Luận án Tiến sĩ: Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam

Luận án tìm kiếm các giải pháp có luận cứ khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam; trên cơ sở lý luận và thực tiễn của những dự báo về xu hướng xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, những định hướng hoàn thiện công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tác giả sẽ kiến nghị các giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

l i ngợ ười tiêu dùng tác gi  l a ch n đ  tài “ả ự ọ ề Hoàn thi n qu n lý nhà n ệ ả ướ ủ c c a B ộ  Công Th ươ ng v  công tác b o v  quy n l i ng ề ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng   Vi t Nam ở ệ ” để nghiên c u.ứ

1.2. V  th c ti nề ự ễ

B o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng là v n đ  m i không ch  t i Vi t Nam.ấ ề ớ ỉ ạ ệ  

V n đ  này chính th c đấ ề ứ ược Đ ng và Nhà nả ước quan tâm t  năm 1999 b ngừ ằ  

vi c   y   ban   thệ Ủ ường   v   Qu c   h i   đã   thông   qua   Pháp   l nh   s   13/1999/PL­ụ ố ộ ệ ốUBTVQH10 ngày 27 tháng 4 năm 1999[7]. Pháp l nh quy đ nh rõ các quy n,ệ ị ề  nghĩa v  c a ngụ ủ ười tiêu dùng, trách nhi m c a t  ch c cá nhân kinh doanh hàngệ ủ ổ ứ  hóa d ch v , các quy n khi u n i, t  cáo c a ngị ụ ề ế ạ ố ủ ười tiêu dùng và g n đây Qu cầ ố  

h i khóa XII k  h p th  8 đã thông qua Lu t B o v  quy n l i ngộ ỳ ọ ứ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng ngày 17 tháng 11 năm 2011

Vi t Nam b t đ u m  c a n n kinh t  theo n n kinh t  th  trệ ắ ầ ở ử ề ế ề ế ị ường đ nhị  

hướng xã h i ch  nghĩa t  năm 1986, t  đó đ n nay n n kinh t  Vi t Namộ ủ ừ ừ ế ề ế ệ  luôn đ t t c đ  tăng trạ ố ộ ưởng cao, s n ph m s n xu t ra không ch  đáp  ng nhuả ẩ ả ấ ỉ ứ  

c u trong nầ ước mà còn xu t kh u ra nấ ẩ ước ngoài. Bên c nh nh ng tích c c n nạ ữ ự ề  kinh t  th  trế ị ường cũng xu t hi n nh ng m t trái nh : tình tr ng kinh doanhấ ệ ữ ặ ư ạ  

hàng nhái, hàng gi , hàng kém ch t lả ấ ượng, không đ  đi u ki n v  tiêu chu n,ủ ề ệ ề ẩ  quy chu n. Tình tr ng này đã xu t hi n t i h u h t các đ a phẩ ạ ấ ệ ạ ầ ế ị ương trong cả 

nước vi ph m đ n quy n l i chính đáng c a ngạ ế ề ợ ủ ười tiêu dùng, đ ng th i cũngồ ờ  gây h i cho doanh nghi p s n xu t kinh doanh chân chính.ạ ệ ả ấ  Th i gian g n đâyờ ầ  các phương ti n thông tin đ i chúng đã đ a ra công lu n r t nhi u v  vi c việ ạ ư ậ ấ ề ụ ệ  

ph m nghiêm tr ng quy n l i ngạ ọ ề ợ ười tiêu dùng nh : ư V  xăng pha acetone, Vụ ụ 

nướ ươc t ng nhi m ch t 3­ MCPDễ ấ ­ V  vi c ph  nhi m phormol, Xe máy Hondaụ ệ ở ễ  

lo n giá, ạ V  vi c Công ty Vedan th  nụ ệ ả ước th i ra Sông Th  V i và g n đây là vả ị ả ầ ụ Công ty c  ph n thanh toán đi n t  Vietpay đã dùng ổ ầ ệ ử m ng di đ ng Mobiphone đạ ộ ể 

l a đ o ngừ ả ười tiêu dùng hàng t  đ ng. Đây ch  là minh h a c a m t s  v  vi cỉ ồ ỉ ọ ủ ộ ố ụ ệ  

đi n hình ể xâm h i quy n và l i ích h p pháp c a ng i tiêu dùng. ạ ề ợ ợ ủ ườ Có th  nói r ngể ằ , 

ng i tiêu dùng Vi t Nam đang ph i s ng trong m t môi tr ng không an toàn,ườ ệ ả ố ộ ườ  quy n và l i ích h p pháp b  vi ph m nghiêm tr ng. ề ợ ợ ị ạ ọ

Đ  quy n l i ng i tiêu dùng đ c b o v  t t h n c n có s  ph i h p đ ngể ề ợ ườ ượ ả ệ ố ơ ầ ự ố ợ ồ  

b  c a các thành ph n tham gia nh : c  quan qu n lý nhà n c, t  ch c xã h i vộ ủ ầ ư ơ ả ướ ổ ứ ộ ề 

b o v  quy n l i ng i tiêu dùng, các doanh nghi p s n xu t kinh doanh hàng hóaả ệ ề ợ ườ ệ ả ấ  

và d ch v , c  quan truy n thông báo chí và chính ng i tiêu dùng. Trong đó, cị ụ ơ ề ườ ơ quan qu n lý nhà n c gi  vai trò ch  đ o, v a đ nh h ng, v a quy t đ nh các bả ướ ữ ủ ạ ừ ị ướ ừ ế ị ộ 

ph n khác trong xã h i th c hi n. ậ ộ ự ệ Tuy nhiên, công tác qu n lý nhà nả ước v  b oề ả  

v  ngệ ười tiêu dùng ch a đư ược quan tâm đúng m c, ch a huy đ ng đứ ư ộ ược s cứ  

m nh c a toàn xã h i tham gia vào công tác b o v  ngạ ủ ộ ả ệ ười tiêu dùng. T iạ  nhi u đ a phề ị ương vi c thành l p t  ch c b o v  ngệ ậ ổ ứ ả ệ ười tiêu dùng ch a đư ượ  ctri n khai, ho c k t qu  còn nhi u h n ch   ể ặ ế ả ề ạ ế

Lu t b o v  quy n l i ng i tiêu dùng đ c ban hành là hành lang pháp lýậ ả ệ ề ợ ườ ượ  quan tr ng đ  b o v  t t h n quy n l i ng i tiêu dùng. Đây là b c ti n l n trongọ ể ả ệ ố ơ ề ợ ườ ướ ế ớ  

vi c lu t hóa các quy đ nh nh m đ m b o quy n l i ng i tiêu dùng. M c dù, Lu tệ ậ ị ằ ả ả ề ợ ườ ặ ậ  

b o v  quy n l i ng i tiêu dùng đã có nhi u b c ti n m i so v i pháp l nh b oả ệ ề ợ ườ ề ướ ế ớ ớ ệ ả  

v  quy n l i ng i tiêu dùng, tuy nhiên v n còn m t s  v n đ  h n ch  mà t i th iệ ề ợ ườ ẫ ộ ố ấ ề ạ ế ạ ờ  

đi m ban hành lu t, do nh n th c chung c a toàn xã h i cũng nh  đi u ki n phátể ậ ậ ứ ủ ộ ư ề ệ  tri n kinh t  đ t n c ch a th  hoàn thi n đ  đ a vào lu t. D i góc đ  khoa h c,ể ế ấ ướ ư ể ệ ể ư ậ ướ ộ ọ  tác gi  đi nghiên c u th c ti n trên th  gi i, đ c bi t th c ti n c a m t s  n c cóả ứ ự ễ ế ớ ặ ệ ự ễ ủ ộ ố ướ  

t  ch c qu n lý nhà n c t t nh t trên th  gi i nh  Nh t B n, ổ ứ ả ướ ố ấ ế ớ ư ậ ả Malaysia, Hà Lan để làm c  s  đ nh h ng đ  xu t ki n ngh  cho Vi t Nam. Theo Lu t BVQLNTD, Bơ ở ị ướ ề ấ ế ị ệ ậ ộ Công Th ng là c  quan qu n lý nhà n c v  b o v  quy n l i ng i tiêu dùng cóươ ơ ả ướ ề ả ệ ề ợ ườ  trách nhi m ch  trì, ph i h p v i các b , ngành, t  ch c, cá nhân khác đ  th c hi nệ ủ ố ợ ớ ộ ổ ứ ể ự ệ  các n i dung qu n lý nhà n c v  BVQLNTD. Trong quá trình th c thi nhi m vộ ả ướ ề ự ệ ụ này c a B  Công Th ng đã b c l  ủ ộ ươ ộ ộ m t sộ ố h n ch  ạ ế

Đ  tài s  làm rõ v  v  trí, ch c năng, vai trò, nhi m v  và nh ng n i dungề ẽ ề ị ứ ệ ụ ữ ộ  

qu n lý nhà n c c a B  Công Th ng trong tri n khai công tác b o v  quy n l iả ướ ủ ộ ươ ể ả ệ ề ợ  

ng i tiêu dùng đ  th y đ c nh ng đóng góp c a B  Công Th ng trong th i gianườ ể ấ ượ ữ ủ ộ ươ ờ  qua, nh ng h n ch  c n kh c ph c, đ ng th i đ  xu t các gi i pháp th c thi t tữ ạ ế ầ ắ ụ ồ ờ ề ấ ả ự ố  

h n các n i dung qu n lý trong th i gian t i.ơ ộ ả ờ ớ

H n n a, cu i năm 2015, c ng đ ng kinh t  ASEAN s  đ c thành l p, theoơ ữ ố ộ ồ ế ẽ ượ ậ  

l  trình h i nh p kinh t  khu v c ASEAN,  y ban b o v  quy n l i ng i tiêuộ ộ ậ ế ự Ủ ả ệ ề ợ ườ  dùng c a ASEAN s  ban hành lu t b o v  quy n l i ng i tiêu dùng trong khu v c.ủ ẽ ậ ả ệ ề ợ ườ ự  

