Ebook Bạn gái trưởng thành - Sức khỏe sinh sản: Phần 2

Tiếp nối phần 1 ebook, phần 2 gồm 4 chương cuối của phần Những điều phụ nữ cần biết khi mang thai và 2 chương của Sức khỏe sinh sản. Phần 2 ebook có nội dung trình bày về: Những điều cần biết khi sinh nở, việc giữ gìn sức khỏe thời kì sau khi sinh, nuôi con bằng sữa mẹ, chăm sóc trẻ sơ sinh trong 7 ngày đầu, kế hoạch hoá gia đình, lựa chọn các biện pháp tránh thai. Mời các bạn tham khảo tiếp phần 2 ebook.

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

IX NHỮNG ĐIỂU CẦN BIẾT KHI SINH NỞ

M ang nặng đẻ đau

Qua 280 ngày, cuối cùng thai nhi cũng đủ ngày đủ

tháng, sắp sửa rời khỏi cơ thể mẹ Sinh đẻ là khi thai

nghén đạt đến đỉnh điểm, và cũng là thời điểm mong ngóng của các cặp vợ chồng đã đến Người mẹ trải qua những cơn đau dữ dội để đón chào thành viên mới của gia đình Thời gian cần thiết cho sinh, nỏ không vượt quá một tiếng, nhưng nếu không sẵn sàng về tâm lý, người mẹ sẽ cảm thấy i * sợ hãi Nếu đã được chuẩn bị

đầy đủ về tâm - sinh lý, hiểu rõ những biến đổi của cơ

thể thì phụ nữ mang thai sẽ rất tự tin Sinh đẻ sẽ mang lại một cảm giác thoả mãn, nếu có thể bình tĩnh và thoải mái thì niềm vui sẽ càng trọn vẹn

1 BAYẾUTỐSINH NỞ

Ai cũng hi vọng phụ nữ mang thai có thể sinh nỏ thuận lợi, nhưng sinh nỗ có bình thường hay không lại do

ba yếu tố sức đẻ - sản đạo - thai nhi quyết định Chỉ khi

ba phương diện này đều bình thưòng và kết hợp hài hoà,

có nghĩa là sức đẻ đầy đủ, sản đạo rộng rãi, thai nhi vừa phải, vị trí thai bình thường thì mới sinh nở dễ dàng

Sức đẻ

Sức đưa thai nhi và nhau thai từ tử cung qua sản đạo ra ngoài được gọi là sức đẻ Nó bao gồm sức co bóp

86

sức khoẻ sỉnh sản

của tử cung bỗi đây là sức mạnh chủ yếu của sức đẻ, có thể làm miệng tử cung giãn rộng và đầu thai nhi dần dần lọt xuống Khi tử cung co bóp, sản phụ cảm thấy bụng căng cứng và lồi ra trước, sau khi duy trì một thòi gian nhất định mối giảm dần và biến mất Sức co bóp của tử cung không chịu sự chi phối của ý muốn con ngưòi Sức co bóp của tử cung cần có độ mạnh và tần số nhất định và phải duy trì một thời gian nhất định, đồng thòi phải tăng mạnh cùng với sự tiến triển của quá trình sinh Khi miệng tử cung mỏ hết, phần lộ ra trước tiên của thai nhi ép lên tổ chức dưói xương chậu, sức co bóp của cơ bụng và sức co bóp của hậu môn cùng sức co bóp của tử cung sẽ đưa thai nhi ra ngoài Sau khi thai nhi được sinh ra, tử cung co bóp giúp đưa nhau thai ra ngoài

Sản đạo

Sản đạo là con đưòng mà thai nhi từ cơ thể mẹ được đưa ra ngoài Nó gồm sản đạo cứng và sản đạo mềm Sản đạo cứng chính là xương chậu Đây không phải là một Ống tròn thẳng mà là một đưòng ông cong ra phía trước, thành trước hơi ngắn, và không theo một hệ thống nhất định Xương chậu thông thưòng sẽ có phần miệng vào rộng nhất, phần giữa hơi hẹp, phần miệng ra

sẽ tạo thành mặt phẳng hình tam giác Sản đạo cứng sẽ giúp thai nhi đi ra ngoài dễ dàng, nếu quá nhỏ hoặc dị dạng sẽ gây nên khó đẻ sản đạo mềm là ống hình cong

do đoạn, dưói tử cung, cổ tử cung đóng chặt nhò lớp cơ thịt dai chắc Vào giai đoạn sinh nỏ, tử cung co bóp làm

87

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

cổ tử cung rộng ra, mỏng dần, miệng tử cung giãn rộng,

âm đạo cũng nồ to giúp thai nhi chui ra

nằm ngang hoặc mông ra trưốc, hoặc dị dạng thì sẽ gây

nữ đã sinh nỏ cần 4-5 tiếng

- Giai đoạn 2 (sản trình 2): Là thòi gian thai nhi chào đòi Bắt đầu từ lúc tử cung mỏ rộng hết đến lúc thai nhi chui hẳn ra Đối vối phụ nữ sinh nỏ lần đầu cần 1-2 tiếng, phụ nữ đã sinh nỏ cần 1/2 - 1 tiếng

88

- Giai đoạn 3 (sản trình 3): Là thòi gian nhau thai được tống ra Giai đoạn này cần khoảng 10-20 phút,

không nên kéo dài quá nửa tiếng

Ba giai đoạn này được mô tả chi tiết trong hình sau

_ sức khoé sinh sản

Sản trình 1 Sản trình 2 Sản trình 3Thời

gian

sinh

nở

Đẻ lẳn đầu

Miệng tử cung

mở dần

Làm chảy ít máu

Tử cung mở hết, nước ối chảy ra

Tình hình thai

nhi

T ruớc khi bắt đẩu sinh nở

Kỉ mồ miệng

Kết thúc

Vỡ nước Vào

khung châu •

Đẻ ra Nhau thai ra

Tử cung

co bóp nhưng không manh •

Cùng với viêcco • bóp nhanh của ỉử

cung,sản đạo cũng rộng dẩn

Tử cung mở hết, màng

thai vỡ,

nước Ối chảy ra

Láp ló thấy đẩu thai nhi ở

miệng

tử cung

Thai nhi dần dần chui hẳn ra

Tử cung lại

co xuống dưới rốn, nhau thai bong ra, màng thai cũng được đẩy ra

3 GIỮ GÌN SỨC KHỎE SẦN TRÌNH 1

Đăc điểm của sản trình 1

Trong sản trình 1, tử cung co bóp theo clịu kì với tắn sô ngày một nhanh, khoảng 2-3 phút co bóp một lần,

89

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

mỗi lần kéo dài khoảng 1 phút Cơ thịt tử cung co bóp làm miệng cổ tử cung dần dần mở ra cho đến lúc rộng khoảng 10 cm là đã mỏ hết Khi miệng tử cung sắp mỏ hết hoặc mỏ hết, sức ép trong tử cung tăng cao, màng thai nứt vỡ, nước ối chảy ra, nước ốỉ có thể làm trơn sản đạo Thời gian của sản trình 1 khá dài, những cơn đau

do tử cung co bóp gây nên thường làm sản phụ sợ hãi, nhất là những ngưồi sinh nỏ lần đầu, tinh thần trồ nên căng thẳng, hốt hoảng, cảm thấy cơ thể mình rơi vào một trạng thái không kiềm chê được Nếu không chú ý sửa đổi sẽ làm đuốỉ sức, mệt mỏi, ảnh hưồng đến sự co bóp của tử cung, dẫn đến sản trình bị kéo dài Do đó chăm sóc thể xác và tâm hồn, tự điều chỉnh cơ thể trong giai đoạn này là điều rất quan trọng

Lúc này nên hít thở sâu, khi hít vào hai tay xoa từ

giữa bụng dưới đến hai bên bụng Nếu chủ yếu thấy đau hông eo thì lấy hai nắm tay đè lên hai bên hông là

sẽ dịu đau

Chăm sóc th ể xác và tỉnh thần trong sản trình 1

Quan trọng nhất là giúp sản phụ duy trì tâm tư lạc quan bình tĩnh trong sản trình 1, thích ứng với biến đổi của cơ thể, lợi dụng giữa những lần co bóp của tử cung

để nghỉ ngơi, ăn uống đúng giờ Thức ăn cần nhạt, dễ tiêu hoá và giàu chất dinh dưỡng, nên uống nhiều nước chè, thường xuyên tiểu tiện để tránh không cho bàng quang căng cứng chiếm mất chỗ của thai nhi, ngăn cản đầu thai nhi hạ thấp Khi màng thai chưa vỡ, không nên nằm trên giường, đi lại trong phòng sẽ giúp thai

