Bài giảng Dinh dưỡng an toàn vệ sinh thực phẩm: Phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng - ĐH Y tế công cộng

Chương này gồm có những nội dung chính sau đây: Mô tả thực trạng thiếu vi chất, nguyên nhân và hậu quả của thiếu vi chất, nguyên nhân và hậu quả của thiếu vi chất, chiến lược can thiệp phòng chống thiếu vi chất. Mời các bạn cùng tham khảo.

TRƯỜNG Đ IẠ  H CỌ  Y TẾ CÔNG C NGỘ

T ng ổ   quan   về

thi u ế   vi   ch t ấ   dinh   d ưỡ ng

Th c ự   tr ng ạ   trên thế gi i ớ

problem in the world

Global   Prevalence   of   Iron,   Vitamin   A

and   Iodine   Deficiencies

   2   billion   suffer   from   zinc   deficiency

   600   million   ­   iodine   deficiency   disorders

   2   billion   suffer   from   iron   deficiency         250   million   children   are   vitamin   Adeficient

www.hsph.edu.vn WHO Global Database on Anemia

Worldwide prevalence of anemia

Worldwide prevalence of anemia

ChâuÂu 20 37,5 50,8 19 52,4 38,7 52,0 459,7 Trungđông 15 81,9 92,3 7 48,8 43,3 47,2 259,3 TâyTBD 8 162,8 88,9 5 22,7 41,6 21,2 374,7

T ngc ng ổ ộ 121 740,2 88,4 47 31,5 266 30,6 2008,8

www.hsph.edu.vn

Độ bao phủ sử d ngụ  mu iố  iod 2000­2006

và tỷ lệ thi uế  iod, 2007

Th c ự   tr ng ạ   thi u ế   vi ch t ấ  ở  Vi t ệ   Nam

Tỷ lệ thi uế  máu theo vùng sinh thái, 2008

20

Đông Nam bộ

ĐB sông CL

Chung

Độ bao phủ mu iố  iod và thi uế  iod

theo vùng sinh thái, 2009

5.2    5 83.7

Đông Nam bộ 40

Thiếu kết hợp nhiều vi chất ở trẻ em Việt nam

Trai (n = 137)

Gái (n = 106)

Chung (n = 243) Thiếu Selen

Nhómtu iổ Thi umáuế

8.2 10

0

40

30

NGUYÊN NHÂNTHI UẾ  VI CH TẤ  DINH DƯỠNG

Thi uế

vi   ch tấ

Kh uẩ   ph nầ   ăn thi uế   vi   ch tấ

Nguyên   nhân   thi u ế   máu   thi u ế

Nguyên   nhân   thi u ế   vitamin   A

•  Thi u ế  h t ụ  vitamin A trong kh u ẩ  ph n ầ  ăn

vào (VN: kh u ẩ  ph n ầ  trẻ <5 tu i ổ  chỉ đ t ạ  30­ 50% nhu c u ầ  Vitamin A)

•  Nhi m ễ  khu n ẩ  và ký sinh trùng

•  Suy dinh d ưỡ  protein – năng l ng ượ ng

Nguyên   nhân   thi u ế   iod

•   Đ t ấ  nghèo iod bị xói mòn

•  Th c ự  ph m ẩ  nghèo iod do

•  M t ộ  số đ i ố  t ươ  nguy c : ng ơ– PNCT

– PN nuôi con bú

– TE

H u ậ quả

thi u ế   vi   ch t ấ   dinh   d ưỡ ng

Có   thai­

Tr.thành:   th p ấ   bé

gi m ả   LĐ,   sinh   đẻ kinh   tế   gi m ả

th p ấ   còi,   tinh   th n, ầ

gi m ả   LĐ,   nhi m ễ trùng

Thi uế   vi   ch tấ   &   chu  kỳ  vòng   đ iờ

Trẻ   sơ   sinh cân   cao   gi m, ả

gi m,tăng ả   tử vong

cân   cao   gi m, ả   tinh

th n, ầ   b nh ệ   NT, mãn   ính

ACC/SCN 2000

D ngthi th i ạ ệ ạ S l ố ượ ngđ it ố ượ ng nhh ả ưở ng

H u ậ quả   c a ủ   thi u ế   máu   thi u ế   s t ắ

đ ng ộ

www.hsph.edu.vn

Đánh   giá thi u ế   vi   ch t ấ   dinh   d ưỡ ng

Nhómtu igi iổ ớ Hb(g/dl) Hematocrit

(%)TE6thángđ n5tu iế ổ 11.0 33

(mg/kg)