Do v y, vi c hoàn thi n qu n lý nhà n c v  b o v  quy n l i ng i tiêu dùng c aậ ệ ệ ả ướ ề ả ệ ề ợ ườ ủ  

B  Công Th ng là m t t t y u khách quan nh m đáp  ng yêu c u và l  trình c aộ ươ ộ ấ ế ằ ứ ầ ộ ủ  quá trình h i nh p kinh t  qu c t  trong khu v c và trên th  gi i.ộ ậ ế ố ế ự ế ớ

Vì v y, vi c nghiên c u tìm các gi i pháp có c  s  th c ti n đ  hoàn thi nậ ệ ứ ả ơ ở ự ễ ể ệ  

qu n lý nhà n c c a B  Công Th ng v  b o v  quy n l i ng i tiêu dùng ả ướ ủ ộ ươ ề ả ệ ề ợ ườ ở 

Vi t Nam là c n thi t, góp ph n b o v  quy n l i ng i tiêu dùng ngày càng t tệ ầ ế ầ ả ệ ề ợ ườ ố  

h n. V i nh ng lý do trên, tôi l a ch n đ  tài ơ ớ ữ ự ọ ề “Hoàn thi n qu n lý nhà n ệ ả ướ c c a ủ  

B  Công Th ộ ươ ng v  công tác b o v  quy n l i ng ề ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng   Vi t Nam” ở ệ  để làm đ  tài nghiên c u lu n án Ti n sĩ kinh t ề ứ ậ ế ế

2. M c tiêu và nhi m v  nghiên c uụ ệ ụ ứ

M c tiêu nghiên c u: ụ ứ

Tìm ki m các gi i pháp có lu n c  khoa h c và th c ti n nh m đ  xu tế ả ậ ứ ọ ự ễ ằ ề ấ  các gi i pháp hoàn thi n qu n lý nhà nả ệ ả ước c a B  Công Thủ ộ ương v  b o về ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng   Vi t Nam.ở ệ

­ H  th ng hóa và tìm ki m gi i pháp có lu n c  khoa h c v  qu n lý nhàệ ố ế ả ậ ứ ọ ề ả  

nước nói chung và b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng nói riêng n n kinh t ề ế

­ Đánh giá th c ti n ự ễ th c thi n i dung ự ộ qu n lý nhà nả ước v  b o v  ngề ả ệ ườ  itiêu dùng c a B  Công Thủ ộ ương, nh ng thành công, t n t i, nguyên nhân vàữ ồ ạ  

nh ng v n đ  đ t ra c n gi i quy t theo quy đ nh c a Lu t b o v  quy n l iữ ấ ề ặ ầ ả ế ị ủ ậ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng

­ Nghiên c u kinh nghi m qu n lý nhà nứ ệ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng trên th  gi i, rút ra bài h c kinh nghi m có th  tham kh o v n d ngế ớ ọ ệ ể ả ậ ụ  cho Vi t Nam.ệ

­ Trên c  s  lý lu n và th c ti n c a nh ng d  báo v  xu hơ ở ậ ự ễ ủ ữ ự ề ướng xâm 

ph m quy n l i ngạ ề ợ ười tiêu dùng, nh ng đ nh hữ ị ướng hoàn thi n công tác b o vệ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng, tác gi  s  ki n ngh  các gi i pháp nh m hoàn thi nả ẽ ế ị ả ằ ệ  

qu n lý nhà nả ướ ủc c a B  Công Thộ ương v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

3.1. Đ i tố ượng nghiên c uứ

Nh ng v n đ  v  lý lu n và th c ti n v  qu n lý nhà nữ ấ ề ề ậ ự ễ ề ả ước c a B  Côngủ ộ  

Thương đ i v i b o v  quy n l i ngố ớ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng. 

3.2. Ph m vi nghiên c uạ ứ

­ V  n i dung:ề ộ

Đ  tài t p trung nghiên c u lý lu n v  qu n lý nhà nề ậ ứ ậ ề ả ước đối v i b o vớ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng; Nghiên c u th c ti n tri n khai các n i dung qu n lýứ ự ễ ể ộ ả  nhà nước c a B  Công Thủ ộ ương v  BVQLNTD v i t  cách là c  quan dề ớ ư ơ ượ  cChính ph  giao th ng nh t qu n lý nhà nủ ố ấ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng theo lu t BVNTD   Vi t Nam, và đ  xu t các gi i pháp hoàn thi n.ậ ở ệ ề ấ ả ệ

­ Th i gian nghiên c u:ờ ứ

Đ  tài t p trung nghiên c u th c tr ng công tác qu n lý nhà nề ậ ứ ự ạ ả ước v  b oề ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng c a B  Công Thủ ộ ương t  năm 2007 đ n nay và đừ ế ề 

xu t các gi i pháp áp d ng đ n năm 2025.ấ ả ụ ế

Đ   hoàn   thành   công   trình   nghiên   c u   c a   mình,   tác   gi   s   d ng   cácể ứ ủ ả ử ụ  

phương pháp nghiên c u sau:ứ

4.1. Phương pháp nghiên c uứ  thu th p d  li uậ ữ ệ  s  c pơ ấ

Bên c nh vi c nghiên c u lý lu n t i bàn v  các v n đ  liên quan đ nạ ệ ứ ậ ạ ề ấ ề ế  công tác b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng, tác gi  còn ti n hành kh o sát đi uả ế ả ề  tra th c t  nh : trao đ i v i chuyên giaự ế ư ổ ớ  trong và ngoài nước ho t đ ng trong lĩnhạ ộ  

v c b o v  quy n l i ngự ả ệ ề ợ ười tiêu dùng và tr c ti p ự ế trao đ i ổ nh ng cán b  th c thiữ ộ ự  công tác b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i Trung ạ ương, đ a phị ương, các H iộ  

B o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng, ti n hành đi u tra xã h i h c v i đ i tế ề ộ ọ ớ ố ượng là các S  Công Thở ương và H i B o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, c  th  nh :ụ ể ư

Trao đ i tr c ti p v i các chuyên gia và cán b  th c thi công tác b o v ổ ự ế ớ ộ ự ả ệ   quy n l i ng ề ợ ườ i tiêu dùng t i các đ a ph ạ ị ươ ng

­ Trao đ i ổ tr c ti p ự ế v i các chuyên gia c a t  ch c JICA c a Nh t B nớ ủ ổ ứ ủ ậ ả  về kinh nghi m tri n khai công tác b o v  quy n l i ngệ ể ả ệ ề ợ ười tiêu dùng 

Đ i t ố ượ ng trao đ i ổ : Chuyên gia thường trú c a Nh t B n t i C c Qu n lýủ ậ ả ạ ụ ả  

c nh tranh, B  Công Thạ ộ ương

Câu h i là ỏ : Đ  công tác b o v  quy n l i ngể ả ệ ề ợ ười tiêu dùng đ t hi u quạ ệ ả cao c  quan b o v  quy n l i ngơ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng c n đầ ược hoàn thi n theo hệ ướ  ngnào? C  quan qu n lý nhà nơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i đ aạ ị  

phương có vai trò nh  th  nào v i công tác b o v  quy n l i ngư ế ớ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

K t qu ế ả: Đ  công tác b o v  quy n l i ngể ả ệ ề ợ ười tiêu dùng có hi u qu  thì cệ ả ơ quan qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng ph i có quy n l c,ả ề ự  

có tính đ c l p cao, ph i thành l p h  th ng xuyên su t t  Trung ộ ậ ả ậ ệ ố ố ừ ương đ n đ aế ị  

phương. Bên c nh c  quan qu n lý nhà nạ ơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i Trung ạ ương, c  quan qu n lý nhà nơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i các đ a phạ ị ương có vai trò r t quan tr ng trong vi c xây d ng chính sáchấ ọ ệ ự  

và th c thi chính sách t i các đ a phự ạ ị ương

­ Trao đ i tr c ti p v i các chuyên gia ho t đ ng   trong nổ ự ế ớ ạ ộ ở ước trong lĩnh 

v c b o v  quy n l i ngự ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nh  TS.Vũ Th  B ch Nga – Trư ị ạ ưởng Ban 

B o v  ngả ệ ười tiêu dùng, C c Qu n lý c nh tranh, B  Công Thụ ả ạ ộ ương, PGS.TS.Bùi Nguyên Khánh – Vi n phó Vi n Nhà nệ ệ ước và Pháp lu t, Ông Đ  Gia Phan­ậ ỗ  Nguyên T ng Th  ký, Phó ch  t ch H i Tiêu chu n và B o v  ngổ ư ủ ị ộ ẩ ả ệ ười tiêu dùng 

Vi t Nam ệ

 N i dung câu h i:  ộ ỏ

Khó khăn l n nh t trong công tác b o v  quy n l i ngớ ấ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng c aủ  

Vi t Nam hi n nay là gì? ệ ệ

Gi i pháp hoàn thi n b  máy qu n lý nhà nả ệ ộ ả ước v  b o v  quy n l iề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng t i Vi t Nam là gì?ạ ệ

