Hiệu quả điều trị đau thần kinh tọa bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng kết hợp xoa bóp bấm huyệt

Bài viết đánh giá hiệu quả điều trị đau thần kinh tọa do thoát vị đĩa đệm (yêu cước thống thể huyết ứ) bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng kết hợp xoa bóp bấm huyệt.

HIỆU QUẢ đIỀU TRỊ đAU THẦN KINH TỌA BẰNG PHƯƠNG PHÁP VẬT LÝ TRỊ LIỆU - PHỤC HỒI CHỨC NĂNG KẾT HỢP XOA BÓP BẤM HUYỆT

đinh đăng Tuệ, Lê Thành Xuân, Phạm Văn Minh

Trường đại học Y Hà Nội Nghiên cứu ựược thực hiện nhằm ựánh giá hiệu quả ựiều trị ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng kết hợp xoa bóp bấm huyệt, ựược tiến hành trên 60 bệnh nhân ựược chẩn ựoán là ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm cột sống thắt lưng, chia làm 2 nhóm với phương pháp nghiên cứu can thiệp lâm sàng có ựối chứng so sánh trước sau ựiều trị Kết quả cho thấy sau

30 ngày ựiều trị, các chỉ tiêu quan sát như chỉ số VAS, góc ựộ Lasègue, ựộ giãn cột sống thắt lưng,chức năng sinh hoạt hàng ngày ựều có sự cải thiện có ý nghĩa thống kê, (p < 0,05) Khi kết hợp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng với xoa bóp sẽ ựem lại hiệu quả ựiều trị bệnh tốt hơn cho bệnh nhân

Từ khoá: ựau thần kinh toạ, thoát vị ựĩa ựệm cột sống thắt lưng, xoa bóp bấm huyệt, phục hồi chức năng

địa chỉ liên hệ: đinh đăng Tuệ, khoa Y học Cổ truyền, Trường đại học Y Hà Nội

Email: dangtueabc@gmail.com Ngày nhận: 23/01/2015 Ngày ựược chấp thuận: 18/5/2015

I đẶT VẤN đỀ

đau thần kinh tọa là một bệnh hay gặp trên lâm sàng, ở mọi lứa tuổi với tỷ lệ ngày càng tăng do thói quen sinh hoạt trong cuộc sống hiện ựại với nhiều nguyên nhân, trong ựó thoát

vị ựĩa ựệm chiếm tới 75% nguyên nhân gây nên ựau thần kinh tọa [1] Mặc dù ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm ắt ảnh hưởng ựến tắnh mạng nhưng tình trạng này là một vấn ựề

y học rất thường gặp, ảnh hưởng nhiều ựến lao ựộng và sản xuất [2] Về ựiều trị ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm, ngành phục hồi chức năng có nhiều phương pháp trong ựiều trị bệnh lý ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm với các phương pháp như: dùng nhiệt, ựiện phân, ựiện xung, kéo giăn cột sống thắt lưng và các bài tập phục hồi chức năng là phương pháp ựiều trị giải quyết ựược một

phần bệnh sinh của thoạt vị ựĩa ựệm nó làm giảm áp lực tải trọng một cách hiệu quả, giúp cho quá trình phục hồi thoạt vị ựĩa ựệm [3] Trong y học cổ truyền, ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm ựược miêu tả trong phạm vi

Ộchứng týỢ với các bệnh danh: yêu thống, yêu cước thống, tọa cốt phongẦ Y học cổ truy ền

có rất nhiều phương pháp ựể ựiều trị như: châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, thuốc thang sắc uốngẦ trong ựó xoa bóp bấm huyệt là phương pháp c hữa bệnh phổ biến của y học

cổ truyền, ựược áp dụng từ lâu, ở nhiều quốc gia trên thế giới và ựạt ựược hiệu quả cao trong ựiều trị ựau thắt lưng Xoa bóp bấm huyệt không những làm giảm ựau tốt mà còn nhanh chóng khôi phục lại tầm vận ựộng cột sống, dễ

