Luận văn Thạc sĩ Khoa học: Quản lý môi trường mỏ than Mạo Khê, Quảng Ninh

Đề tài “Quản lý môi trường mỏ than Mạo Khê, Quảng Ninh” nhằm đánh giá công tác quản lý môi trường và đề xuất giải pháp định hướng tăng cường năng lực quản lý môi trường trong khu vực mỏ.

Đ I H C QU C GIA HÀ N I Ạ Ọ Ố Ộ

TR ƯỜ NG Đ I H C KHOA H C T  NHIÊN Ạ Ọ Ọ Ự

Đ I H C QU C GIA HÀ N I Ạ Ọ Ố Ộ

TR ƯỜ NG Đ I H C KHOA H C T  NHIÊN Ạ Ọ Ọ Ự

L I C M  N Ờ Ả Ơ

này.

M C L C Ụ Ụ

B NG KÝ HI U CÁC CH  VI T T T Ả Ệ Ữ Ế Ắ

BVMT B o v  môi trả ệ ường

ĐTM Đánh giá tác đ ng môi trộ ường

QLMT Qu n lý môi trả ường

QTMT Quan tr c môi trắ ường

TN&MT Tài nguyên và môi trường

TKV T p đoàn ậ Công nghi p ệ Than – Khoáng s n Vi t ả ệ

NamTVN T ng công ty Than Vi t Namổ ệ

UBND Ủy ban nhân dân

VSMT V  sinh môi trệ ường

DANH M C B NG Ụ Ả

DANH M C HÌNH Ụ

M  Đ U Ở Ầ

1 Tính c p thi t c a đ  tài ấ ế ủ ề

S n xu t than là m t ngành kinh t  quan tr ng   Vi t Nam. V i s n lả ấ ộ ế ọ ở ệ ớ ả ượ  ngkhai thác 40 tri u t n than/năm nh  hi n nay (trong đó có đ n 70% s n lệ ấ ư ệ ế ả ượ  ngthan được khai thác t i vùng m  Qu ng Ninh) và cùng v i nh ng bạ ỏ ả ớ ữ ước ti n vế ượ  t

b c c  v  quy mô khai thác l n ch t lậ ả ề ẫ ấ ượng s n ph m đã đáp  ng ngày càng caoả ẩ ứ  nhu c u s  d ng than trong và ngoài nầ ử ụ ước, đáp  ng nhu c u vi c làm cho hàngứ ầ ệ  

v n ngạ ười lao đ ng, góp ph n tích c c vào s  phát tri n kinh t  xã h i c a khuộ ầ ự ự ể ế ộ ủ  

v c và vùng mi n. Tuy nhiên, vi c khai thác than l i phát sinh nhi u v n đ  tácự ề ệ ạ ề ấ ề  

đ ng tiêu c c t i môi trộ ự ớ ường nh : gây lún đ t, suy thoái nhanh tài nguyên r ng,ư ấ ừ  

b i l ng lòng h , ô nhi m ngu n nồ ắ ồ ễ ồ ước, làm phát sinh nhi u khói b i và ch t th iề ụ ấ ả  

r n…  nh hắ ả ưởng không nh  đ n s c kh e và đ i s ng c a ngỏ ế ứ ỏ ờ ố ủ ười dân và các sinh v t   các khu v c lân c n.ậ ở ự ậ

M  than M o Khê là mỏ ạ ột trong nh ng mữ ỏ được đánh giá là có m c đ   nhứ ộ ả  

hưởng x u t i môi trấ ớ ường. Hàng lo t các gi i pháp b o v  môi trạ ả ả ệ ường đã đượ  c

th c hi n bao g m c  gi i pháp qu n lý và công ngh  nh m kh c ph c nh ngự ệ ồ ả ả ả ệ ằ ắ ụ ữ  

t n t i do s n xu t than gây ra. Tuy nhiên môi trồ ạ ả ấ ường v n b  tàn phá h t s cẫ ị ế ứ  

n ng n  Bên c nh nh ng b t c p v  công ngh  thì công tác qu n lý môi trặ ề ạ ữ ấ ậ ề ệ ả ườ  ngtrong m  than cũng b c l  nhi u thi u sót. ỏ ộ ộ ề ế

T  th c tr ng trên ừ ự ạ chúng tôi th c hi n đ  tài: ự ệ ề “Qu n lý môi trả ường mỏ than M o Khê, Qu ng Ninh”ạ ả  nh m đằ ánh giá công tác qu n lý môi trả ường và đề 

xu t gi i pháp đ nh hấ ả ị ướng tăng cường năng l c qu n lý môi trự ả ường trong khu 

v c m ự ỏ  

2 M c tiêu nghiên c u ụ ứ

Đánh giá công tác qu n lý môi trả ường và đ  xu t gi i pháp đ nh hề ấ ả ị ướng tăng 

cường năng l c qu n lý môi trự ả ường cho m  than M o Khê.ỏ ạ

3 Nhi m v  nghiên c u ệ ụ ứ

T ng quan các nghiên c u, đánh giá công tác qu n lý môi trổ ứ ả ường đ i v iố ớ  

ho t đ ng khai thác than   Vi t Nam và trên th  gi i;ạ ộ ở ệ ế ớ  phân tích, đánh giá hi nệ  

tr ng môi ạ

trường và công tác qu n lý môi trả ường t i m  than M o Khê; ạ ỏ ạ đ  xu t gi i phápề ấ ả  

đ nh hị ướng tăng cường năng l c qu n lý môi trự ả ường cho m  M o Khê.ỏ ạ

4 Ý nghĩa c a đ  tài ủ ề

K t qu  nghiên c u góp ph n làm rõ hi n tr ng môi trế ả ứ ầ ệ ạ ường và tình hình 

th c hi n công tác qu n lý môi trự ệ ả ường vùng m  ph c v  cho vi c áp d ng cácỏ ụ ụ ệ ụ  

phương pháp qu n lý ­ k  thu t b o v  môi trả ỹ ậ ả ệ ường vùng than m t cách hi uộ ệ  

qu ả

Đ a ra các gi i pháp đ nh hư ả ị ướng tăng cường năng l c qu n lý môi trự ả ườ  ng

m  than M o Khê ỏ ạ góp ph n kh c ph c nh ng t n t i, thi u sót trong công tácầ ắ ụ ữ ồ ạ ế  

qu n lý và c i thi n ch t lả ả ệ ấ ượng môi trường, đ ng th i làm tài li u tham kh oồ ờ ệ ả  cho các đ n v  có ho t đ ng khoáng s n và các đ n v  t  v n v  môi trơ ị ạ ộ ả ơ ị ư ấ ề ường

5 C u trúc c a lu n văn ấ ủ ậ

Toàn b  lu n văn độ ậ ược c u trúc thành 3 chấ ương (t ng quan tài li u, đ iổ ệ ố  

tượng và phương pháp nghiên c u, k t qu  nghiên c u và th oứ ế ả ứ ả  lu n), ph n mậ ầ ở 

đ u, ph n k t lu n và ki n ngh , ph n tài li u tham kh o và ph n ph  l c.ầ ầ ế ậ ế ị ầ ệ ả ầ ụ ụ

có ho t đ ng khoáng s n trên đ t ho c liên quan đ n đ t). Hoa K  là nạ ộ ả ấ ặ ế ấ ỳ ước duy 

nh t áp d ng m t cách tuy t đ i và th ng nh t quan đi m này [19]. ấ ụ ộ ệ ố ố ấ ể

Quan ni m th  hai coi “khoáng s n thu c v  Nhà nệ ứ ả ộ ề ước”. Quan đi m nàyể  

được th  hi n b i hai đ c tính: xác nh n quy n s  h u công c ng hay toàn dânể ệ ở ặ ậ ề ở ữ ộ  

mà được đ i di n b i các c  quan chính quy n đ i v i khoáng s n; c  quanạ ệ ở ơ ề ố ớ ả ơ  chính quy n c p phép thông qua các h p đ ng thuê đ  thăm dò, khai thác khoángề ấ ợ ồ ể  

s n hay c p phép cho các nhà đ u t  thăm dò, khai thác khoáng s n. Nhìn chung,ả ấ ầ ư ả  quy n s  h u tài nguyên khoáng s n   h u h t các nề ở ữ ả ở ầ ế ước trên th  gi i đ u thu cế ớ ề ộ  

v  Nhà nề ước

Than nói riêng và các lo i khoáng s n khác nói chung đạ ả ược coi là s   u đãiự ư  

mà thiên nhiên ch  dành cho m t s  qu c gia nh t đ nh tùy theo đi u ki n đ a lý,ỉ ộ ố ố ấ ị ề ệ ị  

đ a ch t. Vì th , nên đ o lu t v  khoáng s n không ph i qu c gia nào cũng có.ị ấ ế ạ ậ ề ả ả ố  

M t s  nộ ố ước có ti m năng khai thác than d i dào nh  Canađa, Úc,   Philippin,ề ồ ư  Chilê, Trung Qu c,  pháp lu t v  khoáng s n r t hoàn thi n và đố ậ ề ả ấ ệ ược chú tr ng,ọ  tuy nhiên m ng môi trả ường th  hi n trong các lu t còn nhi u b t c p:ể ệ ậ ề ấ ậ

Năm 1995 Philippin đã thông qua lu t khai thác khoáng s n m i [12]. Lu tậ ả ớ ậ  Khai khoáng Philippin quy đ nh r ng c  đ t công và đ t t , k  c  đ t r ng đ uị ằ ả ấ ấ ư ể ả ấ ừ ề  

có th  để ược đ a vào khai thác m  Lu t này dư ỏ ậ ường nh  cho phép th c hi n cácư ự ệ  

ho t đ ng khai khoáng trên toàn b  di n tích đ t nạ ộ ộ ệ ấ ước không lo i tr  c  các khuạ ừ ả  

v c đự ược coi là thi t y u v  sinh thái. Tuy nhiên, n u so v i nhi u qu c gia khácế ế ề ế ớ ề ố  thì nh ng đi u kho n v  b o v  và c i thi n môi trữ ề ả ề ả ệ ả ệ ường khi khai khoáng c aủ  Philippin l i khá hoàn ch nh. C  th , Ph n 69 Lu t Khai khoáng quy đ nh t t cạ ỉ ụ ể ầ ậ ị ấ ả các nhà th u đ u ph i th c hi n chầ ề ả ự ệ ương trình b o v  và c i thi n môi trả ệ ả ệ ườ  ngtrong th i h n c a gi y phép hay h p đ ng. Chờ ạ ủ ấ ợ ồ ương trình môi trường ph i làả  

m t ph n trong chộ ầ ương trình ho t đ ng đạ ộ ược trình khi xin ký h p đ ng khaiợ ồ  khoáng. Chương trình này ph i có các đi u kho n, n i dung liên quan đ n ph cả ề ả ộ ế ụ  

h i khu v c khai thác, k  c  bi n pháp tr ng l i r ng, khôi ph c th m th c v t.ồ ự ể ả ệ ồ ạ ừ ụ ả ự ậ  

Ph n 70 c a lu t quy đ nh chi ti t n i dung ĐTM. Tr  th i gian thăm dò, ĐTMầ ủ ậ ị ế ộ ừ ờ  

c n đầ ược trình và duy t trệ ước khi ti n hành ho t đ ng khai thác và ph i bao g mế ạ ộ ả ồ  

h  s  sinh thái hoàn ch nh c a khu v c khai thác. ồ ơ ỉ ủ ự

Đ i v i Chilê, cho đ n t n năm 1994, khung pháp lý v  môi trố ớ ế ậ ề ường v n baoẫ  

g m hàng trăm lu t, s c l nh, quy đ nh đồ ậ ắ ệ ị ược áp d ng không th ng nh t b i cácụ ố ấ ở  

b , ngành khác nhau [12]. Đi u này đã làm n y sinh r t nhi u s  l n l n, khôngộ ề ả ấ ề ự ẫ ộ  

bi t c  quan nào c a Chính ph  đóng vai trò nh  là c  quan ra quy t đ nh cu iế ơ ủ ủ ư ơ ế ị ố  cùng v  các v n đ  môi trề ấ ề ường   Chilê. Tình tr ng này d n đ n vi c m i b  ápở ạ ẫ ế ệ ỗ ộ  

d ng các bi n pháp BVMT khác nhau. B n thân Lu t Khai khoáng c a Chilê hi nụ ệ ả ậ ủ ệ  nay cũng không có các đi u kho n v  môi trề ả ề ường tr  Đi u 17.6 nói r ng b t cừ ề ằ ấ ứ 

ho t đ ng khai khoáng t i các vạ ộ ạ ườn qu c gia, khu b o t n hay di s n thiên nhiênố ả ồ ả  

