Bài giảng Suy tim ở người cao tuổi - GS.TS. Nguyễn Đức Công

Nội dung của bái giảng trình bày về định nghĩa suy tim, phân loại, giai đoạn suy tim theo ACC/AHA và phân loại chức năng theo NYHA, tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng - cận lâm sàng suy tim, các bước điều trị suy tim và các thuốc điều trị suy tim.

SUY TIM

Ở NGƯỜI CAO TUỔI

GS.TS NGUYỄN ĐỨC CÔNG Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất Tp.HCM

Chủ nhiệm Bộ môn Lão khoa - ĐHYK Phạm Ngọc Thạch

MỤC TIÊU

1. Nêu được định nghĩa suy tim

2. Nêu phân loại, giai đoạn suy tim theo

ACC/AHA và phân loại chức năng theo NYHA

3. Nêu tiêu chuẩn chẩn đoán lâm sàng - cận lâm

sàng suy tim

4. Nêu các bước điều trị suy tim và các thuốc

điều trị suy tim

Đặt vấn đề

cao tuổi do bệnh lý van tim và tăng huyết áp

bệnh tiểu đường, tăng huyết áp và bệnh mạch vành ngày càng tăng

cấp: gia tăng số bệnh nhân suy tim mạn

khỏe ở các nước châu Âu, 75% là chi phí điều trị tại bệnh viện

 Theo Trường Môn Tim mạch Hoa Kỳ (ACC):

“Suy tim là một hội chứng lâm sàng phức tạp,

là hậu quả của tổn thương thực thể hay rối loạn chức năng của tim, dẫn đến tâm thất không đủ khả năng tiếp nhận máu (suy tim tâm trương) hoặc tống máu (suy tim tâm thu)”

 Theo Hội Tim Mạch Châu Âu (ESC):

“Suy tim là một hội chứng gồm các đặc điểm:

- Các triệu chứng cơ năng của suy tim (mệt, khó thở khi gắng sức hoặc khi nghỉ ngơi);

( s u n g h u y ế t p h ổ i h o ặ c p h ù n g o ạ i v i ) ;

thực thể hoặc chức năng của tim lúc nghỉ”

DỊCH TỄ HỌC

người Mỹ trên 20 tuổi (2,1% dân số) suy tim

• Năm 2009 có 56410 ca tử vong ở người suy tim

2030, tỷ lệ lưu hành suy tim sẽ tăng 25%

chiếm 0.8% ở độ tuổi 50-59 và 9,1% ở bệnh nhân trên 80 tuổi

nhóm bệnh nhân bị suy tim nặng (NYHA nhóm IV)

DỊCH TỂ HỌC

mắc suy tim, tần suất hiện mắc của suy tim trong dân số 2-3%

• Tỷ lệ suy tim tăng cao lên đến 10-20%

• Giới: nam: nữ = 1:1 (< 70 tuổi, nam > nữ)

• Nguyên nhân thường gặp: do bệnh mạch vành

lệ mắc và tử suất của suy tim

Số người 60+ (triệu người)

PGS TS Phạm Thắng- Viện Lão khoa quốc gia- Báo cáo Quốc hội 2012

SINH LÝ BỆNH

Shah M et al, Rev Cardiovasc Med 2001; 2 (supple 2):S2

CƠ CHẾ CHUNG

Giữ muối Giữ nước Thải K + và

Mg +

Co cơ trơn mạch máu

Men chuyển (ACE)

Angiotensin II

Gan tiết angiotensinogen Thận tiết renin

Hệ Renin-Angiotensin-Aldosterone (RAA)

Angiotensinogen Angiotensin I

Vỏ thượng thận tiết aldosterone

SINH LÝ BỆNH

Tác động có hại của Aldosterone trong bệnh tim mạch

McMahon EG Current Opinion Pharmacol 2001;1:190-196.