90

sức khoẻ sinh sản

nhi hạ xuống dễ dàng Nếu màng thai vỡ, nưóc ốì chảy

ra cần lập tức thông báo cho nhân viên hộ sinh và nằm lên giường nghỉ ngơi để phòng dây rốn sa xuống Khi nằm trên giưòng không nên nằm ngửa, nên tốt nhất là nằm nghiêng sang trái

Phương pháp đúng đắn vôi cơn đau do tử cung co bóp

Tử cung co bóp là dấu hiệu đầu tiên của sinh nỏ, nó gây nên từng cơn đau nhưng cũng đem đến niềm hi vọng Mỗi lần tử cung co bóp, không nên nghĩ rằng tình trạng này còn kéo dài bao lâu, mà cần nghĩ rằng

đã thêm một bước để đạt đến đích, cũng có thể coi mỗi lần tử cung co bóp là một đợt sóng, vượt qua những cơn sóng này là sẽ được đứa con thân yêu Khi tử cung co bóp gây đau nên hít thỏ sâu, tự mình hoặc nhờ ngưòi thân, nhân viên hộ sinh giúp xoa nhẹ bụng hoặc dùng nắm đấm ấn chặt cơ thịt hông để giảm đau; không nên hét to, lăn lộn, giãy giụa vì như thế chỉ làm mệt thêm, ngoài ra còn có thể làm thai nhi thiếu oxy

Sản trình 1 có thể lựa chọn các loại tư thế• • «

Trong sản trình 1 có thể lựa chọn rất nhiều tư thế Bỏi vì vào những thòi gian khác nhau lựa chọn các tư thế khác nhau sẽ dễ chịu hớn Trong thời gian đầu có thể đứng thẳng, khi tử cung co bóp có thể đứng tựa vào tường, hoặc cúi xuống nắm lấy thành giường hay lưng ghế tựa Có thể ngồi đối mặt với lưng ghế tựa, đặt cái đệm ghê hoặc gối đầu lên trên lưng ghế, sau đó choàng hai tay lên gối ồ ghế rồi áp đầu xuống, giang rộng hai

91

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

đầu gối Cũng có thể dựa vào sát người chồng, hai chân tách ra một cách thoải mái, như vậy người chồng có thể xoa bóp lưng hoặc hai vai của vợ Cũng có thể giang hai chân quỳ xuống, cơ thể thả lỏng hướng ra trước dựa vào gôì hoặc đệm, cố gắng giữ thẳng lưng, như vậy có thể giảm nhẹ áp lực của thai nhi lên cột sống gây đau lưng

Có lúc cũng có thể nằm xuông, nhưng cần chú ý nằm nghiêng, đồng thời dùng gốỉ, đệm kê đầu và chân bên trên (chân phải) cho thoải mái

Sản phụ tự điều chỉnh trong sản trình 1

- Khi tử rung không co bóp thì có thể hoạt động

bình thường, khi tử cung co bóp thì chọn tư thế thoảimái, dễ chịu đổi với mình

- Cô" gắng đứng thẳng, như vậy đầu thai nhi dễ lọtxuống cổ tử cung, làm tử cung càng có sức co bóp và cổ

tử cung dễ mở rộng

- Tập trung hít thỏ giúp cơ thể trấn tĩnh, đồng thời

cố gắng không suy nghĩ về sự co bóp của tử cung.

- Cần thả lỏng giữa hai đợt co bóp của tử cung để giảm bớt tiêu hao nhiệt năng của cơ thể

- Có thể nghe nhạc, trò chuyện để giảm bớt cơnđau

- Nhìn cố định vào một nơi nào hoặc vật nào đó để giúp quên đỉ sự co bóp của tử cung

- Tranh thủ nghỉ ngơi, ăn uống hình thường, nên uống nhiều nước, năng tiểu tiện

92

Sufc khoe sinh sän

Ngiidi chong cd the läm gi trong sän trinh 1 ?

Ngüưi chong can luưn d ben canh vd rninh, khi tü

cung co bop phäi khen ngdi, an üi vä dong vien nhieu hdn, nhäc như vd tap hit thcl vä thä lưng cd the da diidc hoc trong ki thai; lau mo hoi tren trän vd vä cho vd uong nUưc; näm tay vd, mät- xa phän hing hoac de nghi

vd thay dưi tii the; ngội ra ngUdi chong can truyen dat thong tin giüa vd vä nhän vien ho sinh

4 GlOT GlN SÜC KHƯE TRONG SÄN TRiNH 2

Däc dient cüa sän trinh 2m

Luc näy mieng tii cung da mci het, san dao cüng giän rong, dau dein do co bop cüa tti cung cüng giäm, mang thai nüt vd läm nUưc 6i chäy ra Nuưc oi chäy läm sän dao trdn nhuan, do do mä dau thai nhi cüng ha thäp hdn, dän dän chui väo sän dao, de ep trUc träng läm sän phu cư cäm giäc muưn dai tien vä trung tien khưng kiem che diidc Cüa minh dan dän mci rong, hoi

äm cüng to len vä mưng dän, hau mưn thä lưng, khi tü cung co bop se nhin thay däu thai nhi, khi khưng co bop däu thai nhi lai thut väo, väi län nhvf vay thi thai nhi khưng thut väo nüa, lüc näy hoi äm giän het müc (ngvfdi

ho sinh se nhäc khưng dUdc trung tien nüa cho den khi

de xong vi cư the läm räch hưi am ), sau 1 - 2 län co bop cüa tü cung, däu vä minh thai nhi se dän dän chui

ra 0 sän trinh 2 näy sän phu thifưng thay cdn dau ư

bung giäm, khi tü cung co bop se bi trung tien, khi do cän de tu the ngay ngän, düng süc hdp li theo chi dän

93

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

của ngưòỉ hộ sinh, điều chỉnh cơ bụng và cơ hậu môn

đúng đắn giúp thai nhi chào đòi dễ dàng

Tư th ế và cách dùng lực khi sinh

0

Nũiều học giả nước ngoài cho rằng sinh theo tư thế nằm không phải là tư th ế phù hợp sinh lý, mà chủ trương dùng kiểu ngồi, có ngưòi còn cho rằng nên để cho sản phụ tự lựa chọn tư thế thích hợp, như ngồi xổm, đứng hay quỳ Trưốc đây, chúng ta dùng tư thê ngồi xổm, sau khi du nhập y học phương tây thì chuyển sang dùng phương thức nằm đẻ Hiện nay thường dùng phương thức nằm kê gốỉ là chủ yếu, sản phụ nằm ngửa mặt, đầu và nửa thân trên được kê gối cao, hai chân gập lại và đặt chân lên giường, hai tay nắm lấy hai thành giường Khi tử cung co thắt thì trước tiên nên hít một hơi thật sâu, sau đó tuỳ theo sự co thắt của tử cung

mà tăng lên giống như khi đi đại tiện Khi sự co thắtcủa tử cung ngắt quãng thì nên dừng lại để nghỉ ngơi.Khi đầu thai nhi sắp chui ra thì cần phải nghe theo lồi hướng dẫn của nhân viên trợ sản, mỏ miệng to và hà hơi, khi tử cung co thắt thì không nên dồn sức để tránh cho đầu thai nhi chui ra quá nhanh và làm rách hội âm

5 BẢO VỆ SỨC KHỎE PHỤ Nữ TRONG SẢN TRÌNH 3

Đặc điểm sản trình 3

Khi con cất tiếng khóc chào đời, người mẹ có cảm giác được giải thoát, đón nhận đứa con trong niềm hân hoan, cơn đau và sự mệt nhọc khi sinh nở đã biến mất

94

tử cung co rút, tránh xuất huyết sau khi sinh Đồng thòi y tá phải bế trẻ sơ sinh cho bà mẹ, để trẻ nằm trước ngực mẹ cho tiếp xúc da, nhồ ánh mắt, vuốt ve và âu yếm để kết nốỉ tình cảm, tình yêu giữa mẹ con sẽ nảy sinh Đứa trẻ cũng ấm áp lên, bắt đầu tìm bú Lần bú đầu tiên có thể thúc đẩy tiết sữa, hỗ trợ tử cung thu lại.

