Ebook 120 câu hỏi về phòng chữa đục thủy tinh thể: Phần 2 - NXB Từ điển Bách khoa

Phần 1 ebook đã giới thiệu về 2 nội dung các tri thức cơ bản về đục thuỷ tinh thể, đục thuỷ tinh thể do bẩm sinh, thì sau đây phần 2 chia sẻ đến bạn 3 nội dung còn lại của ebook: Đục thuỷ tinh thể do tuổi già, đục thuỷ tinh thể do ngoại thương và đục thuỷ tinh thể kéo theo.

ĐỤC THUỶ TINH THE DO TUổI GIÀ

III

44 T hế nào gọi là đục thuỷ tình thể do tuổi già?

Mọi người đều biết, ở người bình thường, m ặt sau của hồng m ạc có một thể trong suốt hình lồi,

đó chính là thuỷ tinh thể Trong thời kì nhi đồng

và thanh thiếu niên, thuỷ tinh thể có hình thoi, không màu, trong suốt Khi tuổi tác tăng lên, thuỷ tinh thể dần dần cứng lại, thể tích cũng không ngừng tăng lên Kiểm tra bằng đèn dọi sẽ thấy

m ật độ của thuỷ tinh thể tăng, nhân biến thành màu xám nhạt, khi tuổi càng cao, những thay đổi này càng rõ Đó chính là biểu hiện lão hoá của thuỷ tinh thể ở người bình thường, do ảnh hưởng của một nhân tố nào đó (bên trong hoặc bên ngoài), khi tuổi tác tăng lên, chất da của thuỷ tính thể nở

ra, nhân có vẩn dục màu xám hoặc màu vàng, kiểm tra đèn dọi kẽ nứt có thể nhìn thấy chỗ đục khe nước hình miếng hoặc hình nêm, không thể nhìn rõ đáy m ắt, thị lực giảm dưới 0 ,1 , với người

bị nặng chỉ còn cảm giác có ánh sáng, đó chính

là đục thuỷ tinh thể do tuổi già.

45 Đục thuỷ tình thể do tuổi già diễn ra như thế nào?

Đục thuỷ tính thể do tuổi già là nguyên nhân gây mù loà thường gặp ở người già, là bệnh m ắt

đa phát ở người già Đã nhiều năm nay, con người dày công nghiên cứu cơ chế phát sinh đục thuỷ tinh thể do tuổi già, nhằm biết dược nó được diễn

ra như thế nào, để đề phòng sớm, chữa trị kịp thời Nhưng cho đến hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ra đục thuỷ tính thể tuổi già vẫn chưa rõ ràng Nhìn chung người ta cho rằng, do các nhân

tố sau đây gây ra:

(1) Thoái hoá do tuổi già: khi tuổi tác tăng lên, thường có các động m ạch ở m ắt và toàn thân bị

xơ cứng, chức năng trao đổi chất của gan suy giảm, chức năng bài tiết của thận bị rối loạn, làm nồng

dộ ch ất dộc trong máu tăng lên, các loại Vitamin, Glutathione và hàng loạt loại muối vô cơ khác bị mất cân bằng, dẫn đến trao đổi dinh dưỡng ở thuỷ tinh thể bị trở ngại Lâu dần, một số chất độc ngấm vào thuỷ tinh thể, dẫn đến thay đổi thành phần prôtêin của thuỷ tinh thể, dần dần tạo ra vẩn đục màu trắng xám Đó là một biểu hiện đặc thù suy

giảm chức năng ở nhiều cơ quan của người già.

(2) Chiếu xạ tía hồng ngoại: Chiếu xạ tia hổng ngoại lâu dài có thể ảnh hưởng tới quá trình hoàn nguyên õxy hoá của thuỷ tinh thể, đẩy nhanh sự

thay đổi thành phần prôtêin của thuỷ tính thể, đây lại là một nguyên nhân nữa gây đục thuỷ tính thể do tuổi già.

(3) Hoạt động nội tiết của người già bị rối loạn: như đái tháo đường tuổi già, suy giảm chức năng tuyến giáp trạng Có người cho rằng, đó cũng là một trong những nguyên nhân gia tăng sự phát sinh đục thuỷ tinh thể ở tuổi già.

(4) Anh hưởng của nhân tố di truyền: Có người cho rằng, một bộ phận các ca đục thuỷ tính thể tuổi già có liên quan tới di truyền (có bệnh sử gia đình) Vogt dá từng điều tra tình hình phát bệnh đục thuỷ tinh thể tuổi già, ông cho rằng đục thuỷ tinh thể tuổi già là do di truyền quyết định, ngay

cả kiểu hình đục thuỷ tính thể (đục nhân hay đục

ch ất da) cũng do di truyền quyết định Nhưng mối quan hệ giữa đục thuỷ tinh thể tuổi già với di truyền vẫn chưa có kết luận khẳng định, cần nghiên cứu sâu hơn nữa.

46 Quá trình phát triển đục thuỷ tinh thể tuổi già diễn ra như thế nào?

Đục thuỷ tính thể tuổi già là loại bệnh m ắt

m ạn tính phát triển chậm, từ lúc bắt đầu đến khi thành thục hoàn toàn phải m ất một thời gian rất dài, thương lã 2 - 5 năm, cũng có khi kéo dài 10

năm, hoặc hơn, cũng có thể dừng lại ở ngay giai đoạn đầu Quá trinh phát triển của nó có thể chia thành 4 giai đoạn (xem Hình 29 - Hình 33).

Hỉnh 3 2 Đục thuỷ tính thể tuổi già hoàn toàn thành thục

(1) Giai đoạn dầu: đục thuỷ tính thể thường bắt đầu diễn ra ở phần xung quanh đồng tử, phần lớn

có sắp xếp thành hình bánh xe hoặc hình mảng chấm bớt, rồi dần dần phát triển vào giữa, không ảnh hưởng lớn tới thị lực, có bệnh nhân chỉ dùng thuốc điều trị cũng có thể làm bệnh tình ổn định

ở giai đoạn này, nhiều năm không phát triển (2) Giai đoạn phồng nở: Nếu ở giai đoạn đầu khống chế không tốt, nó có thể tiến triển chậm Lúc này thuỷ tinh thể vẩn đục dày đặc, phát triển đến phạm vi khu trục nhìn giữa, hàm lượng nước của thuỷ tinh thể tăng dần, làm toàn bộ thuỷ tinh thể phồng nở ra, thể tích tăng lớn, tiền phòng bị xẹp bớt, dễ dàng gây cản trở cho thể lông mi hoặc con ngươi, làm nhãn áp tăng cao, gọi là bệnh thong manh kế phát, khiến thị lực suy giảm rõ.

(3) Giai đoạn thành thục hoàn toàn: khi đục thuỷ tính thể phát triển thêm một bước nữa, dùng m ắt thường đã có thể nhìn thấy con ngươi của người bệnh hoàn toàn biến thành màu trắng, nhân của thuỷ tính thể có lúc có màu vàng, người quan sát không thể nhìn thấy đáy m ắt người bệnh, người bệnh chỉ còn cảm giác có ánh sáng Lúc này điều trị bằng thuốc cũng không có hiệu quả, nên lựa chọn phương án cắt bỏ sớm.

(4) Giai đoạn quá thành thục: (xem Hình 33).

Nếu đục thuỷ tinh

thể ở giai đoạn hoàn

toàn không được điều

dịch hoá hoặc vôi hoá,

nhân của tinh thể chim

xuống, toàn bộ thuỷ

tinh thể m ất nước nhăn

Điều đáng nói là có nhiều bệnh nhân không

có bất kĩ triệu chứng gì ở giai đoạn phồng nở, cũng khống phải làm bất cứ xử lý nào, chỉ có một

số ít bệnh nhân có nhãn áp cao cấp tính, đau mắt, đau đầu, thậm chí buồn nôn Khi đó nên kịp thời tới bệnh viện có điều kiện để cắ t bỏ thuỷ tinh thể bị đục, nếu không sẽ bị suy giảm thi lực nghiêm trọng, thậm chí dẫn đến mờ loà.

