Nghiên cứu có mục tiêu tổng quan được thực hiện để cập nhật những yếu tố nguy cơ tác động đến hành vi không tuân thủ điều trị ở người mắc lao. Tổng cộng 13 nghiên cứu liên quan từ pubmed và google scholar đăng tải trong giai đoạn 2015-2017 đã được xem xét đưa vào phân tích.
Trang 1TỔNG QUAN CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN
TUÂN THỦ ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO
Trần Thị Ngọc Vân * , Hoàng Thy Nhạc Vũ **
TÓM TẮT
Mở đầu: Lao l| căn bệnh nhiễm trùng ở người có khả năng l}y lan tạo thành dịch bệnh nguy hiểm trong
cộng đồng và có thể dẫn đến nguy cơ tử vong cao
Mục tiêu: Tổng quan được thực hiện để cập nhật những yếu tố nguy cơ t{c động đến hành vi không tuân
thủ điều trị ở người mắc lao
Đối tượng – Phương pháp nghiên cứu: Tổng cộng 13 nghiên cứu liên quan từ Pubmed và Google Scholar
đăng tải trong giai đoạn 2015 – 2017 đã được xem x t v| đưa v|o ph}n tích
Kết quả: Tổng quan đã cho thấy tỉ lệ không tuân thủ điều trị lao dao động từ 10 – 66% Trong các yếu tố
được ghi nhận có liên quan đến việc làm giảm tuân thủ điều trị thì tuổi, trình độ học vấn, bệnh kèm theo, tình trạng nghiện rượu đã được ghi nhận từ các nghiên cứu trước năm 2015 Các yếu tố như giới tính, mức thu nhập, tình trạng nghiện hút, cũng như việc người bệnh bị kỳ thị được ghi nhận có t{c động đến hành vi không tuân thủ điều trị trong các nghiên cứu được tổng quan
Kết luận: Việc giảm thiểu tỉ lệ không tuân thủ điều trị có thể thực hiện thông qua thay đổi các hành vi liên
quan, từ đó hạn chế các gánh nặng bệnh tật, kinh tế cho gia đình v| xã hội
Từ khóa: tuân thủ điều trị, bệnh lao, yếu tố nguy cơ
ABSTRACT
SYSTEMATIC REVIEW OF RISK FACTORS FOR NONADHERENCE
TO TUBERCULOSIS TREATMENT
Tran Thi Ngoc Van, Hoang Thy Nhac Vu
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Supplement Vol 22 - No 1- 2018: 256 - 261
Background: Tuberculosis is a contagious disease which could result in the dangerous widespread epidemic
and high mortality
Objective: The study was carried out in order to update risk factors for nonadherence to tuberculosis
treatment
Method: A total of 13 relevant papers on Pubmed and Google Scholar published during the period 2015-
2017 was reviewed
Results: The review’s results showed that the proportion of nonadherence to tuberculosis treatment varied
from 10% to 66% Among factors influencing treatment nonadherence behaviour, age, education level, and past medical history were recorded by papers publishing before 2015 Factors related to gender, income, drug addiction status, alcohol addiction status and social isolation consistently correlated with treatment nonadherence behavior
in papers which were reviewed
Conclusion: Minimizing proportion of nonadherent patients could be done through changing relevant
factors, thus, adverse outcome and socioeconomic burden causing by tuberculosis will be limited
Keywords: treatment adherence, tuberculosis, risk factors
Trang 2ĐẶT VẤN ĐỀ