Vita.A Huy tthanhế

(mcg/100ml)

Bi uhi nlâmsàngể ệ

(>0,70 mol/L)

Cóth cóbi uhi nch m ể ể ệ ậ

l n,ănkémngon,gi m ớ ả

s cđ khángv inhi m ứ ề ớ ễ trùng

Vùng

b nhlý ệ D ướ i200 D ướ i10 D i10 ớ

(<0,35 mol/L)

Xu thi ncácbi uhi nlâm ấ ệ ể ệ sàng(quánggà,nhũngiác

m c) ạ

Chỉ   tiêu   đánh   giá   tình   tr ng ạ   Vit   A

ở   trẻ   em

Đánh   giá   thi u ế   iod   c n ậ   lâm   sàng

•  Thi u ế  n ng: ặ  i t ố  n ướ  ti u c ể  d ướ  20  g/L i

•  Thi u ế  v a ừ   i t ố  n ướ  ti u: c ể  20­ 49  g/L

•  Thi u ế  nh : ẹ  i t ố  n ướ  ti u: c ể  50­99  g/L

Chỉ số đánh giá thanh toán các

rối loạn do thiếu iod

– Tỷ lệ bướ  cổ toàn ph nu ầ  ở trẻ em l aứ  tu iổ  đi

h cọ  (6ư12 tu iổ  ho cặ  8ư14 tu i)ổ  dướ  5%i

Ch sỉ ố M ctiêuụ

T l HGĐs d ngMIđ TCPBỷ ệ ử ụ ủ ≥90%

M ciodni utrungvứ ệ ị 10­20μg/dl

T l m un ỷ ệ ẫ ướ ể cti ucóiod<10μg/dl <50%

T l m un ỷ ệ ẫ ướ ể cti ucóiod<5μg/dl <20%

Đ tcácch s b nv ngạ ỉ ố ề ữ Đ t8/10ạ

Các chỉ tiêu thanh toán b nề  v ngữ  các RL dothi uế  iod

10   chỉ số   b n ề   v ng, ữ   WHO

1.   Bộ khung qu cố  gia ho tạ  đ ngộ  hi uệ  quả

2.   Cam k tế  chính trị về iod hóa mu iố  toàn bộ và

thanh toán RL thi uế  Iod

3.   Chỉ đ nhị  1 lãnh đ oạ  có trách nhi mệ  đi uề  hành

chươ  trình thanh toánng

4.   Có pháp lu tậ  ho cặ  đi uề  lệ về iod mu iố  hóa

5.   Cam k tế  đánh giá và đánh giá l iạ  chương

trình thanh toán RL thi uế  iod, phòng XN cókhả năng cung c pấ  dữ li uệ  chính xác về mu iốiod và iod nướ  ti uc ể

10.Có cơ sở dữ li uệ  để ghi nh ngữ  k tế  quả ho cặ

thủ t cụ  giám sát đ uề  đ n,ặ  đ cặ  bi tệ  là mu iố  iod

Can   thi p ệ   phòng   ch ng ố

thi u ế   vi   ch t ấ

Đối tượng can thiệp: xếp theo thứ tự ư u tiên

Các loại can thiệp/nhóm tuổi

TE   0­6th TE   6­24th TE 2­5tu iổ

Có   thai, sinh  đẻ

Ko   có   thai, VTN

TCVC:   Fe,   vit.A,   acid   folic

C n ộ   đ n ồ   nguy   cơ   cao:   bổ   sung Nhi m ễ   giun   sán:   t y ẩ   giun