Hình 3 3 Đục thuỷ tinh thể tuổi già giai đoạn trên hoàn toàn

47 Đục thuỷ tình thể tuổi già có những biểu hiện gì?

Đục thuỷ tinh thể tuổi già phần lớn phát bệnh

ở cả 2 mắt, cũng có thể phát bệnh ở một mắt trước Giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng gì,

m ắt bị bệnh không đau, không ngứa, không ảnh hưởng tới thị lực, có lúc cảm giác nhìn một vật thành hai hoặc nhìn bằng một m ắt thấy nhiều hình, cũng có thể có hiện tượng nhìn thấy màu

đỏ Khi đục thuỷ tinh thể phát triển thêm một bước nữa, sẽ xuất hiện các điểm đen cố định ở trước m ắt và hiện rõ hơn dưới bóng râm, có lúc nhìn thấy vật bị uốn cong, thị lực giảm.

Hình 3 4 Đục thuỷ tình thể ở nhân do tuổi già.

Có một loại đục thuỷ tinh thể ở nhân (xem Hình 34), đục chủ yếu ở khu vực nhân thuỷ tinh thể, do

m ật độ nhân của thuỷ tinh thể tăng làm độ chiết

quang của khu trung tâm cũng tăng, có thể có biểu hiện cận thị do chiết quang, làm độ số viễn thị lão hoá vốn có tương đối giảm, thậm chí đọc sách không cần mang kính Khi đục thuỷ tính thể phát triển dần dần sẽ làm thị lực giảm dần, sau vài năm hoặc mười mấy năm hoàn toàn không nhìn thấy gì, chỉ phân biệt được ngày và đêm, không tự lo liệu được trong sinh hoạt Trong cả quá trình phát triển của đục thuỷ tinh thể, ngoài một số ít trường hợp xuất hiện tinh huống đặc thù như đau mắt, đau đầu (thong manh kế phát ở giai đoạn phồng nở) w , nói chung không có bất kì triệu chứng khó chịu nào Nếu thấy xuất hiện m ắt đỏ, dau m ắt thì nên lập tức đến bệnh viện để kiểm tra, để tránh bị tổn hại về sau cũng như để bệnh kéo dài.

48 Vì sao người già dễ bị đục thuỷ tình thể?

Như ở trên đã nói, có nhiều nguyên nhân dẫn đến đục thuỷ tinh thể do tuổi già, ngoài những nhân

tố bên trong và bên ngoài cơ thể, việc điều dưỡng sinh hoạt và thể chất cá nhân cũng giữ một vai trò quan trọng Do chức năng các cơ quan của người già bị suy giảm nên cơ hội phát sinh dục thuỷ hnh thể cũng tăng cao tương ứng Tuy vậy không phải người già nào cũng bị đục thuỷ tinh thể, có người

70 - 80 tuổi, mắt vẫn sáng trong, thị lực cũng ở mức binh thương.

Vì sao người già dề bị đục thuỷ tình thể? Những nghiên cứu gần đây cho rằng, thuỷ tinh thể ở tuổi già là một bộ phận có thể bị già cỗi, cũng giống như các cơ quan khác bị già cỗi Từ góc độ sinh vật học phân tử mà nói, thuỷ tinh thể chịu ảnh hưởng chủ yếu của 3 nhân tố sau:

(1) Nhân tố đột biến của tế bào: Trong quá trình phát triển của cơ thể, các gen trong tế bào người chịu ảnh hưởng của một nhân tố nào đó sinh ra đột biến dẫn đến hoạt động phân chia tế bào tăng lên, tế bào sinh trưởng nhanh tạo ra các u bướu thường gặp trong lâm sàng Biểu hiện đột biến của tế bào thuỷ tinh thể, cũng là tăng

số tế bào, làm thuỷ tinh thể từ trong suốt biến thành đục Khi tuổi tác tăng lên các cơ hội đột biến như vậy cũng dần dần tăng lên Ngoài ra, tác dụng đột biến có thể làm các sỢi bề m ặt thuỷ tinh thể chết đi, dặc biệt là khi có kèm theo phản ứng dây chuyền giao thao và phản ứng gốc tự do,

có thể đồng thời làm chức năng của các sỢi thuỷ tinh thổ mới sinh ở bề m ặt bị m ất cân bằng, dễ gãy ra dục thuỷ tinh thể vĩnh viễn ở chất da (2) Phản ứng gốc tự do tăng: Gốc tự do là sản phẩm trao đổi ch ất của một nhóm tế bào không kết hợp với điện tử Do hoạt tính cao nó có thể làm một số phân tử quan trọng (như DNA) xuất hiện tác dụng oxy hoá không khống chế được rồi

gây tổn hại cho tế bào Khi tuổi tác tăng lên, nhân thuỷ tinh thể từ trạng thái trong suốt biến thành màu xám , tuổi càng cao màu càng đậm, đó chính

là do phản ứng ôxy hoá dưới tác dộng của ánh sáng của nhân thuỷ tinh thể (thường gây ra nhân đục thuỷ tinh thể), ở những thay đổi này, ngoài nhân tố chiếu xạ tia hồng ngoại lâu dài ra, ôxy hoá trong tế bào có vai trò làm phản ứng của gốc

tự do tăng lên, đó cũng là nguyên nhân quan trọng làm người già dễ dàng bị đục thuỷ tinh thể.

(3) Nhân tố phản ứng dây chuyền giao thoa: Phản ứng dây chuyền giao thoa là hiện tượng khi một số phân tử lớn (như axit nuclêic), khi nốl liền với prôtêin của tế bào, làm kết cấu tế bào có những thay đổi vĩnh cửu, từ đó gây ra hàng loạt phản ứng

có tổn hại cho chức năng tế bào Các phản ứng dây chuyền giao thoa trong mõ của người già, tăng rất rõ so với trẻ nhỏ, và tăng lẽn theo tuổi tác, nên dễ dàng gây ra dục thuỷ tinh thể ở người già.

49 Đục thuỷ tình thể ở giai đoạn đầu có thể dẫn đến thay đổi độ chiết quang không?

Trong các phòng khám nhãn khoa, thường nghe thấy người già than thở: lúc trẻ thị lực của tôi rất tốt, bây giờ mỗi năm mỗi kém đi Nếu kiểm tra thấy có đục thuỷ tinh thể ở giai đoạn đầu, khi bác

sĩ cho mang kính diều chỉnh, thị lực có thể tăng

110

lên mức bình thường Nhưng cũng có người nói: thị lực của tôi mỗi năm một tốt hơn, lúc trẻ phải mang kính (kính cận) xem sách, bây giờ không phải mang kính nữa Tại sao người già lại có những thay đổi như vậy? Vì sao có người về già phải mang kính, nhưng ngược lại có người chẳng cần mang kính? Đó chính là do sự thay đổi độ chiết quang

vĩ đục thuỷ tinh thể ở giai đoạn dầu và do suy giảm chức năng điều tiết thị lực của ngươi già Khi tuổi tác tăng lên, ở người bình thường nhân thuỷ tinh thể dần dần to ra và cứng lại, m ật độ của

ch ất da thuỷ tinh thể cũng tăng cao tương ứng

Do nhân thuỷ tinh thể ngày một xơ hoá trở thành lồi, nên do độ chiết quang của nó ngày một tăng mạnh, đó chính là hiện tượng cận thị do thuỷ tinh thể, do vậy phải mang kính để điều chỉnh

Ngoài ra có một số ca đục chất da thuỷ tinh thể ở

giai đoạn đầu, do chất da của thuỷ tinh thể bị dục không có quy tắc, hình thành các khe nước và bọt không khí, khi ánh sáng chiếu vào có thể có chiết xạ và tán xạ bất quy tắc, dẫn đến nhìn chồng hình hoặc nhìn thấy nhiều hình, thị lực giảm, do vậy cũng phải mang kính để điều chỉnh (chủ yếu là tán quang hoặc kính viễn thị).

Bởi vậy, đối với những ca thay đổi độ chiết quang do đục thuỷ tinh thể giai đoạn đầu gây ra, không cần phải lo nghĩ hay căng thẳng (độ chiết quang của họ thường là 1,00D - 1,50D), chỉ cần

đến bệnh viện chuyên khoa kiểm tra, mang kính thích hợp là được.