Thống kê năm 2015 cho thấy mỗi năm có
khoảng 8,7 triệu người mắc lao mới, trong đó c{c
nước đ ng ph{t triển chiếm tỉ lệ lớn(17) Hiệu quả
củ qu{ trình điều trị bệnh lao phụ thuộc rất
nhiều vào việc người bệnh tuân thủ hướng dẫn
điều trị của cán bộ y tế Để qu{ trình điều trị lao
được th|nh c ng, người bệnh nhất thiết phải
tuân thủ tuyệt đối ph{c đồ điều trị Liệu trình
điều trị lao bao gồm nhiều thuốc, và kéo dài từ 6
đến 8 tháng Uống thuốc kh ng đúng c{ch sẽ
dẫn đến thất bại điều trị, tạo cơ hội cho sự xuất
hiện chủng vi khuẩn lao kháng thuốc, l|m tăng
gánh nặng kinh tế cho người bệnh và cộng đồng
Nhiều nghiên cứu đã thực hiện để tìm hiểu về
các yếu tố làm giảm khả năng tu}n thủ điều trị
củ người bệnh nhằm giúp cán bộ y tế có những
giải pháp thiết thực, đảm bảo người bệnh tuân
thủ điều trị với tỉ lệ cao nhất Các yếu tố liên
qu n đến tuân thủ điều trị lao có thể th y đổi tùy
theo m i trường xã hội, vì vậy các nghiên cứu về
tuân thủ điều trị vẫn tiếp tục được thực hiện trong những thời gian gần đ}y Để có những thông tin cập nhật về kết quả thu được từ các nghiên cứu gần nhất, chúng tôi thực hiện tổng quan các nghiên cứu tìm hiểu các yếu tố tác động đến tuân thủ điều trị l o được công bố trong gi i đoạn 2015-2017
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Ngày 20/05/2017, các từ khó “tuberculosis, tre tment, dherence, non dherence” được sử dụng để tìm các nghiên cứu phân tích các yếu tố liên qu n đến tuân thủ điều trị lao từ tr ng thư viện điện tử PubMed hoặc Google Schoolar, có thời gian công bố trong gi i đoạn 2015-2017 Từ
36 tài liệu được tìm thấy b n đầu, sau khi xem xét nội dung của phần tóm tắt và mục tiêu của từng nghiên cứu, chúng tôi chọn được 13 bài báo
có mục tiêu tìm hiểu yếu tố liên qu n đến việc không tuân thủ điều trị lao củ người bệnh được chọn để phân tích và so sánh kết quả Quy trình chọn lọc nghiên cứu được tóm tắt ở Hình 1
Hình 1: Tóm tắt quy trình chọn lọc nghiên cứu về tuân thủ điều trị lao
KẾT QUẢ
Đặc điểm chung của các nghiên cứu đánh giá
tuân thủ điều trị lao
Sau quá trình tìm kiếm và chọn lựa, có 13
nghiên cứu được chọn, là những nghiên cứu
được thực hiện tại 10 quốc gia khác nhau, gồm
có 6 nghiên cứu ở châu Phi, 5 nghiên cứu ở châu
Á và 2 nghiên cứu ở Nam Mỹ Đ}y l| những nơi
mà việc kiểm soát lao là một trong các vấn đề sức khỏe cộng đồng được quan tâm của trong
Trang 3chính sách y tế của quốc gia
Các nghiên cứu lựa chọn thực hiện trên dân
số bị lao từ 15 tuổi trở lên, trong đó có một vài
dân số chuyên biệt như đối tượng mắc bệnh lao
bị đề kháng thuốc(3), người nghiện ma túy(1),
người bị hội chứng suy giảm miễn dịch
HIV/AIDS(12) Người nghiện m túy v| người bị
nhiễm HIV là những đối tượng có hệ miễn dịch
yếu, vi khuẩn l o có điều kiện thuận lợi để gây
bệnh nên nguy cơ nhiễm lao ở đối tượng này rất
cao, quá trình điều trị cho họ thường gặp khó
khăn hơn những người bình thường do phải kết
hợp song song nhiều thuốc cùng một lúc Đ}y lại