Giúp tăng đông Gây viêm vàtổn thương mạch máu Mất Kali và Mg

Rối loạn chức năng nội mô mạch máu Loạn nhịp thất

SINH LÝ BỆNH

Hazzard’s Geriatric Medicine and Gerontology (2009), 6th edition

TÓM

TẮT

PHÂN ĐỘ SUY TIM

CÁC THỂ SUY TIM

 Suy tim tâm thu - Suy tim tâm trương

 ST cung lượng cao - ST cung lượng thấp

 Suy tim cấp - Suy tim mạn

 Suy tim phải - Suy tim trái

 Suy tim ngược dòng - Suy tim xuôi dòng

NGUYÊN NHÂN SUY TIM

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY SUY TIM TÂM THU:

 Bệnh cơ tim dãn nở

 Bệnh cơ tim thiếu máu cục bộ:

 Bệnh cơ tim do đái tháo đường – tăng huyết áp

 Tác nhân gây độc trên tim

 Thuốc hóa trị liệu: Anthracycline, Doxorubicin,

NGUYÊN NHÂN SUY TIM

CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY SUY TIM TÂM THU:

 Các bệnh van tim:

 Hở van hai lá, hở van động mạch chủ

thất trái

 Các rối loạn về chuyển hóa

 Cường giáp: Tỷ lệ rung nhĩ 9 - 12%

 Nhược giáp

 Thiếu vitamin B1 (Beri-Beri)

 Thiếu máu

NGUYÊN NHÂN SUY TIM

NGUYÊN NHÂN GÂY SUY TIM TÂM THU:

chứng Albright

cơ tim dãn nở, có tính chất gia đình và có

tiên lượng xấu

liên thất, còn ống động mạch…

NGUYÊN NHÂN SUY TIM

NGUYÊN NHÂN GÂY SUY TIM TÂM TRƯƠNG

CÁC YẾU TỐ THÚC ĐẨY SUY TIM Ở NGƯỜI CAO TUỔI

 Không tuân thủ điều trị

 Nhồi máu cơ tim cấp

 Tăng huyết áp

 Thuyên tắc phổi

Howard M Fillit Textbook of Geriatric Medicine and Gerontology (2010), 7th edition

CHẨN ĐOÁN

 TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG

 TRIỆU CHỨNG THỰC THỂ

 CẬN LÂM SÀNG

DẤU HIỆU SUY TIM NGƯỜI CAO TUỔI-

CHẨN ĐOÁN PHÂN BIỆT

Howard M Fillit Textbook of Geriatric Medicine and Gerontology (2010), 7th edition

SƠ ĐỒ CHẨN ĐOÁN

Howard M Fillit Textbook of Geriatric Medicine and Gerontology (2010), 7th edition

ĐIỀU TRỊ

 Nguyên tắc:

 Loại bỏ các yếu tố thúc đẩy suy tim

 Điều trị nguyên nhân gây suy tim

tim sung huyết

 Kiểm soát tình trạng ứ muối và nước

ĐIỀU TRỊ KHÔNG DÙNG THUỐC

 Thay đổi lối sống

 Điều chỉnh các yếu tố nguy cơ

 Hạn chế dịch và ăn lạt (chế độ ăn ít muối Natri)

 Khuyến khích bệnh nhân ngưng hút thuốc lá

 Chương trình tập thể dục được khuyến khích ở những

bệnh nhân suy tim ổn định, nhằm giúp hỗ trợ thuốc điều trị suy tim

 Chương trình tập thể dục hợp lý giúp cải thiện khả năng

gắng sức, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm hoạt hóa hệ thần kinh thể dịch

 Khuyến khích giảm cân ở những bệnh nhân béo phì và

quá cân.