K t qu : ế ả  

Nh n th c c a toàn xã h i v  công tác b o v  quy n l i ngậ ứ ủ ộ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng 

ch a cao, c n thành l p h  th ng c  quan qu n lý nhà nư ầ ậ ệ ố ơ ả ước v  b o v  quy n l iề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng t  Trung ừ ương đ n đ a phế ị ương, trao thêm th m quy n cho cẩ ề ơ quan này, c n b  sung ngu n nhân l c và v t l c cho ho t đ ng b o v  quy nầ ổ ồ ự ậ ự ạ ộ ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng

­ Đi u tra, kh o sát cán b  th c thi công tác b o v  quy n l i ngề ả ộ ự ả ệ ề ợ ười tiêu dùng và h i b o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i các đ a phạ ị ương nh : Hà N i,ư ộ  

H i Phòng, H ng Yên, H i Dả ư ả ương, Qu ng Ninh, Ninh Bình, Thái Bình, Namả  

Đ nh, Hà Nam, B c Giang, B c Ninh, Vĩnh Phúc, Phú Th , Hòa Bình, Thanh Hóa,ị ắ ắ ọ  Ngh  An, Hà Tĩnh, Khánh Hòa, Đak Lak, Gia Lai, Đà N ng, H  Chí Minh, Longệ ẵ ồ  

An, Tây Ninh, B n Tre, Cà Mau, Tây Ninh, Bình Dế ương, Vũng T u, Lai Châu,ầ  

Đi n Biên ệ

Đ i t ố ượ ng trao đ i ổ : Cán b  tr c ti p tri n khai công tác b o v  quy n l iộ ự ế ể ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng t i S  Công Thạ ở ương và H i B o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

 N i dung câu h i ộ ỏ : Khó khăn c a đ a phủ ị ương trong tri n khai công tác b oể ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng là gì? Có đ  xu t gì đ  nâng cao hi u qu  công tácề ấ ể ệ ả  này?

K t qu ế ả: 

Ch a có b  ph n chuyên trách v  b o v  quy n l i ngư ộ ậ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, ch aư  

nh n đậ ượ ực s  quan tâm đúng m c c a lãnh đ o đ a phứ ủ ạ ị ương, thi u kinh phí ho tế ạ  

đ ng cho các h i b o v  quy n l i ngộ ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

Ki n ngh  là B  Công Thế ị ộ ương c n ph i h p v i B  N i v  s m ban hànhầ ố ợ ớ ộ ộ ụ ớ  thông t  liên t ch quy đ nh rõ con ngư ị ị ười, đ n v  ch u trách nhi m th c thi công tácơ ị ị ệ ự  

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng t i các S  Công Thạ ở ương. C n có c  ch  chínhầ ơ ế  sách  h  tr  kinh phí, c  s  v t ch t  ỗ ợ ơ ở ậ ấ cho các h i b o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng các đ a phị ương ho t đ ng.ạ ộ

Đi u tra xã h i h cề ộ ọ

Đ i tố ượng kh o sát: ả Phát 230 phi u đi u tra t i ế ề ớ cán b  c a 45ộ ủ  H i b oộ ả  

v  ngệ ười tiêu dùng, cán b  c a 63 ộ ủ S  Công Thở ương các t nh/thành ph  trong cỉ ố ả 

nướ c

N i dung câu h i và k t qu  kh o sátộ ỏ ế ả ả : 

Sau khi thu th p các phi u đi u tra tác gi  đãậ ế ề ả  t ng h p, phân tích và đánhổ ợ  giá các d  li u ữ ệ thông qua máy tính đ  đ a ra các nh n đ nh theo t ng n i dungể ư ậ ị ừ ộ  

kh o sát thu đả ược k t qu  nh  sau:ế ả ư

­T i c  quan anh ch  có nh ng ho t đ ng nào nh m b o v  quy n l i ạ ơ ị ữ ạ ộ ằ ả ệ ề ợ  

K t qu  thu đế ả ược là: Nh n th c c a ngậ ứ ủ ười tiêu dùng còn h n ch ; Ý th cạ ế ứ  

c a doanh nghi p ch a t t; Thi u s  h  tr  t  c  quan qu n lý nhà nủ ệ ư ố ế ự ỗ ợ ừ ơ ả ước; Thi uế  

c  s  pháp lý đ  th c hi n; C  ch  ph i h p gi a các c  quan ch a t t.ơ ở ể ự ệ ơ ế ố ợ ữ ơ ư ố

­ Nhi m v  nào là nhi m v  tr ng tâm khi tri n khai công tác b o v ệ ụ ệ ụ ọ ể ả ệ   quy n l i ng ề ợ ườ i tiêu dùng?

K t qu  thu đế ả ược là tuyên truy n ph  bi n pháp lu t b o v  quy n l iề ổ ế ậ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng

­ Ng ườ i tiêu dùng hay b  vi ph m trong lĩnh v c nào là nhi u nh t? ị ạ ự ề ấ

K t qu  thu đế ả ược theo th  t  là: An toàn v  sinh th c ph m; hàng hóa,ứ ự ệ ự ẩ  

d ch v  kém ch t lị ụ ấ ượng; Hàng nhái, hàng gi ; Cung c p thông tin sai s  th t choả ấ ự ậ  

người tiêu dùng; Trách nhi m b o hành s n ph m.ệ ả ả ẩ

­ Có nên thành l p b  ph n chuyên trách và giao thêm th m quy n cho c ậ ộ ậ ẩ ề ơ   quan này   B  Công Th ở ộ ươ ng và S  Công Th ở ươ ng các t nh hay không?  ỉ

H n 90 % ý ki n cho r ng nên thành l p và nên trao thêm th m quy n choơ ế ằ ậ ẩ ề  

c  quan qu n lý nhà nơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

­ Th c tr ng c  ch  ph i h p gi a các c  quan th c thi công tác b o v ự ạ ơ ế ố ợ ữ ơ ự ả ệ   quy n l i ng ề ợ ườ i tiêu dùng nh  th  nào? ư ế

K t qu  cho th y ch a có c  ch  ph i h p hi u qu , rõ ràng, vi c ph iế ả ấ ư ơ ế ố ợ ệ ả ệ ố  

h p ch  mang tính hình th c, kém hi u qu ợ ỉ ứ ệ ả

­ Khó khăn c a các h i b o v  quy n l i ng ủ ộ ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng đang g p ph i ặ ả  

là gì?

K t qu  cho th y là ch a nh n đế ả ấ ư ậ ượ ực s  quan tâm c a toàn xã h i và thi uủ ộ ế  kinh phí, ngu n l c cho ho t đ ng b o v  quy n l i ngồ ự ạ ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

4.2. Phương pháp thu th p d  li u th  c pậ ữ ệ ứ ấ

Tác gi  thu th p các văn b n pháp lu t, các công trình khoa h c, đ  tài, bàiả ậ ả ậ ọ ề  báo, sách, thông tin liên quan đ n qu n lý nhà nế ả ước nói chung và qu n lý nhàả  

nước trong lĩnh v c b o v  quy n l i ngự ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nói riêng đ  nghiên c u:ể ứ

­ Phương pháp đi u tra chéoề

Nh m ki m ch ng tính chính xác c a thông tin đằ ể ứ ủ ược thu th p, tác gi  đãậ ả  

s  d ng phử ụ ương pháp đi u tra chéo đ  đ a ra s  li u, thông tin đề ể ư ố ệ ược sát th c v iự ớ  

th c t  ự ế

­ Ch n l c, phân tích, đánh giá và t ng h pọ ọ ổ ợ

L a ch n ngu n s  li u và đi u tra trong s  các đ i tự ọ ồ ố ệ ề ố ố ượng được kh o sátả  

đ  ti n hành phân tích, đánh giá, t ng h p nh m đ a ra các nh n đ nh, đánh giáể ế ổ ợ ằ ư ậ ị  

và đ  xu t gi i pháp.ề ấ ả

­ Phương pháp mô t  th ng kêả ố

Căn c  trên báo cáo c a các đ a phứ ủ ị ương, các h i b o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng tác gi  đã đ a ra các tiêu chí và t ng h p s  li u làm c  s  cho cácả ư ổ ợ ố ệ ơ ở  

nh n đ nh và đ  xu t các gi i pháp cho đ  tài.ậ ị ề ấ ả ề

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C UỔ Ứ

1. Các nghiên c u c a nứ ủ ước ngoài

Http://www.answers.com/Q/What_is_the_Role_of_government_in_consumer_protection[73]. T i trang web nêu trên, đã nêu vai trò c a Chính ph  trong b oạ ủ ủ ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng như là: Ban hành các quy đ nh pháp lu t đ  đi uị ậ ể ề  

ch nh nh ng hành vi c nh tranh không lành m nh nh m b o v  quy n l i ngỉ ữ ạ ạ ằ ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng. Ngoài ra, Chính ph  còn tuyên truy n nâng cao nh n th c cho ngủ ề ậ ứ ườ  itiêu dùng v  quy n l i chính đáng c a h ề ề ợ ủ ọ

T i website c a c  quan b o v  quy n l i ngạ ủ ơ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng Canada:

http://settlement.org/sys/faqs_detail.asp?

k=PROTECT_RIGHTS&faq_id=4000264  [100]  đã   nêu   Chính   ph   ch u   tráchủ ị  nhi m t o ra môi trệ ạ ường kinh doanh lành m nh, hi u qu  và c nh tranh bìnhạ ệ ả ạ  

