Bài tập nhóm: ODA của Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)

Bài báo cáo có nội dung trình bày: Lý luận chung về ODA- JICA, tình hình viện trợ ODA của Nhật Bản; thực trạng huy động, quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA tại Việt Nam, một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý và sử dụng nguồn vốn ODA. Mời các bạn cùng tham khảo.

I. Lý lu n chung v  ODA­ JICAậ ề

nh ng u  ban chuyên môn, trong đó có U  ban vi n tr  phát tri n (DAC). U  banữ ỷ ỷ ệ ợ ể ỷ  này có nhi m v  yêu c u, khuy n khích và đi u ph i vi n tr  c a các nệ ụ ầ ế ề ố ệ ợ ủ ước OECD cho các nước đang và kém phát tri n. K  t  khi b n báo cáo đ u tiên c a DAC raể ể ừ ả ầ ủ  

đ i vào năm 1961, thu t ng  ODA đờ ậ ữ ược chính th c s  d ng, v i ý nghĩa là s  trứ ử ụ ớ ự ợ giúp có  u đãi v  m t tài chính c a các nư ề ặ ủ ước giàu, các t  ch c qu c t  cho cácổ ứ ố ế  

nước được đ u t  G i là Chính th c, vì nó thầ ư ọ ứ ường là cho Nhà nước vay

M t kho n tài tr  độ ả ợ ược g i là ODA n u đáp  ng đ y đ  3 đi u ki n sau đây:ọ ế ứ ầ ủ ề ệ

­ M t là, độ ược các t  ch c chính th c ho c đ i di n c a các t  ch c chính th cổ ứ ứ ặ ạ ệ ủ ổ ứ ứ  

T  ch c chính th c là các nhà nổ ứ ứ ước mà đ i di n là Chính Ph , các t  ch c liênạ ệ ủ ổ ứ  Chính   Ph ,ủ   liên   qu cố   giaCác   t   ch c   phi   Chính   Ph   ho t   đ ng   không   vì   m c   tiêu   l i   nhu nổ ứ ủ ạ ộ ụ ợ ậ  

­ Hai là, m c tiêu chính là giúp các nụ ước ti p nh n phát tri n kinh t , nâng cao phúcế ậ ể ế  

­ Ba là, thành t  h  tr  ( grant element) ­ y u t  không hoàn l i ­ ph i đ t ít nh tố ỗ ợ ế ố ạ ả ạ ấ  25%. Thành t  h  tr  càng cao càng thu n l i cho nố ỗ ợ ậ ợ ước h  tr  Ch  tiêu này đỗ ợ ỉ ượ  cxác đ nh d a trên t  h p các y u t : lãi su t, th i gian ân h n, th i h n cho vay, sị ự ổ ợ ế ố ấ ờ ạ ờ ạ ố 

l n tr  n  trong năm và t  l  chi t kh u.ầ ả ợ ỷ ệ ế ấ  

1.3 Phân lo i ạ

1.3.1 Phân lo i theo cách th c hoàn tr  ODA: ạ ứ ả

1.3.1.1 Vi n tr  không hoàn l i ệ ợ ạ

       Vi n tr  không hoàn l i là lo i ODA mà bên nệ ợ ạ ạ ước nh n không ph i hoànậ ả  

l i, ngu n v n này nh m đ  th c hi n các d  án   nạ ồ ố ằ ể ự ệ ự ở ước nh n v n ODA, theoậ ố  

s  tho  thu n trự ả ậ ước gi a các bên. Có th  xem vi n tr  không hoàn l i nh  m tữ ể ệ ợ ạ ư ộ  ngu n thu ngân sách c a nhà nồ ủ ước, được c p phát l i theo nhu c u phát tri nấ ạ ầ ể  kinh t  xã h i c a đ t nế ộ ủ ấ ước

Vi n tr  không hoàn l i chi m 25% t ng s  ODA trên th  gi i và đệ ợ ạ ế ổ ố ế ớ ượ  c

u tiên cho nh ng d  án v  các lãnh v c nh  y t , dân s , giáo d c, môi

trường

1.3.1.2 Vi n tr  có hoàn l i (còn g i là tín d ng  u đãi, có y u t  không hoàn l i ệ ợ ạ ọ ụ ư ế ố ạ   chi m ít nh t 25% giá tr  kho n vay) ế ấ ị ả

Tín d ng  u đãi là v n ODA v i m t lãi su t  u đãi và m t th i gian trụ ư ố ớ ộ ấ ư ộ ờ ả 

n  thích h p, nó  chi m m t t  tr ng l n trong t ng s  v n ODA trên th  gi i.ợ ợ ế ộ ỉ ọ ớ ổ ố ố ế ớ  

Nó không được dùng cho m c tiêu xã h i, môi trụ ộ ường mà thường được dùng cho các d  án v  c  s  h  t ng thu c các lãnh v c giao thông v n t i, nôngự ề ơ ở ạ ầ ộ ự ậ ả  nghi p, th y l i, năng lệ ủ ợ ượng làm n n t ng v ng ch c cho  n đ nh và tăngề ả ữ ắ ổ ị  

trưởng kinh t  Các đi u ki n  u đãi bao g m:ế ề ệ ư ồ

H  tr  c  b n là nh ng ngu n l c đỗ ợ ơ ả ữ ồ ự ược cung c p đ  đ u t  xây d ngấ ể ầ ư ự  

c  s  h  t ng kinh t  ­ xã h i và môi trơ ở ạ ầ ế ộ ường. Đây thường là nh ng kho n choữ ả  vay  u đãi.ư

1.3.3 Phân lo i theo đi u ki n ạ ề ệ

ho c công ty c a các nặ ủ ước thành viên (đ i v i vi n tr  đa phố ớ ệ ợ ương)