đ u ph i đề ả ược phép b ng văn b n c a c p th m quy n liên quan. ằ ả ủ ấ ẩ ề

V  các đi u kho n và quy đ nh liên quan đ n môi trề ề ả ị ế ường, Lu t Tài nguyênậ  Trung Qu c ch  có m t s  ít đi u kho n [12]. Tr  Đi u 32 quy đ nh các đ n vố ỉ ộ ố ề ả ừ ề ị ơ ị khai thác c n tuân th  đi u kho n v  BVMT đ  phòng ng a ô nhi m, còn cácầ ủ ề ả ề ể ừ ễ  

đi u kho n môi trề ả ường đ c thù v  khai khoáng nh t là các đi u kho n liên quanặ ề ấ ề ả  

đ n ph c h i khu v c khai thác, qu n lý ch t th i m  đ u không đế ụ ồ ự ả ấ ả ỏ ề ược tìm 

th y trong lu t. Ngoài ra, lu t cũng không yêu c u đ t c c đ  kh c ph c các t nấ ậ ậ ầ ặ ọ ể ắ ụ ổ  

th t môi trấ ường x y ra trong hay sau ho t đ ng khai thác. ả ạ ộ

Theo Lu t Khai khoáng c a Úc,ậ ủ  đ  để ược c p gi y phép thăm dò, ch  đ nấ ấ ủ ơ  

c n cung c p thông tin đ y đ  liên quan đ n các  nh hầ ấ ầ ủ ế ả ưởng có th  x y ra đ iể ả ố  

v i môi trớ ường [12]. Các thông tin này bao g m c  các bi n pháp ph c h i dồ ả ệ ụ ồ ự 

ki n.   giai đo n thăm dò, lu t không b t bu c ph i có ĐTM nh ng s  đế Ở ạ ậ ắ ộ ả ư ẽ ượ  cyêu c u n u th y c n thi t. Lu t Khai khoáng Nam Úc l i không h  có b t kầ ế ấ ầ ế ậ ạ ề ấ ỳ 

đi u kho n nào liên quan đ n môi trề ả ế ường, cũng nh  không đ  c p đ n m t đ oư ề ậ ế ộ ạ  

lu t nào khác ph i áp d ng khi các v n đ  v  môi trậ ả ụ ấ ề ề ường b  vi ph m. Các yêuị ạ  

c u v  môi trầ ề ường do B  trộ ưởng B  phát tri n tài nguyên khoáng s n tùy ý quyộ ể ả  

đ nh.ị

Có th  nói Hoa K  là nể ỳ ước có khung pháp lu t v  môi trậ ề ường hoàn thi nệ  

h n c    Hoa K , ch  s  h u khoáng s n s  ch  đ ng xin đăng ký quy n khaiơ ả Ở ỳ ủ ở ữ ả ẽ ủ ộ ề  thác theo Lu t Khai khoáng chung 1872 đã s a đ i [12]. T  nhân có quy n bán,ậ ử ổ ư ề  cho thuê ho c ký các tho  thu n khác nh  liên doanh liên quan đ n khoáng s nặ ả ậ ư ế ả  

mà h  s  h u ho c ki m soát. M i ho t đ ng khai khoáng, dù trên đ t t  hay đ tọ ở ữ ặ ể ọ ạ ộ ấ ư ấ  công, đ u đề ược đi u ch nh b i r t nhi u lu t, quy đ nh, quy ch , pháp l nh c aề ỉ ở ấ ề ậ ị ế ệ ủ  Liên bang, ti u bang hay đ a phể ị ương. Chúng đ  c p đ n các v n đ  khác nhau kề ậ ế ấ ề ể 

c  BVMT, gi m thi u và ph c h i môi trả ả ể ụ ồ ường. Các văn b n quy đ nh các ho tả ị ạ  

đ ng và các h n ch  liên quan đ n các v n đ  này do các c  quan có trách nhi mộ ạ ế ế ấ ề ơ ệ  

c a Chính ph  ban hành   t t c  các giai đo n c a ho t đ ng khai khoáng. ủ ủ ở ấ ả ạ ủ ạ ộ

30 năm qua, ngành than Hoa K  đã đ t đỳ ạ ược các k t qu  đáng khích l , tuânế ả ệ  

th  nghiêm ng t các văn b n pháp lu t, các quy đ nh trong “Lu t ki m soát vàủ ặ ả ậ ị ậ ể  hoàn th  m t đ t sau khai thác m ” có hi u l c t  năm 1977. Các công ty khaiổ ặ ấ ỏ ệ ự ừ  thác m  đã t  xác đ nh hỏ ự ị ướng hoàn thi n công ngh  c a mình m t cách phù h pệ ệ ủ ộ ợ  

theo quy đ nh c a pháp lu t. Vi c thi t l p nh ng vành đai cách ly và nh ng kênhị ủ ậ ệ ế ậ ữ ữ  

mương tháo nướ ởc   biên gi i m  thu c khu v c mi n Đông là nh ng sáng t oớ ỏ ộ ự ề ữ ạ  

đượ Ủc  y ban đi u hành khai thác các m  l  thiên đánh giá cao và ph  bi n đ  cácề ỏ ộ ổ ế ể  công ty m  áp d ng. Các công ty hoàn toàn t  giác xác đ nh cho mình nhi m vỏ ụ ự ị ệ ụ 

ph i BVMT khi ti n hành các ho t đ ng khai thác khoáng s n b i nó đã tr  thànhả ế ạ ộ ả ở ở  

đi u lu t không thay đ i khi h  đề ậ ổ ọ ược c p gi y phép khai thác t  các c  quanấ ấ ừ ơ  

qu n lý. Vai trò qu n lý đi u hành không ch  bao trùm ph m vi c a quá trình khaiả ả ề ỉ ạ ủ  thác mà còn c  trong quá trình ch  bi n s  d ng than, đ c bi t đả ế ế ử ụ ặ ệ ược quan tâm là môi trường không khí. Các công ty than cũng tr  thành các c  s  nghiên c u khoaở ơ ở ứ  

h c, ví d  nh  t  h p năng lọ ụ ư ổ ợ ượng “FutureGen” nghiên c u s  d ng than năngứ ử ụ  

lượng thân thi n v i môi trệ ớ ường

Có th  nói pháp lu t v  khoáng s n trên th  gi i và khu v c v n ít quan tâmể ậ ề ả ế ớ ự ẫ  

đ n quy n l i c a môi trế ề ợ ủ ường. B o v  và c i thi n môi trả ệ ả ệ ường khi khai khoáng – 

m i qu c gia m t ki u. Khi lu t không có quy đ nh v  môi trỗ ố ộ ể ậ ị ề ường nh  trongư  

trường h p c a nợ ủ ước Úc cho th y s  không đ m b o cho vi c BVMT   m c t iấ ự ả ả ệ ở ứ ố  thi u. Trong m t trể ộ ường h p khác nh  Quebec (Canađa), Lu t Khai khoáng tuânợ ư ậ  theo nguyên t c “t  do khai khoáng”, quy n và gi y phép khai thác khoáng s nắ ự ề ấ ả  cho phép ngườ ở ữi s  h u gi y phép đấ ược đ c quy n thăm dò, kh o sát và khai thácộ ề ả  

b t c  khoáng ch t nào trong m t khu v c nh t đ nh (tr  m t s  lo i nh  d uấ ứ ấ ộ ự ấ ị ừ ộ ố ạ ư ầ  khí,…) v i m t s  đi u ki n và ph i th c hi n m t s  nghĩa v  nh t đ nh.ớ ộ ố ề ệ ả ự ệ ộ ố ụ ấ ị  Nguyên t c này quy đ nh r ng b t c  ai quan tâm đ u có th  ti p c n v i cácắ ị ằ ấ ứ ề ể ế ậ ớ  ngu n khoáng s n b t k  năng l c hay kh  năng tài chính c a ngồ ả ấ ể ự ả ủ ười đó nh  thư ế nào [12]. Nh  v y, theo nh  nguyên t c này thì không có gì đ m b o là s  có cácư ậ ư ắ ả ả ẽ  

gi i pháp BVMT đả ược th c hi n trong quá trình khai thác.ự ệ

Nhà nước qu n lý các ho t đ ng s n xu t kinh doanh thông qua các công cả ạ ộ ả ấ ụ 

qu n lý trong đó có các quy đ nh pháp lu t, vì v y   nh ng nả ị ậ ậ ở ữ ước thi u các quyế  

đ nh v  BVMT trong ho t đ ng khai khoáng thì v n đ  phòng ch ng, kh c ph cị ề ạ ộ ấ ề ố ắ ụ  

ô nhi m và s  c  môi trễ ự ố ường v n ch a đẫ ư ược quan tâm thích đáng, phát tri n chể ỉ 

ch y theo l i nhu n mà b  quên đi y u t  môi trạ ợ ậ ỏ ế ố ường d n đ n s  phát tri nẫ ế ự ể  không b n v ng.ề ữ

1.2. Nh ng v n đ  QLMT c a khai thác than Vi t Nam ữ ấ ề ủ ệ

1.2.1. Các v n đ  môi trấ ề ường liên quan đ n ho t đ ng khai thác thanế ạ ộ

Ho t đ ng khai thác than bao g m các khâu công tác ch  y u sau: khai thác,ạ ộ ồ ủ ế  sàng tuy n ch  bi n, tàng tr  và v n chuy n than. Các khâu công tác này làể ế ế ữ ậ ể  ngu n   phát sinh nh ng tác đ ng x u đ n môi trồ ữ ộ ấ ế ường. Quá trình phát sinh ô nhi m và nh ng tác đ ng t i môi trễ ữ ộ ớ ường được khái quát trong hình 1.1. 

1.2.1.1. Ô nhi m môi tr ễ ườ ng không khí và ti ng  n ế ồ

Ho t đ ng khai thác than đang gây ô nhi m môi trạ ộ ễ ường n ng n , nh t làặ ề ấ  vùng than Qu ng Ninh. Trong đó b i là nhân t  có tác đ ng l n nh t đ n môiả ụ ố ộ ớ ấ ế  

trường không khí c a khu v c, phát sinh trong t t c  các công đo n c a ho tủ ự ấ ả ạ ủ ạ  

đ ng khai thác và ch  bi n than. Hàm lộ ế ế ượng b i t i các khu v c khai thác, chụ ạ ự ế 

bi n, v n chuy n than thế ậ ể ường xuyên vượt QCVN 05:2009/BTNMT g p nhi uấ ề  

l n (b ng 1, ph  l c 1). Hàm lầ ả ụ ụ ượng b i   nhi u khu v c đô th  cũng vụ ở ề ự ị ượt quá 

