Bài giảng Siêu âm âm đạo: Cổ tử cung và tử cung - ThS.BS. Hà Tố Nguyên

Nội dung của bài giảng gồm: GPH vùng chậu, tử cung, siêu âm âm đạo, phôi thai học của âm đạo, màng trinh không thủng, dị dạng âm đạo, teo âm đạo, bệnh lý lành tính ở âm đạo, nhân xơ cổ tử cung, siêu âm nội mạc tử cung... Mời các bạn cùng tham khảo bài giảng để nắm chi tiết nội dung kiến thức

GPH VÙNG CH U Ậ

T  CUNG Ử

ARCUATE VENOUS PLEXUS

SIÊU ÂM ÂM Đ O Ạ

 Aâm  đ o  bình  th ạ ư ng  có  th   khám  tr c  ờ ể ự

ti p  b ng  m   v t.  Nh ế ằ ỏ ị ưng  trong  m t  s   ộ ố trư ng h p không th  khám m  v t  ờ ợ ể ỏ ị đư c  ợ như tr  gái ch ẻ ưa quan h  tình d c, d  t t  ệ ụ ị ậ bít màng trinh, màng ngăn âm đ o. .  ạ

 Bình  thư ng,  âm  ờ đ o  ạ đư c  nhìn  rõ  trên  ợ siêu  âm  ngã  b ng  nh ụ ưng  trong  m t  s   ộ ố trư ng h p kho,ù siêu  âm ngã âm  ờ ợ đ o s   ạ ẽ giúp ch n  ẩ đoán t t h ố ơn.

 T t c  các b t thấ ả ấ ư ng v  hình thái h c này ờ ề ọ đ u ề

x y ra   ngày th   55 ả ở ứ đ n 68 c a ế ủ đ i s ng bào ờ ốthai

Màng ngăn ngang âm đ o ạ

(transverse vaginal septum)

 Có  th  x y  ra    b t c  ể ả ở ấ ứ đi m nào trên  âm ể đ o, ạ

t o thành màng ngạ ăn ngang âm đ o. ạ

 gây    máu  kinh    âm ứ ở đ o  (Hematocolpos) ạhay âm đ o và t  cung ( Hematometrocolpos)        ạ ử

và đau b ng khi hành kinh.ụ

 Trên siêu âm, âm đ o cạ ăng to   d ch có th  làm ứ ị ểche l p t  cung. Ph i nghĩ ấ ử ả đ n ch n ế ẩ đoán  vì r t ấ

d  l m v i u nang bu ng tr ng.ễ ầ ớ ồ ứ

đi kèm v i các b t thớ ấ ư ng   ờ ở đư ng ni u.ờ ệ

 B nh nhân là tr  gái tu i d y thì không có kinh, ệ ẻ ổ ậđau  vùng  ch u, ậ đau  lưng,  b ng  chụ ư ng,  kh i  u ớ ố

s  ờ đư c   vùng ch u và t c ngh n ợ ở ậ ắ ẽ đư ng ni u.ờ ệ

 Các d u hi u trên siêu âm: Kh i echo tr ng hay ấ ệ ố ốecho kém hình oval hay qu  lê   sau bàng quang, ả ở

t  cung b  ử ị đ y ra trẩ ư c. ớ

D  D NG ÂM Đ O Ị Ạ Ạ

Teo âm đ o  ạ

( Vaginal Atresia)

 B nh  nhân  th ệ ư ng  ờ đ n  b nh  vi n  vì  vô  ế ệ ệ kinh  nguyên  phát  có  ho c  không  có  bi n  ặ ế