­ Ràng bu c b i m c đích s  d ng: Nghĩa là nộ ở ụ ử ụ ước nh n vi n tr  chậ ệ ợ ỉ 

được cung c p ngu n v n ODA v i đi u ki n là ph i s  d ng ngu n v n nàyấ ồ ố ớ ề ệ ả ử ụ ồ ố  cho nh ng lĩnh v c nh t đ nh hay nh ng d  án c  th ữ ự ấ ị ữ ự ụ ể

      1.3.3.3. ODA ràng bu c m t ph n:  ộ ộ ầ

Nước nh n vi n tr  ph i dành m t ph n ODA chi   nậ ệ ợ ả ộ ầ ở ước vi n tr  (nhệ ợ ư mua s m hàng hoá hay s  d ng các d ch v  c a nắ ử ụ ị ụ ủ ước cung c p ODA), ph nấ ầ  còn l i có th  chi   b t c  đâu.ạ ể ở ấ ứ

1.3.4 Phân lo i theo hình th c ạ ứ

1.3.4.1. H  tr  d  án:  ỗ ợ ự

Đây là hình th c ch  y u c a ODA đ  th c hi n các d  án c  th  Nó cóứ ủ ế ủ ể ự ệ ự ụ ể  

th  là h  tr  c  b n ho c h  tr  k  thu t, có th  là cho không ho c cho vay  uể ỗ ợ ơ ả ặ ỗ ợ ỹ ậ ể ặ ư  

đãi.  1.3.4.2. H  tr  phi d  án:  ỗ ợ ự

Là lo i ODA đạ ược nhà tài tr  cung c p trên c  s  t  nguy n. Khi nh nợ ấ ơ ở ự ệ ậ  

th y các v n đ  b c xúc   nấ ấ ề ứ ở ướ ở ạc s  t i, nhà tài tr  yêu c u chính ph  nợ ầ ủ ướ ở c s

t i đạ ược vi n tr  nh m tháo g  nh ng khó khăn đó. Khi đệ ợ ằ ỡ ữ ược chính ph  ch pủ ấ  thu n thì vi c vi n tr  đậ ệ ệ ợ ược ti n hành theo đúng tho  thu n c a hai bên. Lo iế ả ậ ủ ạ  ODA này thường được cung c p kèm theo nh ng đòi h i t  phía chính phấ ữ ỏ ừ ủ 

nước tài tr  Do đó, chính ph  nợ ủ ước này ph i cân nh c k  các đòi h i t  phíaả ắ ỹ ỏ ừ  nhà tài tr  xem có tho  đáng hay không. N u không tho  đáng thì ph i ti nợ ả ế ả ả ế  hành đàm phán nh m dung hoà đi u ki n c a c  hai phía. Lo i ODA nàyằ ề ệ ủ ả ạ  

thường có m c không hoàn l i khá cao, bao g m các lo i hình sau:ứ ạ ồ ạ

­ H  tr  cán cân thanh toán: Trong đó thỗ ợ ường là h  tr  tài chính tr cỗ ợ ự  

ti p (chuy n giao ti n t ) ho c h  tr  hàng hoá, hay h  tr  xu t nh p kh u.ế ể ề ệ ặ ỗ ợ ỗ ợ ấ ậ ẩ  Ngo i t  ho c hàng hoá đạ ệ ặ ược chuy n vào qua hình th c này có th  để ứ ể ược sử 

d ng đ  h  tr  cho ngân sách.ụ ể ỗ ợ

­ H  tr  tr  n : Ngu n ODA cung c p dùng đ  thanh toán nh ng mónỗ ợ ả ợ ồ ấ ể ữ  

n  mà nợ ước nh n vi n tr  đang ph i gánh ch u.ậ ệ ợ ả ị

­ Vi n tr  chệ ợ ương trình: Là kho n ODA dành cho m t m c đích t ngả ộ ụ ổ  quát v i th i gian xác đ nh mà không ph i xác đ nh chính xác nó s  đớ ờ ị ả ị ẽ ược sử 

và so sánh lãi su t vi n tr  v i m c lãi su t tín d ng thấ ệ ợ ớ ứ ấ ụ ương m i. S   u đãi ạ ự ư ở đây là so sánh v i t p quán thớ ậ ương m i qu c t ạ ố ế

S   u đãi còn th  hi n   ch  v n ODA ch  dành riêng cho các nự ư ể ệ ở ỗ ố ỉ ước đang 

và ch m phát tri n, vì m c tiêu phát tri n. Có hai đi u ki n c  b n nh t đ  cácậ ể ụ ể ề ệ ơ ả ấ ể  

nước đang và ch m phát tri n có th  nh n đậ ể ể ậ ược ODA là:

Đi u ki n th  nh t: T ng s n ph m qu c n i( GDP) bình quân đ uề ệ ứ ấ ổ ả ẩ ố ộ ầ  

người th p. Nấ ước có GDP bình quân đ u ngầ ười càng th p thì thấ ường đượ ỷ c t

l  vi n tr  không hoàn l i c a ODA càng l n và kh  năng vay v i lãi su t th pệ ệ ợ ạ ủ ớ ả ớ ấ ấ  

và th i h n  u đãi càng l n.ờ ạ ư ớ

Đi u ki n th  hai: M c tiêu s  d ng v n ODA c a các nề ệ ứ ụ ử ụ ố ủ ước này ph iả  phù h p v i chính sách và phợ ớ ương hướng  u tiên xem xét trong m i quan hư ố ệ 

gi a bên c p và bên nh n ODA. Thông thữ ấ ậ ường các nước cung c p ODA đ u cóấ ề  

nh ng chính sách và  u tiên riêng c a mình, t p trung vào m t s  lĩnh v c màữ ư ủ ậ ộ ố ự  

h  quan tâm hay có kh  năng k  thu t và t  v n. Đ ng th i, đ i tọ ả ỹ ậ ư ấ ồ ờ ố ượng  u tiênư  

c a các nủ ước cung c p ODA cũng có th  thay đ i theo t ng giai đo n c  th ấ ể ổ ừ ạ ụ ể  