50 Có phải tất cả người già đều bị đục thuỷ tinh thể không?

Thường có một số người nói, tất cả những người già đều bị đục thuỷ tinh thể, thực ra, câu nói đó rất không đung Như ở trên đã nói, khi tuổi tác tăng lên, m ật độ của một thuỷ tinh thể bình thường sẽ tăng lên, nhưng hiện tượng này vẫn khác về bản chất so với đục thuỷ tinh thể tuổi già Có nghiên cứu kết luận: v ẻ m ặt quang học, dù lúc còn nhỏ cũng rất khó nhìn thấy thuỷ tinh thể là hoàn toàn trong suốt Ngược lại, những vẩn đục ở chất nền có dạng sợi hoặc dạng điểm nhỏ, trên phẳn cực trước - cực sau, có một ít hoặc nhiều mô bám dính, lại rất hay gặp và không hề

có bất cứ ảnh hưởng nào tới thi lực.

Khi kiểm tra nhiều người bĩnh thường (thi lực đều ở mức bình thường) thấy, người có đục dạng điểm chấm xung quanh thuỷ tính thể chiếm tới 87,58% , điều đó có nghĩa là ngay cả người bình thường, xung quanh thuỷ tính thể cũng có thể có đục dạng chấm nhỏ và có bờ mép rõ Nhưng dạng dục này hoàn toàn khác với dục dạng bánh

xe, dạng lông vũ và dạng hòn cục của đục thuỷ tinh thể ở giai đoạn đầu Chúng ta đã biết, đục thuỷ tinh thể tuổi già là bệnh m ắt đa phát thường

gặp ở người già, nhưng cũng có người 60 - 70 tuổi,

m ắt vẫn rất tốt, thị lực ở mức bình thường, thuỷ tính thể chỉ có thay đổi là m ật độ tăng lên mà thôi Tuy nhiên, do quan hệ của tuổi tác, chức năng các cơ quan toàn thân và chức năng của thuỷ tinh thể của người già đều bị suy giảm, thêm vào

đó do ảnh hưởng của môi trường bên ngoài và nhân tố trao đổi chất, làm cơ hội phát sinh đục thuỷ tinh thể tăng nhiều lên, nhưng không phải bất cứ người già nào cũng bị dục thuỷ tinh thể.

51 Đục thuỷ tình thể giai đoạn phồng nở và giai đoạn quá thành thục có những bệnh kéo theo nào?

ở trên đã nói, quá trình phát triển của dục thuỷ tinh thể tuổi già được chia thành 4 giai đoạn,

ở phần lớn bệnh nhân quá trình phát triển tương đối thuận lợi, không có triệu chứng đặc biệt nào Nhưng có một số ít bệnh nhân ở giai đoạn phồng

nở và giai đoạn quá thành thục lại bị một số bệnh kéo theo, nếu nghiêm trọng có thể gây mờ loà Chủ yếu có những bệnh kéo theo sau:

(1) Bệnh thong manh kế phát: ở giai đoạn phồng

nở thuỷ tính thể, do hàm lượng nước trong thuỷ tính thể tăng cao, làm thể tích không ngừng tăng lên, khiến cự ly giữa thuỷ tinh thể và m ặt trong của hồng m ạc thu nhỏ lại, thậm chí thuỷ tính thể

dính ch ặt vào hồng m ạc làm cho nước ở phòng sau không thể lưu thông được, gây ra nhãn áp tăng cao kế phát.

(2) Thị lực giảm nghiêm trọng, thậm chí bị mờ loà: Đối với người già có nhãn áp quá cao, thời gian phát tác lâu có thể dẫn đến các bệnh kéo theo như thiếu máu ở phần phía trước m ắt, dính hồng m ạc, thiếu máu thần kinh thị giác w gây

ra mờ loà vĩnh viễn.

(3) Thuỷ tính thể lồi vào phòng trước, gây trở

ngại cho con ngươi: ở đục thuỷ tinh thể giai đoạn

quá thành thục, do tính thể bị thoát vị, dịch vào khu vực con ngươi gây trở ngại cho con ngươi, ảnh hưởng đến tuần hoàn nước của phòng nước,

có trường hợp gây ra nhãn áp cao.

(4) Viêm màng sắc tố do thuỷ tinh thể bị tan:

Do đục thuỷ tinh thể quá thành thục, làm ch ất

da của thuỷ tính thể bị tan và bị hấp thu, có lúc dẫn đến viêm màng sắc tố do chất da bị dị ứng,

biểu hiện là thể trong suốt bị đục, ở người bị

năng có thể bị phù thũng võng mạc và điểm vàng.

52 Khi nào phẫu thuật đục thuỷ tinh thể tuổi già là tốt nhất?

Đây là câu hỏi được nhiều bệnh nhân nêu ra

ở phòng khám nhãn khoa Phải căn cứ vào các

nhân tố như mức độ đục của thuỷ tinh thể, trạng thái thị lực, sức khoẻ toàn thân và những yêu cầu

về công tác của bệnh nhân đối với thị lực để quyết định vấn dề này Nói chung, với đục thuỷ tinh thể tuổi già phải chờ đến khi không nhìn thấy đồ vật, đục thuỷ tinh thể đã thành thục, thì thực hiện phẫu thuật mới tốt, đặc biệt là kĩ thuật phẫu thuật cắ t bỏ trong nang trước kia (cắt bỏ thuỷ tinh thể đục bằng đông lạnh) ĐỢi thuỷ tinh thể đục hoàn toàn mới là thời cơ tốt nhất để

* phẫu thuật.

Nhưng những năm gần đây do tiến bộ của khoa học kĩ thuật, nhất là sau khi kĩ thuật mổ nội soi nhãn khoa, thuỷ tinh thể nhân tạo ra đời, hiện nay cơ bản các bệnh viện đều áp dụng kĩ thuật cắt bỏ thuỷ tinh thể đục ngoài nang, được thao tác dưới kính hiển vi, vì vậy không nhất thiết phải chờ đến khi thuỷ tinh thể bị đục hoàn toàn mới phẫu thuật, chỉ cần người bệnh cảm thấy làm việc và sinh hoạt có khó khăn, đọc sách không thuận lợi là có thể cho phẫu thuật sđm Ngoài ra, còn phải căn cứ vào môi trường làm việc của bệnh nhân và yêu cầu về thị lực của

họ để lựa chọn thời điểm phẫu thuật.

Đối với đục thuỷ tinh thể tuổi già ở cả 2 mắt, thị lực suy giảm rõ, bệnh nhân lại có yêu cầu độ chính xác cao trong công việc (như nhân viên thao

tác m áy tính, thợ sửa đồng w ), hoặc tự lo liệu cuộc sống bị khó khăn, thì dù đục thuỷ tính thể chưa đến giai đoạn hoàn toàn cũng nên phẫu thuật sớm, để đặt thuỷ tinh thể nhân tạo Nếu đục thuỷ tinh thể một bên dã hoàn toàn, còn bên kia thị lực lại bình thường, bệnh nhân tuổi dã cao, sức khoẻ kém (như bị bệnh tím, tiểu dường w ), yêu cầu về thị lực không cao (phụ nữ nội trợ ở nhà

w ) thì không cần phải phẫu thuật Nếu dục thuỷ tính thể đã hoàn toàn, nhưng khi kiểm tra bệnh nhân không thể phân biệt chính x á c độ sáng và phương vị của vật, tức là bệnh nhân ngoài dục thuỷ tính thể còn có thể có các bệnh biến ở thuỷ tính thể hoặc võng m ạc; trong trường hợp này, nếu cắt bỏ thuỷ tinh thể đục, khả năng phục hồi thị lực cũng không lớn Nhưng nếu cả 2

m ắt đầu bị đục, không thể tự lo sinh hoạt được thì có thể làm thử một m ắt trước, rồi theo dõi tình hình đáy m ắt sau khi mổ, nếu thấy cần thiết mới phẫu thuật tiếp thuỷ tính thể và võng m ạc Tóm lại, theo đà phát triển của khoa học kĩ thuật, do đòi hỏi về thị lực ngày một cao, do ưu thế của phẫu thuật nội soi và thay thuỷ tinh thể nhân tạo, nên thời cơ phẫu thuật đục thuỷ tình thể tuổi già có xu hướng sớm lên, không nhất thiết phải chờ đến khi đục hoàn toàn, mà chỉ căn cứ vào yêu cầu của môi trường làm việc, sinh hoạt của bệnh nhân

về thị lực để quyết định thời gian phẫu thuật.