ứ n g dụng thuật rach hội âm

Khi sinh nỏ, một sô" sản phụ cần phải làm phẫu thuật rạch hội âm để giúp sinh dễ dàng hơn Phẫu thuật rạch hội âm là tiêm thuốc gây tê cục bộ, phẫu thuật nhỏ ỏ hội âm để miệng âm đạo rộng hơn, tránh làm nứt vỡ hội âm khi đầu thai nhi chui ra vết cắt khá ngay ngắn, dễ liền hơn so vói vết nứt, nhanh phục hồi, không ảnh hưỏng tối cơ thể Đương nhiên vết cắt hơi đau, sau khi rút chỉ sẽ có chuyển biến tốt, khoảng 2 tuần vết cắt sẽ lành

95

BẠN GÁI TRƯỞNG THẢNH

6 SINH NỞ Tự NHIÊN

Nên sinh nở tự nhiên

Sinh nỏ thai nhi qua âm đạo là một hiện tượng sinh

lý Đốĩ vối thai nhi, từ cuộc sông dựa vào cơ thể mẹ trong tử cung đến cuộc sông độc lập sau khi sinh là một thay đổi lốn, trong đó cần có một quá trình thích ứng Sinh nồ tự nhiên, tử cung co bóp nhịp nhàng, giúp ngực trẻ được ép và giãn nỏ, có lợi cho hoạt động phổi của thai nhi Khi thai nhi qua âm đạo, phần ngực bị ép, sau khi sinh ra phần ngực tự nhiên được mỏ rộng, có lợi cho đưòng hô hấp của trẻ Đồng thời khi sinh nồ sự co bóp của tử cung và trỏ lực của âm đạo sẽ ép hết nước ốỉ trong đường hô hấp của trẻ ra, có lợi cho hô hấp, tránh chứng thấp phế hay viêm phổi do hít nưóc phổi và chất thải của thai nhi Người mẹ chịu đựng đau đớn khi sinh,

sẽ càng vui sướng khi nhận đứa con Các cơ quan không

bị tổn thương khi sinh nỏ tự nhiên, đồng thời lại không

bị ảnh hưởng của thuốc tê hay phẫu thuật, giúp cơ thể phục hồi nhanh, vừa sớm có thời gian chăm sóc trẻ, lại tiết kiệm những chi tiêu không cần thiết Để đảm bảo sức khỏe của cả mẹ và con, phụ nữ mang thai nên sinh

nỏ tự nhiên

Thông qua phẫu thuật phần bụng rạch tử cung, để lấy thai nhi Mổ đẻ thưòng áp dụng giải quyết các trường hợp khó đẻ hay chứng bội phát khi sinh nỏ đểcứu lấy tính mạng của mẹ và con Đẻ phẫu thuật tử

96

sức khoẻ sỉnh sản

cung ỉà một loại phẫu thuật, không phải là hoàn toàn

an toàn hay không ảnh hưỏng tới sức khoẻ Hiện nay cùng vói trình độ y tế được nâng cao và tiến bộ của thuốc chống viêm nhiễm, thòi gian phẫu thuật đã được rút ngắn, các hiện tượng viêm nhiễm, xuất huyết,

đã giảm thiểu Điều này làm cho nhiều người tưỏng rằng

mổ đẻ là hình thức sinh nỏ lý tưỏng, không đau đớn

Không nên chon hình thức m ổ đẻ

Hiện nay nhiều ngưòi cho rằng mổ đẻ không làm

đầu thai nhi bị ép, trẻ sẽ thông minh hơn, đồng thòi sản

phụ không bị đau khi sinh, thậm chí còn giữ được dáng, nên đã chọn hình thức mổ đẻ Trong thực tế mổ đẻ có lợi đối với trưòng hợp khó đẻ, thai nhi quá to, vừa giảm

tỷ lệ tử vong, vừa an toàn cho cả mẹ và con Cho dù y học đã tiến bộ, phẫu thuật đã an toàn, nhưng nguy

hiểm khi phẫu thuật vẫn còn, như sự cố gây tê, tắc nước

01, trẻ dễ bị nước ối vào phổi, cũng như các hiện tượng sau khi phẫu thuật như dính tử cung, thiếu máu, chửa ngoài tử cung, đau bụng mạn tính, đuối sức, và các chứng bệnh phát sinh rõ ràng cao hơn quá trình sinh đẻ

tự nhiên, do đó việc phẫu thuật tử cung không có lợi cho sức khỏe lâu dài của người phụ nữ

7 GIẢM ĐAU KHI SINH

Phương pháp đẻ không đau

Phương pháp đẻ không đau là phương pháp áp dụng cách thức gây mê hoặc không gây mê làm giảm

97

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

hoặc làm tiêu biến những cơn đau khi sinh của sản phụ.Phương pháp đẻ gây mê là dựa vào sức khỏe và trạng thái sinh của sản phụ, bác sỹ sẽ quyết định sử dụng các loại thuốc tiêm hoặc uống để giảm đau Phương pháp đẻ

đau mang tính chuẩn bị về tinh thần Nó là một phương pháp làm cho phụ nữ mang thai hiểu rõ quá trình sinh

nồ, do đó làm giảm và tiêu biến sự căng thẳng và giảm nhẹ cơn đau khi sinh Giảm sự mệt nhọc khi sinh, duy trì thể lực, giúp cho quá trình sinh đẻ tự nhiên, và sau khi sinh thể lực cũng hồi phục rất nhanh

Điểm quan trọng của phương pháp đẻ không đau bằng cách chuẩn bị tốt về tinh thần

Phương pháp đẻ không đau bằng cách chuẩn bị tốt

về tâm lý chính là việc tiến hành tuyên truyền những kiến thức về việc sinh đẻ cho phụ nữ mang thai trong giai đoạn cuối thời kì mang thai, giúp cho họ xoá tan những lo âu và biết được những việc mình phải thực hiện trong quá trình sinh đẻ, Nếu quá đau đốn trong sản trình 1 thì có thể tiến hành các động tác như hít sâu và mát xa thành bụng, ấn đốt xưdng cùng của lưng Trong sản trình 2 nên hít hơi dùng lực hưóng xuống và tăng áp lực vùng bụng Phương pháp dự phòng về tinh thần có thể làm giảm cơn đau và giúp cho quá trìnhsinh đẻ được dễ dàng

Phương pháp đẻ gảy mê

Phương pháp đẻ gây mê thường dùng có gây mê cục

bộ, gây mê bằng thuốc ngủ, làm tê liệt đoạn xương sống

98

sức khoẻ sinh sản

ỏ thắt lưng, ứng dụng của việc gây mê có thể làm giảm cơn đau khi sinh, nhưng cũng có thể làm yếu sức khi đẻ

mà gây nên kéo dài sản trình Có một số loại thuốíc còn

có thể làm ảnh hưởng đến thai nhi, làm ức chế sự hô hấp của thai nhi Vì vậy không được làm ảnh hưổng đến thai nhi và sự co thắt của tử cung Trưòng hợp này do bác sỹ căn cứ vào sức khỏe và trạng thái sinh của sản phụ mà quyết định xem có nên áp dụng hay không Không ít các rníốc phương Tây trong sản trình cũng thưòng sử dụng các loại thuốic làm giảm đau hoặc gây

mê, nhưng thực ra không cần thiết Vì đa số phụ nữ đều

có thể chịu đựng được những cơn đau, nếu những phụ

nữ mà bị căng thẳng về tinh thần hoặc tử cung co thắt tương đốỉ mạnh, lấu, thường xuyên lại là phương pháp

có lợi cho sự mẫn cảm khi đau, nên dùng các loại thuốc giảm đau hoặc gây mê là tốt nhất

X VIỆC GIỮ GÌN sửc KHỎE THỜI KÌ SAU KHI SINHm

1 LÀM TỐT CÔNG TÁC CHÄM sóc sức KHỎE SAU KHI SINH

Thời kỉ sau khi sinh và biểu hiện của phụ nữ sau khi sinh trong thời kì đầu

Sau khi sinh là chỉ khoảng thời gian từ sau khi nhau thai ra ngoài cho đến khi các bộ phận của cơ thể hồi phục hẳn (trừ tuyến vú) như thòi kì chưa mang thai Khoảng thời gian này thường là 6 - 8 tuần

Sau khi sinh, ngưòi phụ nữ có cảm giác như vừa trải qua một sự vận động nặng Sau khi tỉnh dậy, ngoài

99

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

cảm giác toàn thân mệt mỏi thì không còn cảm giác nào khác Trong 24 giờ sau khi sinh, do năng lượng tiêu hao quá nhiều nên nhiệt độ của cơ thể hơi tăng nhưng không thể vượt quá 38 độ c Hô hấp do sự hạ xuống của

áp lực bụng mà trỏ nên chậm hơn, mỗi phút khoảng 14

- 16 lần Do sự tuần hoàn của nhau thai dừng và nằm nghỉ, tinh thần cũng thoải mái, mạch đập cũng tương đốỉ chậm, mỗi phút khoảng 60 — 70 lần Phụ nữ sau khi sinh ra nhiều mồ hôi, đăc biêt là mồ hôi ra rất nhiều khi ngủ và lúc mói tỉnh dậy Tại âm đạo có nhiều cục máu nhỏ chảy ra Từ 1 — 2 ngày sau khi sinh ỏ vú sẽ chảy ra một ít sữa đầu màu vàng nhạt

