ý nghĩa thống kê (p < 0,001) Số trung bình răng trám (T-R) của học sinh tại hai trường khác nhau không
có ý nghĩa thống kê (p > 0,05)
Biểu đồ 2: Nhu cầu điều trị sâu răng của học sinh lớp
5 ở hai trường *: p < 0,05 ***: p < 0,001 (Phép kiểm t cho 2 mẫu độc lập)
- Tỉ lệ học sinh không sâu răng và trung bình SMT-R giữa hai trường khác nhau rất có ý nghĩa thống kê, tỉ lệ sâu răng và SMT-R của trường HKH thấp hơn rất nhiều so với nghiên cứu trước(8), chứng tỏ chương trình tăng cường
***
***
***
Trang 4SKRM đã tác động tích cực lên tình trạng sâu
răng của học sinh trong trường
* Nhu cầu điều trị bệnh sâu răng của mỗi
trường: (Biểu đồ 2)
- Không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê
giữa hai trường (p> 0,05) về nhu cầu nhổ, trong
khi đó, nhu cầu trám một mặt, hai mặt và chữa
tủy khác biệt có ý nghĩa thống kê (p< 0,05)
Bảng 2: So sánh nhu cầu điều trị với nghiên cứu khác
mặt
Trám≥2 mặt
Điều trị
Huỳnh Kiến Hoa
Huỳnh Mẫn Đạt
Quận 5 (Nguyễn T
Tình trạng bệnh nha chu
- Sự phân bố về tỉ lệ % các mức độ tình trạng
mô nha chu theo chỉ số CPI khác nhau có ý nghĩa
(Bảng 3) Số trung bình sextant có vôi răng của
trường HKH thuộc loại thấp (0,49) khác biệt có ý
nghĩa (p<0,001) với trường HMĐ (1,34) xếp vào
loại trung bình Số trung bình sextant có mô nha
chu lành mạnh của trường HKH (3,08) cao hơn trường HMĐ (2,16) với p<0,001 Không có sự khác nhau về số trung bình sextant chảy máu nướu của giữa hai trường (Biểu đồ 3)
Biểu đồ 3: Số trung bình sextant lành mạnh và có
bệnh nha chu theo chỉ số CPI
Bảng 3: Tỉ lệ % bệnh nha chu của học sinh mỗi
trường theo chỉ số CPI
mạnh
Chảy máu nướu
Vôi răng trên hoặc dưới nướu
15
62,4 47,7
24,2 37,4 Huỳnh Mẫn Đạt
(*): phép kiểm Chi bình phương
Bảng 4: So sánh tỉ lệ bệnh nha chu và trung bình sextant có vôi răng lứa tuổi 12 với các nghiên cứu trong nước
và thế giới
Tình trạng vệ sinh răng miệng:
Bảng 5: Số trung bình sextant của các mức độ theo chỉ số PI của mỗi trường
0,87 ± 1,15
3,49 ± 1,64 2,81 ± 2,16
0,90 ± 1,21 0,88 ± 1,38
0,12 ± 0,40 1,40 ± 2,44 Huỳnh Mẫn Đạt
(*): Phép kiểm t cho 2 mẫu độc lập
- Số trung bình sextant không có mảng bám
(Mã số 0) của trường HKH cao hơn trường
HMĐ HMĐ có số trung bình sextant có mảng
bám phủ trên 2/3 bề mặt răng (Mã số 3) cao hơn
trường HKH Cả hai mức độ này đều khác nhau
có ý nghĩa về mặt thống kê (p < 0,001)
- HKH có số trung bình sextant không có vôi răng (5,55) nhiều hơn có ý nghĩa về mặt thống kê (p<0,001) so với trường HMĐ (4,65)
***
***
Trang 5Bảng 6: Số trung bình sextant của các mức độ theo chỉ số CI của mỗi trường
(*): Phép kiểm t cho 2 mẫu độc lập
Biểu đồ 4: Chỉ số OHI-S của mỗi trường *** p < 0,001
; Phép kiểm t cho 2 mẫu độc lập
- Theo phân loại của WHO, OHI-S của
trường HKH được xếp loại tốt (OHI-S<1,2),
trường HMĐ xếp loại trung bình (1,2<OHI-S<3),
sự khác biệt có ý nghĩa về mặt thống kê cho cả
PI, CI và OHI-S (Biểu đồ 4)
Kiến thức về sức khỏe răng miệng
- 87,3 % học sinh trường HKH đạt chuẩn kiến thức về bệnh sâu răng, với điểm trung bình
là 38,73 ± 7,73; khác biệt có ý nghĩa thống kê so với trường HMĐ (67,3% , 34,43 ± 8,73) (p<0,001)
Số học sinh có kiến thức chuẩn về nguyên nhân, diễn tiến, hậu quả và cách phòng ngừa bệnh viêm nướu (≥ 25/40 điểm) của trường HKH cao hơn đáng kể (73,2 %, 28,47±8,1) so với trường HMĐ (48,6%, 22,55±9,24) Các kiến thức chuẩn
về bàn chải, thức ăn, thói quen tốt và không tốt cho SKRM, trường HMĐ có tỉ lệ % học sinh đạt được ít hơn đáng kể so với trường HKH (Biểu
đồ 5 và bảng 7)
Bảng 7: Điểm trung bình kiến thức về sức khỏe răng miệng
TB ± ĐLC
Huỳnh Mẫn Đạt
(*): Phép kiểm t cho 2 mẫu độc lập
Biểu đồ 5: Tỉ lệ % học sinh trả lời đạt kiến thức về SKRM của hai trường A: kiến thức bệnh sâu răng B: kiến thức bệnh viêm nướu C: kiến thức về thức ăn tốt và không tốt cho SKRM D: kiến thức về thói quen tốt và không tốt cho SKRM E: kiến thức về lựa chọn bàn chải
***
*
*
%
