Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này nhằm đánh giá hiệu quả của việc bơm rửa mũi trong việc giảm bớt các triệu chứng khó chịu và rút ngắn thời gian lành thương sau mổ. Mời các bạn cùng tham khảo đề tài qua bài viết này.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011 Nghiên cứu Y học
BƯỚC ĐẤU ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG CỦA BỘ DỤNG CỤ
VỆ SINH MŨI CÁ NHÂN TRÊN SỤ GIẢM BỚT CÁC TRIỆU CHỨNG
CƠ NĂNG SAU MỔ VÀ QUÁ TRÌNH LÀNH THƯƠNG
SAU PHẪU THUẬT NỘI SOI MŨI XOANG
Phạm Kiên Hữu*
TÓM TẮT
Mục đích: Đánh giá hiệu quả của việc bơm rửa mũi trong việc giảm bớt các triệu ch ứng khó chịu và rút
ngắn thời gian lành thương sau mổ
Các biến số cần theo dõi: Sự thuyên giảm triệu chứng cơ năng bằng bảng SNOT- 20, tình trạng ứ đọng
máu đông trong hố mổ cũng như các tác dụng ngoại ý cũng được đánh giá đồng thời
Kết quả 32 bệnh nhân có sử dụng dung dịch rửa mũi có các triệu chứng cơ năng sau mổ được đánh giá
theo bảng SNOT - 20 cho th ấy có giảm ở cả 4 thời điểm, 1 tuần, 2 tuần, 3 tuần, 4 tuần, phản ứng viêm và tình trạng ứ đọng máu đông trong hố mổ cũng được giảm nhanh chóng, cho thấy thời gian lành thương được rút ngắn đáng kể, không có tác dụng phụ được ghi nhận
Kết luận: Việc bơm rửa mũi với áp lực dương vừa phải là một biện pháp an toàn và hiệu quả trong việc
giảm bớt các triệu chứng khó chịu và rút ngắn thời gian lành thương sau mổ
Từ khoá: Viêm xoang mạn, viêm xoang mạn tái phát, SNOT 20, phẫu thuật nội soi mũi xoang
ABSTRACT
THE EFFECTS OF NASAL DOUCH ON POST OP SYMPTOMS AND HEALING TIME OF PATIENTS
AFTER FESS
Pham Kien Huu* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 1 - 2011: 159 - 162
Purpose: To evaluate the effectiveness of nasal douche NASARIN device in relieving the post op symptoms
and reducing the healing time in patients after ESS
Methods: In a prospective study on 30 surgical patients with chronique or recuurent sinusitis, whoses
sustained from ESS
Main Outcome Measures: Change in symptom severity measured by mean 20-Item Sino-Nasal Outcome
Test (SNOT-20) score, the blood clot and the condition of the surgical cavities as well as the undesired effects have been evaluate in the mean time
Results: A total of 32 patients were evaluable and showed that they have been achieved lower SNOT-20
scores at all 4 time points: at 1 weeks; at 2 week; at 3 weeks; at 4 weeks The inflammatory reaction and blood clot are also decreased, showed that the healing time has been reduced as well, no significant undesired effect documented
Conclusion: Nasal irrigations performed low positive pressure is the safe and useful device in relieving the
post op symptoms and reducing the healing time in sinus surgery patients
Key words: Chronic sinusitis, recurrent chronic sinusitis, SNOT- 20, functional endoscopic sinus surgery
* Bộ Môn Tai Mũi Họng Đại Học Y Dược TPHCM ** BVĐK Bình An – Kiên Giang
Tác giả liên lạc: PGS.TS Phạm Kiên Hữu ĐT: 0903851569 Email: drphuchuu@yahoo.com
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011
Chuyên Đề Mắt – Tai Mũi Họng
160
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sau phẫu thuật mũi xoang, vấn đề làm sạch
máu đông và dịch nhày ứ đọng trong hố mổ có ý