S ư thay đổi về tinh thần của phụ nữ sau khi sinh

Trong khoảng thời gian gần đây, hiện tượng gây sự chú ý của mọi ngưòi là có 80% - 90% sản phụ trong ngày thứ hai đến ngày thứ năm sau khi sinh tinh thần

bị dao động, có những biểu hiện như nôn nóng, dễ bị kích động, bồn chồn không yên, mất ngủ, tinh thần suy sụp, muôn khóc Cho dù bình thưòng họ là những ngưòi mạnh dạn nhưng cũng rất dễ rơi lệ khi gặp một chuyện cỏn con Sự thay đổi tinh thần này gọi là sự phiền muộn sau khi sinh Nguyên nhân của sự thay đổi này là do lượng hormon trong cơ thể bị thay đổi đột ngột Ngoài

ra, sự mệt mỏi, nhớ thương con, đêm cho con bú và sự phiền muộn đối với vấn đề sức khỏe, lo lắng về việc giáo dục con cái đều là nguyên nhân trực tiếp gây nên sự lo

âu sau khi sinh Nếu như được phát hiện sớm và xử lí

phù hợp thì sự dao động tinh thần này sẽ mất đi rất

100

sức khoẻ sinh sản

nhanh Nếu ngưòi thân không nhận thức rõ, không coi trọng, không quan tâm tới sự thay đổi này, thậm chí còn trách móc họ, sẽ càng làm cho căn bệnh trỏ nên nặng hơn và có thể sẽ gây nên chứng trầm cảm sau khi sinh hoặc tạo thành chứng bệnh phiền muộn Do đó, nhân viên sản khoa nên quan tâm về mặt tinh thần, ngưòi thân nên an ủi, động viên và chăm lo sức khỏe cho phụ nữ sau khi sinh

Vài vấn đ ề cần xử lí tốt thời kì sau khỉ sinh

Thời kì sau khi sinh, quan hệ gia đình thay đổi rất lớn, từ thế giới chỉ có hai vợ chồng ban đầu trồ thànhthế giới ba ngưòi vợ, chồng và con cái, và cần phải tạo dựng một quan hệ gia đình mói Lúc này sản phụ nên chú ý xử lí tốt mấy công việc dưới đây:

- Dành nhiều thời gian cho con cái, âu yếm, vuôt ve, tạo cho trẻ cảm giác an toàn và dần thích ứng với cuộc sống bên ngoài tử cung Phải nắm rõ quy luật và nhu cầu của trẻ để đáp ứng kịp thời

- Phải xử lí tốt vì bắt đầu cho bú sẽ bị quấy nhiễu đến giấc ngủ Cô' gắng khi trẻ đã ăn no và ngủ thì cũng nên nghỉ để duy trì sinh lực và tạo nên nguồn sữa tốtcho trẻ

- Phải duy trì tốt quan hệ vợ chồng, không nên vì có con mà không quan tâm đến chồng, tránh tạo nên sựngăn cách về tình cảm vợ chồng

- Học cách chăm sóc trẻ, đồng thời tạo cho trẻ một tình cảm tốt

101.

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

tùy hoàn cảnh mà vận dụng thích hợp cho việc phục hồi

cơ thể

2 Sự THAY ĐỔI SINH LÍ CỦA THỜI KÌ SAU KHI SINHm

S ự thay đổi sinh lí của thời kì sau khi sinh

Sự thay đổi sinh lí của phụ nữ sau khi sinh bao gồm sự khôi phục tử cung, tử cung và âm đạo thay đổi,

vú thay đổi, hệ tuần hoàn máu thay đổi, hệ thống tiêu

hoá thay đổi, hệ thông tiết niệu thay đổi, thể trọng và

da thay đổi Phải nắm rõ quy luật của những thay đổi

này, nhò đó có thể tự chăm sóc, giúp cơ thể phục hồi

Nếu không biết cách chăm sóc, sẽ làm nảy sinh những

vấn đề không mong muốn

S ự khôi phục tử cung

Thể tích của tử cung sau khi sinh sẽ dần nhỏ đi

Khoảng 4 — 6 tuần là có thể khôi phục trỏ lại kích thưóc

như lúc chưa mang thai Y học gọi quá trình này là “sự

khôi phục tử cung” Trong trưòng hợp bình thường,

ngày đầu tiên sau khi sinh, đáy tử cung ở hai nếp

ngang dưới rốn, sau vài ngày sẽ giảm độ 1 - 2 cm Đến

ngày thứ 7 sau khi sinh tuỳ theo sự thu nhỏ của tử

cung mà phần cuối của nó trong xương chậu không thể

sờ thấy trong bụng Mãi đến 6 tuần sau tử cung mới có

thể khôi phục lại trạng thái như trưóc khi mang thai

Nếu trong khoảng thời gian này mà vẫn duy trì quá

trình nuôi con bằng sữa mẹ thì đó là một việc rất thuận

lợi giúp cho sự khôi phục tử cung

102

Sufc khoe sinh san

N hüng chat thita thäi ra

Tuy theo stf khưi phuc cüa tti cung, cäc to chüc hoai

tü trong tü cung se dinh lai vä theo mäu chäy ra ngội

am dao Y hoc goi däy lä “nhüng chät thüa thäi ra” Lien tue trong 3 tuän sau khi sinh, chat näy se dän it di, mäu säe cüng tü do ttfdi mä chuyen thänh gan den, vä cuưi cüng chuyen thänh mäu väng nhat hộc mäu träng, khưng müi Mot khi chät näy co mäu dư tüdi mä vüdt quä 3 tuän hộc ra nhieu, co mäu cuc hộc kem theo müi kho chiu thi do lä trüưng hưp khưng binh thuưng,

co the lä tü cung khưi phuc khưng tot, cüng cư the lä do

bi viem nhilm duưng sän, can phäi den vien de kiem tra vä chüa tri

SyC thay doi tii cung vä am dao sau khi sinh

Sau khi sinh tü cung long ra, sau 2 — 3 ngäy mieng

tü cung co the rong mot ngưn tay 7 — 10 ngäy sau mieng tü cung khưi phuc lai trang thäi ban däu Mieng ben ngội tü cung cüa sän phu do bi räch khi sinh mä

da tü hinh trưn ban däu chuyen thänh hinh khia ngang Sau khi sinh, am dao rưng, thUưng khưng the khưi phuc lai hinh dang ban däu

Hien tiCdng kinh nguyet

Tuy theo sU khưi phuc cưng näng trüng rung mä tao nen kinh nguyet Thưng thiidng sän phu khưng cho con bü trong 6 — 8 tuän lä co the xuät hien kinh nguyet Phu nü cho con bü, do trüng rung bi üc che nen kinh nguyet tvidng doi cham, co nguưi thäm chi den nüa näm vän khưng thay kinh Khộng thưi gian näy goi lä täc

103

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH 0

kinh trong thời kì cho con bú Hiện tượng tắc kinh này

là không bình thưòng, nhưng không nhất thiết phải đi khám Nhưng tắc kinh trong thời gian cho con bú cũng

có thể gây rụng trứng và vẫn có khả năng mang thai, do vậy cũng nên chú ý sử dụng các biện pháp tránh thai

Tuyến vú của phụ nữ sau khi sinh

Cùng vối việc đưa nhau thai ra ngoài, các loại hormon trong cơ thể người mẹ sẽ thay đổi, vú bắt đầu tiết sữa Nếu trong nửa giò sau khi sinh mà cho bú sớm, sau đó lại cho trẻ bú nhiều lần có thể sẽ làm tăng quá trình tiết sữa Ngày thứ hai sau khi sinh bầu vú đã bắt đầu tiết sữa, sau đó sẽ thích ứng với nhu cầu của trẻ, lượng sữa tiết ra ngày càng nhiều Nếu có thể cho bú theo nhu cầu thì thưòng không làm vú sưng lên Nhưng

có một số sản phụ sau 2 - 4 ngày vú đã sưng to, cứng và

có cảm giác đau, sau khi chườm nóng hoặc mút thi sẽ tiêu giảm nhanh chóng

Sự thay đổi hệ thống máu của phụ n ữ sau khỉ sinh

Sau khi sinh, sức nén của tử cung khi mang thai bị mất đi trong tĩnh mạch, sự hồi lưu của tĩnh mạch tăng

Vì vậy khoảng 1 - 3 ngày sau khi sinh dung lượng máu tăng rõ rệt, và dần khôi phục lại bình thường Trong một tuần sau khi sinh, bạch cầu giảm, tiểu cầu tăng mạnh, sợi Anbumin trong huyết tương tăng, làm cho máu ỏ trạng thái ngưng kết cao, nhịp mạch đập hơi nhanh, nhưng có thể nhanh chóng khôi phục từ 60 - 70 lần/ phút