53 Người bị bệnh tìm có thể phẫu thuật đục thuỷ tình thể không?

Bệnh nhân già bị bệnh tím muốn phẫu thuật được đục thuỷ tinh thể phải căn cứ vào loại hình bệnh Um và thực trạng chức năng của Um để quyết định Phẫu thuật đục thuỷ Unh thể là phẫu thuật nội soi thông thường của nhản khoa, thời gian thực hiện ngắn, không ảnh hưởng lớn đến chức năng các cơ quan khác, nên bệnh nhân bị bệnh Um thông thường (tức là người chức năng tim còn tốt, nhưng bị bệnh động mạch vành thông thường, hở van tim w ) đều có thể chịu đựng được Nhưng khi phẫu thuật cho những bệnh nhân Um vẫn phải chú ý những điểm sau:

(1) Làm tốt công tác tư tưởng trước khi phẫu thuật: nói rõ cho bệnh nhân biết thời gian và các bước thực hiện phẫu thuật, để loại bỏ trạng thái tám lý căng thẳng, tranh thủ sự phối hợp của bệnh nhân Buổi tối trước ngày phẫu thuật và sáng hôm phẫu thuật nên cho họ uống 1 liều an thần thích hợp như Luminal w

(2) Kiểm tra toàn diện trước khi mổ: Đối với người chức năng Um bị suy thoái nghiêm trọng, trước khi phẫu thuật phải kiểm tra sức khoẻ toàn thân chu đáo toàn diện, Unh toán kĩ và đánh giá đầy đủ những vấn đề có thể phát sinh trong phẫu thuật, sắp xếp phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm.

thao tác thành thục, đồng thời phải chuẩn bị tốt thuốc cấp cứu và chỉ định biện pháp ứng cấp, khi cần thiết nên dùng máy điện tím trong phẫu thuật và bố trí nhân viên chuyên môn theo dõi huyết áp, mạch, nhịp thở và những thay đổi tâm

đồ của bệnh nhãn.

(3) Gáy mê: Thông thường, sử dụng kết hợp các loại thuốc có hiệu quả nhanh và lâu (Bupiracaine 0,75% + Lidocaine 2%), Gây mê phải đủ, cố gắng giảm thiểu các kích thích đau đớn.

(4) Chọn kiểu phẫu thuật: nên lựa chọn cách

mổ đơn giản, hiệu quả tốt, cố gắng rút ngắn thời gian phẫu thuật, giảm tối da những thao tác không cần thiết, duy trì nhãn áp thấp trong khi mổ (5) Chú ý các phản xạ của mắt - tim: Trong lúc phẫu thuật, do cơ m ắt bị kéo giãn và nhãn cầu bị nén lại, làm nhịp tim bị giảm chậm , phản ứng này trong y học gọi là phản xạ m ắt - tim Với người bĩnh thường khi phẫu thuật, nhịp tim giảm chậm không gây vấn đề lớn, nhưng với ngươi bị bệnh tim, do chức năng tím không tốt, nên khi nhip tim giảm sẽ làm lượng máu tim dẩy ra giảm theo,

có thể phát tác bệnh tím cấp tính gây hậu quả suy kiệt tim nghiêm trọng Do vậy, thao tác trong khi mổ phải khéo léo, nhẹ nhàng, tránh nén nhãn cầu và kéo cơ m ắt quá mức.

(6) Chăm sóc sau khi mổ: Bệnh nhân tim, sau khi phẫu thuật không nên cho nằm lâu trên giường, vì có thể làm tăng thêm gánh nặng cho tim, làm bệnh tim phát tác Bởi vậy sau khi mổ phải cho bệnh nhân ở tư thế nửa nằm nửa ngồi hoặc nằm nghiêng, dùng các hoạt động phù hợp khi ra khỏi giường Đồng thời nên ăn nhiều hoa quả, rau tươi, duy trì đại tiện thông suốt.

54 Trước khi phẫu thuật đục thuỷ tinh thể tuổi già phải thực hiện những kiểm tra nào?

c ắ t bỏ thuỷ tinh thể trong đục thuỷ tinh thể tuổi già là một trong những phẫu thuật nội soi thường gặp của nhãn khoa Do bệnh nhân phần lớn tuổi cao, sức yếu, có khi còn bị nhiều chứng kéo theo khác, nên để phẫu thuật thành công, tránh những bệnh kéo theo sau mổ, thì việc kiểm tra chu đáo tỉ mỉ trước khi mổ có một vai trò vô cùng quan trọng, thường bao gồm kiểm tra cục bộ

ở m ắt và kiểm tra toàn thân.

(1) Kiểm tra cục bộ ở mắt:

- Chú ý có bị m ắt hột, viêm kết m ạc, lông quặm không.

- Trước khi mổ, rửa sạch tuyến lệ như bình thường để loại bỏ viêm túi lệ m ạn tính, tránh nhiễm trùng trong m ắt sau khi mổ Khi cần thiết

thì thực hiện nuôi cấy vi khuẩn nang kết m ạc và thử các phản ứng thuốc.

- Kiểm tra cảm giác ánh sáng, định vị ánh sáng (dùng ánh sáng của nến để kiểm tra cảm giác ánh sáng cách 5m và định vị ánh sáng 9 hướng cách 1 mét) với m ắt định phẫu thuật, kiểm tra cảm giác phân biệt màu.

- Nếu định vị ánh sáng không tốt thì phải kiểm tra siêu âm và điện lưu đồ võng m ạc (ERG)

để hiểu rõ thực trạng của thuỷ tinh thể và võng

m ạc, dự đoán khả năng phục hồi thị lực sau khi mổ.

- Với người phải đặt thuỷ tinh thể nhân tạo, trước khi phẫu thuật phải đo độ dài của trục nhãn cầu, độ chiết quang của giác mạc để tính toán độ chiết quang của thuỷ tinh thể nhân tạo cần đặt (2) Kiểm tra toàn thân:

- Kiểm tra toàn thân thông thường, bao gồm nghe tim phổi, sờ nắn gan, lách.

- X ét nghiệm máu, tiểu cầu, chức năng gan thận, đường huyết, triglycerid.

- Đo huyết áp, diện tâm đồ, quanh vùng ngực.

- Với người có bệnh sử tiểu đường, tắc m ạch máu não, huyết áp cao, khi cần thiết phải phân tích độ đông kết của máu.

- Với người có chức năng tim kém hoặc tắc nghẽn m ạch máu cơ Um, trước khi phẫu thuật phải điều trị bằng thuốc trước để tránh những bất trắc về m ạch máu Um khi phẫu thuật.

- Với người viêm phế quản mạn tinh, trước khi phẫu thuật phải điều trị thích hựp trước, khi phẫu thuật dùng thuốc chống ho để tránh những bất trắc phát sinh do ho gây ra trong khi mổ.