ch ng kèm theo ứ

 H i ch ng Mayer­Rokitansky g m teo  âm  ộ ứ ồ

đ o,  t   cung  d ng  hai  s ng,  vòi  tr ng,  ạ ử ạ ừ ứ

bu ng tr ng và dây ch ng bình th ồ ứ ằ ư ng ờ

 Siêu âm giúp xác đ nh v  trí t c ngh n và  ị ị ắ ẽ

m c  ứ đ  b t th ộ ấ ư ng   t  cung­âm  ờ ở ử đ o:  ạ

B nh lý lành tính   âm  ệ ở đ o ạ

 Gartner ‘s duct cyst: M t ho c nhi u nang  ộ ặ ề

n m d c theo thành tr ằ ọ ư c bên âm  ớ đ o.  ạ

Kích thư c thay  ớ đ i t  1.5cm­19cm ổ ừ

 Bư u  ớ đ c: U c ặ ơ trơn là t n th ổ ương hay 

g p nh t và t n su t cao nh t   l a tu i  ặ ấ ầ ấ ấ ở ứ ổ

40. Polyp   AĐ r t hi m g p và  ở ấ ế ặ đư c phát  ợ

hi n d  h ệ ễ ơn b ng khám m  v t ằ ỏ ị

B nh lý ác tính ệ

 Ung thư AĐ: SA ít đư c dùng ợ đ  ch n ể ẩ đoán, SA 

ch  giúp ỉ đánh giá giai đo n. ạ

Trên SA cho hình  nh m t kh i echo kém n m ả ộ ố ằtrong AĐ hay m t kh i xâm l n ra xung quanh ộ ố ấ

ho c thành AĐ dày hặ ơn

Rhabdomyosarcoma: có th  xu t phát t  TC hay ể ấ ử

AĐ, thư ng   bé 6­18 tháng tu i có xu t huy t ờ ở ổ ấ ế

âm đ o hay m t kh i d ng Polyp nhô ra   AĐ. ạ ộ ố ạ ởTrên SA là m t kh i echo dày ộ ố đ ng nh t chi m ồ ấ ế

h t lòng AĐ.ế

 Hình  nh CTC không thay ả đ i cho ổ đ n giai ế đo n ạ

g n r ng tr ng.   giai ầ ụ ứ Ở đo n ạ đ u, thành trầ ư c và ớthành  sau  n m  sát  nhau  t o  thành  m t ằ ạ ộ đư ng ờecho dày.   giai Ở đo n g n r ng tr ng, kênh CTC ạ ầ ụ ứ

gi m ả đ   echo  dày  do  s   tích  t   c a  l p  d ch ộ ự ụ ủ ớ ị

nh y   kênh. L p d ch này có th  ầ ở ớ ị ể đ t ạ đ n 5mm ế

 th i 

ở ờ đi m r ng tr ng và bi n m t   ngày th  ể ụ ứ ế ấ ở ứhai sau r ng tr ng.ụ ứ

Các b nh lành tính   CTC ệ ở

 Polyp CTC: Thư ng d ng echo dày và n m trong ờ ạ ằlòng  kênh  CTC,  tuy  nhiên  m t  vài  trộ ư ng  h p ờ ợecho kém và n m trong thành cằ ơ c a CTC do ủ đó 

r t khó nhìn th y.ấ ấ

 U xơ   CTC: Hi m g p, chi m 8% UXTC. Hình ở ế ặ ế

nh trên SA r t thay 

ả ấ đ i, có th  echo dày ho c ổ ể ặecho kém, echo tr ng n u b  ho i t ố ế ị ạ ử

 Nang  Naboth    CTC:  R t  thở ấ ư ng  g p    CTC, ờ ặ ởnang  Naboth  đư c  hình  thành  khi  mi ng  ng   ợ ệ ốtuy n CTC b  l p bi u mô lát tế ị ớ ể ăng sinh che l p. ấKích thư c có th  ớ ể đ t ạ đ n 3cm. ế

NHÂN XƠ CTC

NABOTH CTC

SA b nh nhân v i Pap’smear (+) ệ ớ

 SA  nghi  ng   tờ ăng  sinh    CTC  khi  l p  nh y   ở ớ ầ ởCTC dày, không đ u. ề

 đ  nh y r t th p :30,8% và ộ ạ ấ ấ đ  ộ đ c hi u:59%, ặ ệkhông  phát  hi n  s m  nhệ ớ ưng  giúp  đánh  giá  giai 