ĐIỀU TRỊ BẰNG THUỐC

 Các lưu ý dùng thuốc ở người cao tuổi

Chú ý hạ huyết áp tư thế, phì đại tiền liệt

tuyến

khởi đầu, tránh hạ huyết áp tư thế

ngộ độc Digoxin, đặc biệt ở các bệnh nhân có dùng lợi tiểu

ĐIỀU TRỊ BẰNG THUỐC

Khuyến cáo điều trị suy tim của ESC 2012

Điều trị: Thuốc lợi tiểu

Làm giảm triệu chứng nhanh và nên bắt đầu sớm ở BN có quá tải tuần hoàn

Điều trị thuốc chẹn beta

Điều trị thuốc chẹn beta

Carvedilol THA Sau NMCT Suy tim, sau

Propranolol THA Sau NMCT -

Tất cả BN suy tim NYHA I-IV, suy tim đang ổn định

Kết hợp UCMC, lợi tiểu, digoxin: cải thiện sóng sót 30%

Điều trị thuốc chẹn beta

Lionel H Opie (2009) Antihypertensive drugs Drugs for the heart 7 th edition, Saunders Elsevier

Điều trị thuốc ức chế men chuyển

- Tất cả các thuốc UCMC đều có hiệu quả/suy tim

Điều trị thuốc ức chế men chuyển

Điều trị thuốc ức chế men chuyển

THUỐC Liều khởi đầu Liều tối đa

Điều trị thuốc ức chế thụ thể Angiotensin II

THUỐC Liều khởi đầu Liều tối đa

Điều trị thuốc Digoxin

- Kết hợp với lợi tiểu, UCMC:

- BN suy tim NYHA I-IV, nhịp xoang: giảm

tỷ lệ nhập viện, cải thiện triệu chứng

- Khi BN vẫn còn triệu chứng dù đã điều trị với UCNC, lợi tiểu

- Chỉ định cho tất cả BN suy tim kèm rung nhĩ

ĐIỀU TRỊ BẰNG DỤNG CỤ

Khuyến cáo tái đồng bộ hay tạo nhịp hai buồng theo ESC 2012

ĐIỀU TRỊ BẰNG DỤNG CỤ

Khuyến cáo đặt máy chuyển nhịp phá rung theo ESC 2012

PHẪU THUẬT

nặng sau phẫu thuật tim,

cấp,

đoạn cuối và ước tính tỉ lệ tử vong

1 năm > 50% với điều trị nội khoa

PHẪU THUẬT

điều trị nội khoa tích cực, cũng như không đáp ứng với các phương pháp hỗ trợ khác

với các liệu pháp khác, và không có rối loạn chức năng các cơ quan khác ngoài tim (gan, thận,

não, phổi còn tốt)

sau 1 năm, 5 năm và 10 năm Cải thiện đáng kể khả năng gắng sức và chất lượng cuộc sống sau ghép tim

 Cân nhắc khi sử dụng thuốc

 Liều khởi đầu thấp, tăng dần

Câu hỏi tự lượng giá

1. Suy tim là

một lượng máu thích hợp với nhu cầu cơ thể, hoặc chỉ có thể làm được điều đó với áp lực đổ máu cao hơn bình thường

Câu hỏi tự lượng giá

2 Suy tim có thể phân loại thành

suy tim trái/phải

Câu hỏi tự lượng giá

3 Các giai đoạn suy tim theo ACC/AHA

A. Giai đoạn A: bệnh nhân có nguy cơ của suy

tim

B. Giai đoạn B: có bệnh tim thực thể nhưng

không có triệu chứng suy tim,

C. Giai đoạn C: có triệu chứng suy tim

D. Giai đoạn D: suy tim kháng trị

E. A, B, C đúng

Câu hỏi tự lượng giá

4 Phân loại chức năng suy tim theo NYHA

Câu hỏi tự lượng giá

5 Trong điều trị suy tim:

A Nhóm ức chế men chuyển chỉ có lợi trên suy tim tâm thu

B Nhóm ức chế beta chỉ có lợi trên suy tim tâm thu

C Nhóm lợi tiểu có lợi trên cả suy tim tâm thu và tâm trương

D A, B, C đúng

E A, B đúng

 Nguyễn Thiện Thành (2002).”Tích tuổi học cơ sở” Những bệnh thường gặp ở người có tuổi- Nhà xuất bản Y học: 7-22

Nhà xuất bản Y học

(2004) Jeffrey B Halter, sixth edition Mc Grow Hill

the evaluation and management of chronic heart failure in the adult Circulation; 104: 2996-3007

Tài liệu tham khảo