nghĩa hết sức quan trong(5) trong việc làm giảm
bớt phản ứng viêm với các triệu chứng cơ năng
khó chịu sau mổ như nghẹt mũi, nặng đầu, ho,
giảm nguy cơ nhiễm khuẩn hố mổ và đẩy nhanh
quá trình lành thương, rút ngắn quá trình hồi
phục sau mổ cho người bệnh(2) Trong vài năm
gần dây, đã có nhiều công trình nghiên cứu tập
trung vào việc gỉảm bớt các triệu chứng cơ năng
khó chịu và gia tăng hiệu quả lành thương, giảm
thiểu sự hình thành sẹo dính sau mổ nội soi mũi
xoang như dùng Mytomycin đặt trong hố mổ,
thực hiện thủ thuât gây dính chủ động (Bolger),
hoặc bơm dung dịch steroid vào hố mổ.trong số
đố các công trình nghiên cứu sử dụng các dung
dịch nước muối dạng phun sương (sterimar,
physomer, Xisat…) đã bắt đầu được sử dụng ở
nước ta Các chai dung dịch rửa mũi như thế một
là khá đắt tiền (từ 25.000 đồng đến 80.000 đồng),
hai là do áp lực phun rất yếu (dạng phun sương)
nên chỉ có tác động làm loảng chất nhày và máu
đông, không thể đẩy trôi chất nhày ứ đọng trong
hố mổ hiệu quả Cho đến nay, chưa có công trình
nào báo cáo về tác động của các dung dịch nước
muối sinh lý xịt mũi trong săn sóc sau mổ, điều
đó thúc đẩy chúng tôi thực hiện công trình
nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng của bộ vệ
sinh mũi áp lực dương liên tục (NASARIN) trên
sự giảm hết các triệu chứng cơ năng sau mổ và
đẩy nhanh quá trình lành thương ở lớp niêm mạc
xoang sau phẫu thuật
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp nghiên cứu
Tiến cứu mô tả hàng loạt ca, thực nghiệm lâm
sang
Phương pháp chọn mẫu
Lần lượt, có chọn lọc
Tiêu chuẩn chọn mẫu
Trên 15 tuổi
Đã có bệnh viêm mũi xoang tái phát có chỉ định phẫu thuật
Đồng ý tham gia nghiên cứu và tái khám định kỳ theo hẹn
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh nhân không được đưa vào lô nghiên cứu nếu rơi vào một trong các trường hợp sau Dưới 15 tuổi
Không đồng ý tham gia nghiên cứu hay thực hiện tái khám định kỳ theo hẹn
Chuẩn bị bệnh nhân
Bệnh nhân được giải thích rõ ràng về sự cần thiết của bộ dụng cụ vệ sinh mũi cá nhân đối với quá trình làm sạch chất nhày và máu đông trong
hố mổ sau phẫu thuật và chấp nhận tham gia vào công trình nghiên cứu
Sau mổ bệnh nhân được khám và ghi nhận các thông tin về các triệu chứng cơ năng ngay sau mổ bệnh nhân được hướng dẫn phương pháp
sử dụng bộ dụng cụ vệ sinh mũi cá nhân NASARIN và thực hành tự bơm rửa hốc mũi dưới sự hướng dẫn của bác sĩ
Sau khi đã biết cách sử dụng bộ dụng cụ NASARIN, bệnh nhân được cung cấp một bộ dụng cụ NASARIN về nhà và tự bơm rửa mỗi ngày
Ghi nhận kết quả
Trong ngày đầu tiên sau mổ, thực hiện đánh giá triệu chứng cơ năng củ a người bệnh theo bảng hỏi đáp (SNOT 20)
Sau đó, người bệnh được hướng dẫn tự thực hiện bơm rửa hốc mũi 2 bên bằng dụng cụ NASARIN, ngay sau khi bơm rửa bệnh nhân được đánh giá lại các triệu chứng cơ năng ngay sau bơm rửa mũi (theo bảng hỏi đáp SNOT – 20)
Quy trình tái khám và đánh giá kết quả
1 tuần sau mổ
2 tuần sau mổ
3 tuần sau mổ
1 tháng sau mổ
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011 Nghiên cứu Y học
Trong mỗi lần khám, ngoài việc đánh giá
chất lượng sống sau mổ nội soi mũi xoang như
trên, chúng tôi còn thực hiện nội soi hốc mũi