đ ng gi a nhà s n xu t, đ n v  kinh doanh và ngẳ ữ ả ấ ơ ị ười tiêu dùng. Chính ph  cũngủ  

ph i ch u trách nhi m v  an toàn c a s n ph m. V n đ  an toàn bao g m c  dánả ị ệ ề ủ ả ẩ ấ ề ồ ả  

nhãn và qu ng cáo s n ph m. Chính ph  ả ả ẩ ủ ti n hành ế ki m tra an toàn không chể ỉ 

th c ph m, mà còn c  th c v t và đ ng v t t i biên gi i c a Canada. Nhi m vự ẩ ả ự ậ ộ ậ ạ ớ ủ ệ ụ này Chính ph  giao cho C c ki m d ch th c ph m Canada.ủ ụ ể ị ự ẩ

Chính quy n đ a phề ị ương ch u trách nhi m v  các v n đ  kinh doanh t iị ệ ề ấ ề ạ  các đ a phị ương, đi u ki n v  c p phép kinh doanh cũng nh  các v n đ  v  anề ệ ề ấ ư ấ ề ề  toàn công c ng. Nh ng d ch v  độ ữ ị ụ ược cung c p trên đ a bàn c a đ a phấ ị ủ ị ương s  doẽ  

c  quan qu n lý đ a phơ ả ị ương quy đ nh v  đi u ki n kinh doanh.ị ề ề ệ

IOCU (1992),  Cunsumers and the Environment,  published by International  Organization of Consumers Unions Penang, Malaysia [70]. Đây là cu n sách vi tố ế  

v  cách th c tiêu dùng đ  b o v  môi trề ứ ể ả ệ ường, do t  ch c qu c t  v  b o vổ ứ ố ế ề ả ệ 

người tiêu dùng Malaysia xu t b n. Cu n sách nêu nên t m quan tr ng c a ýấ ả ố ầ ọ ủ  

th c ngứ ười tiêu dùng trong vi c b o v  môi trệ ả ệ ường, cách th c thay đ i thói quenứ ổ  

nh m b o v  môi trằ ả ệ ường trong đi u ki n các ngu n tài nguyên thiên nhiên ngàyề ệ ồ  càng c n ki t. Mu n v y c  quan qu n lý nhà nạ ệ ố ậ ơ ả ước và các t  ch c b o v  ngổ ứ ả ệ ườ  itiêu dùng c n:ầ

 Tăng cường giáo d c cho ngụ ười tiêu dùng v  tiêu dùng b n v ng, thay đ iề ề ữ ổ  quan đi m và l a ch n s n ph m năng lể ự ọ ả ẩ ượng t  nhiên nh  gió, ánh sáng m tự ư ặ  

tr i. ờ

Cung c p thông tin đ y đ  và k p th i cho ngấ ầ ủ ị ờ ười tiêu dùng v  hàng hóaề  

d ch v  s  d ng năng lị ụ ử ụ ượng thay th , cũng nh  các cách th c đ  qu ng báế ư ứ ể ả , nhân 

r ng đ i tộ ố ượng s  d ng s n ph m này.ử ụ ả ẩ

Ch  ra nh ng l i ích c a ngỉ ữ ợ ủ ười tiêu dùng có được khi tiêu dùng hướng t iớ  môi trường   các h i th o qu c gia và qu c t ở ộ ả ố ố ế

Ban hành chính sách khuy n khích v  thu  đ  hế ề ế ể ưởng  ng và h  tr  vi cứ ỗ ợ ệ  

s n xu t và tiêu dùng các s n ph m d ch v  vì môi trả ấ ả ẩ ị ụ ường

S n sàng ph i h p v i các doanh nghi p ho t đ ng vì s  phát tri n c a xãẵ ố ợ ớ ệ ạ ộ ự ể ủ  

h i, môi trộ ường b t c  lúc nào, b t c  n i đâu.ấ ứ ấ ứ ơ

Chính ph  c n ph i h p v i các doanh nghi p, các c  quan t  ch c có liênủ ầ ố ợ ớ ệ ơ ổ ứ  quan đ  đ m b o vi c cung c p hàng hóa d ch v  nh m đ m b o phát tri n b nể ả ả ệ ấ ị ụ ằ ả ả ể ề  

v ng, b o v  môi trữ ả ệ ường

­ Richard M.Alderman (2006),  Know your rights, Taylor Trade Publishing 

Lanham, New York, Boulder, Toronto, Oxford  [71]. Đây là cu n sách vi t vố ế ề quy n c a ngề ủ ười tiêu dùng g m 19 chồ ươ  Cu n sáchng ố  vi t v  các lĩnh v c khácế ề ự  nhau nh  cho vay v n, di c , khi u n i t i tòa án rút g n, th  t c li hôn, trình tư ố ư ế ạ ạ ọ ủ ụ ự 

b t đ u kinh doanh, lu t tiêu dùng, quy n và nghĩa v  c a ngắ ầ ậ ề ụ ủ ười cho thuê nhà và 

người thuê nhà. Cu n sách nh n m nh và đ  cao vai trò c a lu t s  trong vi cố ấ ạ ề ủ ậ ư ệ  giúp đ  ngỡ ười tiêu dùng trong các h p đ ng ký k t v i các đ n v  s n xu t kinhợ ồ ế ớ ơ ị ả ấ  doanh, n i mà pháp lu t đơ ậ ược th c hi n r t t t nh  M , Anh, Canada.ự ệ ấ ố ư ỹ

­ CUTS (2004), Is it really safe, CUTS Publications, India [68]. Cu n sáchố  

“nó có th c s  an toàn ự ự ” do t  ch c b o v  quy n l i ngổ ứ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng  n Đ  vi tẤ ộ ế  vào năm 2004 g m 6 chồ ươ , hng ướng d n ngẫ ười tiêu dùng s  d ng hàng hóa, d chử ụ ị  

v  an toàn: T  các đ  ch i tr  em, đ  m  ph m đ n s  d ng d ch v  chăm sócụ ừ ồ ơ ẻ ồ ỹ ẩ ế ử ụ ị ụ  

s c kh e, s  d ng th c ph m, di chuy n trên các phứ ỏ ử ụ ự ẩ ể ương ti n giao thông. Cu nệ ố  sách đ a ra các ch  d n cho ngư ỉ ẫ ười tiêu dùng s  d ng các hàng hóa, d ch v  trongử ụ ị ụ  

cu c s ng sao cho an toàn và đ t độ ố ạ ược m c tiêu s  d ng.ụ ử ụ

­ Mudah Murah & Cepat (2008), Tribunal for consumer claims, Published by 

Tribunal for consumer claims, Malaysia  [69]. Cu n sách gi i thi u v  phố ớ ệ ề ươ  ng

th c gi i quy t tranh ch p gi a ngứ ả ế ấ ữ ười tiêu dùng và doanh nghi p nhanh chóng vàệ  

t n ít chi phí đó là tòa án rút g n t i Malaysia. Đ ng th i cu n sách cũng hố ọ ạ ồ ờ ố ướ  ng

d n ngẫ ười tiêu dùng cách th c vi t đ n khi u n i, trình t  th  t c gi i quy tứ ế ơ ế ạ ự ủ ụ ả ế  khi u n i, th  t c đi u tr n, các phán quy t c a tòa án rút g n.ế ạ ủ ụ ề ầ ế ủ ọ

N i dung cácộ   trang web, các cu n sách,ố   bài vi t đ u kh ng đ nh vai tròế ề ẳ ị  Chính ph  trong vi c banh hành chính sáchủ ệ  và th c thi chính sáchự , t o ạ l pậ  môi 

trường c nh tranh lành m nhạ ạ , an toàn nh m đ m b o quy n l i c a c  doanhằ ả ả ề ợ ủ ả  nghi p và ngệ ười tiêu dùng hướng t i phát tri n  n đ nh và b n v ng c a xã h i,ớ ể ổ ị ề ữ ủ ộ  

đi u đó cũng hoàn toàn tề ương đ ng v i các quy đ nh pháp lu t c a Vi t Nam.ồ ớ ị ậ ủ ệ  Ở 

m t s  qu c gia phát tri n đã có nhi u cu n sách, công trình nghiên c u, th mộ ố ố ể ề ố ứ ậ  chí có các lu t s  chuyên nghiên c u và b o v  quy n l i ngậ ư ứ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

2. Các nghiên c u   trong nứ ở ước

­ Đ  tài nghiên c u khoa h c c p B  mã s  97­78­082 (1999), ề ứ ọ ấ ộ ố Lu n c ậ ứ  khoa h c c a t  ch c th  tr ọ ủ ổ ứ ị ườ ng và l u thông m t s  m t hàng thi t y u theo yêu ư ộ ố ặ ế ế  

c u b o h  s n xu t trong n ầ ả ộ ả ấ ướ c và b o v  ng ả ệ ườ i tiêu dùng, do PGS.TS Đinh Văn Thành, Vi n Nghiên c u Thệ ứ ương m i làm ch  nhi m đ  tài ạ ủ ệ ề [12]

Đ  tài đề ược th c hi n năm 1999 t p trung vào t  ch c và l u thông m tự ệ ậ ổ ứ ư ặ  hàng thi t y u nh m b o h  s n xu t trong nế ế ằ ả ộ ả ấ ước và b o v  ngả ệ ười tiêu dùng. Đây là đ  tài khoa h c c p b  đ u tiên đ  c p đ n v n đ  b o v  quy n l iề ọ ấ ộ ầ ề ậ ế ấ ề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng. V n đ  b o v  quy n l i ngấ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trong đ  tài này đề ượ  c

đ t trong m i quan h  v i b o h  s n xu t trong nặ ố ệ ớ ả ộ ả ấ ước. Đ  tài đã đ  c p đ nề ề ậ ế  

m t s  v n đ   nh hộ ố ấ ề ả ưởng đ n quy n l i ngế ề ợ ười tiêu dùng nh : ch ng nâng giá,ư ố  

ép giá, được s  d ng hàng hóa có ch t lử ụ ấ ượng, được b o hành, đả ược cung c pấ  

đ y đ  thông tin v  công d ng, quy cách ph m ch t c a hàng hóa, d ch v  doầ ủ ề ụ ẩ ấ ủ ị ụ  mình mua

Đ  tài đề ược ti n hành trong khi v n đ  b o v  quy n l i ngế ấ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng 

 Vi t Nam v n r t m i, hoàn toàn s  khai, khuôn kh  pháp lý ch a đ c hoàn

thi n, b i trong th i gian này B  Khoa h c, công ngh  và môi trệ ở ờ ộ ọ ệ ường đang xây 

d ng Pháp l nh b o v  quy n l i ngự ệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng. 