Vì v y, n m b t đậ ắ ắ ược xu hướng  u tiên và ti m năng c a các nư ề ủ ước, các tổ 

ch c cung c p ODA là r t c n thi t.ứ ấ ấ ầ ế

V  th c ch t, ODA là s  chuy n giao có hoàn l i ho c không hoàn l iề ự ấ ự ể ạ ặ ạ  trong nh ng đi u ki n nh t đ nh m t ph n t ng s n ph m qu c dân t  cácữ ề ệ ấ ị ộ ầ ổ ả ẩ ố ừ  

nước phát tri n sang các nể ước đang phát tri n. Do v y, ODA r t nh y c m vể ậ ấ ạ ả ề 

m t xã h i và ch u s  đi u ch nh c a d  lu n xã h i t  phía nặ ộ ị ự ề ỉ ủ ư ậ ộ ừ ước cung c pấ  cũng nh  t  phía nư ừ ước ti p nh n ODA. Và quan tr ng ODA là ngu n v n cóế ậ ọ ồ ố  

kh  năng gây n ả ợ

1.4.2 V n ODA mang tính ràng bu c ố ộ

ODA có th  ràng bu c ( ho c ràng bu c m t ph n ho c không ràngể ộ ặ ộ ộ ầ ặ  

bu c) nộ ước nh n v  đ a đi m chi tiêu. Ngoài ra m i nậ ề ị ể ỗ ước cung c p vi n trấ ệ ợ cũng đ u có nh ng ràng bu c khác và nhi u khi các ràng bu c này r t ch t chề ữ ộ ề ộ ấ ặ ẽ 

đ i v i nố ớ ước nh n. Ví d , Nh t B n quy đ nh v n ODA c a Nh t đ u đậ ụ ậ ả ị ố ủ ậ ề ượ  c

th c hi n b ng đ ng Yên Nh t.ự ệ ằ ồ ậ

V n ODA mang y u t  chính tr : Các nố ế ố ị ước vi n tr  nói chung đ u khôngệ ợ ề  quên dành đượ ợc l i ích cho mình v a gây  nh hừ ả ưởng chính tr  v a th c hi nị ừ ự ệ  

xu t kh u hàng hoá và d ch v  t  v n vào nấ ẩ ị ụ ư ấ ước ti p nh n vi n tr  Ch ngế ậ ệ ợ ẳ  

h n, B , Đ c và Đan M ch yêu c u kho ng 50% vi n tr  ph i mua hàng hoáạ ỉ ứ ạ ầ ả ệ ợ ả  

d ch v  c a nị ụ ủ ước mình. Canada yêu c u t i 65%.ầ ớ

1.4.3 ODA do chính n ướ c nh n vi n tr  qu n lý và s  d ng nh ng luôn có ậ ệ ợ ả ử ụ ư  

s  giám sát t  phái nhà tài tr , tuy nhiên s  giám sát này không tr c ti p.  ự ừ ợ ự ự ế

Chính vì nguyên nhân này mà ODA đôi khi s  d ng kém ho c không hi uử ụ ặ ệ  

qu  n u nh  nả ế ư ước ti p nh n ODA thi u ho c ch a nh n th c  đế ậ ế ặ ư ậ ứ ược trách nhi m c a mình trong vi c qu  lý và s  d ng ngu n vi n tr  này sao cho hi uệ ủ ệ ả ử ụ ồ ệ ợ ệ  

qu  H n n a, cùng v i s   u đãi t  ngu n vi n tr  này nh  vi c vay  u đãiả ơ ữ ớ ự ư ừ ồ ệ ợ ư ệ ư  

v i lãi su t th p ch  băng 1/10 so v i v n vay thông thớ ấ ấ ỉ ớ ố ường và m t ph n choộ ầ  không, th i gian tr  n  dài g m c  th i gian ân h n. Đi u ki n  u đãi này đãờ ả ợ ồ ả ờ ạ ề ệ ư  

d n đ n m t s  ngẫ ế ộ ố ười có t  tư ưởng xem nh  hi u qu  s  d ng ODA v i tẹ ệ ả ử ụ ớ ư cách là kho n vay c n ph i tr  n ả ầ ả ả ợ

1.4.4 ODA là m t giao d ch qu c t ộ ị ố ế

Th  hi n   ch  hai bên tham gia giao d ch này không có cùng qu c t ch.ể ệ ở ỗ ị ố ị  Bên cung c p thấ ường là các nước phát tri n hay các t  ch c phi chính ph  Bênể ổ ứ ủ  

ti p nh n thế ậ ường là các nước đang phát tri n hay các nể ước g p khó khăn vặ ề ngu n l c trong vi c gi i quy t các v n đ  xã h i, kinh t  hay môi trồ ự ệ ả ế ấ ề ộ ế ường

­ ODA thường  được th c hi n qua hai kênh giao d ch là kênh songự ệ ị  

phương và kênh đa phương. Kênh song phương, qu c gia tài tr  cung c p ODAố ợ ấ  

tr c ti p cho chính ph  qu c gia đự ế ủ ố ược tài tr  Kênh đa phợ ương, các t  ch cổ ứ  

qu c t  ho t đ ng nh  các kho n đóng góp c a nhi u nố ế ạ ộ ờ ả ủ ề ước thành viên cung 

c p ODA cho qu c gia đấ ố ược vi n tr  Đ i v i các nệ ợ ố ớ ước thành viên thì đây là cách cung c p ODA gián ti p.ấ ế