đo n và thái ạ đ  x  trí cho b nh nhân.ộ ử ệ

Siêu âm b nh nhân ung th ệ ư CTC

 SA ngã âm đ o và ngã tr c tràng giúp ạ ự đánh giá v  ịtrí, kích thư c và m c ớ ứ đ  lan r ng c a các kh i ộ ộ ủ ố

u   vùng ch u.ở ậ

 Kh i  t n  thố ổ ương  thư ng  có  d ng  echo  kém ờ ạkhông đ ng d ng, tuy nhiên m t vài trồ ạ ộ ư ng h p ờ ợ

có d ng echo dày, thạ ư ng là   giai ờ ở đo n s m.ạ ớ

 Đ  ể đánh giá s  lan r ng ra chu cung trự ộ ư c m , ớ ổ

CT va MRI thích h p hợ ơn vì có th  phát hi n các ể ệ

h ch ch u và h ch c nh ạ ậ ạ ạ đ ng m ch.ộ ạ

 M t  s   tác  gi   cho  r ng  dùng  Doppler  có  th  ộ ố ả ằ ểgiúp  ích  vì  RI  va  PI  trong  trư ng  h p  K  CTC ờ ợ

th p hấ ơn bình thư ng nhờ ưng th  tích ể đ nh  tâm ỉ

 D CH LÒNG TC

Ứ Ị

SIÊU ÂM N I M C T  CUNG Ộ Ạ Ử

 NMTC thay đ i theo CKKN. ổ Ơû pha trư c r ng ớ ụ

tr ng, mô tuy n và mô ứ ế đ m s  tệ ẽ ăng sinh do tác 

đ ng c a Est. Sau khi tr ng r ng, Pro s   c ch  ộ ủ ứ ụ ẽ ứ ế

s  tự ăng trư ng ở đ ng th i kích thích quá trình ch  ồ ờ ế

ti t. S  thay ế ự đ i này có th  nh n th y trên SA.ổ ể ậ ấ

 NMTC b   nh hị ả ư ng b i thu c nhở ở ố ư thu c ng a ố ừthai u ng, HRT, Danazol và Tamoxifen ố

 Không th  k t lu n là NMTC bình thể ế ậ ư ng không ờ

n u  không  bi t  tu i,  tình  tr ng  kinh  nguy t  và ế ế ổ ạ ệthu c ố đang dùng c a b nh nhân.ủ ệ

NMTC­TAMOXIFEN

B nh lý lành tính ệ  

Tăng s n NMTC ả

 Thư ng gây xu t huy t b t th ờ ấ ế ấ ư ng nh ờ ưng 

có khi đư c phát hi n tình c  trên SA hay  ợ ệ ờ

n o bu ng TC.  ạ ồ

 Tăng s n NMTC th ả ư ng do c ờ ư ng Est n i  ờ ộ sinh  ho c  dùng  Est  ngo i  sinh  không  ặ ạ đ i  ố kháng. 

 Có 3 d ng trên mô h c: d ng nang, d ng  ạ ọ ạ ạ tuy n và không  ế đi n hình.  ể

 Trên siêu âm c  3 d ng  ả ạ đ u cho hình  nh  ề ả

n i m c dày và echo dày ộ ạ

NMTC DÀY

Polyp n i m c ộ ạ

 Thư ng xu t hi n   ờ ấ ệ ở đ  tu i 35­50, gây rong ộ ổ

kinh hay xu t huy t gi a k  kinh. ấ ế ữ ỳ

 Trên SA: kh i echo dày có gi i h n rõ n m gi a ố ớ ạ ằ ữlòng TC. Ch n ẩ đoán ch c ch n khi th y hình ắ ắ ấ

nh n i m c bao quanh Polyp và cu ng n m 

gi a Polyp và n i m c. ữ ộ ạ

 Polyp không thay đ i theo CKKN và quan sát rõ ổhơn   pha ở đ u vì n i m c m ng và d ng echo ầ ộ ạ ỏ ạkém. 