S  tuy n ơ ể (t i m ) ạ ỏ Thoát n ướ c

­ B i ụ

­  n ồ

­ Thay đ i c nh quan ổ ả

­ Khí đ c h i (đ i v i  ộ ạ ố ớ máy ch y diêzen) ạ

­ B i ụ

­  n ồ

­ Thay đ i c nh quan ổ ả

­ Trôi l p, sa m c hoá ấ ạ

KHAI THÁC  THAN Khoan, n   ổ mìn

gi i h n cho phép gây  nh hớ ạ ả ưởng không nh  đ n s c kh e và đ i s ng c aỏ ế ứ ỏ ờ ố ủ  

người dân khu v c (bi u đ  1, ph  l c 2).ự ể ồ ụ ụ

Hàm lượng các khí th i phát sinh trong quá trình ho t đ ng khai thác, v nả ạ ộ ậ  chuy n h u h t đ u th p h n ho c x p x  tiêu chu n cho phép nh ng s  phátể ầ ế ề ấ ơ ặ ấ ỉ ẩ ư ự  sinh các khí này s  góp ph n làm gia tăng các khí gây hi u  ng nhà kính. Kh iẽ ầ ệ ứ ố  

lượng đ t đá và than hàng năm trong giai đo n 2005 ­ 2010 tăng lên t  18,913ấ ạ ừ  tri u t n đ n 35,491 tri u t n than và t  203,7 tri u mệ ấ ế ệ ấ ừ ệ 3 đ n 207,2 tri u mế ệ 3 đ t đáấ  

th i theo phả ương án III v  qui ho ch và phát tri n ngành than. Khí đ c và có h iề ạ ể ộ ạ  làm ô nhi m không khí ch  y u là các khí CHễ ủ ế 4, CO2 và NO2. Theo qui mô khai thác thì lượng khí đ c h i s  t i vào không khí nh  sau: khí CHộ ạ ẽ ả ư 4: 23,370 tri uệ  

m3/năm; khí CO2: 38,950 tri u mệ 3/năm [15]. Khu v c khai thác than có m c đ  ôự ứ ộ  nhi m r t cao nh ng nh  các chính sách môi trễ ấ ư ờ ường, bên c nh đó là các chínhạ  sách h n ch  khai thác than l  thiên và chuy n sang h m lò trong th i gian s pạ ế ộ ể ầ ờ ắ  

t i s  có các tác đ ng tích c c t i môi trớ ẽ ộ ự ớ ường khí nên v  c  b n ph m vi  nhề ơ ả ạ ả  

hưởng c a chúng đ n môi trủ ế ường khí s  d n b  thu h p.ẽ ầ ị ẹ

Qua s  li u kh o sát ti ng  n (b ng 2, ph  l c 1) cho th y m c  n t i cácố ệ ả ế ồ ả ụ ụ ấ ứ ồ ạ  khu khai thác, ch  bi n than vế ế ượt tiêu chu n cho phép không nhi u theo TCVNẩ ề  

5949 – 1998 nên không  nh hả ưởng đ n khu v c văn phòng và khu dân c  xungế ự ư  quanh nh ng s   nh hư ẽ ả ưởng tr c ti p đ n s c kh e ngự ế ế ứ ỏ ười lao đ ng thộ ường xuyên trong khu v c. T i các khu v c khác nh : khu văn phòng, khu dân c  đ u có đự ạ ự ư ư ề ộ 

n đ t tiêu chu n cho phép

Nước th i c a ho t đ ng khai thác, ch  bi n than ch  y u t  nả ủ ạ ộ ế ế ủ ế ừ ước m a vàư  

nước dưới đ t ch y qua các khu v c khai thác, nấ ả ự ước m t cung c p cho sàngặ ấ  tuy n. Theo các s  li u t ng h p t  các k t qu  quan tr c (b ng 3, ph  l c 1)ể ố ệ ổ ợ ừ ế ả ắ ả ụ ụ  cho th y nấ ước th i m  mang tính axit cao, hàm lả ỏ ượng ch t r n l  l ng và m t sấ ắ ơ ử ộ ố kim lo i cao h n quy chu n k  thu t qu c gia v  môi trạ ơ ẩ ỹ ậ ố ề ường. Lượng nước th iả  

t  các m  than ừ ỏ ước tính kho ng 25 ­ 30 tri u mả ệ 3/năm do không được x  lý tri tử ệ  

đ  trể ước khi th i ra môi trả ường làm suy thoái ngu n nồ ước m t và nặ ước ng mầ  gây  nh hả ưởng tr c ti p đ n đ i s ng các sinh v t thu  sinh và đa d ng sinh h cự ế ế ờ ố ậ ỷ ạ ọ  các khu v c c a sông, ven bi n, thoái hoá đ t nông nghi p và gi m năng su t câyự ử ể ấ ệ ả ấ  

tr ng, phát sinh d ch b nh. Nhi u nhánh sông, su i, h , đ p b  b i l p, m tồ ị ệ ề ố ồ ậ ị ồ ấ ấ  ngu n sinh thu  và suy gi m nghiêm tr ng ch t lồ ỷ ả ọ ấ ượng nước nh : các sông Vàngư  Danh, Di n V ng, Mông Dễ ọ ương, các h  nồ ước khu v c huy n Đông Tri u (hự ệ ề ồ 

N i Hoàng, B n Châu, Khe ộ ế Ươn), v.v…[22]

Do tác đ ng lâu ngày t  các ho t đ ng khai thác than trong đó có các ho tộ ừ ạ ộ ạ  

đ ng khai thác than trái phép, m t s  h  thu  l i t i vùng Đông Tri u c a Qu ngộ ộ ố ồ ỷ ợ ạ ề ủ ả  Ninh đã b  chua hoá, gây khó khăn l n cho s n xu t nông nghi p.ị ớ ả ấ ệ

Nh ng bi n đ i m nh m  nh t di n ra ch  y u   nh ng khu v c có khai thácữ ế ổ ạ ẽ ấ ễ ủ ế ở ữ ự  than l  thiên, đ t đá th i ph n l n đ  bãi th i ngoài. Trung bình m i năm s n l ngộ ấ ả ầ ớ ổ ả ỗ ả ượ  than đ t 40 tri u t n than nguyên khai, đã th i ra kho ng 180 tri u t n đ t đá t oạ ệ ấ ả ả ệ ấ ấ ạ  nên nh ng qu  đ i l n nh    C c Sáu cao 280m, Nam Đèo Nai có đ  cao 200m,ữ ả ồ ớ ư ở ọ ộ  Đông Cao S n cao 250m, Đông B c Bàng Nâu cao 150m và Núi Béo cao 140m v.v  ơ ắ[16]. Vi c khai thác các m  than không theo thi t k  k  thu t thi công đ c phêệ ỏ ế ế ỹ ậ ượ  duy t, không th c hi n hoàn nguyên môi tr ng nên ph n l n đã gây phá v  c nhệ ự ệ ườ ầ ớ ỡ ả  quan, th m th c v t, t o ra các h  đ t, m m đá nham nh ả ự ậ ạ ố ấ ỏ ở

Nhi u moong khai thác l  thiên nh    các m  C c Sáu, Hà Tu, Núi Béo  cóề ộ ư ở ỏ ọ  

đ  sâu t  ­50 m đ n ­150 m dộ ừ ế ưới m c nự ước bi n đã t o nên nh ng bi n đ i l nể ạ ữ ế ổ ớ  

v  đ a m o khu v c, khó có th  hoàn nguyên môi trề ị ạ ự ể ường sau khi k t thúc m  ế ỏ

T  l  r ng che ph  b  suy gi m m t cách nghiêm tr ng do m  khai trỷ ệ ừ ủ ị ả ộ ọ ở ường, 

đ  th i và trôi l p, do l y g  ch ng lò,  Di n tích r ng t  nhiên b  gi m m nhổ ả ấ ấ ỗ ố ệ ừ ự ị ả ạ  

nh t t i các khu v c có khai thác than l  thiên, có n i t i 70 ­ 80% nh  phía B cấ ạ ự ộ ơ ớ ư ắ  thành ph  H  Long và th  xã C m Ph  Hi n nay   thành ph  H  Long đ t cóố ạ ị ẩ ả ệ ở ố ạ ấ  

r ng ch  còn chi m kho ng 15%; th  xã C m Ph  ch  còn r ng nguyên sinh trênừ ỉ ế ả ị ẩ ả ỉ ừ  núi đá vôi khu v c Đèo B t, núi Giáp Kh u, kho ng 60% di n tích r ng t  nhiênự ụ ẩ ả ệ ừ ự  

đã b  tàn phá [22]. Tình tr ng tị ạ ương t  x y ra v i vùng Đông Tri u ­ M o Khê ­ự ả ớ ề ạ  Uông Bí, là nh ng khu v c trữ ự ước kia v n có nhi u r ng nguyên sinh. ố ề ừ

Ph n l n di n tích đ t đai có ho t đ ng khoáng s n thu c đ a hình đ i núi.ầ ớ ệ ấ ạ ộ ả ộ ị ồ  Các bãi th i, khai trả ường khai thác xen l n đ i núi tr c, không gi  đẫ ồ ọ ữ ược nướ  c,nên vào mùa m a thư ường xu t hi n lũ. Vì v y, nhi u sông su i b  trôi l p r tấ ệ ậ ề ố ị ấ ấ  nhanh, nh t là   nh ng vùng có các ho t đ ng khai thác than phía thấ ở ữ ạ ộ ượng l uư  

nh : đo n su i Vàng Danh, L  Phong, Hà Tu, su i Lép M  (năm 2005 lũ t i su iư ạ ố ộ ố ỹ ạ ố  

L  Phong và Lép M  đã làm 02 ngộ ỹ ười ch t), Khe Chàm, sông Mông Dế ương… Trái l i, vào mùa khô, h u h t sông su i đ u c n, l u lạ ầ ế ố ề ạ ư ượng nước th p [22].ấ

Lượng ch t th i r n trong quá trình khai thác than cũng r t l n kho ng 150ấ ả ắ ấ ớ ả  tri u mệ 3/năm. Nh ng bãi th i t i Qu ng Ninh, nh t là khu v c g n V nh Hữ ả ạ ả ấ ự ầ ị ạ Long và V nh Bái T  Long đã gây ô nhi m và làm  nh hị ử ễ ả ưởng t i kh  năng phátớ ả  tri n du l ch t i các vùng này. Không nh ng v y, tác đ ng do s  c  môi trể ị ạ ữ ậ ộ ự ố ườ  ng

t i các bãi th i gây ra không nh  nh  s  c  môi trạ ả ỏ ư ự ố ường ngày 01/08/2006 khi bãi Khe Rè c a Công ty c  ph n than C c 6 ­ phủ ổ ầ ọ ường C a Ông, th  xã C m Ph  bử ị ẩ ả ị 

s t l  do m a l n làm trôi 05 ngôi nhà, ng p 50 nhà dân, thi t h i ụ ở ư ớ ậ ệ ạ ước trên 6,2 tỷ 

đ ng [22].ồ

S  c  môi tr ng x y ra trong quá trình khai thác than đã d n đ n nh ng tai n nự ố ườ ả ẫ ế ữ ạ  lao đ ng v n th ng x y ra và gia tăng so v i tr c. Các s  c  cháy n  khí, b c n c,ộ ẫ ườ ả ớ ướ ự ố ổ ụ ướ  

s p đ  lò  x y ra khá nghiêm tr ng trên m t s  m  h m lò (b ng 4, ph  l c 1).ậ ổ ả ọ ộ ố ỏ ầ ả ụ ụ

1.2.2. Các lĩnh v c QLMT m  thanự ỏ

N i dung c a QLMT t i các c  s  ho t đ ng khai thác than bao g m t t cộ ủ ạ ơ ở ạ ộ ồ ấ ả 

nh ng v n đ  v  môi trữ ấ ề ề ường liên quan đ n ho t đ ng khai thác, s  d ng tàiế ạ ộ ử ụ  nguyên thiên nhiên và ho t đ ng phát tri n nói chung, g m 3 m ng: m ng xanh,ạ ộ ể ồ ả ả  

m ng nâu và m ng năng l c.ả ả ự

M ng xanh là ho t đ ng ph c h i môi trả ạ ộ ụ ồ ường, b o v  gi  gìn đa d ng sinhả ệ ữ ạ  

h c, c nh quan thiên nhiên. Theo đó, các c  s  khai thác than ph i tuân th  quy tọ ả ơ ở ả ủ ế  

đ nh s  71/2008/QH­TTG ngày 29/05/2008 c a Th  tị ố ủ ủ ướng Chính ph  v  vi c kýủ ề ệ  

qu  c i t o, ph c h i môi trỹ ả ạ ụ ồ ường đ i v i ho t đ ng khai thác khoáng s n.ố ớ ạ ộ ả