­ Đoàn Văn Trường (2002), Nghiên c u ng ứ ườ i tiêu dùng ­ nh ng v n đ ữ ấ ề  

v  vi c b o v  quy n l i ng ề ệ ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng   Vi t Nam ở ệ , NXB Khoa h c và kọ ỹ thu t, Hà N iậ ộ  [33]

Đây là m t trong nh ng cu n sách đ u tiên vi t v  b o v  quy n l iộ ữ ố ầ ế ề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng, cu n sách đố ược xu t b n ngay sau khi Pháp l nh b o v  quy nấ ả ệ ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng được ban hành năm 1999. Tác gi  đã đ a ra đả ư ược nh ng v nữ ấ  

đ  chung nh t v  b o v  quy n l i ngề ấ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nh : Khái ni m v  ngư ệ ề ườ  i

tiêu dùng, các y u t   nh hế ố ả ưởng đ n quy t đ nh c a ngế ế ị ủ ười tiêu dùng; Các quy nề  

c  b n c a ngơ ả ủ ười tiêu dùng theo hướng d n c a Liên hi p qu c; Gi i thi u vẫ ủ ệ ố ớ ệ ề 

ho t đ ng b o v  ngạ ộ ả ệ ười tiêu dùng c a m t s  nủ ộ ố ước trên th  gi i nh  Úc, Pháp,ế ớ ư  

M , Đài Loan, H ng Kông, Nh t B n,  n Đ , Thái Lan; Vai trò c a Chính phỹ ồ ậ ả Ấ ộ ủ ủ trong vi c b o v  quy n l i ngệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng; Các ho t đ ng thạ ộ ương m i thạ ườ  nggây thi t h i đ n quy n l i và l i ích h p pháp c a ngệ ạ ế ề ợ ợ ợ ủ ười tiêu dùng, cu i cùng làố  tác gi  đ a ra m t s  gi i pháp chính sách đ  b o v  quy n l i ngả ư ộ ố ả ể ả ệ ề ợ ười tiêu dùng 

Vi t Nam.ệ

Đây là m t cu n sách mô t  tộ ố ả ương đ i khái quát v  các v n đ  b o vố ề ấ ề ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng Vi t Nam, là m t cu n sách h u ích v i ngệ ộ ố ữ ớ ười tiêu dùng Vi t Nam. Tác gi  đã v  ra m t b c tranh khái quát v  ngệ ả ẽ ộ ứ ề ười tiêu dùng, về các quy n c a ngề ủ ười tiêu dùng, nh ng hành vi gây h i đ n quy n l i ngữ ạ ế ề ợ ười tiêu dùng, vai trò c a Chính ph , c a H i Tiêu chu n và B o v  quy n l i ngủ ủ ủ ộ ẩ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng Vi t Nam. ệ

­ C c Qu n lý c nh tranh, B  Thụ ả ạ ộ ương m i (2006)ạ , S  tay công tác b o v ổ ả ệ 

ng ườ i tiêu dùng, Nhà xu t b n Chính tr  Qu c giaấ ả ị ố , Hà N i ộ [17]

Cu n sách t p trung vào ba ph n, ph n I gi i thi u khái quát v  s  c nố ậ ầ ầ ớ ệ ề ự ầ  thi t ph i b o v  ngế ả ả ệ ười tiêu dùng, ho t đ ng b o v  ngạ ộ ả ệ ười tiêu dùng trên thế 

gi i, l ch s  ngày Quy n c a ngớ ị ử ề ủ ười tiêu dùng trên th  gi i, các ho t đ ng b o vế ớ ạ ộ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng c a c  quan qu n lý nhà nủ ơ ả ước, c a các t  ch c xã h i,ủ ổ ứ ộ  

m t s  v n đ  đ t ra. Ph n II c a cu n sách gi i thi u v  hộ ố ấ ề ặ ầ ủ ố ớ ệ ề ướng d n c a Liênẫ ủ  

hi p qu c v  công tác b o v  quy n l i ngệ ố ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng. Ph n III cu n sách gi iầ ố ớ  thi u v  các văn b n pháp lu t hi n hành liên quan đ n công tác b o v  quy nệ ề ả ậ ệ ế ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng

Cu n s  tay công tác b o v  quy n l i ngố ổ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng đã cung c p choấ  

ngườ ọi đ c nh ng ki n th c c  b n v  b o v  quy n l i ngữ ế ứ ơ ả ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng theo 

hướng d n c a Liên hi p qu c và các văn b n pháp lu t có liên quan.ẫ ủ ệ ố ả ậ

­ TS. Đinh Th  M  Loan (2007)ị ỹ , H i – đáp v  quy n l i ng ỏ ề ề ợ ườ i tiêu dùng , 

Nhà xu t b n Lao đ ngấ ả ộ  – Xã h iộ , Hà N i ộ [28]

Đây là cu n sách đố ược so n th o công phu v i các câu h i và tr  l i vạ ả ớ ỏ ả ờ ề 

nh ng nhóm đ i tữ ố ượng tr c ti p liên quan đ  công tác b o v  quy n l i ngự ế ế ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng nh  quy n, trách nhi m c a ngư ề ệ ủ ười tiêu dùng, trách nhi m c a các tệ ủ ổ 

ch c, cá nhân s n xu t kinh doanh hàng hóa d ch v , trách nhi m c a c  quanứ ả ấ ị ụ ệ ủ ơ  

qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, gi i quy t khi u n i vàả ế ế ạ  

x  lý vi ph m trong lĩnh v c b o v  quy n l i ngử ạ ự ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

­ Đ  tài nghiên c u khoa h c c p B  mã s  2006­78­013 (2007)ề ứ ọ ấ ộ ố ,  Hoàn 

thi n pháp lu t b o v  quy n l i ng ệ ậ ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng   VN trong b i c nh h i nh p ở ố ả ộ ậ   kinh t  qu c t ế ố ế, do TS. Đinh Th  M  Loan ­ C c Qu n lý c nh tranh làm chị ỹ ụ ả ạ ủ nhi m đ  tàiệ ề , Hà N i ộ [10]. 

Đ  tài đã t p trung làm rõ các v n đ  sau: lý thuy t v  NTD và s  c nề ậ ấ ề ế ề ự ầ  thi t ph i b o v  quy n l i NTD trong n n kinh t  th  trế ả ả ệ ề ợ ề ế ị ường và b i c nh h iố ả ộ  

nh p kinh t  qu c t ; Đánh giá khách quan th c tr ng pháp lu t và th c thi phápậ ế ố ế ự ạ ậ ự  

lu t b o v  quy n l i NTD, nêu b t nh ng b t c p và nguyên nhân c a nh ngậ ả ệ ề ợ ậ ữ ấ ậ ủ ữ  

b t c p này; Tìm hi u kinh nghi m xây d ng pháp lu t b o v  quy n l i NTDấ ậ ể ệ ự ậ ả ệ ề ợ  

m t s  nộ ố ước và rút ra bài h c kinh nghi m cho Vi t Nam; Đ  xu t phọ ệ ệ ề ấ ươ  ng

hướng và gi i pháp hoàn thi n pháp lu t b o v  quy n l i NTD Vi t Nam trongả ệ ậ ả ệ ề ợ ệ  

b i c nh h i nh p kinh t  qu c t ố ả ộ ậ ế ố ế

Đây là đ  tài tề ương đ i công phu, nghiên c u v  s  b t c p c a các vănố ứ ề ự ấ ậ ủ  

b n pháp lu t hi n hành v  b o v  quy n l i ngả ậ ệ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trước th c ti nự ễ  phát tri n kinh t  c a đ t nể ế ủ ấ ước, tác gi  đã phân tích kinh nghi m xây d ng c aả ệ ự ủ  các nước tiên ti n trên th  gi i đ  đ  xu t xây d ng lu t b o v  quy n l iế ế ớ ể ề ấ ự ậ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng cũng nh  nh ng n i dung c n đ t đư ữ ộ ầ ạ ược trong lu t.ậ

­ Đ  tài nghiên c u khoa h c c p B  mã s  048.RD/HĐ­KHCN (2009),ề ứ ọ ấ ộ ố  

Nghiên c u gi i pháp b o v  ng ứ ả ả ệ ườ i tiêu dùng trong n n kinh t  th  tr ề ế ị ườ , do  ng

ThS Hoàng Thanh Tùng – Trường Đào t o, B i dạ ồ ưỡng cán b  Công Thộ ươ  ngTrung ương làm ch  nhi m đ  tài, Hà N i ủ ệ ề ộ [13]. 