Trang 6Thói quen chăm sóc sức khỏe răng miệng
Thói quen chải răng
- Số học sinh trường HKH chải răng trên 3
lần một ngày chủ yếu vào buổi tối và sau khi ăn
chiếm tỉ lệ 76,4%, trong khi đó trường HMĐ chỉ
chiếm 49,5%, sự khác biệt về các thời điểm chải
răng trong ngày rất có ý nghĩa thống kê với p <
0,001
Bảng 8: Thời điểm chải răng của học sinh lớp 5 ở hai
trường
Thời điểm chải răng
Huỳnh Kiến Hoa
Huỳnh Mẫn Đạt P ( * )
chỉ chải 1 lần/ngày (sáng
<0,001
chải ≥3 lần/ngày (sáng, tối và
(*): Kiểm định Chi bình phương
- Thời gian mỗi lần chải răng của học sinh
khác biệt không có ý nghĩa giữa hai trường (p>
0,05) So sánh với nghiên cứu của Nguyễn Thị
Cẩm Hồng(8) thì tỉ lệ học sinh chải răng vào buổi
tối và sau khi ăn thấp hơn rất nhiều so với
trường HKH và tương đương kết quả của
trường HMĐ là 48,86% Sự khác biệt có ý nghĩa
về thời điểm chải răng giữa trường HKH với
trường HMĐ là một ghi nhận mới, lạc quan cho
công tác dự phòng bệnh răng miệng ở học sinh
Bảng 9: Thời lượng chải răng của học sinh lớp 5 ở hai
trường
Thời lượng chải
răng
Huỳnh Kiến Hoa
Huỳnh Mẫn
0,126
(*): Kiểm định Chi bình phương
Khám răng định kì
- Đa số học sinh trường HKH được khám
răng thường xuyên (83,4%), khác biệt rất có ý
nghĩa thống kê so với trường HMĐ (37,4%) So
với các nghiên cứu khác trong nước(8,10) thì tỉ lệ
này cũng cao hơn rất đáng kể So với một số
nghiên cứu trên thế giới, trường HKH cũng chiếm tỉ lệ cao(1,3,5)
Bảng 10: Thói quen khám răng định kì của học sinh
lớp 5 ở hai trường
Khám răng định kì
Huỳnh Kiến Hoa
Huỳnh Mẫn Đạt P( * )
Thường xuyên khoảng
<0,001
Khi được mời xuống phòng
(*): Kiểm định Chi bình phương
KẾT LUẬN
SKRM của học sinh trường tiểu học Huỳnh Kiến Hoa không chỉ tốt hơn về mặt kiến thức, thói quen và cách phòng ngừa bệnh sâu răng, nha chu mà còn tốt hơn về mặt lâm sàng so với trường tiểu học Huỳnh Mẫn Đạt Hoạt động tăng cường sức khỏe răng miệng của trường tiểu học là một hoạt động tích cực, mang lại rất nhiều lợi ích cho học sinh, nhờ đó chất lượng cuộc sống của các học sinh cũng ngày càng được nâng cao
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Athanase Emmanuel and Elizabeth Chang’endo (2010) Oral health related behavior, knowledge, attitudes and beliefs among
secondary school students in Iringa Municipality The
Dar-es-salaam Medical Students’ Journal, 9:24-30
2 César Mexia de Almeida, Poul Erik Petersen, Sónia Jesus André1 and António Toscano (2003) Changing oral health status of 6-
and 12-year-old schoolchildren in Portugal Community Dental
Health, 20(4): 6-11
3 Cheah Whye Lian (2010) Oral health knowledge, attitude and practice among secondary school students in Kuching, Sarawak
Archives of Orofacial Sciences, 5 (1): 9-16
4 Hồ Văn Dzi (2010) Tình hình sức khỏe răng miệng của học sinh 12
và 15 tuổi tại Thị Xã Thủ Dầu Một, Luận văn Thạc Sĩ Y học, Đại học Y Dược TPHCM
5 Lorna Carneiro (2011) Oral health knowledge and practices of
secondary school Students, Tanga, Tanzania International Journal
of Dentistry, Hindawi Publishing Corporation
6 Nanna Jürgensen and Poul Erik Petersen (2009) Oral health and the impact of socio-behavioural factors in a cross sectional
survey of 12-year old school children in Laos BMC Oral Health,
16: 9-29
7 Nguyễn Hoàng Anh (2000) Khảo sát tình hình sức khỏe răng miệng
của lứa tuổi 6, 12, 15 tại tỉnh Long An, Luận văn Thạc sĩ Y học, Đại học Y Dược TPHCM
8 Nguyễn Thị Cẩm Hồng (2010) Kiến thức, hành vi và tình trạng sâu
răng của học sinh lứa tuổi 12, 15 tại quận 5 TPHCM, Luận văn Thạc
Trang 79 Stella Y.L.Kwan, Poul Erik Petersen (2005) Health promoting
schools: an opportunity for oral health promotion Bulletin of the
World Health Organization 83: 677-685
10 Trần Văn Trường (2002) Điều tra SKRM toàn quốc 2001, NXB Y
học, Hà Nội, 17-51
Ngày nhận bài báo: 15/01/2014 Ngày phản biện nhận xét bài báo: 10/02/2014 Ngày bài báo được đăng: 20/03/2014