Thính giác của trẻ em được hình thành trong quá trình phát triển của bào thai và bắt đầu hoạt động từ tháng thứ 7. Sau khi chào đời, thính giác của trẻ tiếp tục phát triển. Căn cứ vào các mốc phát triển khả năng nghe của trẻ, người mẹ có thể dễ dàng nhận ra những dấu hiệu bất thường ở khả năng nghe của con mình.
Trang 1NGUÝÎN THÕ THOAN*
ĂÙƠC ĂIÏÍM PHAÂT TRIÏÍN THÑNH GIAÂC CUÊA TREÊ TÛĐ 0-1 TUÖÍI
Ngađy nhíơn bađi: 30/10/2017; ngađy sûêa chûôa: 07/11/2017; ngađy duýơt ăùng: 16/11/2017.
Abstract: Hearing, one of the five human senses, plays an important role in helping people become aware of the surrounding world and
establishing social interactions. Children’s hearing is formed during fetal development and starts functioning from the seventh month. After birth,
the baby’s hearing continues to develop. Based on the developmental milestones of the child, the mother can easily recognize abnormalities in her
child’s hearing.
Keywords: Hearing, mother, fetus, deafness.
1 Ăùơt víịn ăïì
Bíịt kïí möơt em beâ nađo ặúơc xuíịt hiïơn trïn traâi ăíịt
nađy ăïìu bùưt nguöìn tûđ möơt ngûúđi meơ. Thöng thûúđng,
ngûúđi meơ mang thai, sinh con, nuöi dûúông vađ chùm
soâc con cuêa mònh cho ăïịn möơt ăöơ tuöíi nađo ăoâ khi con
caâi díìn díìn khön lúân lïn, coâ thïí ăöơc líơp trong cuöơc
söịng, taâch khoêi sûơ chùm soâc cuêa meơ, luâc ăoâ vai trođ cuêa
ngûúđi meơ múâi giaêm díìn. Moơi biïịn ăöíi cuêa ặâa con duđ
lađ nhoê nhíịt cuông luön ặúơc ngûúđi meơ nhaơy caêm nhíơn
biïịt vađ coâ ûâng xûê phuđ húơp. Viïơc phaât hiïơn súâm con cuêa
mònh coâ bõ ăiïịc hoùơc coâ khoâ khùn vïì khaê nùng nghe
hay khöng phuơ thuöơc ríịt nhiïìu vađo caâc thađnh viïn
trong gia ằnh, ăùơc biïơt lađ ngûúđi meơ
2 Nöơi dung nghiïn cûâu
2.1. Trònh tûơ hònh thađnh, phaât triïín vađ hoaơt
ăöơng cuêa cú quan phín tñch thñnh giaâc Cíịu truâc
caâc giaâc quan úê treê ặúơc hònh thađnh tûđ thaâng thûâ 2
ăïịn thaâng thûâ 7, khi em beâ cođn lađ bađo thai nùìm trong
buơng meơ. Ăíìu tiïn lađ xuâc giaâc, tiïịp theo lađ khûâu giaâc,
sau ăoâ lađ võ giaâc, röìi ăïịn cú quan tiïìn ằnh (caêm giaâc
vïì tû thïị cuêa cú thïí cuông nhû sûơ cín bùìng cuêa cú
thïí), tiïịp ăïịn lađ thñnh giaâc vađ sau cuđng lađ thõ giaâc. Tríơt
tûơ phaât triïín nađy thïí hiïơn roô neât khi treê ra ăúđi cuđng vúâi
sûơ xuíịt hiïơn vađ phaât triïín nhûông nhu cíìu cú baên cuêa
treê (nhu cíìu dinh dûúông, gùưn boâ, nhíơn thûâc )
Nhûông cíịu truâc giaêi phíîu cuêa tai hònh thađnh sau
thaâng thûâ 5 khi thai cođn nùìm trong buơng meơ. Ăïịn
thaâng thûâ 7, thai nhi phaên ûâng vúâi nhûông tiïịng ăöơng
maơnh úê ngoađi buơng meơ. Biïíu hiïơn lađ tim treê ăíơp maơnh