áp dụng, không gây hại cho bệnh nhân [4] Nhằm tận dụng các các ưu thế ựiều trị của

y học hiện ựại và y học cổ truyền với mục ựắch nâng cao chất lượng và hiệu quả ựiều trị cho bệnh nhân, chúng tôi tiến hành nghiên cứu ựề tài với mục tiêu: đánh giá hiệu quả ựiều trị ựau thần kinh tọa do thoát vị ựĩa ựệm (yêu cước

thống thể huyết ứ) bằng phương pháp vật lý

trị liệu - phục hồi chức năng kết hợp xoa bĩp

bấm huy ệt

II ðỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

1 ðối tượng

Bao gồm 60 bệnh nhân được chẩn đốn là

đau thần kinh tọa do thốt vị đĩa đệm đến

khám và điều trị nội trú tại Trung tâm Phục hồi

chức năng – bệnh viện Bạch Mai từ tháng

2/2013 đến tháng 10/2013

Tiêu chu(n ch*n b,nh nhân

Theo y học hiện đại: bệnh nhân từ 18 tuổi

trở lên, được chẩn đốn xác định là đau thần

kinh tọa do thốt vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

dựa vào lâm sàng và cĩ chụp phim MRI cột

sống thắt lưng, bị bệnh > 1 tuần, tự nguy ện

tham gia nghiên cứu, tuân thủ các nguyên tắc

điều trị Theo y học cổ truyền: Bệnh nhân

được chẩn đốn bệnh danh là yêu thống - yêu

cước thống thể huyết ứ

Tiêu chu(n lo0i tr3

Các trường hợp đau thần kinh tọa do thốt

vị đĩa đệm k èm theo vẹo c ột sống cấu trúc,

trượt đốt sống, thối hĩa nặng hoặc cĩ kèm

theo nhiễm trùng nặng, bệnh suy gan suy thận

nặng… hoặc cĩ chỉ định ngoại khoa như:

thốt vị đĩa đệm cĩ hội chứng đuơi ngựa, liệt

hoặc teo cơ rõ và tất cả các bệnh nhân bị đau

thần kinh tọa khơng do thốt vị đĩa đệm cột

sống thắt lưng

2 Phương pháp

Can thiệp lâm sàng cĩ đối chứng so sánh

trước và sau điều trị

Ph56ng pháp ti:n hành: 60 bệnh nhân

được lựa chọn ngẫu nhiên đảm bảo bệnh

nhân được phân bố vào 2 nhĩm cĩ sự tương

đồng về tuổi và mức độ bệnh

Nhĩm chứng gồm 30 bệnh nhân: điều trị bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng bao gồm: đắp parafin, điện phân, kéo giãn cột sống thắt lưng và tập bài tập cột sống thắt lưng

Nhĩm nghiên cứu gồm 30 bệnh nhân: điều trị bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng bao gồm: đắp parafin, điện phân, kéo giãn cột sống thắt lưng và tập bài tập cột sống thắt lưng kết hợp phương pháp xoa bĩp bấm huy ệt

Tất cả các bệnh nhân được điều trị bằng phương pháp Vật lý trị liệu - phục hồi chức năng bao gồm: đắp Parafin vùng thắt lưng 15 phút/ lần/ngày, chạy máy điện phân vùng thắt lưng 15 phút/lần/ngày, kéo dãn cột sống thắt lưng 20 phút/lần/ngày và tập bài tập cột sống thắt lưng 15 phút/lần/ngày Kết hợp xoa bĩp bấm huyệt với các động tác: Xát, day, lăn, bĩp

và day ấn huyệt theo cơng thức huyệt của quy trình số 89 trong 94 quy trình kỹ thuật y học cổ truyền của Bộ Y tế năm 2008 bao gồm các huyệt: Thận du, ðại trường du, Giáp tích L1 - S1, Hồn khiêu, Ủy trung, Thừa sơn, Túc tam

lý, Cơn lơn và A thị huyệt, mỗi động tác làm 3 -

5 phút/lần/ngày, động tác day ấn huyệt làm 5 -

10 phút/lần/ngày [5]

Mỗi bệnh nhân của từng nhĩm đều được thực hiện liệu trình ngày 1 lần trong 30 ngày

và được dùng thuốc theo phác đồ nền của trung tâm Phục hồi Chức năng, bệnh viện Bạch Mai

Thời gian theo dõi đánh giá: mỗi bệnh nhân được đánh giá ba lần: Lần 1 (D0): trước khi nghiên cứu, lần 2 (D15): ngày thứ 15 của nghiên cứu lần 3 (D30): ngày thứ 30 của nghiên cứu hoặc 1 ngày trước khi bệnh nhân

ra viện

Chỉ tiêu quan sát và đánh giá kết quả: mức

độ đau của bệnh nhân theo thang điểm VAS:

0 ựiểm: không ựau; 1 - 3 ựiểm: ựau nhẹ; 4 - 7

ựiểm: ựau vừa; trên 7 ựiểm: ựau nặng

Nghiệm pháp Lasègue: tốt khi góc ựo

≥ 750, khá ≥ 600, trung bình ≥ 450 và kém khi góc ựo < 450

Khoảng cách tay ựất : tốt d≤ 2cm, khá 2 cm

≤ d ≤ 4cm, trung bình 4cm ≤ d ≤ 6cm, kém

> 6cm

Các hoạt ựộng chức năng sinh hoạt hàng ngày ựánh giá bốn hoạt ựộng chăm sóc cá nhân, ựi bộ, ngồi, nhấc vật nặng theo chỉ số OSWESTRY ựược cho ựiểm mỗi hoạt ựộng từ

0 - 5 ựiểm và xếp loại theo tổng ựiểm như sau:

Tốt: 0 4 ựiểm, khá: 5 8 ựiểm, trung bình: 9

-12 ựiểm và kém từ 13 - 20 ựiểm [6]

3 Xử lý và phân tắch số liệu

Số liệu nghiên cứu ựược phân tắch xử lý theo chương trình SPSS 16.0

4 đạo ựức nghiên cứu

đối tượng nghiên cứu ựược cung cấp ựầy

ựủ thông tin và tình nguyện ựồng ý tham gia nghiên cứu Mọi thông tin của ựối tượng tham gia nghiên cứu ựều ựược bảo mật theo các nguyên tắc về ựạo ựức trong nghiên cứu y sinh học

III KẾT QUẢ

1 đánh giá hiệu quả giảm ựau sau các thời ựiểm ựiều trị theo tháng ựiểm VAS

8,5

5,4

3,1 4,7

8,7

2,4 0

5 10

Nhóm chứng Nhóm NC Thời gian

Biểu ựồ 1 Mức ựộ ựau trung bình qua các thời ựiểm ựiều trị

* Nhóm NC: nhóm nghiên cứu

Có sự cải thiện về mức ựộ ựau của cả hai nhóm, trong ựó nhóm nghiên cứu cải thiện tốt hơ n nhóm chứng với p < 0,05

2 Sự cải thiện khoảng cách tay ựất sau các thời ựiểm ựiều trị

Bảng 1 Sự cải thiện khoảng cách tay ựất sau các thời ựiểm ựiều trị

Nhóm

Mức ựộ

Nhóm chứng (1) n 1 = 30 Nhóm nghiên cứu (2) n 2 = 30

Tốt 4 13,3 6 20,0 12 40,0 4 13,3 8 26,7 17 56,7 Khá 6 20,0 9 30,0 11 36,7 5 16,7 11 36,6 10 33,3 Trung bình 8 26,7 9 30,0 7 23,3 8 26,7 8 26,7 3 10,0

Nhóm

Mức ñộ

Nhóm chứng (1) n 1 = 30 Nhóm nghiên cứu (2) n 2 = 30

Tổng 30 100 30 100 30 100 30 100 30 100 30 100

Sau 30 ngày ñiều trị, k hoảng cách tay ñất giảm so với trước ñiều trị Nhóm nghiên cứu c ó

mức ñộ giảm tốt hơn so với nhóm chứng, p < 0,05

3 Sự cải thiện góc ñộ Lasègue qua các thời ñiểm ñiều trị

Biểu ñồ 2 Sự cải thiện góc ñộ Lasègue qua các thời ñiểm ñiều trị

*NC: nhóm chứng; NNC: nhóm nghiên cứu

Mức ñộ giảm chèn ép rễ dây thần kinh tọa ở cả hai nhóm tăng lên rõ rệt với p < 0,05 Không

có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai nhóm

Sự cải thiện về các hoạt ñộng chức năng sinh hoạt hàng ngày

Có sự cải thiện về các hoạt ñộng chức năng sinh hoạt hang ngày ở cả hai nhóm với p < 0,05

Sau 30 ngày ñiều trị, mức ñộ tốt của các chức năng sinh hoạt hàng ngày ở nhóm nghiên cứu là

tốt hơn nhóm chứng, p < 0,05 (biểu ñồ 3)

23,3

33,4

30

13,3

26,7 26,7 33,3

13,3

6,7 30 40

23,3

26,7 40

33,3

13,3 33,3

53,4

3,4 33,4

63,4

0%

20%

40%

60%

80%

100%

kém trung bình khá tốt

NC D0 NNC D0 NC D15 NNC D15 NC D30 NNC D30

Biểu ñồ 3 Sự cải thiện về các hoạt ñộng chức năng sinh hoạt hàng ngày

*NC: nhóm chứng; NNC: nhóm nghiên cứu

36.7

43.3

23.4

6.7

3.3

0

46.6

36.7

33.3

46.7

30

3.3

33.3

46.7

30

50

kém trung bình khá tốt

IV BÀN LUẬN

Biểu hiện sớm nhất của bệnh nhân ñau thần kinh tọa do thoát vị ñĩa ñệm cột sống thắt lưng là ñau và ñây cũng là nguyên nhân chính khiến bệnh nhân phải nhập viện ñiều trị và cũng là yếu tố chính gây hạn chế vận ñộng, làm ảnh hưởng ñến chất lượng cuộc sống của người bệnh

