Bài giảng Dinh dưỡng an toàn vệ sinh thực phẩm: Dinh dưỡng cho trẻ em dưới 12 tháng tuổi - ĐH Y tế công cộng

Chương này gồm có những nội dung chính sau: Tầm quan trọng của dinh dưỡng cho trẻ dưới 12 tháng tuổi, trình bày được đặc điểm phát triển cơ thể và nhu cầu dinh dưỡng, trình bày vai trò và cách nuôi con bằng sữa mẹ và nuôi trẻ bằng thức ăn bổ sung, nguyên tắc nuôi dưỡng trẻ trong 1 số trường hợp đặc biệt.

TR ƯỜ NG   Đ I Ạ   H C Ọ   Y   TẾ   CÔNG   C NG Ộ

DINH   D ƯỠ NG   CHO   TRẺ   EM

D ƯỚ I   12   THÁNG   TU I Ổ

T M Ầ   QUAN   TR NG Ọ   C A Ủ

DINH   D ƯỠ NG   D ƯỚ I   12

THÁNG   TU I Ổ

Dinh   d ưỡ ng   t t ố   trong   th i ờ kỳ trẻ thơ

­   Bổ sung đủ các ch t ấ  dinh d ưỡ  và năng l ng ượ ng phù h p ợ  cho tăng tr ưở ng

s t,ắ  iod và protein)

The   Barker   Hypothesis

“SDD bào thai và trẻ nhỏ sẽ có nguy cơ

m c ắ b nh ệ m n ạ tính khi tr ưở ng thành”

Đ C Ặ   ĐI M Ể   PHÁT   TRI N Ể   C A Ủ TRẺ

VÀ   NHU   C U Ầ   DINH   D ƯỠ NG

Đ c ặ   đi m ể   phát   tri n ể cơ thể   c a ủ

trẻ   d ướ i   12   tháng

•  Đ c ặ  đi m ể  tăng cân c a ủ  trẻ trong năm đ u ầ

•  Sự phát tri n ể  chi u ề  dài n m ằ  trong năm đ u ầ

•  Sự phát tri n ể  vòng đ u ầ  và vòng ng c ự

•  M t ộ  số đ i ố  t ượ  có nguy cơ ch m ng ậ  phát tri n ể

NUÔI   CON   B NG Ằ   S A Ữ MẸ

T m ầ   quan   tr ng ọ

•   L iợ  ích c aủ  nuôi con b ngằ  s aữ  mẹ

– S aữ  mẹ là th cứ  ăn hoàn ch nhỉ  nh t,ấ  thích h pợ  v iớ  TE– S aữ  mẹ ch aứ  nhi uề  ch tấ  kháng khu nẩ