hún nïịu tiïịng ăöơng maơnh, nhõp tim öín ắnh nïịu tiïịng
dõu dađng, ïm nheơ, coâ nhõp ăiïơu. Viïơc xaâc ắnh chñnh
xaâc thúđi gian hoaơt ăöơng thñnh giaâc úê treê sú sinh gùơp
khoâ khùn, vò khoaêng 2-3 ngađy tai giûôa vađ tai trong cuêa
treê cođn chûâa ăíìy niïm dõch. ÖỊng O’xtasi chûa ặúơc
khai thöng, mađng tröịng (mađng nhô) cođn bõ ăoâng búêi
möơt lúâp voê niïm dõch. Phaên ûâng ăíìu tiïn vúâi ím thanh
cuêa treê coâ thïí quan saât ặúơc khi treê co mñ mùưt, co giíơt tay, chín ăïí phaên ûâng traê lúđi nhûông tiïịng ăöơng maơnh (goô cûêa, ăíơp maơnh, quaâ öìn ađo gíìn giûúđng treê nguê )
Treê súâm coâ phaên ûâng ím thanh ngön ngûô, khi bõ kñch thñch bùìng ngön ngûô meơ ăeê. Khoaêng 10-12 ngađy, mùơt treê raơng rúô khi ặúơc meơ noâi chuýơn íu ýịm vađ nhòn vađo mùơt treê. Khi 2 thaâng tuöíi, nhûông ím thanh ngön ngûô, tiïịng vô cíìm, ăađn bíìu lađm ûâc chïị phaên xaơ tiïu hoâa, víơn ăöơng úê treê. Treê nùìm im nghe, sau ăoâ chín tay khua khoùưng. Treê thñch nhíịt ím thanh lađ tiïịng noâi cuêa ngûúđi lúân, ăùơc biïơt lađ tiïịng noâi cuêa meơ, biïíu hiïơn lađ treê lim dim mùưt khi ặúơc nghe lúđi ru, tiïịng vöî vïì cuêa meơ hoùơc ngûúđi than, chòm díìn vađo giíịc nguê khi ặúơc nghe haât ru. Khi 4 thaâng tuöíi, treê ăaô xaâc ắnh ặúơc võ trñ ím thanh núi phaât ra ím thanh ăoâ (trïn, dûúâi, trûúâc, sau ), treê coâ phaên xaơ quay ăíìu vïì hûúâng ím thanh coâ cûúđng ăöơ maơnh hoùơc ím thanh laơ taâc ăöơng ăïịn treê. Tûđ 5 thaâng trúê ăi, treê phín biïơt chñnh xaâc ím thanh gioơng noâi cuêa meơ, ngûúđi thín vađ ngûúđi laơ. Nhiïìu treê, ăïịn khoaêng 7-9 thaâng coâ phaên ûâng chñnh xaâc vúâi nhûông giai ăiïơu ím nhaơc buöìn, vui vúâi nhõp ăiïơu vađ tiïịt tíịu khaâc nhau
Cuöịi nùm thûâ nhíịt, sûơ phín biïơt ím thanh ngön ngûô úê treê phaât triïín cao, treê coâ khùỉ nùng phín biïơt chñnh xaâc gioơng noâi ngûúđi nhû “ba ba, meơ meơ”. Sûơ phín biïơt ím vûơc cuêa ím thanh lađ ăiïìu kiïơn cú baên ăïí phaât triïín ngön ngûô úê treê. Bïn caơnh ăoâ, treê thñch nghe tiïịng ngûúđi, tiïịng nhaơc, tiïịng con víơt kïu, ăùơc biïơt lađ tiïịng ngûúđi - tiïịng noâi cuêa meơ. Möơt söị treê ăaô coâ thïí bùưt chûúâc ngûúđi lúân phaât ra nhûông ím thanh, nhû: tiïịng kïu cuêa con međo: “meo meo”, tiïịng kïu cuêa con chuöơt “chñt chñt” vađ bùưt chûúâc ngûúđi lúân phaât ím tûđng tûđ theo caâch nhùưc laơi möơt tûđ nađo ăoâ trong cíu noâi cuêa ngûúđi lúân dïî phaât ím vúâi treê
* Trûúđng Cao ăùỉng Sû phaơm Trung ûúng
Trang 2víịn ăïì ăiïịc úê treê. Cùn cûâ vađo caâc möịc phaât triïín
thöng thûúđng vïì khaê nùng thñnh giaâc cuêa treê nhû víơy,
ngûúđi lúân - ăùơc biïơt lađ meơ coâ thïí nhíơn biïịt ặúơc nhûông