­ ODA là m t giao d ch chính th c. Tính chính th c c a nó độ ị ứ ứ ủ ược th  hi nể ệ  

 ch  giá tr  c a ngu n ODA là bao nhiêu, m c đích s  d ng là gì ph i đ c s

ch p thu n và phê chu n c a chính ph  qu c gia ti p nh n. S  đ ng ý ti pấ ậ ẩ ủ ủ ố ế ậ ự ồ ế  

nh n đó đậ ược th  hi n b ng văn b n, hi p đ nh, đi u ể ệ ằ ả ệ ị ề ước qu c t  ký k t v iố ế ế ớ  nhà tài tr ợ

      1.5 Ý nghĩa c a ODA ủ

      1.5.1 V i n ớ ướ c ti p nh n ( các n ế ậ ướ c đang phát tri n) ể

Ngu n v n ODA đồ ố ược đánh giá là ngu n ngo i l c quan tr ng giúp cácồ ạ ự ọ  

nước đang phát tri n th c hi n các chi n lể ự ệ ế ược phát tri n KT­XH c a mình. Vaiể ủ  trò c a ODA th  hi n trên các giác đ  c  b n nh :ủ ể ệ ộ ơ ả ư

­ ODA là ngu n v n b  sung giúp cho các nồ ố ổ ước nghèo đ m b o chi đ uả ả ầ  

t  phát tri n, gi m gánh n ng cho ngân sách nhà nư ể ả ặ ước. V n ODA v i đ c tínhố ớ ặ  

u vi t là th i h n cho vay dài th ng là 10 ­ 30 năm, lãi su t th p kho ng t

0,25% đ n 2%/năm. Ch  có ngu n v n l n v i đi u ki n cho vay  u đãi nhế ỉ ồ ố ớ ớ ề ệ ư ư 

v y Chính ph  các nậ ủ ước ĐPT m i có th  t p trung đ u t  cho các d  án xâyớ ể ậ ầ ư ự  

d ng c  s  h  t ng kinh t  nh  đự ơ ở ạ ầ ế ư ường sá, đi n, nệ ước, thu  l i và các h  t ngỷ ợ ạ ầ  

xã h i nh  giáo d c, y t  Nh ng c  s  h  t ng KTXH độ ư ụ ế ữ ơ ở ạ ầ ược xây d ng m iự ớ  

ho c c i t o nh  ngu n v n ODA là đi u ki n quan tr ng thúc đ y tăngặ ả ạ ờ ồ ố ề ệ ọ ẩ  

trưởng n n kinh t  c a các nề ế ủ ước nghèo. Theo tính toán c a các chuyên gia c aủ ủ  

WB, đ i v i các nố ớ ước ĐPT có th  ch  và chính sách t t, khi ODA tăng lên 1%ể ế ố  GDP thì t c đ  tăng trố ộ ưởng tăng thêm 0,5%

­  ODA  giúp   các  nước   ĐPT  phát  tri n  ngu n  nhân  l c,   b o  v   môiể ồ ự ả ệ  

trường. M t lộ ượng ODA l n đớ ược các nhà tài tr  và các nợ ước ti p nh n  u tiênế ậ ư  dành cho đ u t  phát tri n giáo d c, đào t o, nh m nâng cao ch t lầ ư ể ụ ạ ằ ấ ượng và 

hi u qu  c a lĩnh v c này, tăng cệ ả ủ ự ường m t bộ ước c  s  v t ch t k  thu t choơ ở ậ ấ ỹ ậ  

vi c d y và h c c a các nệ ạ ọ ủ ước ĐPT. Bên c nh đó, m t lạ ộ ượng ODA khá l nớ  cũng được dành cho các chương trình h  tr  lĩnh v c y t , đ m b o s c khoỗ ợ ự ế ả ả ứ ẻ 

c ng đ ng. Nh  có s  tài tr  c a c ng đ ng qu c t , các nộ ồ ờ ự ợ ủ ộ ồ ố ế ước ĐPT đã gia tăng đáng k  ch  s  phát tri n con ngể ỉ ố ể ườ ủi c a qu c gia mình. ố

­ ODA giúp các nước ĐPT xoá đói, gi m nghèo. Xoá đói nghèo là m tả ộ  trong nh ng tôn ch  đ u tiên đữ ỉ ầ ược các nhà tài tr  qu c t  đ a ra khi hình thànhợ ố ế ư  

phương th c h  tr  phát tri n chính th c. M c tiêu này bi u hi n tính nhân đ oứ ỗ ợ ể ứ ụ ể ệ ạ  

c a ODA. Trong b i c nh s  d ng có hi u qu , tăng ODA m t lủ ố ả ử ụ ệ ả ộ ượng b ng 1%ằ  GDP s  làm gi m 1% nghèo kh , và gi m 0,9% t  l  t  vong   tr  s  sinh. Vàẽ ả ổ ả ỷ ệ ỷ ở ẻ ơ  

n u nh  các nế ư ước gi u tăng 10 t  USD vi n tr  h ng năm s  c u đầ ỷ ệ ợ ằ ẽ ứ ược 25 tri u ngệ ười thoát kh i c nh đói nghèo. ỏ ả