– Tác d ngụ  ch ngố  dị  ngứ– L iợ  ích kinh tế

– Tình c mả  mẹ con

– Kế ho chạ  hoá gia đình

Không   cho   trẻ   bú   mẹ   và   nguy   cơ   v i ớ

Gi m ả   chỉ   số IQ

Bú   bình   ả nh

h ưở ng   đ n ế quá   trình   m c ọ răng   c a ủ   trẻ

Tăng   nguy   cơ ung   thư

bu ng ồ   tr ng ứ

Tăng   nguy   cơ ung   thư   vú

th i ờ   kỳ   ti n ề mãn   kinh

7.7

11.7 10

Chỉ bú mẹ

SM+nước SM+ s aữ  công th cứ

SO   SÁNH   S AỮ  MẸ  VÀ   S AỮ   BÒ

•   Phụ   thu c ộ   vào   vi c ệ   NCBSM   hoàn   toàn,   tỷ

l , ệ   nh ng ữ   thay   đ i ổ   c a ủ   NCBSM   theo   th i ờ   gian

Cattaneo   2006

N i ộ   dung   cơ   b n ả   c a ủ   NCBSM

– Bú s m, ớ  bú s a ữ  non, ngay 1 giờ đ u ầ

– Bú theo nhu c u ầ – Bú hoàn toàn trong 6 tháng đ u ầ – Kéo dài 18­24 tháng

– L u ư  ý th i ờ  đi m ể  cai s a ữ

“S a ữ mẹ   là   t t ố   nh t ấ   cho   sự   tăng

tr ưở ng   và   phát   tri n ể   c a ủ   tr ” ẻ

TU I Ổ   (số năm) QG đang phát tri nQG phát tri nể ể

M cụ  tiêu tươ  ng lai

M c ụ   tiêu: Tỷ lệ s ng ố   tự l p, ậ   không bị tàn t t ậ

trong t t ấ   cả các l a ứ   tu i: ổ

Tình tr ng ạ   dinh d ưỡ   ng trong su t ố   cu c ộ   đ i ờ

(Đườ  màu xanh thể hi nng ệ  khả năng s ngố  tự l p).ậ

Th igianchotr búm ngay1h ờ ẻ ẹ

Búhoàntoàntrong4thángđ u ầ 24.9 Búhoàntoàntrong6thángđ u ầ 19.6

QU NG Ả CÁO

C A Ủ CÔNG

TY   S A Ữ

“M T” Ố nuôi   con

b ng ằ

s a ữ ngoài

Áp   l c ự

về   th i ờ gian   làm

vi c ệ   c a ủ BM

Quy n ề trẻ   em

Chi n ế

d ch ị NCBSM

BV   b n ạ

h u ữ   trẻ em

Lu t ậ

qu c ố   tế

và   Nghị

đ nh ị 21/NĐ­

CP

CBYT

đ ượ c đào   t o ạ về NCBSM

Không thích nuôi   bộ

123 58 49 29 148 75 35 138 92 30

47.5 22.4 18.9 11.2 57.4 29.0 13.6 53.1 35.4 11.5

www.hsph.edu.vn

KAP   ON   FEEDING   CHILDREN   OF   MOTHERS

Infant feeding types in Ho Chi Minh City, Vietnam

48191

23882

18.573.7

94.13.22.8

KAP   ON   FEEDING   CHILDREN   OF   MOTHERS

Maternal knowledge, attitude and behavior on

breastfeeding

230 251 247 146 179 198 126 156

88.5 96.5 95.0 56.6 69.1 76.7 49.6 60.5

www.hsph.edu.vn

KAP   ON   FEEDING   CHILDREN   OF   MOTHERS

Maternal knowledge, attitude and behavior on

breastfeeding

252 219 232 217 203

96.9 84.2 89.2 83.8 78.1

TH C Ứ   ĂN   BỔ   SUNG

0ư2 th 3ư5 th 6ư8 th 9ư11 th 12ư23 th Năng lượng do sữa mẹ Khoảng thiếu năng lượng

www.hsph.edu.vn Age Family Foods

After   Brown   &   Dewey   1998

Complementary   Foods Specific   to   human   species.

Energy   and   nutrient   dense,   sterile   foods Key   Micronutrients   are:

Fe Zn I Ca Vitamin   A,   Vitamin   C

Breastfeeding

nh ng ư  không đủ ch t ấ  dinh d ưỡ ng –  Cho trẻ bú ít dễ mang thai trở l i ạ

Nhu   c u ầ   các   ch t ấ   dinh   d ưỡ ng

– Năng l ượ ng:  90­ 110calo/kg

– Nhóm ch t ấ  b t ộ  đ ườ ng:

•  B t,ộ  cháo, c m,ơ  m ,ỳ  bún

•  Là ngu nồ  cung c pấ  năng lượ  chính trong kh ung ẩ

ph nầ  ăn và chuy nể  hóa trong cơ thể

Nhu   c u ầ   ch t ấ   đ m ạ

•   Th t,ị  cá, tôm, cua, tào ph ,ớ  các lo iạ  đỗ h t,ạ  đ uậ  tương…

• Giúp xây d ngự  cơ b p,ắ  t oạ  kháng th ,ể  đ cặ  bi tệ  là sự

•   Nhu c u:ầ  28g/ ngày. Không nên cho trẻ  nǎ  quá nhi uề

đ mạ  vì sẽ gây gánh n ngặ  cho gan, th n.ậ  Ch tấ  đ mạ  chỉphát huy tác d ngụ  cao khi có đủ n ngǎ  lượng

www.hsph.edu.vn

Nhu   c u ầ   ch t ấ   béo

•   D u, ầ  m , ỡ  b … ơ

•   Cung c p ấ  n ng ǎ  l ượ  cao, t ng ng ǎ  c m ả  giác ngon

mi ng, ệ  giúp h p ấ  thu và sử d ng ụ  t t ố  các vitamin tan trong ch t ấ  béo

•    M i ỗ  bát b t, ộ  bát cháo c n ầ  cho thêm 1 ­2 thìa cà phê mỡ ho c ặ  d u ầ