chẩn đoán tình trạng niêm mạc, chất tiết và
máu đông trong hốc mũi cũng như hiện tượng
xơ dính trong hố mổ
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Từ tháng 8 năm 2010 đến tháng 10 năm
2010 chúng tôi đã tiến hành đánh giá kết quả
sau mổ nội soi mũi xoang trên 32 bệnh nhân
trong đó có 18 nam và 14 nữ tuổi từ 17 đến 68
tuổi, trung bình là 41 tuổi kết quả bước đầu ghi
nhận như sau:
Chẩn đoán trước mổ
Bảng 1: Chẩn đoán trước mổ
Viêm đa xoang mạn tái hồi 17 53
Phương pháp mổ
Trong bảng dưới đây, mỗi bệnh nhân có thể
được thực hiện một hoặc nhiều phẫu thuật cùng
lúc
Bảng 2: Các phẫu thuật đã được thực hiện
phẫu thuật nội soi xoang chức năng 32 100
phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn 6 19
phẫu thuật chỉnh hình cuốn mũi dưới 1 3
Đánh giá sự thuyên giảm triệu chứng cơ
nănng theo bảng SNOT 20
Bảng 3: Đánh giá các triệu chứng cơ năng (theo
bảng SNOT-20)
Bảng điểm
SNOT - 20
Sau 1 tuần
Sau 2 tuần
Sau 2 tuần
Sau 1 tháng
Giảm so với ngày
Ghi chú: Số điểm được so sánh với số điểm ghi
nhân được trong ngày thứ nhất sau phẫu thuật
Đánh giá tình trạng niêm mạc hốc mũi
Bảng 4: Tình trạng niêm mạc hốc mũi sau mổ
tuần
Sau 2 tuần
Sau 3 tuần
Sau 1 tháng
tuần
Sau 2 tuần
Sau 3 tuần
Sau 1 tháng
Còn phù nề nhẹ,, quan sát khe mũi giữa hạn chế
25 16 3 1 Phù nề hẹp khe mũi giữa 2 3 1 0 Phù nề không quan sát được
Chất tiết trong hốc mũi
Bảng 5: Tình trạng chất tiết trong mũi sau mổ
tuần
Sau 2 tuần
Sau 3 tuần
Sau 1 tháng
Nhày đặc có khắp hốc mũi 20 7 2 1 Nhày lượng vừa phải chỉ bám
Trong loãng phủ trên bề mặt
niêm mạc
5 15 20 29
Máu đông trong hốc mũi
Bảng 6: Tình trạng ứ đọng máu đông trong hốc mũi
tuần
Sau 2 tuần
Sau 3 tuần
Sau 1 tháng
Bít lấp hoàn toàn khe mũi giữa 17 4 2 0 Nhiều, chưa lấp đầy khe mũi
giữa
10 14 8 7
Tình trạng xơ dính
Bảng 7: tình trạng xơ dính sau mổ sau 2 tháng
Dính nhiều trong hố mổ 1 0
Các tai biến, biến chứng sau bơm rửa mũi với dụng cụ vệ sinh mũi cá nhân
Bảng 8:
Tai biến số trường hợp tỉ lệ %
Nhiễm trùng hố mổ 0 0
BÀN LUẬN
Về vai trò của việc bơm rửa mũi với bộ dụng cụ vệ sinh mũi cá nhân trong giảm bớt các triệu chứng khó chịu sau phẫu thuật cho người bệnh
Từ lâu, đã có nhiều công trình nghiên cứu
về tác dụng của việc rửa mũi bằng các loại dung dịch nước muối với nhiều nồng độ khác nhau như là một biện pháp điều trị hỗ trợ rất hiệu quả bệnh viêm mũi xoang cấp hay mạn tính(3,7)
Trang 4Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011
Chuyên Đề Mắt – Tai Mũi Họng
162
Việc sử dụng các dung dịch nước rửa mũi
trong điều trị kết hợp sau mổ(4) đóng một vai
trong hết sức quan trọng là tăng cường loại bỏ
những chất nhày và máu đông ứ đọng trong hốc
mũi vốn là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn
phát triển tạo nên biến chứng nhiễm trùng sau
mổ(6) Ngoài ra, chất nhày-máu đông ứ đọng
trong hốc mũi, việc bơm rửa hốc mũi cũng đồng
thời loại bớt các yếu tố có hại từ luồng không khí
hít vào bám dính vào niêm mạc mũi như:vi
khuẩn, nấm mốc, bụi, các chất kích thích niêm
mạc mũi làm tăng hiệu quả đề kháng và khả
năng hồi phục của lớp niêm mạc mũi sau mổ
Ngày nay, sau khi phẫu thuật, ngoài việc cho
bệnh nhân dùng một số thuốc như kháng sinh,
giảm đau, chống phù nề sau mổ, người bác sĩ