là những nhóm người có xu hướng bỏ lỡ quá
trình điều trị Một nghiên cứu được thực hiện ở
Việt Nam cho thấy cứ 2 người nghiện ma túy
được điều trị l o thì có 1 người không hoàn
th|nh ph{c đồ khuyến cáo(1) Việc không tuân
thủ điều trị sẽ l|m cho qu{ trình điều trị khó
khăn hơn, không chỉ l| nguy cơ thất bại điều trị
tăng m| còn tạo cơ hội cho vi khuẩn biến đổi
thành chủng đ đề kháng
Các nghiên cứu được thực hiện chủ yếu theo
phương ph{p m tả cắt ngang, thông qua khảo
sát bằng bảng hỏi(1-5,8,9,12,13) hoặc hồi cứu dữ liệu
sử dụng thuốc củ người bệnh tại cơ sở y tế(7,14,15)
Có 2 nghiên cứu theo dõi sự tuân thủ điều trị của
người bệnh theo thời gian(8,9) Tùy vào cách thu
thập dữ liệu nghiên cứu mà thông tin thu thập
có đặc điểm kh{c nh u Trong đó c{c nghiên cứu
thu thập thông tin bằng phương ph{p phỏng
vấn trực tiếp sẽ tìm hiểu chi tiết nguyên nhân
người bệnh không tuân thủ điều trị liên quan
đến th{i độ, nhận thức v| h|nh vi cũng như c{c
yếu tố m i trường xung quanh Cỡ mẫu nghiên
cứu chênh lệch giữa các nghiên cứu, trong đó có
một nghiên cứu thực hiện khảo s{t đến 110349
người bệnh(7) Các nghiên cứu còn lại thực hiện
trên khoảng từ 100 đến 2000 người bệnh
Tỉ lệ không tuân thủ ghi nhận được trong các
nghiên cứu d o động từ 10% đến 66%, với tỉ lệ
người bệnh không tuân thủ điều trị lao cao nhất
ở 2 nghiên cứu trên dân số người Trung Quốc và
Ethiopia Hiện n y kh ng có “tiêu chí v|ng” cho
việc x{c định trường hợp n|o người bệnh được xem l| “kh ng tu}n thủ điều trị” nên việc so sánh kết quả giữa các nghiên cứu chỉ mang tính tương đối do có nhiều c{ch định nghĩ kh{c nhau giữa các nghiên cứu Cụ thể, việc đ{nh gi{ người bệnh không tuân thủ điều trị đ phần được thực hiện bởi cán bộ y tế, dựa vào việc người bệnh không hoàn thành toàn bộ liệu trình điều trị, hoặc kh ng điều trị liên tục ít nhất 60 ngày(5), hoặc bỏ lỡ thuốc Ngo|i r người bệnh cũng có thể tự đ{nh gi{ việc tuân thủ điều trị của mình(13), và tỉ lệ không tuân thủ ghi nhận được ở nghiên cứu này là cao nhất trong các nghiên cứu được chọn lọc, với tỉ lệ là 66% Kết quả một nghiên cứu tại Việt Nam(16) cho thấy việc kiểm soát thực hiện điều trị củ người bệnh sẽ đảm bảo được việc người bệnh tuân thủ điều trị tuyệt đối Cụ thể, trong nghiên cứu n|y người bệnh được yêu cầu uống thuốc tại trạm y tế, đảm bảo việc thực hiện thuốc đạt 100%
Các yếu tố tác động đến tuân thủ điều trị
Để x{c định các yếu tố có liên qu n đến tuân thủ điều trị, đ phần các nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy đa biến(1,2,4-9,13-15) Các yếu tố có t{c động làm giảm tuân thủ điều trị ghi nhận được từ các nghiên cứu gần đ}y liên
qu n đến đặc điểm củ người bệnh như yếu tố nhân khẩu học(1-9,12-15), tình trạng sức khỏe người bệnh(3,1,8,15), thói quen, hành vi củ người