phaên ûâng vúâi ím thanh cuêa con mònh; tûđ ăoâ, phaât
hiïơn kõp thúđi khaê nùng nghe cuêa treê, xem treê coâ bõ ăiïịc
hay khöng
2.2.1. Thúđi kò mang thai: Khi bùưt ăíìu mang thai,
ngûúđi meơ ăaô yâ thûâc ặúơc möơt sûơ söịng ăang hònh thađnh
vađ phaât triïín, möîi ngađy möơt lúân lïn trong buơng. Sûơ
phaât triïín tûđng ngađy cuêa thai nhi thuâc ăííy yâ thûâc traâch
nhiïơm vađ baên nùng lađm meơ cuêa ngûúđi phuơ nûô. Ngûúđi
meơ seô luön tođ mođ muöịn biïịt quaâ trònh lúân lïn cuêa con
trong buơng vađ khöng ngûđng thïí hiïơn tònh caêm cuêa
mònh ăöịi vúâi thai nhi, tûđ viïơc lûơa choơn thûâc ùn, thaâi ăöơ
söịng, giûô gòn sûâc khoêe, cú thïí ăïịn viïơc trođ chuýơn vúâi
con ýu möîi ngađy. Viïơc nùưm bùưt ặúơc thúđi kò hoaơt
ăöơng cuêa nhûông giaâc quan seô giuâp caâc bađ meơ lûơa
choơn caâc hònh thûâc tûúng taâc vađ kñch thñch giuâp con
phaât triïín töịi ûu nhíịt tûđ trong bađo thai. Bùưt ăíìu lađ viïơc
trođ chuýơn cuêa meơ vúâi thai nhi, tiïịp ăoâ lađ viïơc cho thai
nhi nghe nhaơc tûđ thaâng thûâ 7. Möơt ngûúđi meơ ăuê töịt seô
ríịt nhaơy caêm vađ doôi theo tûđng diïîn biïịn phaên ûâng cuêa
con trûúâc nhûông ím thanh ăoâ. Caâc nghiïn cûâu chûâng
minh rùìng, khi thai nhi ặúơc nghe nhaơc, hoùơc ặúơc
nghe böị hoùơc meơ trođ chuýơn thûúđng xuýn vađo möơt
khung giúđ nhíịt ắnh seô hònh thađnh nhûông phaên xaơ úê
thai nhi. Thai nhi seô ăaơp, cûơa nhiïìu hún hoùơc nùìm im
nghe, sau ăoâ seô ăaơp buơng meơ nhiïìu hún. Nhûông biïíu
hiïơn ăoâ kïịt húơp vúâi kïịt quaê ăo nhõp tim cuêa thai nhi,
ngûúđi ta thíịy rùìng, nhõp tim cuêa thai nhi tùng nhanh
hún khi nghe caâc ím thanh taâc ăöơng. Ăiïìu nađy giuâp
cho meơ coâ sûơ nhíơn biïịt ban ăíìu vïì khaê nùng nghe
cuêa con mònh
2.2.2. Sau khi sinh con: Meơ vađ con gùưn boâ vúâi
nhau bùìng möơt súơi díy tònh caêm vö cuđng thiïng liïng
vađ ăùơc biïơt. Em beâ lađ möơt phíìn cuêa cú thïí meơ taâch ra,
ặúơc meơ chùm soâc, ýu thûúng bùìng tònh thûúng
ýu ruöơt thõt. rïn cú súê tònh thûúng ýu ruöơt thõt mađ
ngûúđi meơ nuöi dûúông (níng niu, íịp uê) vađ daơy döî treê
em (daơy mađ döî dađnh cho treê theo mònh), nghôa lađ
nuöi daơy bùìng tònh thûúng ýu. Ngûúđi meơ ăuê töịt seô
hïịt lođng vò ặâa treê, luön nhaơy caêm vađ sùĩn sađng ăöịi vúâi
sûơ phaât triïín cuêa ặâa con mònh. Nhúđ tñnh nhaơy caêm,
ngûúđi meơ dïî dađng phaât hiïơn ặúơc nhûông biïịn ăöíi duđ
lađ ríịt nhoê vïì tñnh tònh vađ sûâc khoêe cuêa ặâa con. Nhúđ
tñnh sùĩn sađng mađ ngûúđi meơ bao giúđ cuông ăaâp ûâng kõp
thúđi nhu cíìu phaât triïín cuêa ặâa treê, khöng trûđ möơt khoâ
khùn trúê ngaơi nađo
2.2.3. Tûđ thaâng thûâ 2: Treê em coâ möơt nhu cíìu ríịt
cú baên lađ nhu cíìu giao tiïịp. Treê ríịt thñch ặúơc ngûúđi