­ ODA là ngu n b  sung ngo i t  và làm lành m nh cán cân thanh toánồ ổ ạ ệ ạ  

qu c t  c a các nố ế ủ ước ĐPT. Đa ph n các nầ ước ĐPT r i vào tình tr ng thâm h tơ ạ ụ  cán cân vãng lai, gây b t l i cho cán cân thanh toán qu c t  c a các qu c giaấ ợ ố ế ủ ố  này. ODA, đ c bi t các kho n tr  giúp c a IMF có ch c năng làm lành m nhặ ệ ả ợ ủ ứ ạ  hoá cán cân vãng lai cho các nước ti p nh n, t  đó  n đ nh đ ng b n t ế ậ ừ ổ ị ồ ả ệ

­ ODA được s  d ng có hi u qu  s  tr  thành ngu n l c b  sung choử ụ ệ ả ẽ ở ồ ự ổ  

đ u t  t  nhân.   nh ng qu c gia có c  ch  qu n lý kinh t  t t, ODA đóng vaiầ ư ư Ở ữ ố ơ ế ả ế ố  trò nh  nam châm “hút” đ u t  t  nhân theo t  l  x p x  2 USD trên 1 USDư ầ ư ư ỷ ệ ấ ỉ  

vi n tr  Đ i v i nh ng nệ ợ ố ớ ữ ước đang trong ti n trình c i cách th  ch , ODA cònế ả ể ế  góp ph n c ng c  ni m tin c a khu v c t  nhân vào công cu c đ i m i c aầ ủ ố ề ủ ự ư ộ ổ ớ ủ  Chính ph  Tuy nhiên, không ph i lúc nào ODA cũng phát huy tác d ng đ i v iủ ả ụ ố ớ  

đ u t  t  nhân.   nh ng n n kinh t  có môi trầ ư ư Ở ữ ề ế ường b  bóp méo nghiêm tr ngị ọ  thì vi n tr  không nh ng không b  sung mà còn “lo i tr ” đ u t  t  nhân. Đi uệ ợ ữ ổ ạ ừ ầ ư ư ề  này gi i thích t i sao các nả ạ ước ĐPT m c n  nhi u, m c dù nh n đắ ợ ề ặ ậ ược m tộ  

lượng ODA l n c a c ng đ ng qu c t  song l i không ho c ti p nh n đớ ủ ộ ồ ố ế ạ ặ ế ậ ượ  c

r t ít v n FDI.ấ ố

­ ODA giúp các nước ĐPT tăng cường năng l c và th  ch  thông qua cácự ể ế  

chương trình, d  án h  tr  công cu c c i cách pháp lu t, c i cách hành chính vàự ỗ ợ ộ ả ậ ả  xây d ng chính sách qu n lý kinh t  phù h p v i thông l  qu c t ự ả ế ợ ớ ệ ố ế

1.5.2 V i n ớ ướ c tài tr ợ

Các nước giàu khi vi n tr  ODA đ u g n v i nh ng l i ích và chi nệ ợ ề ắ ớ ữ ợ ế  

lược nh  m  r ng th  trư ở ộ ị ường, m  r ng h p tác có l i cho h , đ m b o m cở ộ ợ ợ ọ ả ả ụ  tiêu v  an ninh ­ qu c phòng hay theo đu i m c tiêu chính tr  Vì v y, h  đ uề ố ổ ụ ị ậ ọ ề  

có chính sách riêng hướng vào m t s  lĩnh v c mà h  quan tâm hay h  có l iộ ố ự ọ ọ ợ  

th  (nh ng m c tiêu  u tiên này thay đ i cùng v i tình hình phát tri n kinh t  ­ế ữ ụ ư ổ ớ ể ế  chính tr  ­ xã h i trong nị ộ ước, khu v c và trên th  gi i).Ví d :ự ế ớ ụ

­ V  kinh t , nề ế ước ti p nh n ODA ph i ch p nh n d  b  d n hàng ràoế ậ ả ấ ậ ỡ ỏ ầ  thu  quan b o h  các ngành công nghi p non tr  và b ng thu  xu t nh p kh uế ả ộ ệ ẻ ả ế ấ ậ ẩ  hàng hoá c a nủ ước tài tr  Nợ ước ti p nh n ODA cũng đế ậ ược yêu c u t ng bầ ừ ướ  c

m  c a th  trở ử ị ường b o h  cho nh ng danh m c hàng hoá m i c a nả ộ ữ ụ ớ ủ ước tài tr ;ợ  yêu c u có nh ng  u đãi đ i v i các nhà đ u t  tr c ti p nầ ữ ư ố ớ ầ ư ự ế ước ngoài nh  choư  phép h  đ u t  vào nh ng lĩnh v c h n ch , có kh  năng sinh l i cao.ọ ầ ư ữ ự ạ ế ả ờ

­ Ngu n v n vi n tr  ODA còn đồ ố ệ ợ ược g n v i các đi u kho n m u d chắ ớ ề ả ậ ị  

đ c bi t nh p kh u t i đa các s n ph m c a nặ ệ ậ ẩ ố ả ẩ ủ ước tài tr  C  th  là nợ ụ ể ước c pấ  ODA bu c nộ ước ti p nh n ODA ph i ch p nh n m t kho n ODA là hàng hoá,ế ậ ả ấ ậ ộ ả  

d ch v  do h  s n xu t.ị ụ ọ ả ấ

­ Vi c cung c p ODA giúp các nệ ấ ước tài tr  m  r ng m i quan h  h pợ ở ộ ố ệ ợ  tác, ngo i giao và t o đạ ạ ược v  th  v ng ch c c a mình trên th  gi i.ị ế ữ ắ ủ ế ớ