55 Bệnh nhân đục thuỷ tinh thể do tuổi già, trước khi mổ phải chuẩn bị những gì trong sinh hoạt?

Nếu bị đục thuỷ tinh thể, bác sĩ kiểm tra thấy đục thuỷ tinh thể đã đến lúc thành thục hoặc đã đến mức cần phải phẫu thuật thì phải làm tốt các công việc chuẩn bị trước khi mổ Ngoài kiểm tra cục bộ ở m ắt và toàn thân như đã nói ở trên (chủ yếu do bác sĩ thực hiện), bản thân bệnh nhân cũng phải làm công tác chuẩn bị như sau:

(1) Trước tiên phải loại bỏ tâm lý căng thẳng: Cắt bỏ dục thuỷ tinh thể là phẫu thuật thường gặp nhất của khoa m ắt, nhưng vẫn có người nói, làm phẫu thuật ở mắt, phải mở nhãn cầu, "nước mắt" chảy ra sẽ gây căng thẳng đến mấy ngày không ngủ được, sỢ sau khi mổ vẫn không nhìn được Đó chính là ý kiến thiếu hiểu biết về phẫu

thuật m ắt, nên sinh ra tâm lý lo sỢ Thực ra, phẫu thuật đục thuỷ tinh thể hiện đại, rất ít gây đau đớn, thời gian phẫu thuật cũng ngắn (khoảng

30 - 4 5 phút), có người không có cảm giác đặc biệt gì sau phẫu thuật Để khắc phục tâm lí căng thẳng trước khi mổ nên tìm đọc các sách báo nói

về nhãn khoa, dể hiểu được những tri thức cơ bản về phẫu thuật nhản khoa Gặp những người

đã qua phẫu thuật dục thuỷ tinh thể nói cho biết cảm giác trong và sau khi mổ, như vậy mới dễ dàng hết tâm lí lo sỢ và trạng thái căng thẳng trước khi mổ.

(2) Ăn uống ngủ nghỉ đúng quy luật: bình thường nên tạo thói quen ăn uống ngủ nghỉ đúng thời gian, ăn nhiều đồ ăn mềm dễ tiêu hoá, duy trì ăn hoa quả hằng ngày để bổ sung Vitamin cẩn thiết, giữ trạng thái tinh thần tốt.

(3) Tránh táo bón: Đại ưện mỗi ngày 1 lần để tránh táo bón, khi cần thiết uống 1 - 2 thìa m ật ong tổng hợp hoặc 1 viên nhuận tràng mỗi ngày,

để duy trì thông tiện thuận lợi sau khi mổ.

(4) Những vấn đề khác: Đề phòng cảm cúm, trước khi mổ phải tắm rửa sạch sẽ, nhỏ thuốc kháng sinh cho m ắt cần phẫu thuật, uống thuốc

an thần trước khi ngủ dể đảm bảo tốt giấc ngủ, tạo điều kiện tốt cho bác sĩ phẫu thuật.

56 Phẫu thuật đục thuỷ tinh thể tuổi già có bị hạn ch ế về tuổi tác không?

Có bệnh nhân hỏi: tôi đã 80 tuổi có thể phẫu thuật đục thuỷ tinh thể được không? Thực ra, đục thuỷ tình thể tuổi già phần lớn phát sinh ở những người 50 tuổi trở lên Ngoài một số ít người do sức khoẻ không cho phép, còn lại bất kể tuổi tác nào cũng đều có thể chịu được phẫu thuật này

Do sự phát triển không ngừng của máy móc, những cải tiến về kim chỉ khâu và thao tác nội soi, nên phẫu thuật đục thuỷ tình thể hiện đại có thể hoàn thành một cách nhanh chóng, chính xác không có sai lầm, tỉ lệ phẫu thuật thành công cao hơn hẳn so với thao tác mổ bằng m ắt thương, tí lệ bội nhiễm cũng giảm rõ rệt Vì vậy, phẫu thuật đục thuỷ tính thể hiện nay đã mở rộng, không hạn chế tuổi tác, chỉ cần có sức khoẻ tốt, kiểm tra cục bộ ở m ắt thấy thích hợp với phẫu thuật là được, dù 100 tuổi vẫn có thể cho mổ được.

57 Có mấy phương pháp phẫu thuật cắt bỏ đục thuỷ tinh thể tuổi già?

Phẫu thuật cắ t bỏ đục thuỷ tinh thể tuổi già là phẫu thuật mang lại ánh sáng cho người bệnh, nhờ sự phát triển của mổ nội soi trong nhãn khoa mà phương pháp mổ cũng không ngừng

được cải tiến, phạm vi thích ứng với phẫu thuật cũng mở rộng dần, số phương pháp phẫu thuật mới cũng ngày một tăng Có thể căn cứ vào tuổi tác, sức khoẻ và tính chất đục thuỷ tính thể như thế nào mà lựa chọn phương pháp phẫu thuật thích hợp Có mấy phương pháp thường dùng sau: (1) Phẫu thuật đục thuỷ tính thể cắ t bỏ trong nang: là phương pháp phẫu thuật truyền thống Đục thuỷ tình thể tuổi già là do nhân tinh thể cứng lại, thể tích tăng, chỉ khi mở rộng miệng mổ mới có thể nhẹ nhàng lấy toàn bộ thuỷ tính thể ra dược Cách làm là dùng máy làm lạnh Cacbon Dioxit hoặc Fluor que ch ất dẻo silic đặc ch ế hoặc làm lạnh khô, sau khi đã làm cho da nang thuỷ tính thể và chất da đông đặc dính lại rồi mđi lấy toàn

bộ thuỷ tinh thể ra qua cửa mổ Phương pháp này đơn giản dễ làm, không phát sinh đục thuỷ tính thể hậu phát, nhưng tỉ lệ thuỷ tinh thể bị lệch vị trí tương đối cao, hơn nữa sau khi phẫu thuật thì không thể nào đặt thuỷ tính thể nhân tạo được (2) Phẫu thuật dục thuỷ tinh thể cắ t bỏ ngoài nang: Là phương pháp cắt bỏ thường dùng hiện đại, được thao tác dưới kính hiển vi, cửa mổ nhỏ hơn so với phẫu thuật cắt bỏ trong nang, thời gian phẫu thuật ngắn, tỉ lệ thành công cao, bội nhiễm sau khi mổ ít, có thể đặt thuỷ tính thể nhân tạo đồng thời với việc cắ t bỏ, sau khi mổ có thể phục hồi ngay chức năng nhìn.

(3) Phẫu thuật chọc rút thuỷ tinh thể đục: còn gọi là phẫu thuật chọc rút bằng kim, là phương pháp cắt bỏ thuỷ tinh thể đục thường dùng, dùng kim chọc rút ép đẩy thuỷ tinh thể đã đục hoàn toàn vào trong thể trong suốt Cách này đơn giản

dễ làm, không cần máy móc phẫu thuật phức tạp, rất phù hợp với bệnh nhân tuổi cao sức yếu, sức khoẻ có thể suy giảm Các bệnh viện cơ sở đều có thể triển khai phương pháp này, các bệnh viện ở vùng sâu vùng xa, điều kiện chữa trị kém dùng phương pháp này điều trị đục thuỷ tinh thể tuổi già vẫn hữu hiệu.

(4) Phẫu thuật nhổ lồng thuỷ tinh thể dục: là phương pháp cải tiến từ phẫu thuật chọc rút bằng kim, dùng phẫu thuật chọc rút bằng kim làm thuỷ tinh thể thoát vị, rồi dùng một thiết bị lồng tròn hút thuỷ tinh thể bị đục ra ngoài Gần giống với phẫu thuật đục thuỷ tinh thể cắt bỏ trong nang qua phía sau Đây cũng là một phương pháp cắt bỏ đục thuỷ tinh thể thường dùng.

(5) Phẫu thuật nhũ hoá thuỷ tinh thể bằng siêu âm: Là phương pháp cắt bỏ dục thuỷ tinh thể, mới được phát triển mấy năm gần đây ở nước ngoài Người ta dùng máy nhũ hoá bằng siêu âm để làm nhân thuỷ tinh thể vụn ra, rồi hút ra cùng với ch ất da Ưu điểm là vết mổ nhỏ (chỉ 3mm), thời gian phẫu thuật ngắn (chỉ cần 1 - 5 phút).

tán quang sau khi mổ nhỏ, rấ t phù hợp với những người phải phẫu thuật liên hợp đục thuỷ tinh thể

- thể trong suốt Nhược điểm của phương pháp này là giá của máy nhũ hoá bằng siêu âm quá đắt, yêu cầu kĩ thuật thao tác cao.