lúân hoêi chuýơn, möîi khi ặúơc ngûúđi lúân cuâi xuöịng hoêi chuýơn, treê chùm chuâ nhòn vađ nghe, sau ăoâ miïơng phaât ra nhûông ím thanh “û, û, grûđ, grûđ ” - ăíy cođn ặúơc goơi lađ “phûâc caêm húân húê”. Nïịu quaâ trònh chùm soâc, nûơng nõu con, ngûúđi meơ khöng nhíơn ặúơc sûơ ăaâp laơi bùìng “phûâc caêm húân húê” nađy thò cíìn lûu yâ ngay ăïịn khaê nùng nghe cuêa con ăïí ặa ăi khaâm y khoa kõp thúđi
2.2.4. Tûđ 5-6 thaâng: Treê ăaô coâ thïí nhíơn biïịt caâc
sùưc thaâi trong gioơng noâi cuêa meơ hoùơc ngûúđi thín vúâi mònh. Meơ noâi to treê seô khoâc, nhûng meơ mùưng ýu treê bùìng gioơng noâi nhoê nheơ, ýu thûúng thò treê laơi cûúđi Ăiïìu nađy chûâng toê treê ăaô nghe ặúơc vađ nhíơn biïịt ặúơc caâc sùưc thaâi khaâc nhau trong gioơng noâi cuêa ngûúđi lúân Nïịu víịn ăïì vïì khaê nùng nghe cuêa treê chûa ặúơc phaât hiïơn úê thúđi kò trûúâc, thò ăïịn giai ăoaơn nađy, ngûúđi meơ ăaô coâ thïí nhíơn biïịt ặúơc phaên ûâng ím thanh cuêa con khi giao tiïịp vúâi con. Nïịu treê khöng coâ phaên ûâng ăaâp traê khi nghe caâc sùưc thaâi gioơng noâi khaâc nhau cuêa meơ hoùơc phaên ûâng khöng phuđ húơp, khöng roô rađng thò ăoâ lađ nhûông tñn hiïơu cho ngûúđi meơ nhaơy caêm biïịt rùìng con ăang coâ víịn ăïì vïì khaê nùng thñnh lûơc
2.2.5. Tûđ 7-8 thaâng trúê ăi: Treê hònh thađnh ặúơc
möịi liïn hïơ giûôa tûđ vađ ăöịi tûúơng. Luâc nađy, ngûúđi lúân nïn ýu cíìu treê thûơc hiïơn nhûông ýu cíìu ăún giaên ăïí taơo ăiïìu kiïơn cho treê hiïíu ặúơc ngön ngûô cuêa ngûúđi
lúân, nhû: Meơ hoêi treê: Meơ ăíu? Röìi meơ chó vađo mònh vađ
baêo: “Meơ ăíy!”. Hoùơc hoêi: “Böị ăíu?” ăïí treê ắnh hûúâng
nhòn vïì phña böị ăang ngöìi úê ghïị, röìi meơ chó tay vïì
phña böị. Sûơ phöịi húơp hoaơt ăöơng cuêa 2 giaâc quan lađ
mùưt vađ tai luâc nađy coâ yâ nghôa quan troơng. Nïịu treê khöng coâ phaên ûâng gò trûúâc nhûông cíu hoêi ắnh hûúâng cuêa meơ hoùơc khöng coâ sûơ phöịi húơp mùưt theo ím thanh ngön ngûô cuêa meơ thò víịn ăïì keâm nghe cuêa treê ăaô trúê nïn quaâ roô rađng. Do ăoâ, meơ cíìn nhanh choâng ặa con ăi kiïím tra ăïí xaâc ắnh roô víịn ăïì thñnh lûơc cuêa con
Trong nhûông nùm thaâng ăíìu tiïn cuêa cuöơc ăúđi, treê luön ặúơc ngûúđi lúân trong gia ằnh, ăùơc biïơt lađ meơ daơy döî bùìng giao tiïịp trûơc tiïịp vađ thûúđng xuýn. Meơ coâ thïí vûđa lađm viïơc, vûđa theo doôi daơy döî con caâi, tíơp dûúơt cho con khön lúân (con hoêi, meơ ăaâp; con goơi, meơ thûa; meơ kïí, con nghe; meơ ru, con thûúêng thûâc; con noâi sai, meơ sûêa; con lađm sai, meơ ngùn ngûđa ). Chñnh sûơ giao tiïịp trûơc tiïịp thûúđng xuýn nađy seô giuâp meơ nhanh choâng nhíơn ra nhûông víịn ăïì cuêa con mònh dïî dađng nhíịt. Meơ goơi nhûng con khöng coâ phaên ûâng thûa, con chúi ăöì chúi nhûng khöng coâ phaên ûâng vúâi