Về ñiểm số ñau trung bình, nhóm nghiên cứu giảm từ 8,7 xuống 4,7 (sau 15 ngày) và 2,4 (sau 30 ngày) Nhóm chứng giảm từ 8,5 xuống 5,5 (s au 15 ngày) và 3,1 (s au 30 ngày)

Chúng tôi thấy ñều có ñiểm số ñau giảm nhanh nhưng nhóm nghiên cứu ñạt hiệu quả cao hơn với p < 0,05

Có ñược hiệu quả giảm ñau tốt do xoa bóp bấm huyệt là một phương pháp chữa bệnh có tác dụng làm tăng nhiệt ñộ vùng ñược xoa bóp, giãn cơ, giãn mạch, tăng tuần hoàn, tác ñộng lên hệ thần kinh giao cảm và giúp tiết ra các morphin - like (endophrin) có tác dụng làm giảm ñau rất tốt, theo y học cổ truyền thì xoa bóp bấm huyệt làm khu phong tán tà, lưu

thông kinh mạch giúp cho sự vận hành khí huyết ñược thông suốt nên có tác dụng giảm ñau (thông bất thống) Xét một cách khác, khi thầy thuốc trực tiếp dùng tay mình tác ñộng lên cơ thể người bệnh sẽ có một hiệu quả tâm

lý rất tích cực giúp người bệnh giảm ñau nhanh hơn, tốt hơn so với việc dùng máy móc

ñể tác ñộng

Nghiệm pháp tay ñất là một trong số những tiêu chí ño lường về hiệu quả của ñiều trị bệnh nhân thoát vị ñĩa ñệm Nghiệm pháp tay ñất thể hiện khả năng vận ñộng, k hả năng gập c ủa cột sống và ñộ mệm mại của các tổ chức phần mềm, gân, cơ cột sống thắt lưng Trong nghiên cứu này, ở thời ñiểm nhập viện, khoảng cách tay ñất của hai nhóm phần lớn ở mức ñộ kém với 40% mức ñộ kém ở nhóm chứng và 43,3% mức ñộ kém ở nhóm nghiên cứu Sau 30 ngày ñiều trị, mức ñộ tốt của nghiệm pháp tay ñất của nhóm chứng tăng từ 13,3% lên 40%, ở nhóm nghiên cứu mức ñộ này tăng từ 13,3% lên 56,7% Sự cải

NC D0 NNC D0 NC D15 NNC D15 NC D30 NNC D30

thiện về khoảng cách tay ñất sau 30 ngày ñiều

trị là có ý nghĩa thống kê với p < 0,05 Sự

khác biệt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê

với p < 0,05

Dấu hiệu Lasègue là triệu chứng khách

quan ñánh giá sự chèn ép của rễ thần kinh tọa

trong thoát vị ñĩa ñệm cột sống thắt lưng

Nghiệm pháp Lasègue là góc ñược tạo bởi

mặt giường và chân bệnh nhân ñến khi ñau,

thường ñược ñánh giá là dương tính khi góc

ñộ Lasègue < 850 [8]

Nghiên cứu này cho thấy, sau 15 ngày

ñiều trị, mức ñộ tốt của góc ñộ Lasègue tăng

từ 13,3% lên 33,3% và lên 63,4% ở nhóm

nghiên cứu và từ 13,3% lên 53,4% ở nhóm

chứng sau 30 ngày ñiều trị Ở cả 2 thời ñiểm

là sau 15 ngày và 30 ngày ñiều trị, không c òn

bệnh nhân nào còn góc ñộ Lasègue ñạt loại

kém nữa

ðau và hạn chế tầm vận ñộng cột sống

thắt lưng ở bệnh nhân ñau thần kinh tọa do

thoát vị ñĩa ñệm biểu hiện bằng những hạn

chế trong lao ñộng và sinh hoạt hàng ngày

của bệnh nhân Cũng chính ñau và những

hạn c hế trong lao ñộng, sinh hoạt hàng ngày

là nguyên nhân khiến bệnh nhân phải nhập

viện ðể ñánh giá ảnh hưởng của thoát vị ñĩa

ñệm c ột sống thắt lưng ñến các chức năng

sinh hoạt hàng ngày, chúng tôi lựa c họn 4

trong số 10 câu hỏi trong bộ câu hỏi Oswestry

Low Back Pain Disability Questionaire bao

gồm chăm sóc cá nhân, ñi bộ, ngồi và nhấc

vật nặng [6]