M ng nâu bao g m các ho t đ ng ki m soát ô nhi m, qu n lý ch t th i vàả ồ ạ ộ ể ễ ả ấ ả  

ng phó s  c  môi tr ng

 M ng năng l c g m các ho t đ ng tăng cả ự ồ ạ ộ ường lu t pháp và th  ch , nângậ ể ế  cao nh n th c c ng đ ng, xã h i hoá BVMT, tăng cậ ứ ộ ồ ộ ường ngu n l c cho BVMTồ ự  

nh  nhân l c, tài l c, v t l c, tin l c, h p tác qu c t ư ự ự ậ ự ự ợ ố ế

Nh  v y, v i vi c s  d ng các công c  qu n lý trên c  s  khoa h c, kinhư ậ ớ ệ ử ụ ụ ả ơ ở ọ  

t , lu t pháp  các c  s  khai thác than s  t  ch c các ho t đ ng nh m đ m b oế ậ ơ ở ẽ ổ ứ ạ ộ ằ ả ả  

gi  cân b ng gi a phát tri n kinh t  ­ xã h i và BVMT. ữ ằ ữ ể ế ộ

1.2.3. M t s  văn b n pháp lu t ch  y u liên quan đ n công tác BVMT ápộ ố ả ậ ủ ế ế  

d ng cho ho t đ ng s n xu t than c a các doanh nghi pụ ạ ộ ả ấ ủ ệ

H  th ng văn b n pháp quy áp d ng đ  QLMT cho ho t đ ng s n xu tệ ố ả ụ ể ạ ộ ả ấ  than c a các doanh nghi p bao g m các văn b n pháp quy c a nhà nủ ệ ồ ả ủ ước và m tộ  

s  văn b n v  QLMT c a ngành than đố ả ề ủ ược th  hi n trong b ng 1.1.ể ệ ả

 QLMT ngành than

TT Danh m c tài li uụ ệ Ký hi uệ Ngày ban 

hành

Lu t B o v  môi trậ ả ệ ường được Qu c h iố ộ  

nước   C ng   hoà   Xã   h i   Ch   nghĩa   Vi tộ ộ ủ ệ  

Lu t S a đ i, b  sung m t s   đi u c aậ ử ổ ổ ộ ố ề ủ  

lu t khoáng s n đậ ả ược Qu c h i thông quaố ộ  

ngày 14/6/ 2005

14/6/ 2005

5

Quy t đ nh c a Th  tế ị ủ ủ ướng Chính ph  vủ ề 

vi c “Phê duy t Chi n lệ ệ ế ược B o v  Môiả ệ  

trường   Qu c   gia   đ n   năm   2010   và   đ nhố ế ị  

hướng đ n năm 2020”ế

Quy t đ nh sế ị ố 256/2003/TTg 02/12/2003

6

Quy t đ nh c a B  trế ị ủ ộ ưởng B  Khoa h c,ộ ọ  

Công ngh  và Môi trệ ường v  vi c ban hànhề ệ  

các Tiêu chu n Vi t Nam v  môi trẩ ệ ề ườ  ng

b t bu c áp d ngắ ộ ụ

Quy t đ nh sế ị ố 35/2002/QĐ BKHCNMT

25/6/2002

7

Quy t đ nh c a Th  tế ị ủ ủ ướng Chính ph  vủ ề 

vi c “Ký qu  c i t o, ph c h i môi trệ ỹ ả ạ ụ ồ ườ  ng

đ i v i ho t đ ng khai thác khoáng s n”ố ớ ạ ộ ả

Quy t đ nh sế ị ố 71/2008/QĐ­

TTg

29/05/2008

8

Quy t đ nh c a TVN v  qu n lý công tácế ị ủ ề ả  

b o v  môi trả ệ ường và phòng ch ng s  cố ự ố 

môi trường

Quy t đ nh sế ị ố 699/QĐ­TCCB­

ĐT

19/4/1999

9 Quy t đ nh c a TKV v  vi c ban hành Quyế ị ủ ề ệ  

ch  B o v  môi trế ả ệ ường 

QĐ3048/QĐ­

HĐQT 12/17/20071

0

Ngh  đ nh c a Chính ph  v  vi c quy đ nhị ị ủ ủ ề ệ ị  

chi ti t và hế ướng d n thi hành m t s  đi uẫ ộ ố ề  

lu t B o v  môi trậ ả ệ ường

Ngh  đ nhị ị  80/2006/NĐ – CP

CP

12/31/2009

1

2

Ngh  đ nh c a Chính ph  v  vi c quy đ nhị ị ủ ủ ề ệ ị  

chi ti t và hế ướng d n thi hành lu t Khoángẫ ậ  

s n và lu t s a đ i b  sung m t s  đi uả ậ ử ổ ổ ộ ố ề  

c a lu t Khoáng s nủ ậ ả

Ngh  đ nhị ị  160/2005/NĐ – CP

27/12/2005

Thông t  v  vi c hư ề ệ ướng d n v  đánh giáẫ ề  

môi trường chi n lế ược, đánh giá tác đ ngộ  

môi trường và cam k t BVMTế

Thông tư 05/2008/TT­

BTNMT

8/12/2008

1

7

Thông t  c a BTNMT v  vi c ban hànhư ủ ề ệ  

quy   chu n   k   thu t   qu c   gia   v   Môiẩ ỹ ậ ố ề  

trường

Thông t  sư ố 25/2009/TT­

BTNMT

11/16/2009

1

8

Ch  th  c a T ng Giám đ c TVN v  vi cỉ ị ủ ổ ố ề ệ  

tri n   khai   hành   đ ng   công   tác   BVMT,ể ộ  

phòng ch ng s  c  môi trố ự ố ường năm 1999 

và s  d ng qu  môi trử ụ ỹ ường TVN

22/CT ­ KCH ­ 

MT 16/6/1999

1

9

Công văn c a TVN v  vi c hoàn ch nh vàủ ề ệ ỉ  

báo cáo tình hình th c hi n c a các h  sự ệ ủ ồ ơ 

c n có c a công tác môi trầ ủ ường

00199/CN ­ KSM ­ MT 15/05/1999

2

0

Công văn c a TKV v  vi c hủ ề ệ ướng d n sẫ ử 

d ng ngu n v n 1% chi phí s n xu t choụ ồ ố ả ấ  

BVMT c a Công tyủ

7005/CV­KTT 9/22/2008

1.2.4. Công tác qu n lý tài nguyên và môi trả ường c a TKVủ

Công tác qu n lý tài nguyên và môi trả ường c a TVN (nay là TKV) có sủ ự chuy n bi n qua t ng giai đo n:ể ế ừ ạ

Giai đo n 1994 – 1998 là nh ng năm m i thành l p T ng công ty nên đ u tạ ữ ớ ậ ổ ầ ư cho lĩnh v c môi trự ường m i ch  t p trung vào các ho t đ ng mang tính ch tớ ỉ ậ ạ ộ ấ  phong trào, tuyên truy n giáo d c, các công vi c nh  tề ụ ệ ư ướ ưới n c d p b i, n o vétậ ụ ạ  sông su i, x  lý nố ử ướ ạc s ch, l p ĐTM.ậ

Giai đo n 1999 – 2001: Trong giai đo n này ngoài các chi phí cho ho t đ ngạ ạ ạ ộ  phong trào và các công vi c mang tính thệ ường xuyên, Qu  môi trỹ ường Than Vi tệ  Nam hình thành đã đ u t  cho các công tác khác nh  l p ĐTM, QTMT, xây d ngầ ư ư ậ ự  các công trình kh c ph c ô nhi m môi trắ ụ ễ ường mà ch  y u là các đ p, kè ngăn đ tủ ế ậ ấ  

đá trôi l p, x  lý nấ ử ước th i…. Các công trình kh c ph c ô nhi m môi trả ắ ụ ễ ường nói trên ch    ph m vi m  Cũng trong giai đo n này, Qu  môi trỉ ở ạ ỏ ạ ỹ ường Than Vi tệ  Nam đã đ u t  cho các công trình kh c ph c ô nhi m môi trầ ư ắ ụ ễ ường do khai thác than theo th a thu n v i UBND t nh Qu ng Ninh.ỏ ậ ớ ỉ ả

Qu  môi trỹ ường Than Vi t Nam hình thành trên c  s  s  d ng 1% chi phíệ ơ ở ử ụ  tính thêm vào giá thành được Chính ph  cho phép và các ngu n huy đ ng khác.ủ ồ ộ  

T ng c ng t  năm 1999 đ n năm 2005, Qu  môi trổ ộ ừ ế ỹ ường than Vi t Nam đã thuệ  

được trên 415 t  đ ng. Các ho t đ ng môi trỷ ồ ạ ộ ường được chia thành 3 nhóm: trong ranh gi i m  do m  th c hi n; liên m  do TVN th c hi n và ngoài m  do TVNớ ỏ ỏ ự ệ ỏ ự ệ ỏ  

ph i h p v i đ a phố ợ ớ ị ương th c hi n.ự ệ

Giai đo n 2002 đ n nay: nh  có s  t p trung ngu n kinh phí (qu  môiạ ế ờ ự ậ ồ ỹ  

trường) công tác BVMT cũng được k  ho ch hóa. T ng công ty có đi u ki n t pế ạ ổ ề ệ ậ  trung x  lý các d  án l n, cùng v i t nh Qu ng Ninh th c hi n nhi u công trìnhử ự ớ ớ ỉ ả ự ệ ề  

kh c ph c ô nhi m môi trắ ụ ễ ường. T  năm 2006 đ n nay, sau khi thành l p TKV,ừ ế ậ  

qu  chi cho công tác BVMT là 6.000 đ ng/t n than. V i s n lỹ ồ ấ ớ ả ượng 40 tri uệ  

t n/năm, m i năm TKV có 240 t  đ ng đ  ph c v  công tác này. ấ ỗ ỷ ồ ể ụ ụ

Các công ngh  thân thi n v i môi trệ ệ ớ ường được TKV chú tr ng và tri n khaiọ ể  tích c c trong nh ng năm qua. Đó là vi c s  d ng c t ch ng thu  l c trong các lòự ữ ệ ử ụ ộ ố ỷ ự  khai thác, s  d ng thu c n  ANFO thay th  thu c n  TNT đ  lo i tr  nh ng tácử ụ ố ổ ế ố ổ ể ạ ừ ữ  nhân gây đ c có trong thu c n  TNT. S  d ng các ph  ki n và phộ ố ổ ử ụ ụ ệ ương pháp nổ tiên ti n đ  h n ch  ch n đ ng do n  mìn, dùng thi t b  l c bùn than trong nhàế ể ạ ế ấ ộ ổ ế ị ọ  máy tuy n than đ  c i thi n ch  đ  x  lý bùn nể ể ả ệ ế ộ ử ước, t n thu than bùn, t n d ngậ ậ ụ  tri t đ  nệ ể ước tu n hoàn. Nầ ước th i m  là m t trong nh ng h ng m c đả ỏ ộ ữ ạ ụ ược quan 

tâm x  lý hàng đ u. TKV đã quy t đ nh chi h n 100 t  đ ng cho công tác c iử ầ ế ị ơ ỷ ồ ả  thi n môi trệ ường, nh t là c i thi n ngu n nấ ả ệ ồ ước [17]. Hi n nay, công ngh  x  lýệ ệ ử  

nước th i b ng đ m l y sinh h c cũng đang đả ằ ầ ầ ọ ược nghiên c u áp d ng đ  b o vứ ụ ể ả ệ ngu n nồ ước cho các h  th y l i vùng Đông Tri u…ồ ủ ợ ề