Cho đ n nay, m c dù b i c nh qu c t  đã có nhi u bi n đ i, song m cế ặ ố ả ố ế ề ế ổ ụ  tiêu và l i ích c a các nợ ủ ước c p v n theo đu i h u nh  không thay đ i so v iấ ố ổ ầ ư ổ ớ  

trước đây: t p trung cho an ninh c a h  th ng TBCN, tuyên truy n dân chậ ủ ệ ố ề ủ 

ki u phể ương tây, trói bu c s  phát tri n kinh t  c a các qu c gia ph  thu c thộ ự ể ế ủ ố ụ ộ ế 

gi i th  ba vào trong m t tr t t  t  do mà các trung tâm t  b n đã s p đ tớ ứ ộ ậ ự ự ự ả ắ ặ  khuy n khích t  do hoá kinh t  đ  m  đế ự ế ể ở ường cho t  b n nư ả ước ngoài tràn vào

1.6 Khái ni m JICA ệ

JICA là ch  vi t t t c a Văn phòng H p tác qu c t  Nh t B n (Theữ ế ắ ủ ợ ố ế ậ ả  Japan International Cooperation Agency). JICA là c  quan tri n khai vi n trơ ể ệ ợ phát tri n chính th c (ODA) c a Nh t B n cho các d  án h p tác mang tính kể ứ ủ ậ ả ự ợ ỹ thu t, h p tác v n vay và vi n tr  không hoàn l i . M c tiêu c a JICA là đóngậ ợ ố ệ ợ ạ ụ ủ  góp m t ph n vào vi c tái thi t các nộ ầ ệ ế ước đang phát tri n, hể ướng t i vi c có thớ ệ ể 

đ c l p gi i quy t nh ng v n đ  kinh t  ­ xã h i c a riêng m i nộ ậ ả ế ữ ấ ề ế ộ ủ ỗ ước. Do đó, JICA đ t tr ng tâm hành đ ng vào vi c chia s  các kinh nghi m và ki n th cặ ọ ộ ệ ẻ ệ ế ứ  

c a Nh t B n v i các nủ ậ ả ớ ước đang phát tri n. JICA hi n có đ i di n t i h n 100ể ệ ạ ệ ạ ơ  

nước trên th  gi i và đang m  r ng ho t đ ng t i h n 160 qu c gia và vùngế ớ ở ộ ạ ộ ạ ơ ố  lãnh th ổ

JICA có ngu n g c t  “T  ch c H p tác Qu c t ” đồ ố ừ ổ ứ ợ ố ế ược thành l p tậ ừ năm 1974. V i t  cách là m t trong nh ng c  quan th c hi n ODA c a Chínhớ ư ộ ữ ơ ự ệ ủ  

Ph  Nh t B n, c  quan h p tác Qu c t  Nh t B n (g i t t là JICA) ch u tráchủ ậ ả ơ ợ ố ế ậ ả ọ ắ ị  nhi m th c hi n ph n h p tác k  thu t. T  tháng 10 năm 2003, JICA chuy nệ ự ệ ầ ợ ỹ ậ ừ ể  thành m t C  quan hành chính đ c l p. V i m c đích giúp cho các nộ ơ ộ ậ ớ ụ ước đang phát tri n có th  phát tri n kinh t  xã h i m t cách t  l c và b n v ng, JICA đãể ể ể ế ộ ộ ự ự ề ữ  

th c hi n các ho t đ ng h p tác ch  y u là đào t o ngu n nhân l c ph c vự ệ ạ ộ ợ ủ ế ạ ồ ự ụ ụ cho công cu c xây d ng đ t nộ ự ấ ước

T  tháng 10/2008, ph n h p tác v n vay c a JBIC (Ngân hàng h p tácừ ầ ợ ố ủ ợ  

Qu c t  Nh t B n) đố ế ậ ả ược h p nh t vào JICA, theo đó JICA m i đợ ấ ớ ược hình thành. JICA m i th c hi n c  3 hình th c vi n tr  ODA: H p tác k  thu t,ớ ự ệ ả ứ ệ ợ ợ ỹ ậ  

H p tác v n vay và Vi n tr  không hoàn l i. Vì v y, các ho t đ ng vi n tr  sợ ố ệ ợ ạ ậ ạ ộ ệ ợ ẽ 

được ti n hành hi u qu  h n t  xây d ng c  s  h  t ng v i quy mô l n t iế ệ ả ơ ừ ự ơ ở ạ ầ ớ ớ ớ  

h p tác k  thu t c p c  s  t i c ng đ ng phù h p v i nhu c u đa d ng c a cácợ ỹ ậ ấ ơ ở ạ ộ ồ ợ ớ ầ ạ ủ  

 ­Tăng cường h p tác qu c t  c a Nh t B n.ợ ố ế ủ ậ ả

 *  Nguyên t c ho t đ ng ắ ạ ộ

JICA áp d ng 3 nguyên t c sau trong các ho t đ ng vi n tr  c a mình đụ ắ ạ ộ ệ ợ ủ ể 

ti n hành c i cách các ho t đ ng t i nế ả ạ ộ ạ ước nh n vi n tr  và th c hi n h p tácậ ệ ợ ự ệ ợ  

qu c t  m t cách toàn di n v i ch t lố ế ộ ệ ớ ấ ượng cao: 

­Speed­up: Đ y nhanh h p tác vi n tr  t  khâu chu n b  đ n khi th cẩ ợ ệ ợ ừ ẩ ị ế ự  

hi nệ

­Scale­up: M  r ng quy mô vi n trở ộ ệ ợ

­Spread­out: Nhân r ng các k t qu  vi n trộ ế ả ệ ợ

II. Tình hình vi n tr  ODA c a Nh t B nệ ợ ủ ậ ả

2.1 Quá trình phát tri n c a JICA t i Vi t Nam ể ủ ạ ệ

1992 JICA b t đ u các ho t đ ng h p tác t i Viêt Nam b ng vi c cắ ầ ạ ộ ợ ạ ̣ ằ ệ ử 

chuyên gia Nh t B n sang Vi t Nam và ti p nh n h c viên điậ ả ệ ế ậ ọ  đào t o t i Nh t B nạ ạ ậ ả

