Bài giảng Bộ môn Dịch tễ học: Dịch tễ học bệnh dại được biên soạn với mục tiêu sau bài học này người học có thể trình bày được đặc điểm dịch tễ học bệnh dại và nêu được các biện pháp phòng chống bệnh dại. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 2MỤC TIÊU
1 Trình bày được đặc điểm dịch tễ học bệnh dại
2 Nêu được các biện pháp phòng chống bệnh dại
Trang 3- Bệnh truyền nhiễm do virus dại Rhabdovirus
- Truyền từ động vật bị dại sang người qua vết thương
- Gây viêm não tuỷ cấp tính (viêm hành tủy)
- Việt Nam virus dại lưu hành chủ yếu ở chó nhà
- Không có thuốc điều trị đặc hiệu
- Có vaccine phòng bệnh hiệu quả
ĐẠI CƯƠNG
Trang 4- TCN: hydrophobia gặp ở người và chó
Trang 5- 1884: “virus dại cố định”
- 6/7/1885: tiêm cho người vaccine dại
- 1888: viện Pasteur đầu tiên ra đời nhiều nơi trên thế giới
LOUIS PASTEUR (1822 – 1895)
ĐÔI NÉT LỊCH SỬ
Trang 6- Người đầu tiên được tiêm phòng vaccine dại
Trang 7Ổ chứa virus dại trong tự nhiên
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI
Trang 8Nguồn truyền nhiễm
- Nhiều nhất: chó nhà > mèo nhà > thỏ, chuột, sóc, khỉ…
- Lây truyền qua vết cắn, cào, xước từ nước bọt mạng virus dại
- Khả năng rất ít xảy ra: người người bởi nước bọt
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI
Trang 9+ Tình trạng miễn dịch của bệnh nhân
+ Khoảng cách vết thương đến não
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI
Trang 10Phương thức lây truyền
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI
Trang 11Triệu chứng lâm sàng
- Đau, ngứa tại vết cắn
- Sốt, mệt mỏi, đau đầu kéo dài 2 – 4 ngày
- Sợ nước, tiếng ồn, ánh sáng, gió
Trang 12Xử trí – Điều trị triệu chứng, chăm sóc giảm nhẹ
- Giữ bệnh nhân nơi yên tĩnh, ánh sáng dịu, tránh tác nhân kích thích
- An thần: Diazepam 10mg 4 – 6h/lần + Chlorpromazine 50 – 100mg; Morphine (IV)
- Truyền dịch nâng đỡ
XỬ TRÍ BỆNH NHÂN CÓ TRIỆU CHỨNG
Trang 13- Chó nhà là nguồn gây tử vong do dại cho người
(99%)
- Lây qua vết cắn, liếm, vết xước… từ nước bọt
- Bệnh dại có ở tất cả các lục địa (trừ Nam Cực)
- 59 ngàn chết mỗi năm, 40% ≤ 15 tuổi
- 95% tử vong xảy ra ở châu Á và châu Phi
- Các nước có tử vong cao: Ấn Độ, Trung Quốc, Bangladesh, Nepal
- Đông Nam Á: 8/11 nước có lưu hành
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TRÊN THẾ GIỚI
Trang 14DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TRÊN THẾ GIỚI
Trang 15- Được báo cáo từ 1974
- 1991-1995: 400 ca tử vong/năm (=viêm não x 8, sốt xuất huyết x 4)
Trang 16Số trường hợp tử vong do dại tại Việt Nam 1995-2015 theo khu vực
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TẠI VIỆT NAM
Trang 17Tỉnh có số người tử vong do dại cao nhất 2011 - 2015
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TẠI VIỆT NAM
Trang 18Số người tiêm vaccine dại theo khu vực 1996 - 2015
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TẠI VIỆT NAM
Trang 1989,2%
8,7%
1,6% 0,5%
Chó cắn Mèo cắn Tiếp xúc với chó Động vật khác (chuột, khỉ,…)
Phân bố loại động vật mà người tiêm phòng dại phơi nhiễm
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TẠI VIỆT NAM
Trang 20Thời gian
- Xảy ra quanh năm, tăng cao vào mùa khô (tháng 5 – tháng 8)
Đối tượng
- Mọi lứa tuổi, nhiều nhất là trẻ em ≤ 15 tuổi
- Tử vong: do không tiêm vaccine dại, 98% do
chó nhà cắn
DỊCH TỄ HỌC BỆNH DẠI TẠI VIỆT NAM
Trang 21Truyền thông phòng chống bệnh dại
KHÔNG NUÔI CHÓ, MÈO…MÀ KHÔNG TIÊM PHÒNG DẠI KHÔNG NUÔI CHÓ, MÈO…KHI CHƯA KHAI BÁO VỚI CQ KHÔNG NUÔI CHÓ, MÈO…THẢ RÔNG
KHÔNG ĐỂ CHÓ MÈO…CẮN NGƯỜI KHÔNG NUÔI CHÓ, MÈO…GÂY Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG
Trang 22Dự phòng trước phơi nhiễm
Trang 23Phân loại mức độ phơi nhiễm và điều trị dự phòng sau phơi nhiễm
Trang 24Dự phòng sau phơi nhiễm
- Xử trí vết thương:
+ Xối rửa bằng nước và xà phòng 5-10 phút
+ Rửa lại bằng cồn, rượu 70%, Iodine
+ Tránh băng bó, bôi thuốc kín vết thương
+ Tránh khâu vết thương trừ vết thương hở lớn buộc phải khâu
BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG
Trang 25Dự phòng sau phơi nhiễm
- Huyết thanh kháng dại (miễn dịch thụ động):
+ Cung cấp ngay lập tức kháng thể
+ Vết thương độ III: dùng ngay lập tức
+ Tiêm trước vaccine kháng dại
+ Liều: ERIG – 40 IU/kg (không quá 3000 IU);
HRIG – 20 IU/kg (không quá 1500 IU)
BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG
Trang 26Dự phòng sau phơi nhiễm
- Vaccine dại (miễn dịch chủ động):
+ Phác đồ Essen: IM (0; 3; 7; 14; 28)
+ Phác đồ Essen giảm liều: IM (0; 3; 7; 14) +
Huyết thanh kháng dại
+ Phác đồ Zagreb: IM cánh tay trái + phải (ngày 0); IM ngày 7; 21
BIỆN PHÁP DỰ PHÒNG
Trang 27Quan trọng: tiêm vaccine ngừa dại cho vật nuôi, nhất là chó, mèo
Trang 28NO BITES – NO RABIES