Không ch  v y, TKV đã  ng trỉ ậ ứ ước 10 t  đ ng cho các lâm trỷ ồ ường Qu ngả  Ninh tr ng và tu b  r ng đ  t o ngu n g  ch ng lò ph c v  s n xu t c a cácồ ổ ừ ể ạ ồ ỗ ố ụ ụ ả ấ ủ  

m  h m lò. Đ  b o v  khu dân c  và c nh quan đô th , TKV đã th c hi n c iỏ ầ ể ả ệ ư ả ị ự ệ ả  

t o các bãi th i cao b ng cách h  th p các đ  cao bãi th i, san c t t ng, tr ngạ ả ằ ạ ấ ộ ả ắ ầ ồ  cây ph  xanh. Trong giai đo n 10 năm t  1997 đ n 2007, TKV đã góp ph n nângủ ạ ừ ế ầ  

t  l  r ng lên 48%. Cùng v i vi c nâng cao nh n th c v  BVMT thông qua cácỷ ệ ừ ớ ệ ậ ứ ề  

l p đào t o, t p hu n, TKV đã xây d ng h  th ng văn b n pháp quy n i b  vớ ạ ậ ấ ự ệ ố ả ộ ộ ề 

b o v  và phòng ng a s  c  môi trả ệ ừ ự ố ường. Ngoài ra b ng nhi u hình th c khácằ ề ứ  nhau nh : h i ngh , h i th o, di n đàn môi trư ộ ị ộ ả ễ ường thường xuyên đượ ổc t  ch c,ứ  TKV đã tuyên truy n sâu r ng trong công nhân, viên ch c ý th c BVMT. Hề ộ ứ ứ ệ 

th ng BVMT c a T p đoàn đã hình thành và d n d n đố ủ ậ ầ ầ ược chuyên nghi p hóa,ệ  

t o thành m t h  th ng ngành d c v  BVMT trong T p đoàn [17]. ạ ộ ệ ố ọ ề ậ

1.2.5. Công tác qu n lý nhà nả ước đ i v i ho t đ ng khai thác thanố ớ ạ ộ

Công tác Qu n lý nhà n c đ i v i ho t đ ng khai thác than d a trên c  s  cácả ướ ố ớ ạ ộ ự ơ ở  

Lu t Khoáng s n, Lu t đ t đai, Lu t Môi tr ng, Lu t Tài nguyên n c. Bên c nhậ ả ậ ấ ậ ườ ậ ướ ạ  

đó công tác này còn có m i liên quan v i h u h t các b  lu t khác nh  Lu t Giaoố ớ ầ ế ộ ậ ư ậ  thông, Lu t B o v  r ng v.v  và m t s  công  c qu c t  mà Chính ph  Vi t Namậ ả ệ ừ ộ ố ướ ố ế ủ ệ  tham gia ký k t nh  Công ế ư ướ ềc v  Di s n thiên nhiên và văn hoá, Công  c v  Bi nả ướ ề ể  v.v

Căn c  vào các k  ho ch, chính sách c a Nhà n c, B  Tài nguyên và Môiứ ế ạ ủ ướ ộ  

tr ng, S  Tài nguyên và Môi tr ng các t nh có trách nhi m xây d ng các kườ ở ườ ỉ ệ ự ế 

ho ch hành đ ng phù h p v i đ c đi m c a t ng đ a ph ng trong t nh  ạ ộ ợ ớ ặ ể ủ ừ ị ươ ỉ Trong 

nh ng năm qua T nh u , HĐND t nh và UBND các t nh có ho t đ ng khai thácữ ỉ ỷ ỉ ỉ ạ ộ  

than luôn có nh ng ch  đ o sâu sát đ i v i công tác qu n lý nhà nữ ỉ ạ ố ớ ả ước trong khai thác than v  03 m t công tác chính là qu n lý đ t đai, khoáng s n và BVMT. Nhề ặ ả ấ ả ờ 

có s  ph i h p c a các ngành, các đ a phự ố ợ ủ ị ương có ho t đ ng khai thác than và sạ ộ ự 

ph i h p c a các doanh nghi p thu c TKV trong vi c gi i quy t các v n đ  môiố ợ ủ ệ ộ ệ ả ế ấ ề  

trường b c xúc,  công tác qu n lý nhà nứ ả ước v  môi trề ường đã đ t đạ ược nh ngữ  

hi u qu  đáng k  ệ ả ể C  th :ụ ể

-Ban hành nhi u văn b n, quy ph m pháp lu t và ch  đ o đ y m nh công tácề ả ạ ậ ỉ ạ ẩ ạ  

qu n lý TN&MT trong ho t đ ng khoáng s n.ả ạ ộ ả

-Ch  đ ng l p k  ho ch phòng ng a ô nhi m môi trủ ộ ậ ế ạ ừ ễ ường và s  c  môiự ố  

trường do ho t đ ng khai thác than gây ra; gi i quy t k p th i s  c  thiên nhiên,ạ ộ ả ế ị ờ ự ố  tai bi n môi trế ường trong khai thác than và đ n th  ki n ngh  c a nhân dân.ơ ư ế ị ủ

-Đã đ u t  có tr ng đi m và th c hi n đ t hi u qu  nhi u công trình, dầ ư ọ ể ự ệ ạ ệ ả ề ự 

án c i thi n môi trả ệ ường dân c , s  d ng ngu n v n 1% trích t  kinh phí đ u tư ử ụ ồ ố ừ ầ ư cho s n xu t than c a TVN. T  Năm 2006, ch  đ ng l p k  ho ch gi i quy tả ấ ủ ừ ủ ộ ậ ế ạ ả ế  

nh ng b c xúc v  môi trữ ứ ề ường t i các đ a phạ ị ương có ho t đ ng khai thác than, sạ ộ ử 

d ng ngu n thu phí môi trụ ồ ường theo quy đ nh t i Ngh  đ nh 137/CP c a Chínhị ạ ị ị ủ  

-UBND t nh và TKV thỉ ường xuyên ki m đi m, đánh giá k t qu  ho t đ ngể ể ế ả ạ ộ  

s n xu t than và các ho t đ ng kinh t  xã h i khác, đ  ra nhi u bi n pháp kh cả ấ ạ ộ ế ộ ề ề ệ ắ  

ph c và c i thi n môi trụ ả ệ ường trong khai thác than v.v…

-Đ y m nh đ u t  tr ng r ng, bình quân hàng năm đã tr ng t  5.500 ­ẩ ạ ầ ư ồ ừ ồ ừ  6.000 ha r ng t p trung, 2­3 tri u cây phân tán; t ng bừ ậ ệ ừ ước ph  xanh đ t tr ng đ iủ ấ ố ồ  

núi tr c, nâng đ  che ph  c a r ng t  28% năm 1996  lên trên 43%  năm 2003ọ ộ ủ ủ ừ ừ  [21].

-Tri n khai th c hi n t t m t s  d  án nghiên c u môi trể ự ệ ố ộ ố ự ứ ường nh : Nghiênư  

c u ĐTM trong khai thác than l  thiên   Qu ng Ninh (D  án VIE 95/003 doứ ộ ở ả ự  UNDP tài tr ); d  án Nghiên c u ô nhi m môi trợ ự ứ ễ ường V nh H  Long (do WB tàiị ạ  

tr ); d  án Nghiên c u Quy ho ch QLMT V nh H  Long (Chính ph  Nh t B nợ ự ứ ạ ị ạ ủ ậ ả  tài tr ); Nghiên c u th  nghi m x  lý môi trợ ứ ử ệ ử ường trong khai thác than (JICA); v.v…

- Ph i h p và t o đi u ki n thu n l i đ  các t  ch c qu c t  và các chuyênố ợ ạ ề ệ ậ ợ ể ổ ứ ố ế  gia, các nhà khoa h c đ n nghiên c u, tìm hi u và đ  xu t các gi i pháp BVMTọ ế ứ ể ề ấ ả  

có liên quan: d  án ĐTM nhà máy Nhi t đi n Mông Dự ệ ệ ương (ADB), d  án thự ử nghi m tu n hoàn nệ ầ ước Công ty Tuy n than C a Ông (JICA), d  án C nh báo sể ử ự ả ự 

c  quan qu n lý nhà nơ ả ước chuyên ngành được đ y m nh thẩ ạ ường xuyên h n.  ơ1.2.6. Nh ng v n đ  t n t i trong công tác qu n lý TN&MT ngành thanữ ấ ề ồ ạ ả

-H u h t các doanh nghi p có ho t đ ng khai thác thanầ ế ệ ạ ộ  thu c TKV đ u bộ ề ố trí cán b  ph  trách công tác BVMT nh ng ch  y u là kiêm nhi m và thu c cácộ ụ ư ủ ế ệ ộ  phòng nh  k  ho ch, đ u t , k  thu t, an toàn  Do đó, đ i ngũ này không  nư ế ạ ầ ư ỹ ậ ộ ổ  

đ nh, thị ường xuyên thay đ i v  trí công tác khi n cho công tác qu n lý không li nổ ị ế ả ề  

m ch.ạ

-T i các đ n v  khai thác than h u h t ch a có phòng chuyên trách vạ ơ ị ầ ế ư ề BVMT

-Các cán b  làm công tác môi trộ ường trong T ng công ty còn thi u ki nổ ế ế  

th c v  công ngh  và k  thu t môi trứ ề ệ ỹ ậ ường [22]

-Đã ti n hành QTMT nh ng ph n l n s  li u quan tr c c a các đ n vế ư ầ ớ ố ệ ắ ủ ơ ị 

ch a đư ượ ổc t ng k t l p thành c  s  d  li u đ  có th  s  d ng cho đánh giá sế ậ ơ ở ữ ệ ể ể ử ụ ự 

bi n đ ng t ng th  môi trế ộ ổ ể ường do ho t đ ng s n xu t than gây ra.ạ ộ ả ấ

-Đã th c hi n l p báo cáo ĐTM khá đ y đ  nh ng các gi i pháp đ  xu tự ệ ậ ầ ủ ư ả ề ấ  

gi m thi u ô nhi m và r i ro v  môi trả ể ễ ủ ề ường ch a đư ược th c hi n đ y đ , v nự ệ ầ ủ ẫ  còn th  đ ng trong vi c ti n hành l p báo cáo ĐTM khi m  r ng s n xu t.ụ ộ ệ ế ậ ở ộ ả ấ

-Ti n đ  th c hi n các công trình c i t o môi trế ộ ự ệ ả ạ ường đã và đang th c hi nự ệ  

nh ng còn ch m do ki n th c và kinh nghi m v  công ngh  x  lý ô nhi m cònư ậ ế ứ ệ ề ệ ử ễ  non y u và thi u th n [22].ế ế ố

-Thi u s  trao đ i kinh nghi m, thông tin gi a các đ n v  t  v n v  môiế ự ổ ệ ữ ơ ị ư ấ ề  

trường trong T p đoàn.ậ

Công tác qu n lý TN&MT trong ho t đ ng khai thác than c a các t nh cònả ạ ộ ủ ỉ  nhi u thi u sót c n ti p t c đề ế ầ ế ụ ược quan tâm gi i quy t, đ c bi t là trong b i c nhả ế ặ ệ ố ả  ngành than có nh ng bữ ước phát tri n tăng v t v  s n lể ọ ề ả ượng, yêu c u qu n lýầ ả  

ch t th i và nhu c u khai thác, s  d ng tài nguyên than, đ t đai và nhi u tàiấ ả ầ ử ụ ấ ề  

nguyên khác liên quan. Nhìn chung  đ n nay năng l c qu n lý nhà nế ự ả ước về TN&MT còn r t h n ch  th  hi n   các khía c nh sau:ấ ạ ế ể ệ ở ạ

-M c dù vi c th m đ nh h  s  các d  án phát tri n đã có nhi u chuy nặ ệ ẩ ị ồ ơ ự ể ề ể  

bi n tích c c v  ch t lế ự ề ấ ượng chuyên môn đ i v i t t c  các lĩnh v c, th i gianố ớ ấ ả ự ờ  

th m đ nh đã rút ng n đáng k  song v n còn m t s  nhẩ ị ắ ể ẫ ộ ố ược đi m nh : ch tể ư ấ  

lượng v  chuyên môn ĐTM chuyên ngành khai thác khoáng s n c a h i đ ngề ả ủ ộ ồ  

th m đ nh ch a đáp  ng; vi c t  ch c các ho t đ ng h  tr  h i đ ng th m đ nhẩ ị ư ứ ệ ổ ứ ạ ộ ỗ ợ ộ ồ ẩ ị  

đ i v i các d  án (có nguy c   nh hố ớ ự ơ ả ưởng x u đ n ngu n nấ ế ồ ướ ưc l u v c sông,ự  vùng ven bi n, vùng có h  sinh thái để ệ ược b o v ) ch a đả ệ ư ược th c hi n.ự ệ