58 Phải chú ỷ những gì trong phẫu thuật đục thuỷ tinh thể do tuổi già?

Phẫu thuật cắt bỏ thuỷ tinh thể đục tuy là phẫu thuật thường gặp trong nhãn khoa, nhưng nếu thao tác không đúng hoặc phối hợp của bệnh nhân không tốt, thì sẽ gây những hậu quả nghiêm trọng, có lúc có thể dẫn đến mờ loà Nói chung, trong phẫu thuật phải chú ý những điểm sau đây:

(1) Dùng thuốc gây tê đủ liều cho người phải gây tê cục bộ, để cố định nhãn cầu không chuyển động thật tốt, tránh các cơ ngoài m ắt co lại chèn

ép nhãn cầu gây ra b at trắc, đồng thời không được tiêm quá liều thuốc gây tê để tránh gây áp lực trong hốc m ắt quá cao, làm nhãn cầu nhô về trước quá mức.

(2) Thao tác vô trùng phải nghiêm ngặt, phẫu thuật phải có kỹ thuật mổ nội soi lành nghề, thành thạo, chắc chắn, chuẩn xác, nhẹ nhàng, nhanh nhẹn, cố gắng giảm tối đa số lần đưa máy móc vào tiền phòng.

(3) Vị trí mổ thường phải chọn mép mổ ở đường sau mép giác mạc hoặc hơi lệch vê phía củng mạc, cũng có thể căn cứ vào hoàn cảnh cụ thể của bệnh nhân mà để lệch trước hoặc sau 1 - 2mm (4) Khi dùng phẫu thuật đục thủy tinh thể cắt

bỏ ngoài nang, khi cắt nang xé nang phải cố gắng đạt dược hiệu quả hoàn chỉnh, phạm vi cắt

bỏ nang trước phải không nhỏ hơn 6 X 6mm, lấy nhân ra phải nhẹ nhàng, rửa ch ất da phải nhanh

và chuẩn xác, đề phòng rách nang sau làm thể trong suốt trong m ắt chảy ra.

(5) Khi phẫu thuật đục thủy tinh thể cắt trong nang (cắt bỏ bằng đông lạnh), miệng mổ phải khoảng 180°, nếu không dễ làm rách nang thủy tinh thể hoặc gây tổn thương da trong giác mạc Khi kéo thủy tinh thể ra phải chậm rãi lay trái phải để tránh làm thể trong suốt tràn ra cùng với thủy tinh thể.

(6) Khâu vết mổ phải chặt và chính xác, cự ly các mũi khâu, độ rộng vừa phải, chặt - lỏng vừa phải, làm cho mép mổ hoàn toàn khép kín, không được quá lỏng hoặc quá chặt Nếu quá lỏng sẽ làm nước của phòng trước chảy ra ngoài, làm hồng mạc thụt xuống hoặc tiền phòng không hình thành được Nếu quá chặt sẽ làm giác mạc bị nhăn nhúm,

sẽ gây ra tán quang không có qui tắc sau khỉ mổ, ảnh hưởng tới việc phục hồi thị lực.

59 Có những chứng kéo theo nào khi phẫu thuật đục thủy tinh thể tuổi già?

Phẫu thuật đục thủy tinh thể tuổi già là loại phẫu thuật phục hồi ánh sáng thường gặp trong nhãn khoa Do những năm gần đây phổ biến ứng dụng kính hiển vi và cải tiến phương pháp khâu

và tạo miệng mổ, làm hiệu quả phẫu thuật đục thủy tính thể đạt được trình độ rất mĩ mãn Tuy vậy, bất kể dùng phương pháp phẫu thuật nào,

dù phẫu thuật viên có kinh nghiệm cũng rất khó bảo đảm mọi lần phẫu thuật đều luôn thuận buồm xuôi gió Trong khi mổ hoặc sau khi mổ đều có thể gặp một vấn dề nào đó, có thể gặp những chứng kéo theo sau:

(1) Xuất huyết tiền phòng trước: Trong phẫu thuật ít khi thấy chảy máu, máu phần lớn chảy vào phòng trước từ mép mổ ở củng m ạc hoặc trong khi phẫu thuật gây tổn thương cho hồng

m ạc và thể lông mi, trong vòng 1 tuần sau phẫu thuật hiện tượng chảy máu gặp tương đối nhiều, phần lớn là do ho, h ắt hơi hoặc dụi m ắt vô ý thức, làm vết thương bị rách hoặc các mầm m ạch máu mới đang nối lại bị đứt rồi gây ra chảy máu (2) Hồng m ạc bị tổn thương: Thường do khi dùng dao kéo cắt mở rộng miệng mổ dã cắ t rách hồng m ạc hoặc khi cắt nang gây tổn thương cho hồng m ạc, làm đứt phần gốc của hồng m ạc Khi

cắt bỏ trong nang, do đầu đông lạnh dính vào hồng m ạc làm rách hồng m ạc hoặc cắt rời phần gốc của hồng mạc.

(3) Thể trong suốt bị chảy ra: Là chứng kéo theo rất nguy hại hay gặp của phẫu thuật đục thủy tinh thể Theo thống kẽ, tỷ lệ phát sinh là 21,2% đối với phẫu thuật cắt bỏ trong nang và 19,5% đối với phẫu thuật cắt bỏ ngoài nang Trong những năm gần đây, do sự phát triển của môn phẫu thuật nội soi, các bệnh kéo theo này đã giảm được đáng kể Có nhiều nguyên nhân phát sinh, gồm các nhân tố như kinh nghiệm thao tác của phẫu thuật viên chưa tốt, điều khiển của m ắt bị bệnh kém (như cận thị nặng, dịch hóa thể trong suốt) và sự căng thẳng quá mức của bệnh nhân (4) Con ngươi dịch lên trên hoặc không tròn: Thường gặp khi phẫu thuật cắt bỏ trong nang, thể trong suốt tràn ra dồn lại ở phần mép mổ phía trên, làm con ngươi dịch chuyển lên phía trên, hoặc khi phẫu thuật cắt bỏ ngoài nang, chất

da của thủy tinh thể còn sót lại ở phía trên, đội

ép hồng m ạc làm con ngươi không thể chuyển về

không chặt, vết mổ lành lại kém, làm tình m ạch của màng m ạch ở phần trước bị giãn và bị thẩm thấu ra ngoài Dịch thấm ra ngoài đó tích tụ lại trong khe hở giữa củng m ạc và màng m ạch, làm màng m ạch bị bong Nước của phòng trước bị hấp thụ qua khoang trên của màng m ạch làm cho tiền phòng lâu không thể phục hồi được.

(6) Viêm thể lông mi của hồng m ạc: Do phản ứng hoặc do tổn thương: Tỷ lệ phát sinh khoảng 17,4%, nguyên nhân phần lớn là tổn thương hồng

m ạc, chất da của thủy tinh thể còn sót lại trong phòng trước, dị vật còn sót lại trong phòng trước (như lông mi hoặc sỢi bông) và xuất huyết phòng trước sau khi mổ

(7) Đục và phù thũng giác m ạc: Phần lớn do trong lúc phẫu thuật số lần đưa dụng cụ ra vào phòng trước quá nhiều, làm tổn thương trực tiếp

da bên trong giác mạc hoặc rửa phòng trước nhiều lần cũng có thể gây tổn thương da bên trong giác mạc, gây ra phù thũng giác mạc sau khi mổ và thường kèm theo làm nhăn nhúm lớp đàn hồi sau Người bị nặng có thể làm giác mạc m ất chức năng thay thế (đục và phù thũng giác m ạc kéo dài) Ngoài các chứng kéo theo sau khi cắ t bỏ đục thủy tinh thể (ít khi bị), còn có bệnh thong manh

kế phát, nhiễm trùng mắt, rách vết thương, hồng mạc bị bong, võng m ạc bị bong, viêm m ắt do giao

cảm, sưng túi hồng m ạc, phù thũng dạng túi ở điểm vàng và xuất huyết màng m ạch dạng bạo phát w