nhiều trong các nghiên cứu liên qu n đến việc giảm khả năng tu}n thủ điều trị bao gồm những người thu nhập thấp, trình độ học vấn thấp, không sống chung với người thân, có các bệnh kèm theo, tình trạng sức khỏe kém, nghiện rượu bia, hoặc chủ quan trong việc chăm sóc sức khỏe Bên cạnh đó, c{c yếu tố kh{ch qu n như việc người bệnh thiếu sự hỗ trợ của cán bộ y tế(3), thiếu sự quan tâm của người thân(1,6), hoặc kh ng được tham gia vào c{c chương trình truyền thông giáo dục sức
trị lao
So với kết quả của các nghiên cứu được công
Trang 4bố trước năm 2015(10), những yếu tố đã từng
được ghi nhận trước đ}y vẫn tiếp tục được ghi
nhận ở các nghiên cứu mới công bố có liên quan
đến tuân thủ điều trị, bao gồm tuổi, trình độ học
vấn, bệnh kèm theo, nghiện rượu bia Một số yếu
tố được nghiên cứu, không ghi nhận mối liên hệ
ở các nghiên cứu trước nhưng được ghi nhận ở
các nghiên cứu gần đ}y, gồm giới tính, mức thu
nhập, đối tượng nghiện hút, cũng như việc
người bệnh phải chịu sự kỳ thị của xã hội
Giám sát điều trị lao ngắn hạn
Hiện nay bệnh l o đã v| đ ng có xu hướng
phát triển, quay trở lại ở nhiều quốc gia Trong
tình hình đó, nhằm giảm thiểu tỉ lệ mắc lao mới
và tỉ lệ bỏ lỡ điều trị củ người mắc bệnh lao, Tổ
chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo áp dụng chiến
lược điều trị lao ngắn ngày có kiểm soát trực tiếp
[Directly Observed Treatment Short course –
DOTS] để tăng cường hiệu quả điều trị(11) Trong
số 13 nghiên cứu được tìm thấy, có 8 nghiên cứu
người bệnh được áp dụng chiến lược DOTS để
quản lí điều trị lao(3,5,7-9,13-15) Để thực hiện được
chiến lược này, cần phải có sự phối hợp chặt chẽ
của nhiều yếu tố như có c{c chương trình y tế quốc gia về phòng, chống lao; xây dựng mạng lưới phát hiện người mắc bệnh lao thụ động bằng phương ph{p kỹ thuật soi đờm trực tiếp;
sử dụng thuốc điều trị ngắn ngày có kiểm soát thống nhất trong cả nước; đảm bảo cung cấp đầy
đủ, thường xuyên, đều đặn thuốc chống lao cho c{c cơ sở y tế; có hệ thống kiểm tr , đ{nh gi{, theo dõi, ghi chép sổ sách một cách cụ thể, phổ cập, đầy đủ, rõ ràng(11) Các nghiên cứu trước cho thấy trong gi i đoạn đầu củ qu{ trình điều trị, người bệnh tuân thủ khá tốt Tuy nhiên, khi người bệnh bắt đầu thấy tình trạng sức khỏe có chuyển biến tốt, họ thường tự ý ngưng hoặc bỏ
lỡ điều trị mà không biết rằng việc này có thể tác động trực tiếp đến hiệu quả điều trị cũng như làm xuất hiện các chủng lao đề kháng Chính vì vậy, vai trò của cán bộ y tế trong việc tuyên truyền và nâng cao sự hiểu biết về tuân thủ điều trị cho người bệnh là rất quan trọng
Tóm tắt đặc điểm chung về thiết kế nghiên cứu và kết quả chính của các nghiên cứu được trình bày trong Bảng 1
Bảng 1:Tổng hợp nội dung chính của 13 nghiên cứu về đ{nh gi{ tu}n thủ điều trị lao của người bệnh
Tác giả/ Năm
công bố nghiên
cứu
Thiết kế nghiên cứu
Đặc điểm dân số nghiên cứu
Tỉ lệ không tuân thủ/ Tiêu chí đánh giá không tuân thủ điều trị
Yếu tố làm giảm khả năng tuân thủ
điều trị
Cỡ mẫu/dân tộc
Giới tính (%
nam)
Độ tuổi
Tesfahuneygn,
Medhin et al.,
2015 (14)
Mô tả cắt ngang Hồi cứu dữ liệu y tế
200 người bệnh lao ở Ethiopia
58% trung bình
34,8 (15–78)
11,5% Uống
<95% số thuốc quy định trong 30 ngày