104

Vỉ sao sản ph ụ cần điều chỉnh ch ế độ ăn uốngĩ

Sản phụ sau khi sinh, dạ dày, ruột non, đại tràng bắt đầu khôi phục lại trạng thái bình thường Sự chuyển động của ruột chậm, cơ bụng lỏng, phần cuối xương chậu đang dần dần khôi phục Do đó, các hiện tượng đầy hơi, táo bón thường xuyên xảy ra Nếu thông qua các hoạt động điều tiết việc ăn uống thì trong 2 tuần sẽ có thể khôi phục lại chức năng của dạ dày và ruôt

Khôi phục chức năng hệ thống tiết niệu của sản phụ

Sau khi sinh vài ngày, lượng nước tiểu và sô" lần đi tiểu của sản phụ tăng, chủ yếu là muốn thải ra lượng nước bị ứ đọng trong cơ thể khi mang thai Đồng thòi, thận cũng dần dần khôi phục, sau khoảng 2 — 3 tuần là trỏ lại bình thưòng

Sự khôi phục hình thể của phu n ữ sau khi sinh

Sau khi vừa mới sinh, do vùng bụng lỏng, tuyến vú hoạt động mạnh, sản phụ trông béo ra, lưng thô Sau đó, thông qua hoạt động tập luyện phù hợp thì khoảng 6 tháng sau khi sinh là có thể khôi phục trỏ lại thân hình mảnh mai như trước khi mang thai Điều cần chú ý làsau khi sinh các sản phụ phải đảm nhiệm nhiệm vụ cho con bú nên không thể mau chóng phục hồi lại hình thể,

vì vậy họ lựa chọn biện pháp ăn ít để giảm béo Một khi

_ Sức khoé sình sản

105

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

dinh dưỡng không đầy đủ sẽ gây ảnh hưỏng đến sức khỏe của cả mẹ lẫn con

S ự thay đổi th ể trong của phụ n ữ sau khi sinh

Sau khi mói sinh, do phải đưa thai nhi, nhau thai, nưốc ốì và máu ra ngoài nên thể trọng của sản phụ thường giảm Một tuần sau khi sinh do ra nhiều mồ hôi,

tử cung trong quá trình khôi phục, bận rộn chăm sóc con cái nên năng lượng của cơ thể bị tiêu hao, thể trọng

có thể giảm 3,5 — 5 kg Khoảng 6 tháng sau thể trọng có thể khôi phục tướng đương với mức thể trọng khi mang thai ở tháng thứ tư Vài tháng sau nếu tập luyện sẽ có thể dần khôi phục lại thể trọng ban đầu

Tóc và da của phụ nữ sau khi sinh

Sau khi sinh, do mức độ nội phân tiết giảm nên sẽ gây nên hiện tượng rụng tóc tạm thời Thưòng khi chải đầu sẽ bị rụng một lượng tóc lón làm cho đầu của sản phụ dần thưa tóc Đây là hiện tượng mang tính tạm thời, khoảng mấy tháng sau có thể sẽ trỏ lại bìnhthường

V

Do mang thai mà xuất hiện những vết chàm và mụn trứng cá trên mặt, sau vài tháng sẽ dần mất đi và hết hoàn toàn Nhưng thòi gian hết trứng cá tương đốìlâu Những nếp nhăn trên bụng khi mang thai sẽ thu nhỏ dần và từ màu hồng chuyển thành màu trắng, nhưng những nếp nhằn không thể mất đi

106

Sure khoe sinh sän

3 VÄN 0£ V£ SINH THƯI Kl SAU KHI SINH0

Vi sao phäi chü trong viec ve sinh vä giü gin süc khoe thbi ki sau khi sinh?

Ngücfi phu nü qua qua trinh sinh de phäi träi qua nhüng bien doi rat lưn ve tinh thän vä the lüc Luc näy süc de khäng cüa cd the giäm xuưng, bo phan sinh duc

bi ton thüdng vä rat dl gay viem nhilm Vi väy, ngội

viec co gäng dieu chinh cäc mät nhü the lüc, sinh li,

dinh düdng, khäu ve sinh vä giü gin süc khoe thdi ki sau khi sinh lä rat quan trong, cän phäi het süc chü y

de tränh änh hüưng den sü hoi phuc süc khoe sau khi sinh

Noi dung cưng täc giü gin süc khoe vä ve sinh thdi ki sau khi sinh

Noi dung chü yeu cüa cưng täc näy bao gom moi trüdng yen tinh vä thich hdp, che do dinh düdng vä nghi ngdi day du, ve sinh cä nhän tot, co che do tap luyen the thao thich hdp sau khi sinh vä sau 42 ngäy phäi kiem tra cd the

Moi triidng nghi ngdi thbi ki sau khi sinh

Moi triidng nghi ngdi sau khi sinh phäi yen tinh vä thich hdp, trong phưng phäi sach se, gon gäng, khưng khi thộng mat Nhd dieu kien moi trüdng näy phu nü sau khi sinh co the de phưng virut, nhilm khuan, cư ldi cho nhüng ngüưi cư süc dl khäng yeu Khi dieu kien cho phep cư the läp dät thiet bi dieu hộ de sän phu tränh

bi say näng müa he vä bi lanh müa dưng Hai me con

107

cùng chung một phòng, tránh sự ồn ào và thăm hỏi quá nhiều, bảo đảm môi trường yên tĩnh có lợi cho việc nghỉ ngơi.

C hế độ nghỉ ngơi và dinh dưỡng thời kì sau khỉ sinh

Thòi kì sau khi sinh phải đảm bảo chế độ nghỉ ngơi

và dinh dưõng đầy đủ cho sản phụ Phụ nữ sau khi sinh phải có thời gian ngủ đầy đủ, tránh các nhân tô làm ảnh hưỏng đến chế độ nghỉ ngơi, giúp cho sức khỏe của

cơ thể mau chóng phục hồi Chế độ dinh dưống sau khi sinh cũng là nhân tô" quan trọng cho việc phục hồi sức khỏe Cần phải chú ý đảm bảo lượng nhiệt năng hấp thụ'đầy đủ và phải cung cấp các loại chất dinh dưỡng phù hợp, nên sử dụng các thực phẩm dễ tiêu hoá Bình thường có thể dựa theo quy luật chính là một ngày ba bữa, và có thể ăn thêm 2 — 3 lần Trong thòi kì này cấm ăn tuỳ tiện, không ăn các thực phẩm có nhiều mõ, không uống rượu, ăn đồ cay và tránh sử dụng các chất kích thích

Cần chú ý vệ sinh cá nhân thời kì sau khi sinh

Làm tốt công tác vệ sinh cá nhân là một biện pháp quan trọng để tránh bị viêm nhiễm thòi kì sau khi sinh Phải chú ý gạt bỏ những phong tục tập quán cũ như sau khi sinh không đánh răng, không rửa tay, không chải đầu, làm tốt công tác vệ sinh cá nhân sau khi sinh, một ngày đánh răng hai lần, trước và sau bữa cơm phải rửa tay Đánh răng và súc miệng có thể làm giảm 60%

vi khuẩn trong khoang miệng, có thể chông sâu răng

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

108

sức khoẻ sinh sản

Thưòng xuyên rửa tay cũng có thể bảo vệ chính mình,

cũng có thể bảo vệ cho đứa trẻ không bị nhiễm khuẩn

Năng chải đầu có thể giúp tăng cưòng hệ tuần hoàn

máu ỏ vùng đầu, có tác dụng kích thích não, cũng có lợi

cho việc thay tóc

Sau khi sinh phải thưòng xuyên thay quần áo, chăn đệm và năng tắm gội Sau khi sinh thưòng ra nhiều mồ

hôi và thấm ướt quần áo, chăn đệm, nên cần phải thay

rửa, giữ gìn vệ sinh sạch sẽ Phụ nữ sau khi sinh cần

năng tắm gội, tránh sử dụng chậu tắm vì như thê sẽ

làm cho nưốc thải chui vào âm đạo mà gây viêm nhiễm

Sau khi sinh phải giữ cho âm đạo sạch sẽ Hàng ngày nên dùng nước ấm rửa cửa mình, và phải thường

xuyên thay khăn vệ sinh tiêu độc để tránh vi khuẩn

sinh sôi trong âm đạo

cảm thấy rất mệt mỏi, nhưng khi tập luyện thể thao lại

thấy phục hồi sức khỏe và hết mệt mỏi Trong thời kì

mang thai, do tử cung phình to làm cho sợi dây kéo của

cơ bụng đứt đoạn, mất khả năng đàn hồi Sau khi sinh,

cơ của thành bụng, đốt xương chậu mềm lỏng mà mất đi

sự đàn hồi Lúc này chỉ thông qua sự vận động đặc biệt

109

BẠN GÁI TRƯỞNG THẰNH

cho vùng bụng và vùng hông mới có thể giúp cho việc phục hồi chức năng của cơ bụng và đốt xương chậu Vì vậy, việc tập luyện thể thao trong thòi kì này là một việc làm tất yếu