ím thanh, ăöì duđng bõ rúi taơo ra tiïịng kïu lúân con cuông khöng coâ phaên xaơ giíơt mònh, meơ noâi chuýơn vúâi con nhûng con khöng coâ ăaâp ûâng laơi duđ bùìng neât mùơt
Trang 3hiïơu ăíìu tiïn giuâp ngûúđi meơ ăùơt ra nhûông cíu hoêi vïì
khaê nùng thñnh lûơc cuêa con
3 Kïịt luíơn
Viïơc phaât hiïơn súâm caâc víịn ăïì vïì khaê nùng nghe
cuêa treê coâ yâ nghôa quýịt ắnh ăïịn sûơ phaât triïín toađn
diïơn ăúđi söịng tím lñ xaô höơi cuêa treê. Nïịu ặúơc phaât hiïơn
súâm, ngûúđi meơ cuông nhû ngûúđi lúân trong gia ằnh seô
coâ biïơn phaâp höî trúơ, tûúng taâc vađ chùm soâc, giaâo duơc
treê hiïơu quaê. Ngûúơc laơi, nïịu víịn ăïì keâm nghe cuêa treê
khöng ặúơc phaât hiïơn súâm, seô díîn ăïịn nhûông híơu
quaê tiïu cûơc cho sûơ phaât triïín cuêa treê, nhû: khöng thïí
phaât triïín ặúơc ngön ngûô noâi, khöng thïí thiïịt líơp ặúơc
caâc quan hïơ xaô höơi, tñnh caâch thíịt thûúđng, khaê nùng
kiïím soaât caêm xuâc keâm Phín tñch nhûông ăiïìu nađy
ăïí thíịy tíìm quan troơng cuêa ngûúđi meơ trong viïơc phaât
hiïơn nhûông víịn ăïì cuêa treê. Chó ngûúđi meơ lađ ngûúđi ýu
thûúng, chùm soâc vađ gíìn guôi nhíịt vúâi treê múâi nhaơy
caêm nhíịt vúâi nhûông khoâ khùn cuêa treê vađ phaât hiïơn kõp
thúđi hún caê.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Quang Haêo (2005). Nuöi con nùm ăíìu. NXB Lao
ăöơng - Xaô höơi
[2] Ngö Cöng Hoađn (1995). Tím lñ hoơc treê em lûâa tuöíi
míìm non (lûâa tuöíi tûđ loơt lođng ăïịn 6 tuöíi). Tađi liïơu tham khaêo dađnh cho caâc hïơ ăađo taơo giaâo viïn ngađnh Giaâo duơc míìm non. Höơi ăöìng ăađo taơo ngađnh sû phaơm nhađ treê míîu giaâo
[3] Nguýîn AÂnh Tuýịt - Nguýîn Thõ Nhû Mai - Ăinh
Thõ Kim Thoa (2007). Tím lñ treê em lûâa tuöíi míìm non NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[4] Nguýîn AÂnh Tuýịt (2005). Giaâo duơc míìm non
-Nhûông víịn ăïì lñ luíơn vađ thûơc tiïîn. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[5] Maria Montessori (2014). Phûúng phaâp Giaâo duơc
Montessori - Thúđi kò nhaơy caêm cuêa treê. NXB Ăaơi hoơc
Sû phaơm
[6] Nguýîn Thõ Hoađng Yïịn (2006). Ăaơi cûúng vïì giaâo duơc treê ăiïịc. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[7] Nguýîn Quang Uíín (2006). Tím lñ treê ăiïịc. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
ngûô kñ hiïơu trúê thađnh thûâ ngön ngûô thûơc sûơ cuêa
nhûông ngûúđi ăiïịc
Sûê duơng song ngûô lađm phûúng tiïơn giao tiïịp tûâc lađ
daơy treê ăiïịc hoơc thađnh thaơo ngön ngûô kñ hiïơu nhû lađ
ngön ngûô thûâ nhíịt trûúâc khi hoơc ngön ngûô noâi Ngön