Tình trạng sức khỏe: Kèm HIV; Lao phổi;
Lao tái phát
Chida, Ansari et
al., 2015 (2)
Đoàn hệ tiến cứu Phỏng vấn trực tiếp
2120 người bệnh lao ở Parkistan
hoàn thành liệu trình 6-8 tháng
Đặc điểm nhân khẩu học: Tuổi <35
Herrero, Ramos
et al., 2015 (5)
Mô tả cắt ngang Phỏng vấn trực tiếp
123 người bệnh lao ở Argentina
được điều trị lao trong ≥60 ngày liên tục
Đặc điểm nhân khẩu học: Thu nhập thấp Thói quen, hành vi: Chủ quan trong phòng ngừa- và điều trị lao
Gebregergs and
Alemu, 2015 (4)
Mô tả cắt ngang Phỏng vấn trực tiếp
418 người bệnh lao ở Ethiopia
bỏ hẹn tái khám
Đặc điểm nhân khẩu học: Trình độ hiểu
biết thấp Truyền thông giáo dục về lao kém
Tang, Zhao et al
2015 (13)
Mô tả cắt ngang Phỏng vấn trực tiếp
794 người bệnh lao Trung Quốc
10,9 (14 – 84)
66,3% Người bệnh tự đánh giá mình không tuân thủ
Đặc điểm nhân khẩu học: Thu nhập thấp Truyền thông giáo dục về lao kém
Trang 5Tác giả/ Năm
công bố nghiên
cứu
Thiết kế nghiên cứu
Đặc điểm dân số nghiên cứu
Tỉ lệ không tuân thủ/ Tiêu chí đánh giá không tuân thủ điều trị
Yếu tố làm giảm khả năng tuân thủ
điều trị
Cỡ mẫu/dân tộc Giới tính
(%
nam)
Độ tuổi
Deshmukh,
Dhande et al.,
2015 (3)
Mô tả cắt ngang Phỏng vấn, trực tiếp
20 người bệnh mắc lao đa kháng thuốc ở
Ấn Độ
tính: Không hoàn thành điều trị Điều trị thất bại
Đặc điểm nhân khẩu học: Thu nhập thấp Yếu tố xã hội: Thiếu hỗ trợ của cán bộ y tế; Thời gian chờ đợi dài; Bị kỳ thị xã hội Tình trạng sức khỏe: Bị tác dụng phụ của
thuốc Thói quen, hành vi: Nghiện rượu bia
Lackey, Seas et
al., 2015 (8)
Đoàn hệ tiến cứu Phỏng vấn, trực tiếp
1233 người bệnh lao ở Peru
60% trung vị 26 (IQR: 21 – 37)
10,0% Không hoàn thành điều trị; Điều trị thất bại
Đặc điểm nhân khẩu học: Tuổi >38 tuổi; Nam; Thu nhập thấp; Trình độ học vấn
thấp Tình trạng sức khỏe: Sức khỏe kém; Lao
đa đề kháng; Tiểu đường Thói quen, hành vi: Chủ quan trong tầm soát bệnh khác; Nghiện ma túy
Theron, Peter et
al., 2015 (15)
Thử nghiệm ngẫu nhiên đa trung tâm Thu thập thông tin từ hồ
sơ y tế
261 người bệnh lao ở Nam Phi
57% trung vị 37 (IQR: 30 – 46)
11,1% Có ≥1 lần
bỏ thuốc/ bỏ theo dõi kiểm tra sức khỏe hoặc không hoàn thành điều trị
Đặc điểm nhân khẩu học: Thiếu hiểu biết
về sức khoẻ;
Tình trạng sức khỏe: Tâm lý đau khổ Thói quen, hành vi: Nghiện rượu nặng
Shayo, Moshiro
et al 2015 (12)
Quan sát đa trung tâm, Phỏng vấn trực tiếp
1255 người bệnh lao kèm HIV
trung bình 39,4 ±10,5
1,1% Uống <90%
số thuốc quy định trong 30 ngày
Đặc điểm nhân khẩu học: Trẻ em <18
tuổi
Lei, Huang et al.,
2016 (9)
Đoàn hệ tiến cứu, Phỏng vấn trực tiếp
481 người bệnh lao ở Trung Quốc
bỏ thuốc/ bỏ theo dõi kiểm tra sức khỏe hoặc không hoàn thành điều trị
Đặc điểm nhân khẩu học: Thu nhập thấp; Người nhà giám sát quá trình điều trị
Ali and Prins,
2016 (1)
Quan sát có đối chứng, Phỏng vấn trực tiếp
2727 người bệnh lao
hoàn thành điều trị; Điều trị thất bại
Đặc điểm nhân khẩu học: Thu nhập thấp; Sống ở nông thôn, không có chỗ ở ổn định; Thất nghiệp; Không được gia đình