Tập luyên th ể thao thời kì sau khi sinh có lợi cho viêc phục hồi sức khỏe

Để thực hiện việc tập luyện thể thao trong thòi kì này, phụ nữ sau khi sinh cần phải căn cứ vào tình hình phục hồi sức khỏe của mình mà lựa chọn bài tập phù hợp Việc tập luyện thể thao thời kì sau khi sinh phân thành hai loại: Tập luyện, trong một tuần và trong bảy ngày sau Những phụ nữ đẻ thuận sau một ngày có thể bắt đầu tập luyện, những phụ nữ đẻ khó có thể tập khi miệng vết thương vùng bụng không còn đau Nhìn chung, phụ nữ sau khi sinh mỗi ngày có thể tập hai lần Duy trì việc tập luyện không những giúp cho việc phục hồi sức khỏe mà còn giúp cho việc phục hồi hình dáng thon thả ban đầu

5 KIỂM TRA VÀ BẢO VỆ sức KHỎE THỜI KÌ SAU KHI SINH

Vì sao cần phải tiến hành kiểm tra 42 ngày thời kì sau khi sinh:

Thời gian phục hồi sức khỏe trong thời kì này thường là 6 tuần 42 ngày sau khi sinh hai mẹ con sản

phụ cần phải đến bệnh viện kiểm tra để xác định cơ thể

của người mẹ trong thòi kì này đã khôi phục bình thường hay chưa và tình hình phát triển của trẻ sơ sinh

có tốt hay không Nếu phát hiện có điều khác thường

110

tử cung và âm đạo đã hồi phục chưa Đốì với trẻ sơ sinh ngoài việc cân đo còn phải tiến hành kiểm tra sức khỏe

để phát hiện những trường hợp khác thưòng và kịp thời chữa trị Đồng thòi các bác sĩ nên tiến hành tư vấn, hướng dẫn cho sản phụ về những kiến thức cho trẻ sơ sinh bú, cách chăm sóc, các biện pháp tránh thai

Chuyên sinh hoat tình dục và tránh thai thời

kì sau khi sinh

Khi kiểm tra 42 ngày sau khi sinh mà khẳng định không có vấn đề gì tức là đã khôi phục Do sự khôi phục chức năng rụng trứng thòi kì sau khi sinh thường là 6 tuần, những sản phụ cho con bú có thể muộn hơn một chút, vì thế khi sinh hoạt tình dục trong thòi gian này cần phải sử dụng các biện pháp tránh thai Người mẹ

ho con bú không nên dùng thuôc tránh thai vì như thế

sẽ làm ảnh hưỏng đến sự phân tiết của tuyến vú

111

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

6 CÁCH Xử LÝ THƯỜNG GẶP THỜI Kl SAU KHI SINH

Có một số biểu hiện khó chịu của p h ụ n ữ sau• • • 9khi sinh

cung co thắt

- Đau ở bên ngoài âm đạo hoặc do miệng vết thương

ồ vùng bụng: Nếu đẻ thưòng, đặc biệt là phụ nữ sinh con đầu lòng thưồng có cảm giác đau ỏ bên ngoài âm

đạo Nếu vết thương ở vùng bụng do phẫu thuật tử cung

cũng có cảm giác đau

- Tuyến vú căng và khó chịu: Nếu sữa tích tụ trong

vú mà không để cho trẻ bú kịp thòi hoặc vắt ra ngoài thì có thể làm trướng, gây đau và khó chịu Trongkhoảng thòi gian 42 ngày sau khi sinh cùng vói sự khôiphục của cơ thể mà biểu hiện của triệu chứng này dần mất đi

Tử cung khôi phục không đầy đủ

Trong trường hợp bình thường đến ngày thứ 10 sau khi sinh thường không sờ thấy tử cung ỏ bụng Nếu sau

10 ngày mà vẫn sò thấy tử cung thì điều này cho thấy

tử cung vẫn chưa khôi phục hẳn Tử cung trong thòi kì

112

này không thể khôi phục như trưòng hợp bình thường, gọi là “sự khôi phục tử cung không đầy đủ” Hiện tượng này thưòng xảy ra ỏ những phụ nữ có độ tuổi cao, sô" lần sinh nhiều, tình hình sức khỏe không tốt, thường có biểu hiện viêm ỏ bộ phận có nhau thai, nhau thai sót lại trong tử cung hoặc trong khoang tử cung, mọc mụn ỏ tử cung, chửa trứng hoặc nước ôì quá nhiều thưòng gây ra bệnh đái đường Những biểu hiện của sự khôi phục tử cung không bình thường như sau:

- Lưu lượng, thời gian của những chất thải ra dài

Đổ mồ hôi ban đêm thời kì sau khi sinh

Sau khi sinh thường tích tụ một lượng lớn những chất thải hoặc lượng nước còn lại trong cơ thể người mẹ,cần phải thải ra ngoài thông qua việc đi tiểu tiện hoặc

ra mồ hôi Do vậy, đổ mồ hôi vào ban đêm thời kì sau khi sinh tăng mạnh, mồ hôi phân tiết ra nhiều Đặc biệt

là khi ngủ và lúc mói tỉnh dậy, trên trán có thể thấy xuất hiện những hạt mồ hôi tròn, đôi lúc thấm ưốt cả quần áo Những hiện tượng này gọi là đổ mồ hôi trộm

_ sức khoè sinh sản

113

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNHi

vào ban đêm thời kì sau khi sinh, sau vài ngày hiệntượng này sẽ mất đi Nhưng khi đổ mồ hôi, lỗ chân lông

mỏ rộng, dễ bị phong hàn và hay bị cảm cần phải chú

ý lau khô mồ hôi kịp thòi, chú ý vệ sinh da sạch sẽ, nêu

mồ hôi ra ướt hết quần áo thì phải thay ngay Nêu mồ hôi quá nhiều hoặc thời gian đổ mồ hôi lâu thì có thể dùng thuôc bổ khí trị đổ mồ hôi, như: Rễ lúa nếp 15g, hạt đào khô lép 15g, hạt lúa mì nổi 15g, táo tàu 7 quả, sắc uống là có thể trị được bệnh

Bệnh ứ đọng nước tiểu thời kì sau khi sinh

Phụ nữ sau khi sinh từ 4 — 8 giờ là có thể bài tiết nưốc tiểu một cách dễ dàng Nhưng có những sản phụkhông thể đi tiểu được hoặc bài tiết không hết nước tiểu, gây ra hiện tượng ứ đọng nưổc tiểu trong bàng quang,

đi tiểu khó khăn, y học gọi là “ứ đọng nước tiểu”

Nguyên nhăn gây bệnh ứ đong nước tiểu

Do rất nhiều nguyên nhân, do sản trình quá dài, đầu thai nhi bị nén trong bàng quang khá lâu gây nên chứng thuỷ thũng nội mạc tử cung, sung huyết, sự co thắt tạm thời mất đi ứ đọng nước tiểu có thể sẽ làm đau vết thương ỏ bên ngoài âm đạo, gây co giật cơ vòng niệu mang tính phản xạ và đi tiểu khó khăn Thông thường có thể dùng nưóc ấm rửa xung quanh đưòng niệu đạo hoặc dùng các phương pháp châm cứu huyệt giúp cho việc bài tiết nước tiểu một cách dễ dàng, hoãn giải chứng ứ đọng nước tiểu

114

Sure khoe sinh sin

Chüng täo bưn thưi ki sau khi sinh

Sau khi sinh, lau ngäy khưng dai tien lä dä bi täo bưn, nguyen nhän chü yeu cüa nư lä:

- Khi sinh cd khoang chau vä cd xung quanh hau mưn qua cäng

- Sau khi sinh dau ngội am dao, dau do benh tri

mä khưng dam di dai tien

- Sau khi sinh thänh bung lưng, an it chät xd se de gay ra benh täo bưn Do do neu phu nü sau khi sinh

täng cücfng hoat dong vä tap luyen cd xUdng chau, än

nhüng thtlc pham giäu chät xenlulo thi se cư ldi cho viec

de phưng benh täo bưn sau khi sinh Khi phät hien ra

cän benh näy cư the sit dung thuoc glixerin giüp thưng

dai tien vä di tieu mot cäch dl dang

XI NUƯICON BÄNG SÜA MEm

Väo nhüng näm 90 cua the" ky XX, viec nuưi con bang süa me dä dUdc tộn the giưi coi trong vä liet väo

tieu diem chinh ve van de chäm sưc süc khưe cho tre sd

sinh Bäo ve, chäm sưc, thüc däy viec nuưi con bang süa

me dä trcl thänh mot hänh dong mang tinh tộn cäu Vä

den näm 1990, Hoi nghi thiidng dinh nhi dong the giưi

se läy viec näng cao den 80% ti le nuưi con bäng süa me

lä mưt trong nhüng muc tieu phän dau cho chudng

115

và có lợi cho sự phát triển của trẻ Sữa mẹ có chất kháng khuẩn phong phú như chất Anbumin miễn dịch khuẩn cầu, Fe và Anbumin trong sữa, có thể làm tăng sức đề kháng của trẻ, bảo vệ và chăm sóc trẻ em để tránh mắc phải bệnh tật Thông qua việc nuôi con bằng sữa mẹ, hai mẹ con thường xuyên tiếp xúc gần gũi nhau, điều này có lợi cho việc thúc đẩy tâm lý của trẻ phát triển và giúp trẻ thông minh, dễ thích ứng vói cuộc sống sau này Sữa mẹ là chất tinh khiết, không có vi khuẩn, tồn tại trong tuyến vú và không bao giờ biến chất, độ