60 Sau khi mổ đục thủy tinh thể do tuổi già, bệnh có thể tái phát không?

Có những bệnh nhân bị đục thủy tinh thể do tuổi già thường hỏi: Sau khỉ mổ đục thủy tinh thể, bệnh có thể tái phát nữa không? Bệnh nhân đục thủy tính thể do phải chịu đau khổ của “Bóng đêm” trong một thời gian dài, nên sau khi mổ xong, nhìn thấy ánh sáng, có cơ hội học tập và công tác, quả là một món quà đáng quí! Do vậy, họ thường lo lắng sau khi mổ lại bị đục thủy tính thể một lần nữa Sau khi mổ đục thủy tính thể, bệnh

có tái phát hay không còn tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể của mỗi người và phương pháp mổ được áp dụng Thông thường, với người dùng phẫu thuật cắt bỏ trong nang (còn gọi là cắt bỏ đông lạnh hoặc cắt bỏ bằng que chất dẻo silic) thì sau phẫu thuật không thể bị tái phát Nhưng nếu không dùng phương pháp này dể cắt bỏ, mà dùng phẫu thuật cắt bỏ ngoài nang, thì một số bệnh nhân có thể bị tái phát sau khi phẫu thuật Chủ yếu là do chất da của thủy tính thể còn sót lại trong lúc mổ hoặc do da ngoài của túi sau tăng thực dẫn đến đục nang sau gây ảnh hưởng nghiêm

trọng đến việc phục hồi thị lực sau khi mổ Nhưng hiện nay bệnh nhân không cần phải lo lắng, vì bất kể tình huống nào dẫn đến tái phát đục thủy tinh thể (bao gồm sau khi phẫu thuật cắt bỏ ngoài nang cho đục thủy tinh thể do tuổi già, sau phẫu thuật đục thủy tinh thể do ngoại thương, sau phẫu thuật đục thủy tinh thể do bội nhiễm ), đều có thể dùng tia lade YAG để điều trị, phương pháp đơn giản, hiệu quả cao.

61 Sau khi cắt bỏ thủy tinh thể đục do tuổi già

có thể nhìn thấy không?

Bệnh nhân đục thủy tinh thể sau bao năm không nhìn thấy gì, hy vọng sau khi mổ sẽ thấy được ánh sáng, được sống và làm việc như lúc còn trẻ Nói chung, sau khi mổ cắ t bỏ thủy tinh thể đục

do tuổi già, đều có thể nâng cao thị lực ở một mức độ nhất định, có người còn có thể nhìn được như bình thường Nhưng cũng có một số bệnh nhân sau khi mổ thị lực không phục hồi được như mong muốn Đó là do 4 nguyên nhân sau:

(1) Bản thân m ắt bị bệnh, ngoài đục thủy tinh thể do tuổi già, còn có thể có thay đổi bệnh lý ở

bộ phận khác của nhãn cầu, như thể trong suốt

bị dục ảnh hưởng đến quan sá t đáy mắt, biến tính điểm vàng do tuổi già, võng m ạc bị bong, teo thần kinh thị giác w

(2) Quá trình phẫu thuật không thuận lợi: Nếu thao tác phẫu thuật viên không thành thục, sẽ gây ra những chứng kéo theo không đáng bị, ảnh hưởng tới hiệu quả phẫu thuật Nếu trong lúc phẫu thuật gây tổn thương cho da trong của giác

m ạc, làm thể trong suốt thấm ra, khiến con ngươi

bị dịch lên phía trên, thể trong suốt lọt vào phòng trước sẽ làm con ngươi bị trở ngại, dẫn tới bệnh thong manh kế phát, ch ất da bị sót lại quá nhiều sau khi mổ sẽ gây ra đục sau khi mổ.

(3) Theo dõi, chăm sóc sau khi mổ không tốt:

Do trong lúc phẫu thuật đưa thiết bị vào ra phòng trước quá nhiều, sau phẫu thuật gây ra phản ứng mạnh dẫn đến phía sau con ngươi bị dính, thậm chí gây ra thong manh kế phát Chăm sóc sau khi mổ không tốt, phẫu thuật gây ra tổn thương cho m ắt làm thủy tinh thể bị xuất huyết hoặc do khâu vô trùng không ch ặt chẽ và các nguyên nhân khác gặp nhiễm trùng mắt.

(4) Chính m ắt bị bệnh có vấn đề: Nếu m ắt định mổ vốn bị cận thị nặng hoặc lung lay nhãn cầu bẩm sinh, khiếm khuyết màng m ạch hồng

m ạc, bị thong manh w thì sau phẫu thuật cũng

dễ sinh ra các chứng kéo theo làm thị lực không

được cải thiện.

Tóm lại, sau khi phẫu thuật cắt bỏ đục thủy tinh thể do tuổi già có thể lấy lại được ánh sáng

hay không còn chịu sự ảnh hưởng của nhiều nhân tố, vì vậy phải căn cứ vào hoàn cảnh của mỗi người mà đưa ra các phân tích cụ thể Trước khi phẫu thuật phải kiểm tra tỉ mỉ thực trạng của thủy tính thể, võng m ạc, thần kinh thị giác để đưa ra các dự đoán dầy dủ về việc phục hồi thị lực sau khi mổ Ngoài ra, phải nắm chắc việc chăm sóc lúc mổ và sau mổ; sắp xếp bác sĩ có kinh nghiệm thực hiện phẫu thuật cũng là nhân

tố quan trọng quyết định bệnh nhân sau mổ có phục hồi dưực thị lực hay không.

62 Sau khi phẫu thuật cắt bỏ đục thủy tinh thể

do tuổi già phải chăm sóc như thế nào?

Phẫu thuật đục thủy tinh thể trước kia yêu cầu rất chặt chẽ về chăm sóc, thường bệnh nhân phải tuyệt đối nằm trẽn giường từ 7 - 10 ngày Do việc những năm gần đây phẫu thuật nội soi phát triển rất nhanh, nên mép khâu rất tốt, các chứng kéo theo do chăm sóc sau khi mổ giảm đáng kể, nhưng vẫn phải chú ý những điểm sau:

(1) Bệnh nhân đục thủy tinh thể do tuổi già phần lớn là những người già yếu, thường kèm theo nhiều bệnh khác như bệnh dộng m ạch vành, huyết áp cao, tiểu đường w , do vậy phải đặc biệt chú ý những thay dổi bệnh lý trên cơ thể sau khi phẫu thuật và dùng các thuốc điều trị thích

hợp, khi cần thiết phải kết hợp với bác sĩ nội khoa để diều trị.

(2) Tránh hoạt động quá mạnh, cãn dặn bệnh nhân không được dùng sức để dụi mắt, với người

bị ho hoặc buồn nôn phải cho thuốc uống trị ho hoặc chống nôn.

(3) Sau khi mổ, dặn bệnh nhân nằm thẳng (người có xuất huyết tiền phòng trước có thể nửa nằm nửa ngồi), cố gắng để đầu óc nhẹ nhàng, tránh hoạt động quá nhiều ở phần đầu, hít thở tự nhiên, tránh h ắt hơi mạnh.

(4) Đo nhiệt độ, mạch, nhịp thở 1 lần/ngày, nếu thấy có sốt và vượt quá 38°c thì phải đo nhiệt độ

4 lần/ngày, tìm rõ nguyên nhân và xử lý thích hợp (5) Mắt bị bệnh sau khi mổ thường không đau, nếu đau quá nên chú ý xem có nhiễm trùng trong

m ắt hay không, nếu không có biểu hiện viêm trong m ắt thì có thể cho uống thuốc giảm đau phù hợp.

(6) Tốt nhất nên dùng nắp kim loại che m ắt bị

mổ lại để bảo vệ tròng m ắt, tránh va đập vào vết thương Thay thuốc 1 lần/ngày, chú ý xem m ắt bị

mổ có ch ất thải hay không, đường khâu có bị lỏng ra không.

(7) Trong 3 ngày dầu sau khi mổ nên ăn các

dồ ăn lỏng nhẹ, không ăn đồ cứng khó nhai, đồ

ăn kích thích, kiêng thuốc và rượu.

(8) Tạo thói quen đại tiện 1 lần /ngày để đảm bảo duy trì đại tiện luôn thông suốt.