hỗ trợ
Hoàng Thy Nhạc
Vũ et al., 2016 (6) Mô tả cắt
ngang, Phỏng vấn trực tiếp
135 người bệnh nghiện
ma túy
100% trung bình
34 (±6,0)
47,0% Không hoàn thành phác
đồ điều trị
Đặc điểm nhân khẩu học: Trình độ hiểu
biết thấp Không sống chung với người thân; Tình trạng sức khỏe: Kèm HIV Thói quen, hành vi: Thường xuyên sử
dụng bia rượu
Kigozi, Heunis et
al., 2017 (7)
Mô tả cắt ngang, Hồi cứu dữ liệu
110349 người bệnh lao ở Nam Phi
bình 34,8
±10,9
7,2% Không hoàn thành điều trị;
Điều trị thất bại
Đặc điểm nhân khẩu học: Tuổi >24 Thói quen, hành vi: Chủ quan trong tầm
soát bệnh khác
KẾT LUẬN
Không tuân thủ điều trị lao là một vấn đề
sức khỏe cộng đồng cần được qu n t}m để tìm
ra giải pháp nâng cao hiệu quả đảm bảo việc
ho|n th|nh điều trị đạt tỉ lệ cao nhất Kết quả
tổng qu n đã giúp c{n bộ y tế cập nhật thông tin
về thực trạng tuân thủ điều trị lao hiện nay Trên
cơ sở đó, c{n bộ y tế có những căn cứ khoa học
cho việc nhìn nhận cụ thể về mức độ tuân thủ điều trị củ người mắc bệnh lao, hiểu được lý do không tuân thủ v| đư r c{c giải pháp có tính thực thi cao Kết quả cho thấy những người bị hội chứng suy giảm miễn dịch, người nghiện hút thường có trình độ dân trí thấp, điều kiện sống khó khăn, thu nhập kh ng đủ duy trì cho cuộc sống cơ bản Do đó, với việc điều trị kéo dài và phải dùng nhiều loại thuốc khiến người bệnh
Trang 6không thể hoàn thành quá trình điều trị lao
Những đối tượng n|y đặc biệt cần sự quan tâm,
thông cảm v| giúp đỡ củ gi đình cũng như
cộng đồng, giúp họ có thể vượt qua những trở
ngại để ho|n th|nh điều trị một cách tốt nhất
C{c chương trình quốc gia về phổ cập giáo dục
nói chung và truyền thông về bệnh lao nói riêng
là rất cần thiết để nâng cao nhận thức v| th{i độ
tuân thủ điều trị củ người mắc bệnh lao, giảm
thiểu số lượng bỏ lỡ điều trị, lao tái phát hay lao
kháng thuốc do không tuân thủ điều trị Bên
cạnh đó, gi đình nói riêng và xã hội chung cần
quan tâm và tạo điều kiện cho bệnh nhân lao
ho|n th|nh điều trị, tránh kì thị và gây tâm lý
mặc cảm cho người mắc bệnh lao
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ali AOA, Prins MH (2016) Patient non adherence to
tuberculosis treatment in Sudan: socio demographic factors
influencing non adherence to tuberculosis therapy in
Khartoum Pan African Medical Journal, vol (25): pp 80-85
2 Chida N, Ansari Z, Hussain H, Jaswal M, Symes S, Khan AJ,
Mohammed S (2015) Determinants of Default from
Tuberculosis Treatment among Patients with
Drug-Susceptible Tuberculosis in Karachi, Pakistan: A Mixed
Methods Study PLoS One, vol 10(11): e0142384
3 Deshmukh RD, Dhande DJ, Sachdeva KS, Sreenivas A,
Kumar AM, Satyanarayana S, Parmar M, Moonan PK, Lo TQ
(2015) Patient and Provider Reported Reasons for Lost to
Follow Up in MDRTB Treatment: A Qualitative Study from a
Drug Resistant TB Centre in India PLoS One, vol 10(8):
e0135802
4 Gebregergs GB, Alemu WG (2015) Household Contact