ấm và nồng độ thích hợp tùy theo nhu cầu của trẻ, việc cho bú không gây mẫn cảm

Viêc nuôi con bằng sữa mẹ củng có lợi cho người me

Việc nuôi con bằng sữa mẹ khiến cho ngưòi mẹ cảm thấy hạnh phúc khi được thực hiện thiên chức của ngưòi mẹ, tăng sợi dây nốì kết tình cảm giữa hai mẹ con Việc cho bú có lợi cho việc thúc đẩy tử cung co thắt, giảm hiện tượng băng huyết sau khi sinh, tăng tốc độ khôi phục tử cung Hiện tượng tắc kinh trong thòi gian cho bú cũng có lợi cho việc thay đổi sự thiếu máu của

116

Sữa bò không th ể thay thế sữa me

Sữa mẹ và sữa bò tuy đều chứa chất Anbumin, chất

mỡ, chất đưòng và các loại nguyên tô" vi lượng, vitamin

và nước, nhưng do tỉ lệ các thành phần không giống nhau, chức năng tiêu hao cũng khác nhau, sữa bò thích hợp vói nhu cầu của bê chứ không thích hợp vối nhu cầu của trẻ Ví dụ, hàm lượng Anbumin trong sữa bò cao vượt quá nhu cầu của trẻ, 80% là chất Anbumin đặc không dễ tiêu hoá Hàm lượng axit béo bão hoà trong sữa bò cao, không phù hợp vói nhu cầu của trẻ Nó chứa quá nhiều Na, K, Ca, p Trẻ dùng quá nhiều sữa bò sẽ làm tăng sự bài tiết của thận, hơn nữa lượng vitamin và nước trong sữa bò cũng không đủ

Các thành phần trong sữa mẹ thích hợp nhất cho nhu cầu của trẻ

Trong sữa mẹ, chất Anbumin đặc chỉ chiếm 35%, chủ yếu là chất Anbumin trắng trong sữa, dễ tiêu hoá Sữa mẹ còn chứa rất nhiều chất cần thiết cho sự phát triển não của trẻ Axit béo không bão hoà là chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ, trong sữa mẹ có rất nhiều axit béo không bão hoà, còn có chất xúc tác là mỡ,

có lợi cho sự tiêu hóa mỡ của trẻ, mà trong sữa bò lại

117

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

không có dung môi mổ Hàm lượng chất đường sữa trong sữa mẹ cao gấp đôi sữa bò, chất đường sữa có thể cung cấp nhiệt lượng cần thiết cho trẻ, còn có thể thúc đẩy sự phát triển của vi khuẩn song kì trong đại tràng,

ức chế sự sinh sôi của virút Hàm lượng các nguyên tô

vi lượng trong sữa mẹ thích hợp, chất sắt trong sữa dễ hấp thụ, vì -vậy nuôi con bằng sữa mẹ giúp cho trẻ không bị thiếu máu Ngoài ra, hàm lượng vitamin và nưóc trong đó rất đầy đủ Chất chông nhiễm khuẩn trong sữa mẹ tăng mạnh, vì trong đó có chứa chất kháng thể sản sinh khi ngưòỉ mẹ bị nhiễm khuẩn, và nó cũng chứa chất chông viêm nhiễm của những người mẹ mới mắc bệnh Nó có tác dụng đề kháng bệnh đặc thù tưdng đôì mạnh

2 QUÁ TRlNH TIẾT SỮA

Kết cấu của tuyến vú

Tuyến vú là do bộ phận tuyến thể, bộ phận tương

hỗ và mố cấu thành Bộ phận tuyến thể phân tiết sữa,

nó giống như cây quýt được phân lá theo thứ tự, mỗi lá

có một mạch dẫn, miệng ra ở đoạn đỉnh đầu vú (khoảng

10 rễ) Mạch dẫn rộng đến trước đầu vú và hình thành hốc vú, đây là nơi dự trữ sữa Trong đầu vú có rất nhiều dây thần kinh cảm giác, vì vậy nó rất mẫn cảm Vùng

da màu sẫm xung quanh đầu vú gọi là quầng vú (tán vú), bên dưới quầng vú là hốc vú

118

sức khoẻ sinh sản

Quá trình sản sinh của sữa

Quá trình sản sinh của sữa là kết quả của những hormon tiết sữa tác dụng chung vối phản xạ tiết sữa Trong thời gian mang thai, tuyến vú bị ảnh hưởng bởi những hormon mà dần tiết sữa Khi trẻ bú sẽ gây kích thích đoạn cuối dây thần kinh đầu vú, khi truyền đến não và tuyến yên dưới não thì có thể gây nên hai phản

xạ, một là phản xạ tiết sữa có thể thúc đẩy sự phân tiết sữa, một là phản xạ bật sữa có thể thúc đẩy quá trình bài tiết sữa

Sư thay đổi thành phần của sữa me

Sự phân tiết của sữa mẹ dần dần thay đổi cùng với

sự phát triển của trẻ, sữa tiết ra trong vài ngày đầu của thời kì sau khi sinh gọi là “sữa đầu” So vói sữa sau này thì nó đặc và vàng, tuy rất ít nhưng hàm lượng Anbumin cao, có nhiều kháng thể thích hợp cho trẻ mới sinh, có thể giúp cho trẻ sơ sinh tránh bị nhiễm khuẩn, sau đó lượng phân tiết tăng, thành phần mỡ trong đó cũng tăng, gọi là sữa chín Dịch thể có màu xanh, lưu lượng ít hơn sữa bò nhưng trong đó lại có các chất dinh dưỡng vô cùng phong phú Thành phần của sữa mỗi lần cho bú cũng thay đổi, sữa chín lại phân thành sữa trưóc

và sữa sau Khi vừa mới bắt đầu cho bú gọi là sữa trước, dịch thể có màu xanh, nhiều, có chứa chất Anbumin, chất đường sữa và vitamin, muối vô cơ và nước Khi gần kết thúc việc cho bú thì gọi là sữa sau Dịch thể có màu trắng, hàm lượng mỡ cao, nhiệt lượng cung cấp tương đối nhiều Sữa trước và sữa sau đều là dưỡng chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ

119

BẠN GÁI TRƯỞNG THANH

Ba phản xa bản năng của trẻ

Một đứa trẻ sinh đủ tháng và khỏe mạnh, khi sinh

ra có ba phản xạ có lợi cho việc bú của trẻ

- Phản xạ đòi ăn: Khi dùng bất cứ một đồ vật nào cho tiếp xúc với má của trẻ thì trẻ sẽ mồ miệng ra, cho đầu hướng về bên đồ vật Phản xạ này có lợi cho việc trẻ tìm đầu vú

- Phản xạ mút: Đem một thứ gì đó cho vào trong miệng của trẻ, đến một mức độ nhất định sẽ làm cho trẻ mút

- Phản xạ nuốt: Có thể sẽ làm cho trẻ nuốt dịch thể

là 800ml Được biết, lượng sữa phân tiết của sản phụ sinh đôi có thể lên tới 2500ml Vú không giông như một ngân hàng, không thể vì mút ít mà tích trữ lại Trái lại nếu sữa tích tụ trong vú thì sẽ làm giảm quá trình tiếp

tục phân tiết sữa Có một số bà mẹ cho rằng sữa của họ

ít nên kéo dài khoảng cách cho bú, họ muốn để cho sữa

120

Stfc khoe sinh san

xuong nhieu trong vü mưi cho tre bü Cach nghi vä cach läm näy khong düng, do lä viec läm khong dat düdc muc dich