•    Mỡ l n, m ợ ỡ  gà r t t t ấ ố  có các axit béo không no

c n ầ  thi t ế  nh : ư  axit lioleic, axit liolemc, axit

arachidonic r t ấ  c n ầ  thi t ế  cho quá trình phát tri n ể

c a ủ  tr ẻ

Nhóm   vitamin   và   khoáng   ch t ấ

•  Rau, hoa quả giúp chuy n ể  hóa các ch t ấ  và tăng c ườ  ch t ng ấ  đề kháng, cung c p ấ

vitamin và khoáng ch t ấ

•  Rau quả có màu vàng, đ , ỏ  da cam v a ừ  là ngu n ồ  cung c p ấ  caroten (ti n ề  vitamin A)

v a ừ  là ngu n ồ  cung c p ấ  vitamin C.

•  Ngu n ồ  s t ắ  trong TV là đ u ậ  đỗ và các lo i ạ rau có màu xanh s m ẫ  Trong rau quả có nhi u ề  vitamin C giúp cơ thể h p ấ  thu và sử

d ng ụ  s t ắ  có  hi u qu ệ ả  h n ơ

•   N u ế  th c ứ  ăn quá cô đ c ặ  ho c ặ  trẻ không đ ượ c

u ng ố  đủ n ướ  thì sự tiêu hóa và h p c ấ  thu c a ủ  trẻ

Vệ   sinh   an   toàn   th c ự   ph m ẩ

•   TP ph iả  tươ  s ng,i ố  đ mả  b oả  an toàn không thu cố  trừ sâuhay hóa ch tấ

•   Th cứ  ăn chế bi nế  s nẵ  như giò ch ,ả  s aữ  chua… nên l aự

ch nọ  thươ  hi ung ệ  uy tín về ch tấ  lượ  cũng như về anngtoàn th cự  ph m.ẩ

•   Th cứ  ăn n uấ  chín nên ăn ngay. N uế  ch aư  dùng ph iả  đ yậ

n pắ  và để tủ l nh,ạ  khi dùng ph iả  n uấ  l iạ  vì có m tộ  số vikhu nẩ  v nẫ  phát tri nể  ở nhi tệ  độ 5 ­ 10 độ C

•   Th t,ị  cá và rau quả c nầ  r aử  s chạ  dướ  vòi ni ướ  ch y,c ả

không nên c tắ  nhỏ và ngâm trong nước

•   Rau củ như khoai tây, cà r tố  nên r aử  nhẹ nhàng trong

ch uậ  nướ  sau khi đã g tc ọ  vỏ vì các vitamin thườ  n mng ằngay dướ  l pi ớ  v ỏ

– Số b a ữ

Thứ 7gi 30sángờ 11gi 30ờ 16gi 30ờ

Hai B ts a,bíđ ộ ữ ỏ B tth tl n,raud n ộ ị ợ ề B tcábíxanh ộ

Ba B ts a ộ ữ B tcácàr t ộ ố B ganrauc i ộ ả

Tư B tcuaraungót ộ B ttr ng,raumu ng ộ ứ ố B ttôm ộ

Năm B ts acàr t ộ ữ ố B ttômbíđ ộ ỏ B tđ uph ộ ậ ụ Sáu B ts a ộ ữ B tcuaraum ngt i ộ ồ ơ Cháođ uxanh, ậ

Giờ Th hai,tứ ư Th ba,nămứ Th sáu,ch nh tứ ủ ậ Th b yứ ả

N ướ ccam N ướ ccam N ướ ccam

18h B tcá ộ B tđ uxanh, ộ ậ

bíđỏ B tth tgà

ộ ị B tgangàho c ộ ặ

l n ợ 19hđ n ế

TH C Ứ   ĂN   BỔ   SUNG   NÀO   T T? Ố

•   Giàu năng l ượ  , Pr. , vi ch t ng ấ  ( Fe, Zn, Ca, Vit.A, C)

•   S ch ạ  và an toàn:

– Không có tác nhân gây b nhệ  ( VK, VR…)– Không có hoá ch tấ  và ch tấ  đ cộ

– Không có xươ  ho cng ặ  mi ngế  c ngứ

•   Không quá cay, nóng, m n ặ

•   Phù h p ợ  v i ớ  l a ứ  tu i ổ

•   Có s n ẵ  t i ạ  đ a ị  ph ươ ng

•  Ki m ể  tra sự phát tri n ể  c a ủ  trẻ ( Theo dõi

bi u ể   đồ tăng tr ưở   ng trẻ em)