Screening Adherence among Tuberculosis Patients in
Northern Ethiopia PLoS One, vol 10(5): e0125767
5 Herrero MB, Ramos S, Arrossi S (2015) Determinants of non
adherence to tuberculosis treatment in Argentina: barriers
related to access to treatment Revista Brasileira de
Epidemiologia, vol 18(2): pp 287-298
6 Hoàng Thy Nhạc Vũ, Trần Văn Hiển, Cù Thanh Tuyền (2016)
Phân tích các yếu tố liên qu n đến việc không hoàn thành
điều trị lao của các học viên tại c{c trường cai nghiện thuộc
lực lượng thanh niên xung phong tại Thành phố Hồ Chí
Minh Tạp chí Y Học Thực Hành, số 6(1013): tr 34-37
7 Kigozi G, Heunis C, Chikobvu P, Botha S, van Rensburg D
(2017) Factors influencing treatment default among
tuberculosis patients in a high burden province of South
Africa International Journal of Infectious Diseases, vol 54: pp
95-102
8 Lackey B, Seas C, Van der Stuyft P, Otero L (2015) Patient Characteristics Associated with Tuberculosis Treatment Default: A Cohort Study in a High-Incidence Area of Lima,
Peru PLoS One, vol 10(6): e0128541
9 Lei X, Huang K, Liu Q, Jie YF, Tang SL (2016) Are tuberculosis patients adherent to prescribed treatments in
China? Results of a prospective cohort study Infectious
Diseases of Poverty, vol 5: pp.3-8
10 Lin S, Melendez-Torres GJ (2016) Systematic review of risk factors for nonadherence to TB treatment in immigrant
populations Transactions of The Royal Society of Tropical
Medicine and Hygiene, vol 110(5): pp 268-280
11 Sharma S, Mohan A (2004) Directly Observed Treatment,
Short-Course (DOTS) Journal, Indian Academy of Clinical
Medicine, vol 5(2): pp 109-113
12 Shayo GA, Moshiro C, Aboud S, Bakari M, Mugusi FM (2015) Acceptability and adherence to Isoniazid preventive therapy
in HIV-infected patients clinically screened for latent
tuberculosis in Dar es Salaam, Tanzania BMC Infectious
Diseases, vol 15: pp 36-38
13 Tang Y, Zhao M, Wang Y, Gong Y, Yin X, Zhao A, Zheng J, Liu Z, Jian X, Wang W, Wu C, Lu Z (2015) Non-adherence to anti-tuberculosis treatment among internal migrants with pulmonary tuberculosis in Shenzhen, China: a cross-sectional
study BMC Public Health, vol 15: pp 474-482
14 Tesfahuneygn G, Medhin G, Legesse M (2015) Adherence to Anti-tuberculosis treatment and treatment outcomes among tuberculosis patients in Alamata District, northeast Ethiopia
BMC Research Notes, vol 8: pp 503-509
15 Theron G, Peter J, Zijenah L, et al (2015) Psychological distress
and its relationship with non-adherence to TB treatment: a
multicentre study BMC Infectious Diseases, vol 15: pp 253-259
16 Vũ Diễn, Trần Quỳnh Anh, Võ Đ ng Phương 2015 Quản lý v| điều trị bệnh nhân lao tại huyện Đức Trọng tỉnh L}m Đồng
năm 2010-2012 Tạp chí Y học Dự Phòng, tập XXV, số 6(166) (Số
đặc biệt)
17 World Health Organization Global Tuberculosis Report (2015) Available at http://www.who.int/tb/publications/ global_report/en/ Accessed 20 May 2017
Ngày phản biện nhận xét bài báo: 01/11/2017 Ng|y b|i b{o được đăng: 15/03/2018