-Công tác ki m tra theo ch c năng nhi m v  còn y u kém, ch a ti n hànhể ứ ệ ụ ế ư ế  

thường xuyên, thi u k  ho ch đ ng b  và h  th ng, n ng v  gi i quy t theo vế ế ạ ồ ộ ệ ố ặ ề ả ế ụ 

vi c; ch a k p th i phát hi n và x  lý kiên quy t các hành vi vi ph m hành chínhệ ư ị ờ ệ ử ế ạ  [21]

-Công tác c p nh t thông tin, gi  li u v  th c tr ng và bi n đ ng v  đ tậ ậ ữ ệ ề ự ạ ế ộ ề ấ  đai, khoáng s n, môi trả ường, v.v… ch a thư ường xuyên, ch a h  th ng, ch aư ệ ố ư  chính xác và còn nhi u sai sót.ề

-S  ph i h p qu n lý v  đ t đai, khoáng s n, môi trự ố ợ ả ề ấ ả ường, v.v  gi a cữ ơ quan chuyên ngành v i các c p chính quy n đ a phớ ấ ề ị ương và doanh nghi p cònệ  

l ng l o.ỏ ẻ

-Công tác quy ho ch s  d ng đ t và tài nguyên môi trạ ử ụ ấ ường ch a đư ược ti nế  hành đ ng b  v i nhau và v i các ngành kinh t  xã h i khác, v i quy ho ch phátồ ộ ớ ớ ế ộ ớ ạ  tri n kinh t  – xã h i vùng lãnh th ể ế ộ ổ

Công tác tham m u, đ  xu t gi i pháp qu n lý cũng ch a đáp  ng k p th iư ề ấ ả ả ư ứ ị ờ  

v i yêu c u th c ti n. ớ ầ ự ễ Nguyên nhân do:

-H  th ng c  quan qu n lý nhà nệ ố ơ ả ước v  TN&MT c a t nh m i đề ủ ỉ ớ ược hình thành trên c  s  sát nh p các b  ph n qu n lý tài nguyên đ t đai, tài nguyênơ ở ậ ộ ậ ả ấ  

khoáng s n, tài nguyên nả ước, BVMT và khí tượng thu  văn, do đó s  ph i h pỷ ự ố ợ  

ho t đ ng c a các lĩnh v c trong cùng m t t  ch c ch a nh p nhàng và đ ng b ạ ộ ủ ự ộ ổ ứ ư ị ồ ộ-H  th ng các văn b n quy ph m pháp lu t ch a đệ ố ả ạ ậ ư ược ban hành k p th iị ờ  

nh  các ch  tiêu k  thu t, hư ỉ ỹ ậ ướng d n th m đ nh các d  án chuyên ngành, quiẫ ẩ ị ự  chu n k  thu t đ a phẩ ỹ ậ ị ương v  ch t th i phù h p v i đ c thù c a đ a phề ấ ả ợ ớ ặ ủ ị ương  -Các c  quan qu n lý TN&MT và các ngành, các c p chính quy n đ aơ ả ấ ề ị  

phương trong t nh ít nhân l c và trình đ  qu n lý y u, thi u kinh phí, phỉ ự ộ ả ế ế ươ  ng

ti n, c  s  v t ch t v.v…ệ ơ ở ậ ấ

T  năm 2006, theo Ngh  đ nh 137/CP và 67/CP, t ng s  phí ừ ị ị ổ ố môi trườ  và ngphí nước th i công nghi p thu đả ệ ược hàng năm t  ừ ho t đ ng khai thácạ ộ  than đ tạ  kho ng 200 t  đ ng/năm, tả ỷ ồ ương đương t ng kinh phí qu  ổ ỹ BVMT  ngành than trong vòng 05 năm k  ể từ năm 1999 – 2004. Tuy nhiên đ  đ m b o s  d ng đúngể ả ả ử ụ  

m c đích, có hi u qu  ngu n kinh phí này c n tăng cụ ệ ả ồ ầ ường năng l c đi u hành,ự ề  

qu n lý nhà nả ướ ủc c a các c  quan qu n lý nhà nơ ả ước liên quan

Ngoài ra, theo quy đ nh c a Lu t khoáng s n, các doanh nghi p có khai thácị ủ ậ ả ệ  khoáng s n có trách nhi m ký qu  môi trả ệ ỹ ường trước khi ti n hành khai thác. Đâyế  cũng là ngu n kinh phí r t l n c n đồ ấ ớ ầ ược v n đ ng vào các ho t đ ng qu n lý tàiậ ộ ạ ộ ả  nguyên và BVMT. Đ n nay, do s  ch a đ ng b  c a các văn b n quy ph m phápế ự ư ồ ộ ủ ả ạ  

lu t và s  y u kém v  nhân l c c a S  Tài nguyên và Môi trậ ự ế ề ự ủ ở ường, m t khác doặ  doanh nghi p ch a xây d ng d  án đóng c a m  và ph c h i môi trệ ư ự ự ử ỏ ụ ồ ường sau khai thác nên ch a th c hi n trách nhi m ký qu  môi trư ự ệ ệ ỹ ường theo đúng quy đ nhị  

c a Nhà nủ ước nh  đã đ  c p   trên.ư ề ậ ở

1.3. Gi i thi u chung v  m  than M o Khê ớ ệ ề ỏ ạ

1.3.1. Khái quát đi u ki n t  nhiên khu v cề ệ ự ự

M  than M o Khê là tên thỏ ạ ường g i c a đ n v  khai thác than t i M o Khê.ọ ủ ơ ị ạ ạ  Tên chính th c c a đ n v  này là Công ty TNHH m t thành viên than M o Khê.ứ ủ ơ ị ộ ạ  

M  than M o Khê là đ n v  khai thác than h m lò l n tr c thu c TKV. Hi n nay,ỏ ạ ơ ị ầ ớ ự ộ ệ  

m  k t h p c  khai thác h m lò và khai thác l  v a.ỏ ế ợ ả ầ ộ ỉ

M  than M o Khê thu c huy n Đông Tri u ­ t nh Qu ng Ninh, cách thànhỏ ạ ộ ệ ề ỉ ả  

ph  H  Long kho ng 60 km v  phía Tây ố ạ ả ề (hình 1.2) có to  đ : ạ ộ

      X:   31.000   35.000

 Y:   352.000   361.000

Ph n ranh gi i Công ty TNHH m t Thành viên Than M o Khê ­ TKV đầ ớ ộ ạ ượ  c

qu n lý, b o v  và khai thác trên di n tích 20,8kmả ả ệ ệ 2 theo quy t đ nh s : 1873/QĐ­ế ị ốHĐQT ngày 08/08/08 c a TKV. ủ

1.3.1.2. Nh ng y u t  t  nhiên liên quan đ n công tác QLMT ữ ế ố ự ế

M  than M o Khê n m trong khu v c kéo dài t  Kim ỏ ạ ằ ự ừ Sen đ n th  xã Uôngế ị  

Bí theo hướng Tây – Đông. Khu v c này ch u  nh hự ị ả ưởng c a khí h u nhi t đ iủ ậ ệ ớ  gió mùa v i hai mùa đi n hình là mùa khô và mùa m aớ ể ư  Đi u ki n t  nhiên, khíề ệ ự  

h u gi ng nh  các vùng thu c phía Đông B c Bậ ố ư ộ ắ ộ do đó  nh hả ưởng r t nhi uấ ề  

đ n ti n đ  s n xu t, đi u ki n môi trế ế ộ ả ấ ề ệ ường (nóng, b i, phát tán b i) và c  ch tụ ụ ả ấ  

lượng s n ph m (đ   m/đ  khô nả ẩ ộ ẩ ộ ước than bùn). C  th :ụ ể

Mùa khô hanh b t đ u t  tháng 11 đ n tháng 04 năm sau, mùa m a b t đ uắ ầ ừ ế ư ắ ầ  

t  tháng 05 đ n tháng 10. Nhi t đ  trung bình năm là 23ừ ế ệ ộ oC. Có 4 hướng gió chính trong vùng là: B c, Đông B c, Nam và Tây Nam. T c đ  gió trung bình tắ ắ ố ộ ừ 

2 3m/s, t c đ  gió l n nh t thố ộ ớ ấ ường g p vào mùa Đông và mùa m a bão. Th iặ ư ờ  gian có bão trong năm t  tháng 6 đ n tháng 10, t p trung nhi u nh t vào tháng 8.ừ ế ậ ề ấ

M o Khê là vùng có lạ ượng m a th p trong t nh Qu ng Ninh. T ng lư ấ ỉ ả ổ ượ  ng

m a trong năm dao d ng trong kho ng 1550 ư ộ ả  1700mm, cao nh t là 1750mm vàấ  

th p nh t là 1510mm. S  ngày m a trong năm thay đ i t  120ấ ấ ố ư ổ ừ 150 ngày. Khu 

v c khai trự ường vùng núi có lượng m a cao h n khu v c đ ng b ng. Sư ơ ự ồ ằ ườn núi 

hướng Nam có lượng m a cao h n sư ơ ườn hướng B c. ắ

Mùa đông khu v c m  thự ỏ ường ch u  nh hị ả ưởng c a gió mùa Đông B c. Mùaủ ắ  

hè ch  y u là gió Nam và Đông Nam. T c đ  gió trung bình năm là 3 – 3,4 m/s.ủ ế ố ộ  

Do đó nh ng ngày n ng hanh, nh t là khi có gió mùa Đông B c tăng cữ ắ ấ ắ ường, b iụ  than có th  b  phát tán di n r ng theo hể ị ệ ộ ướng gió này. Trong các đ t gió mùa Đôngợ  

B c th i đi m đ u đ t cũng hay x y ra gió l n và có th  tác đ ng gây b i nhi uắ ờ ể ầ ợ ả ớ ể ộ ụ ề  

t i bãi th i và khai trạ ả ường

Trong khu v c không có sông su i l n. Nự ố ớ ước m a, nư ước th i ch  y u t pả ủ ế ậ  trung ch y vào su i Non Đông (dài kho ng 2km, ch y theo hả ố ả ả ướng Đông B c ­ắ  Tây Nam, l u lư ượng đo được Qmax = 28930l/s và Qmin = 0,905l/s) đ  ra su iổ ố  

C u Lim và ra sông Đá B c (hầ ạ ướng dòng ch y t  Tây sang Đông, đ n Qu ngả ừ ế ả  Yên r i đ  ra bi n).ồ ổ ể

Các h  (h  C  Chi, h  V n Tồ ồ ủ ồ ạ ường, h  N i Hoàng, h  C u Cu n, ) chồ ộ ồ ầ ố ủ 

y u t p trung   các v a than cánh Nam, v  mùa khô th  tích ch a nế ậ ở ỉ ề ể ứ ước c a cácủ  

h  gi m, có h  còn khô c n.ồ ả ồ ạ

1.3.2. T  ch c qu n lý m  than M o Khêổ ứ ả ỏ ạ

M  than M o Khê chia làm 2 b  ph n: kh i c  quan và kh i đ n v  s nỏ ạ ộ ậ ố ơ ố ơ ị ả  

xu t. Trong đó, kh i c  quan bao g m 450 ngấ ố ơ ồ ười và kh i đ n v  s n xu t g mố ơ ị ả ấ ồ  

4086 người. B  máy t  ch c c a kh i c  quan bao g m 18 phòng ban và m t bộ ổ ứ ủ ố ơ ồ ộ ộ 

ph n chuyên trách: Đ ng  y, công đoàn, thanh niên. Kh i s n xu t bao g m 22ậ ả ủ ố ả ấ ồ  phân xưởng. V i s  lớ ố ượng cán b  công nhân viên khá đông (4536 ngộ ười) m  đãỏ  

ti n hành t  ch c s n xu t r t ch t ch  v i s  phân công công vi c đ n t ng cánế ổ ứ ả ấ ấ ặ ẽ ớ ự ệ ế ừ  

b , công nhân trong Công ty. C  c u t  ch c b  máy qu n lý ho t đ ng s n xu tộ ơ ấ ổ ứ ộ ả ạ ộ ả ấ  kinh doanh m  M o Khê đỏ ạ ược th  hi n trong hình 1 ph  l c 3.ể ệ ụ ụ