63 Sau khi phẫu thuật đục thủy tinh thể do tuổi già chọn kính mắt như thế nào là đúng?

Mắt cắt bỏ thủy tinh thể đục cũng giống như chiếc máy ảnh đã bị lấy m ất ống kính điều chỉnh tiêu cự, làm ảnh vật không thể rơi đúng võng

m ạc, nên không thể nhìn rõ các vật xung quanh, bởi vậy cần phải mang thấu kính lồi độ cao để thay thế cho thủy tinh thể (với người chưa dặt thủy tinh thể nhân tạo).

Sau khi mổ lúc nào có thể mang kính? Vết mổ nhãn cầu thường phải m ất 4 - 8 tuần mới khỏi hoàn toàn, khi vết sẹo ổn định, hiện tượng tán quang của giác m ạc do dường khâu tạo thành cũng không biến dộng nữa, do vậy người ta thường chọn thời điểm đeo kính vào khoảng 2- 3 tháng sau khi mổ Còn việc chọn số Điốp của lánh như thế nào là chính xác? Thường sau 3 tháng, bệnh nhân đến bệnh viện hoặc hiệu lánh để kiểm tra bằng m áy đo thị lực, rồi căn cứ vào độ chiết quang và mức độ tán quang mà lựa chọn kính

m ắt cho phù hợp Khi chưa có điều kiện kiểm tra bằng máy đo thị lực, có thể dựa vào công thức để tính toán rồi dùng thêm phương pháp thay kính

m ắt để chọn kính mắt Sau khi phẫu thuật, độ

chiết quang của nhãn cầu giảm khoảng 10 - 14D, thường kèm theo độ tán quang là 1- 2D, trong hoàn cảnh không cận, không viễn thì nên theo độ số

đó mà tính toán Nếu trước khi phẫu thuật m ắt bị bệnh bị cặn thị hoặc viễn thị thì dùng công thức

để tính độ chiết quang Cách tính là lấy độ số lúc

đo cộng thêm 10 - 14D rồi chia đôi thì được số

độ của kính đeo Nếu bị cận thị 4D thì là 10D cộng với (-2)D = 8D, tức là mang kính cận 80 0 độ

là được Ngược lại nếu bị viễn thi 4D thì lấy 10D cộng với (+2)D = 12D, tức là phải mang kính viễn

1200 độ Công thức này được dùng tính cho kính nhìn xa, nếu để nhìn gần (đọc sách, viết w ) thì phải thêm 2 - 3D Để giảm bớt sự phiền hà cho phải thay kính thì có thể dùng kính hai tròng, phần trên m ắt kính có độ chiết quang nhìn ở cự

ly xa, còn phần bán nguyệt ở phía dưới dùng đọc sách và làm công việc khác ở cự ly gần, do vậy dùng loại kính này rất thuận lợi.

Đối với người bị đục thủy tính thể một bên, do

sau khi mang kính, độ to nhỏ của ảnh vật ở 2

m ắt chênh lệch rất lớn (với người bình thường chỉ

có thể chịu được độ chênh lệch của ảnh vật là 5%), ảnh vật trên võng m ạc của m át điều ehỉ.ih lớn hơn 20 - 30% so với m ắt thường, bởi vậy ảnh vật ở 2 m ắt không chập làm một làm người bệnh

bị hoa mắt, đau đầu Chính vì vậy, họ không thể mang kính m ắt bình thường được m à phải kiểm

tra nghiêm ngặt bằng m áy đo thị lực rồi mới đến hiệu kính để đặt kính áp tròng Độ chiết quang của kính áp tròng thường thấp hơn so với kính thường 1 - 2D Do kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp với giác m ạc, nên giữa kính và giác m ạc không

có một khoảng không như kính thường, nên mức chênh lệch ảnh vật ở 2 m ắt không lớn, vì vậy hầu hết bệnh nhân đều có thể khắc phục được nhược điểm của kính m ắt phổ thông, từ đó làm hình ảnh thu được của 2 m ắt trùng làm một.

64 Làm thế nào để đề phòng đục thủy tinh thể

do tuổi già?

Đục thủy tinh thể do tuổi già tuy không phải

là một loại bệnh lớn nhưng có thể làm cho thị lực suy giảm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sinh hoạt, học tập và công tác hàng ngày Đó cũng là một bệnh về m ắt thường gặp ở tuổi già Khi bị đục thủy tinh thể không nên căng thẳng về tư tưởng, nhưng cũng không dược coi thường, không chú ý tới Nhiều ví dụ thực tế cho thấy, lúc bĩnh thường

đã phải chú ý chăm sóc m ắt để tránh phát sinh đục thủy tinh thể, điều này có vai trò rất quan trọng đối với người già Biện pháp phòng tránh bao gồm những m ặt sau:

(1) Trị thẳng vào nguyên nhân gây bệnh: Nguyên nhân gây bệnh đục thủy tinh thể do tuổi già rất

phức tạp, hơn nữa lại do nhiều nhân tố cùng gây

ra, như dinh dưỡng, trao đổi ch ất của thể trong suốt, chiếu xạ tia hồng ngoại, thay đổi nội tiết của người bệnh và các nhân tố môi trường w đều có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành đục thủy tinh thể Do vậy, biện pháp đề phòng chủ yếu là tăng cường dinh dưỡng thích hợp, ăn nhiều hoa quả rau tươi, tránh chiếu xạ tia hồng ngoại, thường xuyên dùng thuốc nhỏ m ắt hoặc thuốc uống có lợi cho trao đổi chất của thủy tinh thể (như thuốc nhỏ mắt Glutathione, hoặc viên hoàng thảo dạ quang w ), với người bệnh do trao đổi chất hoặc do nội tiết cần phải kịp thời chữa trị (2) Lúc thường đã phải chú ý chăm sóc bảo dưỡng mắt: Do tính đàn hồi của thủy tinh thể của người già bị suy giảm, khả năng điều tiết của thể lông mi bị giảm yếu, nên khi xem sách hoặc viết lách lâu một chút là có thể làm cho nhãn cầu bị sưng đau, thậm chí khó chịu đau đầu Do vậy, phải khống chế thời gian đọc sách và xem ti vi một cách thích hợp, cứ cách 1 tiếng lại phải ra ngoài hoạt động hoặc để m ắt nghỉ ngơi 10 - 1 5 phút Vào buổi tối hoặc khi ánh sáng không được quá lâu, kết hợp hài hòa giữa đọc sách và vận động (3) Chú ý điều chỉnh độ chiết quang: Người già nếu có độ chiết quang của nhãn cầu không chuẩn như cận thị, viễn thị hoặc tán quang w thì phải

đến bệnh viện để kiểm tra thị lực để mang kính viễn hoặc kính lão phù hợp nhằm tránh làm m ắt quá m ệt mỏi.

(4) Chú ý điều dưỡng trong sinh hoạt: ăn uống ngủ nghỉ phải có qui luật, tốt nhất nên xây dựng

kế hoạch làm việc, sinh hoạt học tập và phải thực hiện nghiêm chỉnh, chú ý kết hợp giữa lao động và vui chơi hợp lý Ngoài ra, còn phải chú ý chế ngự tinh cảm của bản thân, phải cởi mở (5) Chú ỹ sắp xếp ăn uống hợp lý: Ngoài qui luật ăn uống ba bữ a/ngày ra, người già còn phải chú ý ăn nhiều cá c đồ ăn giàu vitamin c, vitamin

D, hạn chế ăn dồ ăn nhiều dầu mỡ và quá mặn, kiêng rượu, thuốc lá, tránh ăn uống quá nhiều một lúc w

65 Thủy tình thể nhân tạo là gì?

Thủy tinh thể nhân tạo là một thấu kính đặc biệt được chế tạo từ các vật liệu tổng hợp nhân tạo như nhựa silic, thủy tinh, polymethacrylates Hình dáng, chức năng và độ chiết quang của nó đều giống như thủy tinh thể của con người Sau khi cắt bỏ thủy tinh thể bị dục, có thể lắp đặt thấu kính này vào trong m ắt thay cho thủy tinh thể đục làm ảnh vật tập trung được trên võng mạc, giúp người bệnh lại nhìn được rõ ràng các vật thể xung quanh.