ngûô kñ hiïơu khöng chó trúê thađnh phûúng tiïơn giao tiïịp
mađ cođn lađ phûúng tiïơn, cöng cuơ ăïí phaât triïín nhíơn thûâc
Nöơi dung vađ ýu cíìu khi thûơc hiïơn caâc phûúng
phaâp: - Vïì nöơi dung: Sûê duơng kïịt húơp caâc phûúng tiïơn
giao tiïịp theo caâc quan ăiïím hiïơn nay. Trong quaâ
trònh sûê duơng, nïn kïịt húơp caâc hònh thûâc ngön ngûô
noâi vađ ngön ngûô kñ hiïơu, kïịt húơp caâc phûúng tiïơn giao
tiïịp phi ngön ngûô vađ ngön ngûô, kïịt húơp caâc phûúng
tiïơn giao tiïịp cuêa caâ nhín vúâi phûúng tiïơn giao tiïịp
nhoâm vađ giao tiïịp cuêa giaâo viïn. Ăùơc biïơt, chuâng ta
nïn kïịt húơp caâc phûúng tiïơn giao tiïịp trong daơy hoơc
vúâi caâc phûúng tiïơn giao tiïịp trong möi trûúđng sinh
hoaơt vui chúi, cöng taâc xaô höơi vađ giao tiïịp vùn hoâa;
- Vïì ýu cíìu: Sûê duơng kïịt húơp caâc phûúng tiïơn giao
tiïịp phaêi ăaêm baêo tñnh caâ nhín hoâa phaât triïín caâc
phûúng tiïơn giao tiïịp phuđ húơp vúâi khaê nùng nhíơn thûâc
cuêa tûđng treê. Mùơt khaâc, viïơc sûê duơng kïịt húơp caâc phûúng
tiïơn giao tiïịp phaêi phuđ húơp vúâi möi trûúđng, phuđ húơp vúâi
khaê nùng giao tiïịp cuêa giaâo viïn ăùơc biïơt lađ kô nùng
giao tiïịp vađ khaê nùng nhíơn thûâc cuêa tûđng treê ăiïịc
3 Kïịt luíơn
Víịn ăïì sûê duơng caâc phûúng tiïơn giao tiïịp nhùìm phaât triïín nhíơn thûâc cho treê ăiïịc lađ víịn ăïì khaâ múâi vađ chûa ặúơc quan tím ăuâng mûâc cuêa caâc nhađ giaâo duơc vađ ñt ặúơc nhiïn cûâu. ÚÊ nûúâc ta, treê ăiïịc híìu hïịt ăïìu phaât hiïơn muöơn vađ vađ khöng ặúơc can thiïơp súâm nïn khaê nùng biïíu ăaơt ngön ngûô vađ nhíơn thûâc cuêa treê ăiïịc ríịt haơn chïị. Vò víơy, nïịu coâ sûơ kïịt húơp trong viïơc sûê duơng caâc phûúng tiïơn giao tiïịp trong daơy hoơc phuđ húơp seô phaât triïín quaâ trònh nhíơn thûâc cuêa möîi treê ăiïịc.
Tađi liïơu tham khaêo
[1] Nguýîn Vùn Lï (1992). Víịn ăïì giao tiïịp. NXB Giaâo duơc
[2] V.A. Sinnhiak- M.M.Nudenman (1999). Nhûông
ăùơc ăiïím cuêa sûơ phaât triïín tím lñ treê ăiïịc. NXB Chñnh trõ Quöịc gia - Sûơ thíơt
[3] Nguýîn Quang Uíín (2011). Tím lñ hoơc ăaơi cûúng NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[4] Nguýîn Quang Uíín (2011). Giao tiïịp sû phaơm
trong giaâo duơc ăùơc biïơt. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[5] Nguýîn Thõ Hoađng Yïịn (2005). Ăaơi cûúng giaâo duơc treê khiïịm thñnh. NXB Ăaơi hoơc Sû phaơm
[6] Tríìn Nguýn Hûúng (2016). Cöng nghïơ höî trúơ
cho treê khuýịt tíơt. Taơp chñ Giaâo duơc, söị ăùơc biïơt thaâng 9/2016; tr 135-138
[7] Sandy Niemann, Devorah Greenstein, Darlena
David (2006). Giuâp ăúô treê ăiïịc (Tađi liïơu dõch). NXB Lao ăöơng - Xaô höơi
Sûê duơng caâc phûúng tiïơn giao tiïịp
(Tiïịp theo trang 65)