Đ  tài t p trung vào ba nhóm v n đ  chính là: T ng quan các v n đ  b oề ậ ấ ề ổ ấ ề ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng trong n n kinh t  th  trề ế ị ường; Th c tr ng b o vự ạ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng c a Vi t Nam nh ng v n đ  đ t ra; Các gi i pháp vàủ ệ ữ ấ ề ặ ả  

ki n ngh  v  các bi n pháp b o v  ngế ị ề ệ ả ệ ười tiêu dùng   Vi t Nam trong n n kinhở ệ ề  

t  th  trế ị ường

T i ph n t ng quan các v n đ  b o v  quy n l i ngạ ầ ổ ấ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng tác giả 

đã khái quát v  quy n và nghĩa v  c a ngề ề ụ ủ ười tiêu dùng trong b i c nh h i nh pố ả ộ ậ  kinh t  th  gi i, các quy đ nh pháp lu t c a Vi t Nam và Th  gi i v  b o vế ế ớ ị ậ ủ ệ ế ớ ề ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng, kinh nghi m m t s  nệ ộ ố ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng. Tuy nhiên, trong ph n này tác gi  ch a đ  c p đ n các v n đ  nh  cácầ ả ư ề ậ ế ấ ề ư  hình th c gi i quy t tranh ch p gi a ngứ ả ế ấ ữ ười tiêu dùng và t  ch c cá nhân kinhổ ứ  doanh hàng hóa d ch v , c  quan qu n lý nhà nị ụ ơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng, các t  ch c xã h i v  b o v  quy n l i ngổ ứ ộ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, trách nhi mệ  

c a t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v ủ ổ ứ ị ụ

Trong ph n th c tr ng b o v  quy n l i ngầ ự ạ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng tác gi  đã đ a raả ư  

vi c quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng đang b  xâm h i nghiêm tr ng, th c tr ng trongị ạ ọ ự ạ  tuyên truy n ph  bi n ki n th c pháp lu t v  b o v  quy n l i ngề ổ ế ế ứ ậ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, 

th c tr ng c a h  th ng c  quan qu n lý nhà nự ạ ủ ệ ố ơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng và cu i cùng là nh ng v n đ  đ t ra.  ố ữ ấ ề ặ

­ Đ  tài nghiên c u khoa h c c p B  (2009)ề ứ ọ ấ ộ , Trách nhi m s n ph m c a ệ ả ẩ ủ   doanh nghi p – công c  pháp lý b o v  ng ệ ụ ả ệ ườ i tiêu dùng ,  do GS.TS Lê H ngồ  

H nh, Vi n Khoa h c pháp lý làm ch  nhi m đ  tàiạ ệ ọ ủ ệ ề , Hà N i ộ [9]

Đ  tài t p trung nghiên c u các v n đ : T ng quan v  trách nhi m s nề ậ ứ ấ ề ổ ề ệ ả  

ph m c a doanh nghi p v i ngẩ ủ ệ ớ ười tiêu dùng; Kinh nghi m xây d ng và áp d ngệ ự ụ  pháp lu t v  trách nhi m s n ph m c a m t s  h  th ng pháp lu t trên th  gi iậ ề ệ ả ẩ ủ ộ ố ệ ố ậ ế ớ  

v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, th c tr ng pháp lu t v  ch  đ nh tráchự ạ ậ ề ế ị  

nhi m s n ph m   Vi t Nam và tình hình th c thi trách nhi m s n ph m c aệ ả ẩ ở ệ ự ệ ả ẩ ủ  doanh nghi p. Trên c  s  các phân tích trên tác gi  đ a ra gi i pháp hoàn thi nệ ơ ở ả ư ả ệ  

c  ch  pháp lý v  trách nhi m s n ph m nh m nâng cao hi u qu  b o v  ngơ ế ề ệ ả ẩ ằ ệ ả ả ệ ườ  itiêu dùng   Vi t Nam.ở ệ

Đ  tài đã t p trung nghiên c u v  m t trong b n nhóm đ i tề ậ ứ ề ộ ố ố ượng mà lu tậ  

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng đ a ra, đó là trách nhi m s n ph m c a doanhư ệ ả ẩ ủ  nghi p v i ngệ ớ ười tiêu dùng. Trong đó, tác gi  đã khái quát các quy đ nh c a phápả ị ủ  

lu t Vi t Nam và th  gi i c a doanh nghi p đ i v i ngậ ệ ế ớ ủ ệ ố ớ ười tiêu dùng, nh ng kữ ẽ 

h  pháp lu t c n hoàn ch nh đ  đ m b o quy n l i ngở ậ ầ ỉ ể ả ả ề ợ ười tiêu dùng

­ Đ  tài nghiên c u khoa h c c p trề ứ ọ ấ ường mã s  LH­2010­03/ĐHL­HNố  

(2011), Nghiên c u vai trò c a h i b o v  quy n l i ng ứ ủ ộ ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng trong vi c ệ  

b o v  ng ả ệ ườ i tiêu dùng   Vi t Nam ở ệ , do TS. Nguy n Th  Vân Anh – Gi ng viênễ ị ả  

đ i h c Lu t làm ch  nhi m đ  tàiạ ọ ậ ủ ệ ề , Hà N i ộ [8]

Đ  tài phân tích khái quát v  các h i b o v  quy n l i ngề ề ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng 

Vi t Nam, nh ng nhi m v  c a h i b o v  quy n l i ngệ ữ ệ ụ ủ ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng (như tuyên truy n ph  bi n pháp lu t b o v  ngề ổ ế ậ ả ệ ười tiêu dùng, t  v n, gi i quy tư ấ ả ế  khi u n i ngế ạ ười tiêu dùng, th c hi n ch c năng ph n bi n v i các quy t đ nh,ự ệ ứ ả ệ ớ ế ị  

ch  trủ ương chính sách c a nhà nủ ước, h p tác qu c t  trong lĩnh v c b o vợ ố ế ự ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng), nh ng khó khăn, t n t i mà các h i b o v  quy n l iữ ồ ạ ộ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng g p ph i, đ  xu t đ  các t  ch c xã h i ho t đ ng t t h n.ặ ả ề ấ ể ổ ứ ộ ạ ộ ố ơ

Đ  tài là công trình khoa h c nghiên c u v  các h i b o v  quy n l iề ọ ứ ề ộ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng t i Vi t Nam, trong đó đã ch  ra đ y đ  ch c năng nhi m v  c aạ ệ ỉ ầ ủ ứ ệ ụ ủ  các h i b o v  quy n l i ngộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, các ho t đ ng c a h i trong th i gianạ ộ ủ ộ ờ  qua, nh ng khó khăn, t n t i cũng nh  đ  xu t đ  h i phát huy vai trò trong th iữ ồ ạ ư ề ấ ể ộ ờ  gian t i.ớ

­   Đ   tài   c p   B   mã   s   24.12.RD/HĐ­KHCN   (2012)ề ấ ộ ố ,  Nghiên   c u   các ứ  

ph ươ ng th c gi i quy t tranh ch p gi a ng ứ ả ế ấ ữ ườ i tiêu dùng và cá nhân, t  ch c ổ ứ  

kinh doanh đ  th c thi lu t b o v  quy n l i ng ể ự ậ ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng,  do TS. Vũ Thị 

B ch Nga, C c Qu n lý c nh tranh làm ch  nhi m đ  tàiạ ụ ả ạ ủ ệ ề , Hà N i ộ [11]

Đ  tài t p trung nghiên c u các phề ậ ứ ương th c gi i quy t khi u n i c aứ ả ế ế ạ ủ  

người tiêu dùng t i Vi t Nam, th c tr ng gi i quy t khi u n i t i Vi t Namạ ệ ự ạ ả ế ế ạ ạ ệ  

nh ng t n t i vữ ồ ạ ướng m c. Đ ng th i, đ  tài cũng nghiên c u m t s  mô hìnhắ ồ ờ ề ứ ộ ố  

gi i quy t khi u n i hi u qu  trên th  gi i đ  áp d ng t i Vi t Nam. Trên c  sả ế ế ạ ệ ả ế ớ ể ụ ạ ệ ơ ở 

th c ti n t i Vi t Nam, kinh nghi m th  gi i và quy đ nh c a lu t b o v  quy nự ễ ạ ệ ệ ế ớ ị ủ ậ ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng tác gi  đ a ra các đ  xu t đ  gi i quy t t t h n khi u n iả ư ề ấ ể ả ế ố ơ ế ạ  

c a ngủ ười tiêu dùng trong th i gian t i.ờ ớ

3. Nh ng v n đ  đã đữ ấ ề ược nghiên c u, kho ng tr ng ch a đứ ả ố ư ược nghiên c uứ

Nh ng v n đ  đã đữ ấ ề ược nghiên c uứ

Theo quy đ nh trong Pháp l nh b o v  quy n l i ngị ệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nay là 

lu t b o v  quy n l i ngậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng có 4 nhóm đ i tố ượng được đi u ch nh là:ề ỉ  

Người tiêu dùng; t  ch c, cá nhân s n xu t kinh doanh hàng hóa d ch v ; c  quanổ ứ ả ấ ị ụ ơ  

qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng; các phương th c gi iứ ả  quy t khi u n i v  ngế ế ạ ề ười tiêu dùng; Các b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng

T i Vi t Nam t  đ u nh ng năm 90 c a th  k  20 đã có nh ng đ  tàiạ ệ ừ ầ ữ ủ ế ỷ ữ ề  công trình đ  c p đ n công tác b o v  quy n l i ngề ậ ế ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nh ng ch  đ nư ỉ ế  năm 2000 tr  đi m i có công trình khoa h c th c s  nghiên c u chuyên sâu v  cácở ớ ọ ự ự ứ ề  

đ i tố ượng tham gia vào công tác b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng như: H i b oộ ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng, trách nhi m b o hành s n ph m c a các t  ch cệ ả ả ẩ ủ ổ ứ  

cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v , các phị ụ ương th c gi i quy t tranh ch pứ ả ế ấ  

người tiêu dùng, hoàn thi n pháp lu t v  b o v  quy n l i ngệ ậ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

V  ngề ười tiêu dùng, các đ  tài trề ước đây đã nêu ra nh ng quy n theo quyữ ề  

đ nh c a Liên hi p qu c cũng nh  gi i thích n i dung c a nh ng quy n đó là gì.ị ủ ệ ố ư ả ộ ủ ữ ề  

Do các đ  tài này đề ược nghiên c u trứ ước khi lu t b o v  quy n l i ngậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nên ch a ư đ  c p đ nề ậ ế  nghĩa v  c a ngụ ủ ười tiêu dùng

V  nghĩa v  c a các t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  đãề ụ ủ ổ ứ ị ụ  

được nghiên c u dứ ưới góc đ  là trách nhi m b o hành s n ph m, tuy nhiên đâyộ ệ ả ả ẩ  

ch  là m t trong nh ng trách nhi m c a t  ch c kinh doanh hàng hóa d ch v ỉ ộ ữ ệ ủ ổ ứ ị ụ  Theo quy đ nh c a lu t b o v  quy n l i ngị ủ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng t  ch c, cá nhân kinhổ ứ  doanh hàng hóa d ch v  có r t nhi u trách nhi m nh  trách nhi m cung c p thôngị ụ ấ ề ệ ư ệ ấ  tin, trách nhi m b o hành, trách nhi m thu h i hàng hóa có khuy t t t, tráchệ ả ệ ồ ế ậ  nhi m b i thệ ồ ường hàng hóa có khuy t t t gây ra…ế ậ

V  các t  ch c xã h i v  b o v  quy n l i ngề ổ ứ ộ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng đã đượ  cnghiên c u dứ ưới góc đ  các h i b o v  quy n l i ngộ ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng. V  khía c nhề ạ  các h i độ ược nghiên c u khá k , tuy nhiên ch a đ  c p đ n các t  ch c xã h iứ ỹ ư ề ậ ế ổ ứ ộ  khác không ph i là h i nh ng cũng tham gia vào công tác b o v  quy n l i ngả ộ ư ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng nh  câu l c b  tiêu dùng n , các t  ch c xã h i v  b o v  quy n l iư ạ ộ ữ ổ ứ ộ ề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng được thành l p t i các đài truy n hình, báo, các doanh nghi p.ậ ạ ề ệ

V  các hình th c gi i quy t khi u n i, đây là ề ứ ả ế ế ạ Đ  tài nghiên c u c aề ứ ủ  C cụ  

Qu n lý c nh tranh. Đ  tài đã khái quát các phả ạ ề ương th c gi i quy t khi u n iứ ả ế ế ạ  

c a ngủ ười tiêu dùng, nh ng t n t i, k t qu  trong công tác gi i quy t khi u n iữ ồ ạ ế ả ả ế ế ạ  

c a ngủ ười tiêu dùng, đ ng th i  đ  xu t m t s  gi i pháp nh m giúp ngồ ờ ề ấ ộ ố ả ằ ười tiêu dùng trong quá trình gi i quy t tranh ch p v i t  ch c, cá nhân kinh doanh hàngả ế ấ ớ ổ ứ  hóa được hi u qu  h n.ệ ả ơ

Các đ  tài, tài li u trên đây m c dù không tr c ti p vi t v  hoàn thi nề ệ ặ ự ế ế ề ệ  

qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng c a B  Công Thủ ộ ương, 

nh ng đ u vi t v  các đ i tư ề ế ề ố ượng tham gia công tác b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng c a Vi t Nam. Do v y các k t qu  nghiên c u c a các đ  tài, tài li u nêuủ ệ ậ ế ả ứ ủ ề ệ  trên đ u là nh ng tài li u tham kh o h u ích cho nghiên c u đ  tài lu n án và cóề ữ ệ ả ữ ứ ề ậ  

th  k  th a phát tri n thêm các k t qu  nghiên c u đã có.ể ế ừ ể ế ả ứ

Kho ng tr ngả ố  ch a đư ược nghiên c uứ

­ Kinh nghi m th  gi i trong vi c xây d ng c  quan qu n lý nhà nệ ế ớ ệ ự ơ ả ước về 

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng, hi n nay trên th  gi i có các lo i mô hình nào,ệ ế ớ ạ  

u đi m nh c đi m c a t ng lo i mô hình, mô hình nào có th  áp d ng cho

qu n lý nhà nả ước, m c tiêu và vai trò c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước nói chung và lĩnh v cự  

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng nói riêng. V  tríị , vai trò c a B  Công Thủ ộ ươ  ngtrong vi c th c hi n ch c năng là c  quan đệ ự ệ ứ ơ ược Chính ph  giao th ng nh t qu nủ ố ấ ả  

lý nhà nước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trên ph m vi c  nạ ả ước, nh ngữ  

k t qu  đã đ t đế ả ạ ược, h n ch , t n t i c n kh c ph c. T  th c tr ng th c thi cácạ ế ồ ạ ầ ắ ụ ừ ự ạ ự  

n i dung qu n lý nhà nộ ả ướ ầc c n đ a ra d  báo tình hình vi ph m quy n l i ngư ự ạ ề ợ ườ  itiêu dùng, đ nh hị ướng hoàn thi n qu n lý nhà nệ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng trong th i gian t iờ ớ  v  n i dung qu n lý, v  t  ch c qu n lý, v  c  chề ộ ả ề ổ ứ ả ề ơ ế 

ph i h p các B  ngành, v  gi i pháp nâng cao trách nhi m c a các doanh nghi pố ợ ộ ề ả ệ ủ ệ  

và ý th c t  b o v  chính mình c a ngứ ự ả ệ ủ ười tiêu dùng cũng nh  đ  xu t ki n nghư ề ấ ế ị 

v i Chính ph  đ  nâng cao hi u qu  công tác b o v  quy n l i ngớ ủ ể ệ ả ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trong th i gian t iờ ớ  

4. Các câu h i nghiên c u c a lu n án ỏ ứ ủ ậ

1  T i sao qu n lý nhà nạ ả ước là quan tr ng đ i v i công tác b o v  quy n l iọ ố ớ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng? Nh ng m c tiêu, n i dung, công c  và t  ch c qu n lý nhàữ ụ ộ ụ ổ ứ ả  

nước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng là gì?

2. Trong tri n khai các ể n i dungộ  qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l iề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng th i gian qua có k t qu , t n t i và nguyên nhân là gì? T  đóờ ế ả ồ ạ ừ  

nh ng v n đ  đ t ra c n gi i quy t là gì?ữ ấ ề ặ ầ ả ế

3. Các mô hình t  ch c qu n lý nhà nổ ứ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trên th  gi i có nh ng  u đi m, nhế ớ ữ ư ể ược đi m gì, bài h c kinh nghi m có thể ọ ệ ể 

áp d ng cho Vi t Nam?ụ ệ

4. Đ nh hị ướng và gi i pháp hoàn thi n qu n lý nhà nả ệ ả ước v  b o v  quy nề ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng c a B  Công Thủ ộ ương nh  th  nào?ư ế

PH N N I DUNG, K T QU  NGHIÊN C UẦ Ộ Ế Ả Ứ

CHƯƠNG I

M T S  V N Đ  LÝ LU N VÀ TH C TI N QU C T  C A QU N LÝỘ Ố Ấ Ề Ậ Ự Ễ Ố Ế Ủ Ả  NHÀ NƯỚC V  B O V  QUY N L I NGỀ Ả Ệ Ề Ợ ƯỜI TIÊU DÙNG TRONG N NỀ  

KINH T  TH  TRẾ Ị ƯỜNG1.1. S  c n thi t c a vi c b o v  quy n l i ngự ầ ế ủ ệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trong 

n n kinh t  th  trề ế ị ường

1.1.1. Khái ni m ngệ ười tiêu dùng, quy n và nghĩa v  c a ngề ụ ủ ười tiêu dùng

1.1.1.1. Khái ni m ngệ ười tiêu dùng

Người tiêu dùng là b t c  ai trong chúng ta khi mua hàng hóa d ch v  ho cấ ứ ị ụ ặ  

được cho, t ng hàng hóa d ch v  đ  s  d ng vì m c đích tiêu dùngặ ị ụ ể ử ụ ụ  cho cá nhân 

ho c h  gia đìnhặ ộ  Trên th  gi i lu t b o v  ngế ớ ậ ả ệ ười tiêu dùng c a các qu c giaủ ố  cũng đ u quy đ nh ngề ị ười tiêu dùng v i nh ng n i dung c  b n nh : “ớ ữ ộ ơ ả ư Ng ườ i tiêu   dùng là cá nhân mua s  d ng hàng hóa d ch v , không vì m c đích kinh doanh ử ụ ị ụ ụ ”

Theo Ch  th  s  1999/44/EC c a ngh  vi n Châu Âu và H i đ ng Châu Âuỉ ị ố ủ ị ệ ộ ồ  ngày 25/5/1999 đ nh nghĩa ngị ười tiêu dùng nh  sau:ư