1994 Ky kêt Công hàm vê C  Tình nguy n viên H p tac Hai ngoaí ́ ̀ ử ệ ợ ́ ̉ ̣  

Nh t B nậ ả

1995 Chính  th c  thành  lâp  Văn  phong  JICA  Viêt  Nam  tai  Ha  Nôiứ ̣ ̀ ̣ ̣ ̀ ̣

B t đ u c  Tình nguy n viên H p tac Hai ngoai Nh t B nắ ầ ử ệ ợ ́ ̉ ̣ ậ ả1998

c a Vi t Nam. T ng s  v n cam k t m i năm tài khoá tăng d n, v i 95,1 t  Yênủ ệ ổ ố ố ế ỗ ầ ớ ỉ  năm 2006; 97,9 t  Yên năm 2007; 83,2 t  Yên năm 2008 và đ t g n ngỉ ỉ ạ ầ ưỡng 100 tỉ Yên m i năm. Năm 2009 s  v n cam k t đ t m c k  l c 145,6 t  Yên bao g m cỗ ố ố ế ạ ứ ỉ ụ ỉ ồ ả kinh phí h  tr  đ i phó v i kh ng ho ng kinh t  th  gi i (500 tri u USD); cu iỗ ợ ố ớ ủ ả ế ế ớ ệ ố  năm 2010 s  v n cam k t là 86,6 t  Yên, đ a t ng s  v n cam k t lên đ n 1.566,1 tố ố ế ỉ ư ổ ố ố ế ế ỉ Yên (cu i năm 2010). Bên c nh đó, t ng m c gi i ngân là 79,2 t  Yên năm 2007;ố ạ ổ ứ ả ỉ  71,8 t  Yên năm 2008; 121,4 t  Yên năm 2009; 84,1 t  Yên năm 2010. Các ngành chỉ ỉ ỉ ủ 

y u trong các lĩnh v c nh n vi n tr  là các ngành phát tri n c  s  h  t ng g m chế ự ậ ệ ợ ể ơ ở ạ ầ ồ ủ 

y u là giao thông v n t i và đi n l c (chi m kho ng 40% và 30% trong t ng sế ậ ả ệ ự ế ả ổ ố 

v n cam k t). Thành tích h  tr  trong m i ngành c  th  nh  sau:ố ế ỗ ợ ỗ ụ ể ư

­ Giao thông v n t i ậ ả

Trong ngành giao thông v n t i, su t th p k  90, JICA đã b t đ u h  trậ ả ố ậ ỉ ắ ầ ỗ ợ 

b ng vi c c i t o, xây d ng các tuy n đằ ệ ả ạ ự ế ường liên t nh   mi n B c n i v i Hà N iỉ ở ề ắ ố ớ ộ  – H i Phòng – H  Long và các c u (C u Bãi Cháy   H  Long, c u Bính   H iả ạ ầ ầ ở ạ ầ ở ả  Phòng), m  r ng các c ng (C ng H i Phòng và C ng Cái Lân), nâng c p Qu c l  1ở ộ ả ả ả ả ấ ố ộ  

n i li n B c – Nam, c i t o c u đố ề ắ ả ạ ầ ường s t tuy n Hà N i – TP. H  Chí Minh, ti pắ ế ộ ồ ế  

đó là xây d ng đự ường h m H i Vân và c i t o c ng Tiên Sa   Đà N ng.ầ ả ả ạ ả ở ẵ

T  nh ng năm 2000, sau khi hoàn thành xây d ng nhà ga hành khách c aừ ữ ự ủ  Sân bay qu c t  Tân S n Nh t b ng v n vay ODA, JICA đã b t đ u h  tr  nh ngố ế ơ ấ ằ ố ắ ầ ỗ ợ ữ  công trình nh : xây d ng nhà ga sân bay N i Bài; phát tri n c ng Cái Mép Th  V iư ự ộ ể ả ị ả  – c ng đ u m i c a mi n Nam; xây d ng c ng nả ầ ố ủ ề ự ả ước sâu đ u tiên   phía B c –ầ ở ắ  

c ng L ch Huy n; xây d ng đả ạ ệ ự ường b  cao t c B c Nam (đo n TP.H  Chí Minh –ộ ố ắ ạ ồ  

D u Giây; B n L c – Long Thành; Đà N ng – Qu ng Ngãi),… và giúp đ  th cầ ế ứ ẵ ả ỡ ự  

hi n nhi u d  án khácệ ề ự

­ Ngành đi n ệ

JICA đã h  tr  xây d ng nhi u nhà máy đi n quan tr ng nh m đáp  ngỗ ợ ự ề ệ ọ ằ ứ  nhu c u tăng m nh v  đi n do phát tri n kinh t  Đó là các nhà máy s  d ng tàiầ ạ ề ệ ể ế ử ụ  nguyên than đá phong phú t i mi n B c (Nhà máy nhi t đi n Ph  L i), các nhàạ ề ắ ệ ệ ả ạ  máy s  d ng năng lử ụ ượng nước và khí đ t t  nhiên ngoài kh i t i mi n Trung vàố ự ơ ạ ề  

mi n Nam (Thu  đi n Hàm Thu n Đa Mi, Thu  đi n Đ i Ninh, Nhi t đi n Phúề ỷ ệ ậ ỷ ệ ạ ệ ệ  