Sau 30 ngày ñiều trị, các chức năng sinh

hoạt hàng ngày ñều tăng lên rõ rệt so với

trước ñiều trị (p < 0,05) Mức ñộ tốt của nhóm

nghiên cứu tăng lên từ 0% lên 50%, của nhóm

chứng tăng từ 0% lên 30% Cả hai nhóm ñều

không c òn mức ñộ kém sau 30 ngày ñiều trị

Sự cải thiện về chức năng sinh hoạt hàng

ngày của nhóm nghiên cứu là cao hơn rõ rệt

so với nhóm chứng, sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê, (p < 0,05) và có ñược sự khác biệt này là do hiệu quả ñiều trị của xoa bóp bấm huyệt Theo nhận ñịnh của chúng tôi, hoạt ñộng sinh hoạt hàng ngày mà chúng tôi ñưa ra gồm bốn hoạt ñộng ñó là: chăm sóc cá nhân, ngồi, ñi bộ và nhấc vật nặng Các hoạt ñộng này muốn làm tốt trước hết bệnh nhân phải không ñau, sau ñó ñến vận ñộng thắt lưng và chân tốt thì mới thực hiện tốt ñược các hoạt ñộng sinh hoạt này Chính vì vậy với phương pháp ñiều trị là vật lý trị liệu - phục hồi chức năng k ết hợp xoa bóp bấm huyệt ñã làm giảm ñau rất tốt, cải thiện góc ñộ Lasègue, do

ñó cũng cải thiện rất tốt các chức năng sinh hoạt hàng ngày

V KẾT LUẬN

Qua các kết quả thu ñược, chúng tôi rút ra kết luận sau: ðiều trị ñau thần kinh tọa do thoát vị ñĩa ñệm cột sống thắt lưng bằng phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng kết hợp xoa bóp bấm huyệt có hiệu quả giảm ñau, cải thiện khoảng cách tay ñất và các chức năng sinh hoạt hàng ngày tốt hơn là chỉ dùng ñơn thuần các phương pháp vật lý trị liệu - phục hồi chức năng trong y học hiện ñại

Lời cảm ơn

Nhóm nghiên cứu trân trọng cảm ơn ban Giám ñốc Trung tâm Phục hồi chức năng bệnh viện Bạch Mai và các anh chị em bác sỹ,

kĩ thuật viên, ñiều dưỡng trong trung tâm ñã tạo ñiều kiện tốt nhất cho chúng tôi hoàn thành nghiên cứu này

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Văn ðăng (2007) ðau dây

thần kinh hông, Thực hành thần kinh các bệnh

và hội chứng thường gặp Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 308 - 330

2 Emile Hil Siger, Marian Betan Court

(2004) Say Goodbye to Back pain, 308-309

3 Amir HB (2005) Lumbar stabilizing

exercises improve activities of daily living in

patient with lumbar disc herniation.Journal of

Back and Musculosk eletal Rehabilitation, 18,

50 - 60

4 Trần Ngọc Trường (2007) Xoa bóp

bấm huyệt chữa các bệnh vùng cột sống Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 49 - 62

5 Bộ Y Tế (2008) Quy trình số 89 - ñau

thần kinh tọa, 94 quy trình kỹ thuật y học cổ

truyền Bộ Y Tế, Hà Nội, 238 - 245

6 Fairbank JC, Davis JB(1980) The

Os-westry lowback pain disability question

physio-therapy, 66, 271 - 273

7 Hồ Hữu Lương (2008) ðau thắt lưng

và thoát vị ñĩa ñệm Nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 76 - 217

Summary EFFECT OF SCIATICA TREATMENT BY PHYSICAL THERAPY AND

REHABILITATION WITH MASSAGE AND PRESSURE

POINT THERAPY

This study was conducted to evaluate the effect of treatment of sciatica by physical therapy and rehabilitation with massage and pressure point therapy The study was conducted on 60 patients diagnosed with sciatica; patients are divided into 2 groups receiving clinical intervention Results will be compared as before and after treatment Results after 30 days of treatment showed that the observed indicators as: VAS, hand - floor test, Lasegue index, function daily activities (Oswestry index) have improved markedly and these changes were statistically signifi-cant with p < 0.05 Combined physical therapy and rehabilitation with massage and pressure point therapy will bring better res ults for patients

Key words: Sciatica, physical therapy and rehabilitation, massage and pressure point therapy