thường cho người bệnh sử dụng các dung dịch
nước muối đẳng trương như Sterimar, Xisat,
Sinomarin…đây là các dung dịch được đưa vào
mũi dưới dạng phun sương, với áp lực nhỏ,
không đủ tống xuất chất tiết và máu đông trong
hốc mũi trong thời gian hậu phẫu, hậu quả là tình
trạng ứ đọng dịch nhày, máu đông và hiện tượng
phù nề niêm mạc giảm bớt chậm, sau mổ người
bệnh cảm giác nhẹt mũi, nặng đầu trong một thời
gian trong vòng 2-4 tuần sau mổ
Với dụng cụ vệ sinh mũi cá nhân, chất nhày
được loại bỏ nhanh chóng hơn, tình trạng phù
nề niêm mạc mũi và các triệu chứng thường
làm người bệnh khó chịu sau mổ cũng đồng
thời giảm hết nhanh chóng hơn (trong vòng 2-3
tuần sau mổ) so với các dung dịch nước muối
sinh lý nêu trên
Về vai trò của bộ vệ sinh mũi cá nhân trong
việc thúc đẩy quá trình lành thương và
chống dính sau phẫu thuật xoang
Sau phẫu thuật mũi xoang, quá trình lành
thương ở lớp niêm mạc xoang trải qua 4 giai
đoạn chính: giai đoạn cầm máu, giai đoạn viêm,
giai đoạng tái tạo lớp niêm mạc và giai đoạn biệt
các tế bào biều mô vừa được tái tạo trở thành lớp
niêm mạc mới hoàn chỉnh Việc vệ sinh mũi bằng các dung dịch nước muối đã có tác động: làm hố
mổ thông thoáng chất nhày dễ và các yếu tố có hại nguyên nhân làm tăng các triệu chứng khó chịu và làm chậm quá trình lành thương sau mổ được tống xuất nhanh chóng hơn, thời gian lành thương sẽ được rút ngắn đáng kể với việc cho người bệnh sử dụng các dung dịch vệ sinh mũi như Xisat, Sterimar, Sinomarin tuy chất nhày
có được tống xuất nhanh hơn, nhưng so với bộ vệ sinh mũi bơm rửa hố mổ bằng áp lực dương liên tục, quá trình tống xuất chất nhày diễn ra hiệu quả và nhanh chóng hơn, thời gian lành thương
sẽ được rút ngắn và biến chứng xơ dính sẽ được hạn chế hiệu quả hơn
KẾT LUẬN
Dù công trình nghiên cứu chỉ mới áp dụng cho 32 người bệnh, thời gian theo dõi không dài, nhưng các kết quả rất ấn tượng ban đầu cho thấy việc bơm rửa hốc mũi sau mổ bằng bộ
vệ sinh mũi cá nhân NASARIN là một biện pháp an toàn và hiệu quả trong việc giảm bớt các triệu chứng khó chịu và rút ngằn thời gian lành thương sau mổ công trình vẫn đang được chúng tôi tiếp tục nghiên cứu với cỡ mẫu lớn hơn, thời gian dài hơn
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bachmann G, Hommel G, Michel O Effect of irrigation of the nose with isotonic salt solution on adult patients with chronic paranasal sinus disease Eur Arch Otorhinolaryngol 2000; 257: 537-41
2 Gross CW, Gross WE Post-operative care for functional endoscopic sinus surgery Ear Nose Throat J 1994; 73: 476-9
3 Harvey R, Hannan SA, Badia L, Scadding G Nasal saline irrigations for the symptoms of chronic rhinosinusitis Cochrane Database Syst Rev 2007; 3: CD006394
4 Jorissen M Postoperative care following endoscopic sinus surgery Rhinology 2004; 42: 114-20
5 Kuhn FA, Citardi MJ Advances in postoperative care following functional endoscopic sinus surgery Otolaryngol Clin North Am 1997; 30: 479-90
6 Molony NC, Ah-See KW The contemporary practice of functional endoscopic sinus surgery: a nationwide survey Clin Otolaryngol Allied Sci 1998; 23: 331-8
7 Papsin B, McTavish A Saline nasal irrigation: Its role as an adjunct treatment Can Fam Physician 2003; 49: 168-73