Region Rice Egg Meat Vegetable Milk Fruit HongR.D 98.1 80.6 94.2 93.5 67.3 81.9 Northerneast 83.4 60.5 75.4 81.2 40.4 66.3 Northernwest 89.6 59.2 80.3 86.4 30.8 60.5 Northcenter 85.3 60.8 74.2 80.5 35.6 63.7 Southcenter 66.2 42.3 60.4 62.7 45.3 53.1 HighLand 80.7 45.4 52.6 76.8 32.2 85.9 Southeast 97.5 62.1 90.5 80.3 65.8 83.4 MekongR.D 98.0 60.4 84.2 72.1 50.9 76.5 Total 87.4 59.9 76.5 79.2 46.0 71.4

www.hsph.edu.vn

Food   intake   of   children   24   months   of

age   within   3   days   by   region,   2004

NUÔI   D ƯỠ NG   TRẺ   TRONG   1   SỐ

TR ƯỜ NG   H P Ợ   Đ C Ặ   BI T Ệ

Nuôi   d ưỡ ng   khi   trẻ ố m

–    Tính chung n u ế  NCBSM đ n ế  18­24 tháng: 30­45%

–  Tìm th y–  Có nhi uấ  HIV trong s aề  ở giai đo nạ  đ u,ữ  m ,ầ  sau gi m,ẹ  đ c ặ  bi tả  nhi uệ  trong s aề  ở BM m cữ  non ắ  m iớ

–  Nguy cơ lây truy n ề  trong su t ố  th i ờ  gian NCBSM

–  Tăng nguy cơ lây khi mẹ viêm n t ứ  núm vú, trẻ bị t a, ư  viêm loét

Nuôi   d ưỡ ng   trẻ   có   mẹ   HIV   (+)

•  Khuy n ế  cáo c a ủ  WHO/UNICEF/UNAIDS:

– Ăn ngoài hoàn toàn (replacement feeding)

– Cho bú hoàn toàn (Exclusive breastfeeding):

mẹ nghèo, đi u ề  ki n ệ  vệ sinh không đ m ả  b o, ả

v t ắ  s a ữ

–  V i ớ  m t ộ  số bà mẹ không có th c ứ  ăn thay thế đủ 5 đi u ề  ki n ệ  mà

mu n ố  ng ng ừ  cho trẻ bú tr c ự  ti p ế  thì nên  v tắ  s aữ  ra đun nóng.

Dù r ng ằ  đun nóng s a ữ  mẹ sẽ làm gi m ả  các y u ế  tố mi n ễ  d ch ị  và các enzym c n ầ  thi t ế  nh ng ư  v n ẫ  còn các ch t ấ  dinh d ưỡ  như ng

5   đi u ề   ki n ệ   c a ủ   th c ứ   ăn   thay   th : ế

•   Đượ  ch pc ấ  nh n:ậ  Bà mẹ không g pặ  c nả  trở nào về t pậquán, các v nấ  đề xã h i,ộ  sự sợ hãi ho cặ  kỳ thị khi nuôitrẻ b ngằ  th cứ  ăn thay th ế

•   Có khả năng: Bà mẹ (ho cặ  gia đình) có đủ th iờ  gian,

ki nế  th c,ứ  kỹ năng và các ngu nồ  l cự  khác để chu nẩ  bị

th cứ  ăn thay thế phù h pợ  l aứ  tu iổ  c aủ  tr ẻ

•   Đáp  ngứ  đượ  Bà mẹ và gia đình đc: ượ  c ngc ộ  đ ngồ  y tế

hỗ trợ khi c n,ầ  b oả  đ mả  đủ th cứ  ăn thay thế cho trẻ màkhông  nhả  hưở  đ nng ế  s cứ  kh eỏ  và tình tr ngạ  dinh

dưỡ  c ang ủ  gia đình

•   Lâu dài: Nh ngữ  th cứ  ăn thay thế ph iả  đượ  cung c pc ấ

liên t cụ  theo nhu c uầ  c aủ  trẻ đ nế  1 tu iổ  ho cặ  lâu h n.ơ

•   An toàn: Th cứ  ăn thay thế ph iả  đượ  chế bi n,c ế  b oả  qu nảđúng cách, h pợ  vệ sinh, đủ ch tấ  lượ  cho tr ng ẻ