 Nhân xơ dư i niêm m c thớ ạ ư ng echo kém và ờ

đáy c a kh i u r ng hủ ố ộ ơn polyp. 

 T n su t hoá K c a Polyp <1% nhầ ấ ủ ưng thái đ  x  ộ ửtrí t t nh t là nên c t b ố ấ ắ ỏ  

POLYP TC

NMTC GI A CHU K Ữ Ỳ

Teo n i m c (Endometrial Atrophy) ộ ạ

 N i  m c  TC  teo    ng ộ ạ ở ư i  mãn  kinh,  ph   ờ ụ

n  dùng thu c ng a thai u ng, h i ch ng  ữ ố ừ ố ộ ứ suy bu ng tr ng s m. . .  ồ ứ ớ

 Đây  là    nguyên  nhân  thư ng  g p  nh t    ờ ặ ấ ở các ph  n  xu t huy t h u mãn kinh.  ụ ữ ấ ế ậ

 Trên siêu âm, n i m c < 5mm.  ộ ạ

 Do  đó  n u  n i  m c  <5mm,  không  c n  ế ộ ạ ầ thi t ph i n o lòng TC  ế ả ạ đ  ch n  ể ẩ đoán.

 Trong  nh ng  trữ ư ng  h p  chờ ợ ưa  có  tri u  ch ng ệ ứlâm  sàng,  SA  ngã  âm  đ o  là  phạ ương  pháp  d  ễ

đư c  ch p  nh n  nh t ợ ấ ậ ấ đ   t m  soát  ung  thể ầ ư  n i ộ

m c. Khi SA có b t thạ ấ ư ng, b nh nhân s  ờ ệ ẽ đư c ợ

ch n ẩ đoán xác đ nh b ng n o lòng TC. ị ằ ạ

K NMTC

K NMTC

SIÊU ÂM CƠ T  CUNG Ử

B t th ấ ư ng trong phát tri n ờ ể  

 N u  ph n  dế ầ ư i  c a  c p  ng  Mullerian  không ớ ủ ặ ốphát  tri n  có  th   gây  t t  không  có  TC  và  ph n ể ể ậ ầtrên AĐ, gây vô kinh nguyên phát và vô sinh. 

 Đa  s   các  b t  thố ấ ư ng  trong  phát  tri n  là  do ờ ểkhi m khuy t   giai ế ế ở đo n hoà nh p hay vô s n ạ ậ ả

Khi m khuy t do hoà nh p c a c p  ế ế ậ ủ ặ

 SA  quan  sát  rõ  nh t    pha  hoàng  th   vì  ấ ở ể NMTC d ng echo dày ạ

PHÂN LO I D  D NG TC Ạ Ị Ạ

SEPTATE UTERUS

DIDELPHIC UTERUS

BICORNUATE UTERUS

 Nghi ng  ờ đ n ch n ế ẩ đoán khi TC to và thành sau dày hơn thành trư c. Cớ ơ TC c u trúc không ấ đ ng ồ

nh t  v i  nh ng  vùng  tấ ớ ữ ăng  ho c  gi m  m t ặ ả ậ đ  ộecho

 MRI  thích  h p  hợ ơn  trong  nh ng  trữ ư ng  h p ờ ợ

ADENOMYOSIS

B nh lý lành tính ệ

Leiomyoma

 Là kh i u lành tính xu t phát t  cố ấ ừ ơ TC, c u trúc ấ

ch  y u là củ ế ơ trơn và m t ít mô liên k t, còn g i ộ ế ọ

NXTC

B nh lý ác tính ệ

Leiomyosarcoma

 T n  su t  th p,  chi m  kho ng  1,3%  các  ầ ấ ấ ế ả

b nh lý ác tính   TC, <1% các b nh nhân  ệ ở ệ UXTC có Leiomyosarcoma trên mô h c ọ

 Trên siêu âm kh i echo kém b  không  ố ờ đ u,  ề

có  th   có  vùng  xu t  huy t,  r t  khó  phân  ể ấ ế ấ

bi t v i UXTC ệ ớ

C M  Ả ƠN