1.3.3. Đi u ki n c  s  h  t ng và ho t đ ng s n xu t kinh doanhề ệ ơ ở ạ ầ ạ ộ ả ấ

C  s  h  t ng t i m  than M o Khê đơ ở ạ ầ ạ ỏ ạ ược nâng c p, c i thi n m nh m  tấ ả ệ ạ ẽ ừ năm 2001. Nhà xưởng, văn phòng, kho b n, đế ường ô tô n i b  độ ộ ượ ửc s a ch a vàữ  

m  r ng đ m b o đi u ki n làm vi c. Đ ng th i v i đ y m nh công tác ki nở ộ ả ả ề ệ ệ ồ ờ ớ ẩ ạ ế  thi t c  b n m  đã đ u t  r t nhi u cho vi c c i t o, nâng cao năng l c ho tế ơ ả ỏ ầ ư ấ ề ệ ả ạ ự ạ  

đ ng c a các trang thi t b  và dây chuy n công ngh  s n xu t. ộ ủ ế ị ề ệ ả ấ

M  than M o Khê đỏ ạ ược thi t k  khai thác ch  y u theo phế ế ủ ế ương pháp h mầ  

lò (hình 2, ph  l c 3). ụ ụ Công su t khai thác c a m  hi n nay đ t 1,6 tri u t n/nămấ ủ ỏ ệ ạ ệ ấ  theo than nguyên khai. Tr  lữ ượng đ a ch t c a các khu khai thác là: 35.727.10ị ấ ủ 3 t nấ  

và tr  lữ ượng công nghi p là 24.833.10ệ 3  t n.ấ   Toàn b  than khai thác độ ược ti nế  hành sàng tuy n t i nhà sàng 56 v i 2 lo i thi t b  công ngh  chính là sàng phânể ạ ớ ạ ế ị ệ  

lo i tách cám nguyên khai và băng t i nh t tay c  c c +35mm. Bên c nh đó, mạ ả ặ ỡ ụ ạ ỏ 

áp d ng dây chuy n công ngh  tuy n than b ng huy n phù t  sinh đ  thu h iụ ề ệ ể ằ ề ự ể ồ  

than bã sàng nh  đó làm l i m i năm h n 3,7 t  đ ng. ờ ợ ỗ ơ ỷ ồ T i đây, ngoài h  th ngạ ệ ố  thi t b  nghi n, sàng rung các c  còn có m t h  th ng b  l ng 2.500mế ị ề ỡ ộ ệ ố ể ắ 3 đ  x  lýể ử  toàn b  ngu n than bùn đ a vào ch  bi n thành than thộ ồ ư ế ế ương ph m.ẩ  Ngoài lượ  ngthan đượ ậc t n thu tri t đ  tăng t  20­30% s n lệ ể ừ ả ượng than so v i công ngh  cũ,ớ ệ  

gi i pháp còn giúp tăng năng su t lao đ ng do đả ấ ộ ược c  gi i hoá và t  đ ng hoáơ ớ ự ộ  cũng nh  gi m ô nhi m môi trư ả ễ ường và b nh ngh  nghi p cho ngệ ề ệ ười lao đ ng.ộ

V i công su t thi t k  ch  bi n sàng c a nhà sàng là 2.000.000 t n/năm sớ ấ ế ế ế ế ủ ấ ẽ đáp  ng đ  nhu c u sàng tuy n hi n nay. Than sau khi đứ ủ ầ ể ệ ược sàng tuy n, chể ế 

bi n đế ược v n chuy n ra c ng B n Cân v i s c ch a 500.000 t n. ậ ể ả ế ớ ứ ứ ấ K t qu  ho tế ả ạ  

đ ng s n xu t kinh doanh c a m  than M o Khê độ ả ấ ủ ỏ ạ ược th ng kê qua b ng 1.2.ố ả

Xét v  m t QLMT, t i nay, t t c  nhà xề ặ ớ ấ ả ưởng đã được s a ch a, trang bử ữ ị 

qu t thông gió, qu t công nghi p, tr n ch ng nóng. H n 80% đạ ạ ệ ầ ố ơ ường n i b  đãộ ộ  

cây xanh. Trong h m lò, m  th c hi n phun nầ ỏ ự ệ ước trước và sau n  mìn, trang bổ ị 

qu t thông gió, l p đ t h  th ng phun sạ ắ ặ ệ ố ương d p b i d c theo chi u dài gi ngậ ụ ọ ề ế  chính xu ng đ n m c ­150 và trong khu v c nhà sàng. Hi n t i, m  than M oố ế ứ ự ệ ạ ỏ ạ  Khê đang thi công l p đ t 4km đắ ặ ường băng t i  ng dùng cho v n t i than t  nhàả ố ậ ả ừ  sàng trung tâm t i th ng c ng xu t than thay th  hoàn toàn phớ ẳ ả ấ ế ương ti n ô tô,ệ  

nh m gi m thi u đ n m c th p nh t tác đ ng x u v  m t môi trằ ả ể ế ứ ấ ấ ộ ấ ề ặ ường đ i v iố ớ  

c ng đ ng dân c  khu v c.ộ ồ ư ự  Nước th i m  đả ỏ ược b m lên và x  lý qua h  th ngơ ử ệ ố  

g m 3 b : b  l ng s  b , b  trung hòa vôi, b  l ng c n. Nồ ể ể ắ ơ ộ ể ể ắ ặ ước sau x  lý đử ượ  c

d n vào su i Non Đông. Ngoài khu v c s n xu t, Công ty có nhà văn hoá khangẫ ố ự ả ấ  trang, câu l c b , b nh vi n m ,ạ ộ ệ ệ ỏ… ph c v  đ i s ng văn hóa khu v c.ụ ụ ờ ố ự

CH ƯƠ NG 2

Đ I T Ố ƯỢ NG VÀ PH ƯƠ NG PHÁP NGHIÊN C U Ứ

2.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ

Đ i tố ượng nghiên c u c a đ  tài là công tác QLMT t i m  than M o Khê.ứ ủ ề ạ ỏ ạ  

Nh ng tác đ ng x u t i môi trữ ộ ấ ớ ường sinh thái vùng than M o Khê là h u qu  c aạ ậ ả ủ  

m t th i k  dài do công tác BVMT ch a độ ờ ỳ ư ược quan tâm. Ch  cho đ n giai đo nỉ ế ạ  

t  năm 2002 đ n nay công tác qu n lý BVMT trong m  m i th c s  đừ ế ả ỏ ớ ự ự ược chú ý 

v i vi c đ u t  v  ngu n nhân l c, kinh phí, trang thi t b , thông tin. Cùng v i ápớ ệ ầ ư ề ồ ự ế ị ớ  

d ng nh ng công c  và phụ ữ ụ ương pháp QLMT vào th c ti n, ch t lự ễ ấ ượng môi 

trường khu v c m  M o Khê đã đự ỏ ạ ược c i thi n r t nhi u so v i nh ng nămả ệ ấ ề ớ ữ  

trước kia. 

Qua k t qu  kh o sát công tác qu n lý BVMT t i m  than M o Khê c a Sế ả ả ả ạ ỏ ạ ủ ở Tài nguyên và Môi trường t nh Qu ng Ninh vào tháng 2 năm 2009, đoàn ki m traỉ ả ể  

đã bi u dể ương nh ng c  g ng c a m  trong vi c c i t o, ph c h i môi trữ ố ắ ủ ỏ ệ ả ạ ụ ồ ườ  ng

và yêu c u đ n v  ph i đ y nhanh ti n đ  các h ng m c, d  án đ  đ m b o kầ ơ ị ả ẩ ế ộ ạ ụ ự ể ả ả ế 

ho ch hoàn th ; ph i h p v i UBND huy n Đông Tri u s m hoàn thành vi cạ ổ ố ợ ớ ệ ề ớ ệ  

tr ng cây xanh các khu v c đã hoàn th ; x  lý tri t đ  nồ ự ổ ử ệ ể ước th i m ; x  lý b iả ỏ ử ụ  khu v c nhà sàng 56 và s m hoàn thành vi c ký qu  môi trự ớ ệ ỹ ường… Nguyên nhân 

c a s  ch m tr  này cũng b t ngu n t  nh ng thi u sót trong công tác QLMT. Vìủ ự ậ ễ ắ ồ ừ ữ ế  

v y, đ  phát tri n kinh t  g n v i BVMT, m  than M o Khê c n đ y m nh ho tậ ể ể ế ắ ớ ỏ ạ ầ ẩ ạ ạ  

đ ng qu n lý BVMT hi u qu  h n v i nh ng gi i pháp qu n lý thích h p, đ uộ ả ệ ả ơ ớ ữ ả ả ợ ầ  

t  thích đáng h n cho công tác BVMT.ư ơ

2.2. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

2.2.1. Phương pháp ki m kê môi trể ường

Lu n văn s  d ng phậ ử ụ ương pháp ki m kê môi trể ường đ  x  lý s  li u thể ử ố ệ ứ 

c p. S  li u th  c p là s  li u đã đấ ố ệ ứ ấ ố ệ ượ ổc t ng k t và công b  dế ố ướ ại d ng văn b nả  (tài li u, bài báo, b n đ , b n v …) có th  thu th p đệ ả ồ ả ẽ ể ậ ược. Trên c  s   các sơ ở ố 

li u, tài li u đã thu th p ti n hành phân nhóm, phân tích tệ ệ ậ ế ương quan gi a các y uữ ế  

t , x  lý đ a lên thành d ng b ng bi u, đ  th , phân lo i thành nh ng đ  tài khácố ử ư ạ ả ể ồ ị ạ ữ ề  nhau. Phương pháp này giúp  cho các v n đ  môi trấ ề ường được li t kê m t cáchệ ộ  

đ y đ , trình t , các chi ti t quan tr ng không b  b  sót trong quá trình đánh giá.ầ ủ ự ế ọ ị ỏ  Sau khi t ng k t xong s  v ch ra nh ng v n đ  c n đánh giá.ổ ế ẽ ạ ữ ấ ề ầ

2.2.2. Phương pháp phân tích h  th ngệ ố

M c đích c a lu n văn là nghiên c u m t h  th ng bao g m t p h p cácụ ủ ậ ứ ộ ệ ố ồ ậ ợ  

v n đ  đấ ề ược liên k t v i nhau theo nh ng m t xích. Phân tích s  v t, hi nế ớ ữ ắ ự ậ ệ  

tượng, quá trình di n bi n trong chính h  th ng ch a đ ng b n thân chúng sễ ế ệ ố ứ ự ả ẽ cho ra các k t lu n khách quan v  nguyên nhân cũng nh  xu hế ậ ề ư ướng bi n đ i, phátế ổ  tri n c a nh ng s  v t, hi n tể ủ ữ ự ậ ệ ượng, quá trình này. Vì v y ti p c n h  th ng làậ ế ậ ệ ố  

phương pháp toàn di n giúp cho các lĩnh v c nghiên c u, QLMT có th  xem xétệ ự ứ ể  các v n đ  môi trấ ề ường trong m i quan h  tố ệ ương h  v i các thành t  khác t  đóỗ ớ ố ừ  

có m t cách nhìn t ng quát đ i v i v n đ  nghiên c u [9]. ộ ổ ố ớ ấ ề ứ

S  d ng phử ụ ương pháp phân tích h  th ng giúp cho vi c d  báo   các m cệ ố ệ ự ở ứ  

đ  khác nhau v  s  bi n đ i c a h  th ng môi trộ ề ự ế ổ ủ ệ ố ường dưới tác d ng c a m tụ ủ ộ  

y u t  nào đ y. Lu n văn s  d ng phế ố ấ ậ ử ụ ương pháp lu n và d a trên quan đi m ti pậ ự ể ế  

c n h  th ng đ  phân tích, đánh giá v n đ  trên c  s  đó đ  xu t các gi i phápậ ệ ố ể ấ ề ơ ở ề ấ ả  

v  m t t  ch c; c  ch  qu n lý; công ngh  v.v… đ  tăng cề ặ ổ ứ ơ ế ả ệ ể ường năng l c QLMTự  vùng m ỏ