Bổ sung Fe, vit.A, acid folic Nhi m ễ  giun: t y ẩ  giun

      Giáo   d c ụ   dinh   d ưỡ ng

      Tăng   c ườ ng   VC   vào

TP

Bi nphápệ Thu nl iậ ợ Khókhăn

Đad nghoáb aănạ ữ

(Dietarydiversification) Phòngb nh,tínhb nv ngcao,thíchh pv iữ ệ ợ ớề

cácvùngkhácnhau,theo conđ ườ ngt nhiên,giá ự thànhhạ

Ph thu cvàohi ubi t ụ ộ ể ế

c ang ủ ườ idân;vàođi u ề

ki nkinht ,đ tđai,th i ệ ế ấ ờ gian,khôngđáp ngđ ứ ủ nhuc u1s vich t ầ ố ấ

Tăngcườngvich tấ

K thu t,ch nth cph m ỹ ậ ọ ự ẩ mang;chínhsáchc a ủ

nhàn ướ c;theodõiđánh giá

www.hsph.edu.vn

Các bi nệ  pháp phòng ch ngố  thi uế

VC DD

Khung   chi nế   lược   can   thi pệ   PC   thi uế   máu,   WHO

Đánh   giá

Trẻ   em   tr ướ c

Thay   đ i ổ   chế   độ   ăn   (chính   sách,   th c ự   hành,   hành   vi) Tăng   c ườ ng   vi   ch t ấ   (ch n ọ   ch t ấ   mang   phù   h p) ợ

•    Ch nọ  th cự  ph mẩ  mang và ch tấ  tăng cườ  ng thích

h pợ

•    Nghiên c uứ  tính  nổ  đ nhị   và khả năng ch p ấ  nh nậ

•   Đánh giá giá trị sinh h c ọ

•    Tri nể  khai các nghiên c uứ  hi uệ  l cự  và hi uệ   quả

•    Tri nể  khai: t ngừ  bướ  c và mở r ng ộ

Có m ng ạ  l ướ  phân ph i i ố  r ng ộ  rãi

Ng ườ  dân tiêu thụ hàng ngày m t i ộ  l ượ ng

t ươ  đ i ng ố  h ng ằ  đ nh ị

Tăng   c ườ ng   vi   ch t ấ   vào   th c ự   ph m ẩ

Tiêu chuẩn đối với chất tăng cờng

•  Cú giỏ trị sinh h c ọ  cao

•  An toàn

•  Ch p ấ  nh n, ậ  khụng làm thay đ i ổ  mựi, màu, vị

•  T ươ  đ i ng ố  b n ề  v ng ữ

VitaminA S tắ Iod Đavich tấ

G o ạ Ngô Bíchqui

Bánhbíchqui

Các th cự  ph mẩ  thường được sử

d ngụ để tăng cường vi ch tấ

Phòng   ch ng ố   thi u ế   máu   thi u ế   s t ắ

•  Giáo d c ụ  dinh d ưỡ  th c ng ự  hi n ệ  đa d ng ạ hoá b a ữ  ăn

•  Bổ sung viên nang li u ề  cao

•  Giám sát các b nh ệ  nhi m ễ  khu n ẩ

•  Tăng c ườ  Vitamin A vào 1 số th c ng ự

ph m ẩ

Tổ   ch c ứ   u ng ố   Vitamin   A

•  TE: 2 đ t/năm ợ

– < 6 tháng không bú m :ẹ  1 viên 50.000IU– < 12 tháng: 1 viên li uề  cao 100.000 IU– >23­36 tháng: 1 viên 200.000 IU

– Trẻ nguy cơ (s i,ở  tiêu ch y,ả  SDD, ARI kéodài) u ngố  1 li uề  n uế  đã u ngố  cách đó 2 tháng

•  BM sau đẻ 4 tu n: ầ  1 viên li u ề  cao 200.000 IU

An   toàn   khi   sử   d ng ụ   vitamin   A

Phòng   ch ng ố   các   r i ố   lo n ạ   do   thi u ế   iod

•  Sử d ng ụ  mu i ố  iod

– b oả  qu nả– chế bi nế

•  Sử dùng d u ầ  Iod ( n i ơ  có tỷ lệ b ướ  cổ u

>30%)

•  Tăng c ườ  iod vào th c ng ự  ph m ẩ