Sut phän tiet süa chiu täc dong cüa cäc nhän tohộn cänhy tinh than vä tinh cäm

Hai phän xa cd bän cüa sü phän tiet süa deu chiu änh hüdng cüa cäc nhän tư" than kinh vä tinh than, däc biet lä phän xa bat süa Tu tüctng, tinh cäm vä sü män cäm cüa ngtfdi me deu co the thüc day hộc üc che quä trinh gay ra cäc phän xa näy Khi nhüng bä me nhin thäy con hộc nghe chüng khoc thi lüc do vü thiidng co cäm giäc bi üc che vä süa cüng theo do mä chäy ra Däy

lä do sU kich thich giäc quan (mät, tai) truyen väo näo

mä gay ra phän xa bat süa Nhüng neu tinh than cüa ngUdi me khong tot, bi khüng hộng tinh than, khi cho con bü thäy dau hộc co cäm giäc kho chiu vä rät met mưi Neu d nhüng trang thäi tinh than do thi phän xa bat süa se bi üc che, khong co phän xa bät süa de giüp cho sii bäi tiet süa Do do, moi trvfưng khi cho bü lä rät quan trong De co mot moi trüdng am äp, thộng mät

vä thuän ldi cho quä trinh nuoi con bäng süa me, de läm cho ngüdi me co cäm giäc thội mäi, co niem tin thi phäi thong qua viec giao liiu änh mät giüa hai me con,

sü tiep xüc ngội da de läm täng tinh cäm giüa hai me con Dong thcJi ngUcii me cän diidc cäc thänh vien trong gia dinh quan täm, dong vien, däc biet lä sU quan täm cüa nguldi chong de giüp cho sü phän tiet süa dien ra mot cach de dang

121

BẠN GÁI TRƯỞNG THANH

3 NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

Tư th ế chuẩn khi cho bú

m

Khi cho bú, ngưòi mẹ có thể lựa chọn những tư thê khác nhau, ngồi hoặc nằm nhưng phải chú ý mấy điểmdưói đây:

- Tư thê của người mẹ phải thích hợp, thả lỏng toànthân

- Hai mẹ con phải có sự tiếp xúc mật thiết, bụng kề bụng, ngực kề ngực, cằm của trẻ áp vào vú, đầu và hai vai cũng hướng về phía vú Miệng và đầu vú phải ở cùng một vị trí

- Khi cho bú người mẹ nên đặt quầng vú vào trong miệng của trẻ, không nên chỉ nặn đầu vú Người mẹ có thể dùng đầu vú cho tiếp xúc vối má hoặc xung quanh miệng của trẻ để gây phản xạ tìm mồi Khi miệng trẻ

mỏ ra thì nhanh chóng đưa đầu vú và quầng vú vào bên trong miệng của trẻ để gây phản xạ bật sữa

Việc ngâm mút của trẻ phải đúng

Trẻ ngậm mút đúng đó là khi đầu vú và dường như

đầu vú và quầng vú dài hơn hình dạng ban đầu Khi mút, đầu lưỡi chống hàm trên ép quầng vú để cho sữa

từ trong hốc vú chảy ra Đồng thòi có thể kích thích thần kinh cảm giác đầu vú để tạo ra hai phản xạ ỏ người mẹ Khi người mẹ lựa chọn tư thế đúng thì trẻ cũng có tư thế ngậm mút tốt, người mẹ không cảm thấy

122

Süfc khoe sinh sin

dau 6 dau vü, thinh thộng co cäm giäc tiet sưa, tre cäm thay düdc thoai mäi vä bü mot cach thong thä Sau khi tre ngüng bü vä keo dau vü ra thi co the lä tre

da an no vä cüng co the lä muon chuyen sang vü ben kia Do dư, khưng nen de cho tre bư vü ra, cüng khong nen dinh thdi gian cho tre bü, mä häy de cho tre tü quyet dinh

Dau vü äo giäc

Sau khi düng binh vä dau vü giä cho tre än thi tre

se co cäm giäc “dau vü äo giäc”, vä khư khän trong viec

bü me cüa tre Bưi vi dau vü da tüưng doi däi, 16 lai to, tre khong ein gäng süc lä co the co süa Tre bü bäng binh süa se co cäm giäc dau vü vä quang vü cüa me diia väo trong mieng kho vä khong muon bü, hộc chi müt ư dinh dau vü Luc do ngüdi me se co cäm giäc dau, niem

mac 6 diu vü cüng de bi räch.

Phän dộn tre bü nhit thenäo lä du?

May diem duưi däy co the lä nhüng chi tieu so sänh:

- Khi bü co the nghe thäy tieng nuot cüa tre

- NgücJi me co cäm giäc tiet süa, trUưc khi cho bü vü

to cäng, sau khi cho bü thi tiiưng doi mem

- Tä cüa tre trong 24 gid üưt 6 lan trcf len

- Phän cüa tre thUưng mem, di nhieu län nhüng it hộc di mot lan nhüng nhieu

- Thdi gian hai län cho bü tao cho tre co cäm giäc thội mäi, mät tre sang, phän üng linh hoat

123

BẠN GÁI TRƯỞNG THÀNH

- Thể trọng mỗi tuần của trẻ tăng 25g

Sau khi sinh nên cho trẻ bú sớm:

Kết quả nghiên cứu khoa học đã chứng minh, nửa giờ sau khi sinh sản phụ nên ôm trẻ trước ngực để cho trẻ ngậm đầu vú của mẹ Lúc này phản xạ mút bản năng của trẻ thường mạnh Khi đầu vú của người mẹ

đã vào trong miệng và hàm miệng thì trẻ sẽ tạo ra động tác mút tương đối tốt Đây là thời cơ tốt cho trẻ học mút Sau khi sinh lập tức cho trẻ mút ngay có thể tạo cho người mẹ thể hiện tình yêu thương và quan tâm đên con hơn, và việc nuôi con bằng sữa mẹ được tiến hành

dễ dàng hơn Nếu thòi gian cho trẻ bú chậm (sau mấy giờ) thì sẽ làm tăng khả năng thất bại trong việc nuôi con bằng sữa mẹ

Cho bú theo nhu cầu

Sau khi sinh, trẻ được đưa vào nhà điều dưõng cùng vối mẹ và được đặt trong một chiếc giường nhỏ cạnh giường của mẹ Khi trẻ khóc hoặc khi ngưòi mẹ muốn cho con bú thì có thể bế con và cho bú Trong hai ngày đầu, trẻ bú sữa mẹ có thể không theo quy luật, sô" lần đòi bú rất nhiều, sản phụ nên cô gắng đáp ứng nhu cầu của trẻ Năng bú nhiều có thể thúc đẩy sự phân tiết sốm hơn, cũng có thể đề phòng vú bị cương Hiện nay, ở nhiều bệnh viện, các sản phụ đều đã tiến hành cho trẻ

bú sớm, hai mẹ con nằm trong cùng một phòng và cho trẻ bú theo nhu cầu, thay đổi cách thức trưốc đây đó là sau khi sinh thì cách li mẹ và con (mẹ nằm ở khoa sản con nằm ỏ khoa nhi) và đẩy lùi thời gian cho bú cũng

124

xoá bỏ quy định cho trẻ uống nước đường trước khi bú,

tạo cho trẻ có một sự khỗi đầu tốt (khi xuất viện tỉ lệ

nuôi con bằng sữa mẹ đạt trên 95%) Tất cả những biện

pháp trên đây là điều kiện vô cùng quan trọng cho sự

thành công trong việc nuôi con bằng sữa mẹ

Duy trì viềc nuôi con bằng sữa me trong 4 tháng

Mỗi sản phụ khỏe mạnh đều có thể tiết đủ sữa cho con bú Do đó, không nên lo lắng trẻ khát hoặc ăn

là mùa hè cũng có thể đáp ứng được nhu cầu của trẻ

Sau khi thêm nước hoặc sữa sẽ làm giảm nhu cầu đòi

bú sữa mẹ của trẻ, trẻ mút ít, sự phân tiết sữa giảm, từ

đó mà ảnh hưỏng đến sự thành công trong việc nuôi con

bằng sữa mẹ Vì vậy, trong bôn tháng đầu, không nên

cho trẻ ăn thêm nưốc hoặc sữa bò, không nên dùng bình

và núm vú giả

4 NHỮNG VẤN ĐÉ VÀ CÁCH xử LÍ THƯỜNG GẶP TRONG QUÁ TRÌNH NUÔI CON BẰNG SỮA MẸ

Cách xử lí những vấn đê thường găp trong quá trình nuôi con bằng sữa mẹ

Trong thòi gian nuôi con bằng sữa mẹ thì ngưòi mẹ

có thể gặp các vấn đề: Cương và đau vú, đầu vú đau,

mạch sữa tắc hoặc sữa ra không đủ, cũng có thể thấy

trẻ nôn ra sữa, tràn sữa, thể trọng tăng chậm hoặc trẻ

không muốn bú Thực ra những vấn đề này chỉ cần xử lí

kịp thời là có thể điều chỉnh được

125