2.2.3. Phương pháp đánh giá nhanh

Đánh giá nhanh môi trường là phương pháp thu th p thông tin v  hi n tr ngậ ề ệ ạ  môi trường trên c  s  quan sát, ph ng v n và tính toán đ nh lơ ở ỏ ấ ị ượng trung bình trong trường h p c n thi t.ợ ầ ế

Kh o sát th c đ a b ng phả ự ị ằ ương pháp đánh giá nhanh các d u hi u đ c tr ngấ ệ ặ ư  không nh ng v a có th  ki m tra tài li u th  c p và nh ng thông tin thu th pữ ừ ể ể ệ ứ ấ ữ ậ  

được mà còn cung c p nhi u phát hi n m i. D a trên nh ng d u hi u môiấ ề ệ ớ ự ữ ấ ệ  

trường có th  quan sát để ược m t cách tr c ti p, tác gi  lu n văn s  đ a ra nh ngộ ự ế ả ậ ẽ ư ữ  phán đoán, nh n xét, đánh giá v  hi n tr ng ch t lậ ề ệ ạ ấ ượng môi trường và công tác QLMT vùng m , là c  s  cho vi c đ  xu t nh ng bi n pháp  ng phó, gi m thi uỏ ơ ở ệ ề ấ ữ ệ ứ ả ể  

ô nhi m trong ho t đ ng khai thác t i m  than M o Khê. Các d u hi u đễ ạ ộ ạ ỏ ạ ấ ệ ược mô 

t  s  minh h a cho hi n tr ng c a h  th ng. ả ẽ ọ ệ ạ ủ ệ ố

T  nh ng d u hi u đ c tr ng quan sát đừ ữ ấ ệ ặ ư ược, lu n văn k t h p v i vi c sậ ế ợ ớ ệ ử 

d ng k  thu t phân tích WEB đ  tìm ki m nguyên nhân c a các v n đ  môiụ ỹ ậ ể ế ủ ấ ề  

trường thông qua vi c phân tích các m i liên h  gi a các hi n tệ ố ệ ữ ệ ượng, s  vi cự ệ  trong h  th ng, t  đó đ a ra nh ng nh n đ nh v  v n đ  nghiên c u và xác đ nhệ ố ừ ư ữ ậ ị ề ấ ề ứ ị  

nh ng phữ ương án c n có. Đi m m nh c a phân tích Web là tìm ra nguyên nhânầ ể ạ ủ  

và con đường d n t i nh ng h u qu  tiêu c c cho môi trẫ ớ ữ ậ ả ự ường đ  có th  đ  xu tể ể ề ấ  các bi n pháp phòng tránh ngay khâu quy ho ch, thi t k  ho t đ ng phát tri n.ệ ạ ế ế ạ ộ ể  

ng d ng phân tích Web đ  xác đ nh nhân qu  c a h  th ng đã giúp ích r t

nhi u cho đ  tài trong vi c xác đ nh nguyên nhân thành công và ch a thành côngề ề ệ ị ư  trong công tác QLMT vùng m  trên c  s  đó đ a ra nh ng phỏ ơ ở ư ữ ương hướng, các 

gi i pháp đ  gi i quy t các v n đ  g c r , tránh s  mò m m, gi i quy t nh mả ể ả ế ấ ề ố ễ ự ẫ ả ế ầ  

v n đ  M t s  d u hi u môi trấ ề ộ ố ấ ệ ường đ c tr ng t i khu v c m  M o Khê đặ ư ạ ự ỏ ạ ượ  c

4 Đ t c n tr  s i đáấ ằ ơ ỏ ­ Do h u qu  c a quá trình xói mòn,ậ ả ủ  

r a trôi t  nhi u nămử ừ ề

ty ch a t tư ố

8 Lòng h , su i b  b i đ p, b n nồ ố ị ồ ắ ồ ướ  c

b  thu h p d nị ẹ ầ

­ Nước m a ch y tràn, xói mòn, trư ả ượ  t

l  bãi th i cu n trôi nhi u bùn, đ t đáở ả ố ề ấ  

b i l p lòng h , su iồ ấ ồ ố

­ Đ  đ t đá th i làm đổ ấ ả ường l n hấ ồ9

B i mù m t trên đụ ị ường v n chuy nậ ể  

­ Ph ng v n sâu là phỏ ấ ương pháp s  d ng đ  khai thác các ý ki n m t cáchử ụ ể ế ộ  

tường t n và c n sáng t  v n đ  Các đ i tậ ầ ỏ ấ ề ố ượng được ch n cho cu c ph ng v nọ ộ ỏ ấ  bao g m m t s  chuyên gia có liên quan đ n v n đ  nghiên c u. K  năng ph ngồ ộ ố ế ấ ề ứ ỹ ỏ  

v n sâu đòi h i ngấ ỏ ười ph ng v n c n ph i làm sáng t  các khía c nh c a v n đỏ ấ ầ ả ỏ ạ ủ ấ ề 

trước khi cu c ph ng v n k t thúc. ộ ỏ ấ ế

­ Ph ng v n không chính th c là phỏ ấ ứ ương pháp ph ng v n mà ngỏ ấ ườ ượ  i đ c

ph ng v n không đỏ ấ ược thông báo trướ Ưc.  u đi m c a phể ủ ương pháp ph ng v nỏ ấ  không chính th c là khai thác đứ ược các thông tin, ý tưởng, gi i pháp v i cách nhìnả ớ  

nh n khách quan c a ngậ ủ ười được ph ng v n nh m ki m tra các thông tin đãỏ ấ ằ ể  

được thu th p mà ngậ ười ph ng v n cho là quan tr ng.ỏ ấ ọ

Trong quá trình th c hi n lu n văn, chúng tôi đã ti n hành ph ng v n sâuự ệ ậ ế ỏ ấ  

m t s  chuyên gia v  lĩnh v c môi trộ ố ề ự ường và các cán b  có ch c năng QLMTộ ứ  trong m  M o Khê, ph ng v n không chính th c đ i v i m t s  công nhân trongỏ ạ ỏ ấ ứ ố ớ ộ ố  khu v c khai thác than (b ng 5, ph  l c 1). Trên c  s  n i dung cu c ph ng v nự ả ụ ụ ơ ở ộ ộ ỏ ấ  chúng tôi ti n hành x  lý và phân tích s  li u ph ng v n, mã hóa và s p x p cácế ử ố ệ ỏ ấ ắ ế  

d  li u đữ ệ ược xem là quan tr ng đ i v i đ  tài. Danh sách và n i dung ph ng v nọ ố ớ ề ộ ỏ ấ  bao g m:ồ

-Ph ng v n Trỏ ấ ưởng phòng và nhân viên phòng môi trường m  than M o Khêỏ ạ  

v  vi c th c hi n công tác qu n lý BVMT m ề ệ ự ệ ả ỏ

-Ph ng v n cán b  Ban môi trỏ ấ ộ ường TKV v  công tác qu n lý ề ả TN&MT c aủ  TKV, các gi i pháp mà TKV đã và đang th c hi n nh m nâng cao năng l cả ự ệ ằ ự  QLMT vùng m ỏ

-Ph ng v n Trỏ ấ ưởng phòng Th m đ nh và Đánh giá tác đ ng môi trẩ ị ộ ường – Sở Tài nguyên và Môi trường t nh Qu ng Ninh v  công tác qu n lý nhà nỉ ả ề ả ước v  môiề  

trường trong ho t đ ng khoáng s n, đánh giá hi n tr ng môi trạ ộ ả ệ ạ ường vùng m  doỏ  

nh h ng c a ho t đ ng khai thác than, vi c thi hành pháp lu t t i các c  s

khai thác. 

-Ph ng v n m t s  công nhân khai thác trong khai trỏ ấ ộ ố ường thu c m  thanộ ỏ  

M o Khê v  vi c th c hi n công tác b o h , phòng ch ng, kh c ph c ô nhi mạ ề ệ ự ệ ả ộ ố ắ ụ ễ  

và s  c  môi trự ố ường t i khu v c khai thác.ạ ự

Đánh giá nhanh môi trường là phương pháp có s  k t h p gi a tri th c đ aự ế ợ ữ ứ ị  

phương và tri th c khoa h c, có đ c tr ng nhanh, ít t n kém, không c n phân tíchứ ọ ặ ư ố ầ  sâu, s  li u ph n ánh đố ệ ả ược hi n tr ng môi trệ ạ ường th c t i và có th  d  báo choự ạ ể ự  

nh ng năm k  ti p. Phữ ế ế ương pháp này cho phép cùng m t lúc thu th p nhi u sộ ậ ề ố 

li u toàn di n v  môi trệ ệ ề ường trong khu v c nghiên c u do đó đây là phự ứ ương pháp không th  thi u trong quá trình kh o sát th c đ a ph c v  đ  tài.ể ế ả ự ị ụ ụ ề

CH ƯƠ NG 3

K T QU  NGHIÊN C U VÀ TH O LU N Ế Ả Ứ Ả Ậ

3.1. Hi n tr ng ch t l ệ ạ ấ ượ ng môi tr ườ ng khu v c m  M o Khê ự ỏ ạ

3.1.1. Môi trường không khí

Ngu n gây ô nhi m môi trồ ễ ường không khí khu v c khai thác m  M o Khêự ỏ ạ  

được khái quát trong hình 1.1. Thông qua k t qu  đo đ c v  môi trế ả ạ ề ường không khí t i m  M o Khê (b ng 7, ph  l c 1) d  nh n th y b i là nhân t  chính gâyạ ỏ ạ ả ụ ụ ễ ậ ấ ụ ố  tác đ ng l n nh t đ n ch t lộ ớ ấ ế ấ ượng môi trường không khí t i khu v c này. ạ ự

V i vi c áp d ng các công ngh  x  lý khí, b i trong h m lò, t i khu v cớ ệ ụ ệ ử ụ ầ ạ ự  nhà sàng và ch ng b i trên các tuy n đố ụ ế ường giao thông n i b  m  b ng các ô tôộ ộ ỏ ằ  phun nước v i t n su t h p lý đã góp ph n c i thi n ch t lớ ầ ấ ợ ầ ả ệ ấ ượng môi trườ  ngkhông khí r t nhi u so v i nh ng năm trấ ề ớ ữ ước đây. Khu v c tác đ ng tr c ti p đ nự ộ ự ế ế  môi trường và người lao đ ng s n xu t đ u đ t tiêu chu n cho phép ngo i trộ ả ấ ề ạ ẩ ạ ừ nhà sàng khu 56 hàm lượng b i đo đụ ược là 2,16 mg/m3 khi đang ho t đ ng, vạ ộ ượ  t1,08 l n theo Tiêu chu n V  sinh lao đ ng 3733 – 2002ầ ẩ ệ ộ

Khu v c có  nh hự ả ưởng c a ho t đ ng đ n môi trủ ạ ộ ế ường bao g m các tuy nồ ế  

đường v n chuy n và các khu dân c  hàm lậ ể ư ượng b i đ u đ t Quy chu n môiụ ề ạ ẩ  

trường theo QCVN 05:2009/BTNMT. Ngo i tr  tuy n đạ ừ ế ường v n chuy n quaậ ể  khu v c nhà sàng và tuy n đự ế ường chuyên d ng v n chuy n than ra c ng B nụ ậ ể ả ế  Cân do ho t đ ng thạ ộ ường xuyên c a các chuy n xe v n t i nên hàm lủ ế ậ ả ượng b i ụ ở 

nh ng khu v c này tữ ự ương đ i l n, vố ớ ượt Quy chu n môi trẩ ường t  1,06 – 1,1 l n.ừ ầ

T i bãi th i, n ng đ  b i đo thạ ả ồ ộ ụ ường l n song do thành ph n b i ch  y u làớ ầ ụ ủ ế  

b i l ng và m t đ  xe đ  th i không cao (do khai thác b ng phụ ắ ậ ộ ổ ả ằ ương pháp h m lòầ  

kh i lố ượng đ t, đá th i th p) nên n ng đ  b i nhanh chóng gi m đi ngay sau m tấ ả ấ ồ ộ ụ ả ộ