M , Nhi t đi n Ô Môn). T i Nhà máy nhi t đi n Phú M , sau khi xây d ng xongỹ ệ ệ ạ ệ ệ ỹ ự  Phú M  1 b ng v n vay ODA, Phú M  2 và 3 đã đỹ ằ ố ỹ ược th c hi n dự ệ ướ ại d ng IPP (đ n v  mua bán đi n đ c l p) có s  tham gia c a doanh nghi p Nh t B n. Đây làơ ị ệ ộ ậ ự ủ ệ ậ ả  công trình đi n hình v  s  k t h p gi a nhà nể ề ự ế ợ ữ ước và t  nhân trong xây d ng hư ự ệ 

th ng truy n t i đi n b ng v n vay ODA. Ti p theo giai đo n 1 xây d ng nhà máyố ề ả ệ ằ ố ế ạ ự  nhi t đi n Nghi S n   mi n B c b ng ngu n v n vay ODA, giai đo n 2 d  đ nhệ ệ ơ ở ề ắ ằ ồ ố ạ ự ị  

s  th c hi n theo mô hình IPP.ẽ ự ệ

­ Giao thông đô th , c i thi n môi tr ị ả ệ ườ ng

Đ  c i thi n tình tr ng ùn t c giao thông t i Hà N i, JICA đã s  d ngể ả ệ ạ ắ ạ ộ ử ụ  

v n vay ODA m  r ng các tuy n đố ở ộ ế ường chính trong thành ph , chuy n các nút giaoố ể  thông ùn t c nghiêm tr ng thành giao c t khác m c. Bên c nh đó, đ  hình thành cácắ ọ ắ ứ ạ ể  tuy n vành đai, c u Nh t Tân (c u h u ngh  Vi t – Nh t) đã đế ầ ậ ầ ữ ị ệ ậ ược b t đ u xâyắ ầ  

d ng ti p sau xây d ng c u Thanh Trì qua sông H ng. T i TP. H  Chí Minh, JICAự ế ự ầ ồ ạ ồ  

đã h  tr  v n vay ODA đ  xây d ng Đ i l  Đông Tây, tr c đỗ ợ ố ể ự ạ ộ ụ ường xuyên tâm thành 

ph , nh m phát tri n l i đô th  và c i thi n tình hình giao thông. H n n a, v i m cố ằ ể ạ ị ả ệ ơ ữ ớ ụ  đích c i thi n tri t đ  tình hình giao thông đô th , JICA đã b t đ u kh i đ ng d  ánả ệ ệ ể ị ắ ầ ở ộ ự  xây d ng đự ường s t đô th  trên cao (tuy n s  1) và tàu đi n ng m cho Hà N iắ ị ế ố ệ ầ ộ  (tuy n s  2) cũng nh  tàu đi n ng m cho TP.H  Chí Minh (tuy n s  1).ế ố ư ệ ầ ồ ế ố

T i các đô th , do năng l c thoát nạ ị ự ước y u nên đã phát sinh v n đ  ng pế ấ ề ậ  

l t và môi trụ ường xu ng c p, đ  c i thi n tình tr ng này, JICA đã th c hi n các dố ấ ể ả ệ ạ ự ệ ự 

án c i thi n môi trả ệ ường nước và h  th ng thoát nệ ố ước cho Hà N i và TP.H  Chíộ ồ  Minh. Các d  án này đ u đã hoàn thành giai đo n 1 và b t đ u giai đo n 2. Ngoàiự ề ạ ắ ầ ạ  

ra, các d  án tự ương t  cũng đã b t đ u t i H i Phòng, Hu  và Bình Dự ắ ầ ạ ả ế ương

­C  s  h  t ng nông thôn, h  tr  doanh nghi p v a và nh ơ ở ạ ầ ỗ ợ ệ ừ ỏ

K  t  năm 1993, JICA đã h  tr  c i t o để ừ ỗ ợ ả ạ ường b , c p nộ ấ ước và c pấ  

đi n cho các khu v c nông thôn và sau đó liên t c cung c p tín d ng chuyên ngànhệ ự ụ ấ ụ  

nh m đáp  ng nhu c u đa d ng v  c  s  h  t ng nông thôn g m h  th ng tằ ứ ầ ạ ề ơ ở ạ ầ ồ ệ ố ướ  itiêu quy mô nh , tr ng r ng,… giúp c i thi n c  s  h  t ng nông thôn c a các t nh,ỏ ồ ừ ả ệ ơ ở ạ ầ ủ ỉ  đóng góp vào s  phát tri n kinh t  cũng nh  c i thi n đi u ki n s ng c a các đ aự ể ế ư ả ệ ề ệ ố ủ ị  

phương

H n n a, t  gi a nh ng năm 1990, nh m thúc đ y phát tri n các ngànhơ ữ ừ ữ ữ ằ ẩ ể  ngh  s n xu t, JICA ti n hành cho vay h  tr  các doanh nghi p v a và nh  thôngề ả ấ ế ỗ ợ ệ ừ ỏ  qua Ngân hàng Nhà nước và các Ngân hàng Thương m i. Ngoài ra, JICA còn h pạ ợ  tác v i các nhà tài tr  nh  Ngân hàng Th  gi i đ  cho vay h  tr  ngân sách ph cớ ợ ư ế ớ ể ỗ ợ ụ  

v  k  ho ch gi m nghèo.ụ ế ạ ả

­Đ m b o ch t l ả ả ấ ượ ng và an toàn công trình

Đ  Vi t Nam tăng cể ệ ường năng l c c nh tranh v  kinh t  và phát tri nự ạ ề ế ể  

b n v ng, lĩnh v c xây d ng c  s  h  t ng nh  giao thông v n t i, đi n l c…đòiề ữ ự ự ơ ở ạ ầ ư ậ ả ệ ự