Ng ườ i tiêu dùng là b t k  ng ấ ỳ ườ i nào th c hi n vi c mua hàng theo h p ự ệ ệ ợ  

đ ng đ ồ ượ c quy đ nh b i Ch  th  này, th c hi n vì m c tiêu không liên quan đ n ị ở ỉ ị ự ệ ụ ế  

th ươ ng m i, kinh doanh hay ngh  nghi p ạ ề ệ

Theo lu t b o v  ngậ ả ệ ười tiêu dùng Malaysia năm 1999 thì người tiêu dùng 

được đ nh nghĩa nh  sau:ị ư

Ng ườ i tiêu dùng là ng ườ i nh n hàng hóa ho c d ch v  đ  s  d ng cho ậ ặ ị ụ ể ử ụ  

m c đích cá nhân, s  d ng trong h  gia đình, s  d ng ho c tiêu dùng và không ụ ử ụ ộ ử ụ ặ  

s  d ng hàng hóa ho c d ch v  vào m c đích th ử ụ ặ ị ụ ụ ươ ng m i, tiêu dùng cho quá ạ   trình s n xu t ả ấ

Theo lu t b o v  ngậ ả ệ ười tiêu dùng c a Singapore hay lu t thủ ậ ương m i bìnhạ  

đ ng c a Singapore năm 2003, ngẳ ủ ười tiêu dùng được đ nh nghĩa nh  sau:ị ư

“Ng ườ i tiêu dùng là cá nhân nh n ho c có quy n nh n hàng hóa và d ch ậ ặ ề ậ ị  

v  t  ng ụ ừ ườ i cung c p ho c có nghĩa v  thanh toán cho ng ấ ặ ụ ườ i cung c p đ i v i ấ ố ớ   hàng hóa, d ch v  mình đã mua t ng cho cá nhân khác và các ho t đ ng tiêu dùng ị ụ ặ ạ ộ  

đó không nh m m c đích kinh doanh ằ ụ ”. 

Theo quy đ nh c a Lu t B o v  quy n l i ngị ủ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng Vi t Nam,ệ  

người tiêu dùng được hi u nh  sau:ể ư

Ng ườ i tiêu dùng là ng ườ i mua, s  d ng hàng hóa d ch v  cho m c đích ử ụ ị ụ ụ   tiêu dùng, sinh ho t c a cá nhân, gia đình, t  ch c ạ ủ ổ ứ

Nh  v y, ngư ậ ười tiêu dùng không ch  là các cá nhân mà còn là t  ch c mua,ỉ ổ ứ  

s  d ng hàng hóa, d ch v  mà không nh m m c đích bán l iử ụ ị ụ ằ ụ ạ   ho c cho thuêặ  

Người tiêu dùng là các t  ch c cóổ ứ “v  trí y u th ”  ị ế ế h n so v i các t  ch c cá nhânơ ớ ổ ứ  kinh doanh hàng hóa d ch v  v  tài chính, thông tin, tính chuyên nghi p nên vi cị ụ ề ệ ệ  

b o v  các t  ch c v i t  cách là ngả ệ ổ ứ ớ ư ười tiêu dùng cũng là c n thi t.ầ ế

1.1.1.2. Quy n và nghĩa v  c a ngề ụ ủ ười tiêu dùng

 Quy n c a ngề ủ ười tiêu dùng

Nh m t o ra m t s  th ng nh t cho các nằ ạ ộ ự ố ấ ước trên th  gi i trong vi c b oế ớ ệ ả  

v  quy n l i ngệ ề ợ ười tiêu dùng, ngày 9 tháng 4 năm 1985, Đ i h i đ ng Liên h pạ ộ ồ ợ  

qu c phê chu n b n hố ẩ ả ướng d n c a liên h p qu c v  b o v  ngẫ ủ ợ ố ề ả ệ ười tiêu dùng, công nh n ngày 15 tháng 3 hàng năm là ngày ngậ ười tiêu dùng Th  gi i. B nế ớ ả  

hướng d n là k t qu  c a nhi u th p k  đ u tranh, thuy t ph c c a Qu c tẫ ế ả ủ ề ậ ỷ ấ ế ụ ủ ố ế 

người tiêu dùng và các t  ch c ngổ ứ ười tiêu dùng toàn th  gi i. B n hế ớ ả ướng d nẫ  

đ a ra nguyên t c 8 quy n c a ngư ắ ề ủ ười tiêu dùng và v ch ra nh ng nguyên t cạ ữ ắ  khung đ  tăng cể ường các chính sách b o v  ngả ệ ười tiêu dùng c a các qu c gia. ủ ố

Vi c phê chu n này đã kh ng đ nh quy n c a ngệ ẩ ẳ ị ề ủ ười tiêu dùng đã đượ  c

đ a lên v  trí h p pháp và đư ị ợ ược qu c t  th a nh n. Ngày nay, 8 quy n c  b nố ế ừ ậ ề ơ ả  

c a ngủ ười tiêu dùng đã được liên h p qu c, c ng đ ng qu c t  và Chính ph  cácợ ố ộ ồ ố ế ủ  

nước th a nh n và đ a vào các văn b n pháp lu t c a mình đ  b o v  quy n l iừ ậ ư ả ậ ủ ể ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng. 

8 quy n c a ngề ủ ười tiêu dùng theo quy đ nh c a Liên hi p qu c là:ị ủ ệ ố

­ Quy n đề ược th a mãn nh ng nhu c u c  b n;ỏ ữ ầ ơ ả

­ Quy n đề ược an toàn;

­ Quy n đề ược thông tin;

­ Quy n đề ượ ực l a ch n;ọ

­ Quy n đề ượ ắc l ng nghe;

­ Quy n đề ược khi u n i b i thế ạ ồ ường;

­ Quy n đề ược giáo d c, đào t o v  tiêu dùng;ụ ạ ề

­ Quy n đề ược có môi trường s ng lành m nh và b n v ng.ố ạ ề ữ

Nh ng quy n này là c  s  đ  các nữ ề ơ ở ể ước xây d ng chính sách b o v  quy nự ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng cũng nh  ho t đ ng c a các t  ch c qu c t  v  b o vư ạ ộ ủ ổ ứ ố ế ề ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng

T i Vi t Nam, trên tinh th n ti p thu và h c h i nh ng ti n b  trên thạ ệ ầ ế ọ ỏ ữ ế ộ ế 

gi i và đúc k t kinh nghi m sau h n 10 năm th c thi pháp l nh b o v  quy n l iớ ế ệ ơ ự ệ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng, ngày 17 tháng 11 năm 2011, Qu c h i khoá XII k  h p th  8 đãố ộ ỳ ọ ứ  

thông qua Lu t B o v  quy n l i ngậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng [5], trong đó t i Đi u 8 quyạ ề  

đ nh các quy n c a ngị ề ủ ười tiêu dùng nh  sau:ư

Trong 8 quy n theo b n hề ả ướng d n c a liên hi p qu c có quy n đẫ ủ ệ ố ề ượ  c

th a mãn nh ng nhu c u c  b n và quy n đỏ ữ ầ ơ ả ề ược có môi trường s ng lành m nhố ạ  

và b n v ng đã đề ữ ược quy đ nh c  th  trong B  Lu t dân s  năm 2005,ị ụ ể ộ ậ ự  và Hi nế  pháp năm 1992 s a đ i và b  sung năm 2013,ử ổ ổ  nên Lu t này không quy đ nh thêmậ ị  

mà c  th  6 quy n còn l i thành 8 quy n sau:ụ ể ề ạ ề

­ Đượ  b o đ m an toàn v  tính m ng, s c kho , tài s n và các quy n, l ic ả ả ề ạ ứ ẻ ả ề ợ  ích h p pháp khác khi tham gia giao d ch, s  d ng hàng hoá, d ch v  do t  ch c,ợ ị ử ụ ị ụ ổ ứ  

cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  cung c p; ị ụ ấ

­ Được cung c p các thông tin chính xác và đ y đ ;ấ ầ ủ

­ Đ c Lượ ựa ch n hàng hoá, d ch v ;ọ ị ụ

­ Đ c gượ óp ý ki n v i t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa, d ch vế ớ ổ ứ ị ụ;

­ Đ c tượ ham gia xây d ng và th c thi chính sách, pháp lu t v  ự ự ậ ề BVQLNTD;

­ Đ c yượ êu c u b i th ng thi t h i;ầ ồ ườ ệ ạ

­ Đượ  khi u n i, t  cáo, kh i ki n;c ế ạ ố ở ệ

­ Đượ ư ấc t  v n, h  tr , hỗ ợ ướng d n ki n th c v  tiêu dùng hàng hóa, d chẫ ế ứ ề ị  vụ

Nh  v y, theo quy đ nh t i Lu t B o v  quy n l i ngư ậ ị ạ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng thì 

người tiêu dùng Vi t Nam cũng có nh ng quy n nh  nh ng ngệ ữ ề ư ữ ười tiêu dùng t iạ  các qu c gia khác trên th  gi i. ố ế ớ

 L i ích h p pháp c a ngợ ợ ủ ười tiêu dùng

Theo quy đ nh c a pháp lu t b o v  quy n l i ngị ủ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, ngoài vi cệ  

được b o v  8 quy n nêu trên, ngả ệ ề ười tiêu dùng còn được b o v  l i ích h pả ệ ợ ợ  pháp trong giao d ch v i các t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa, d ch v  trênị ớ ổ ứ ị ụ  lãnh th  Vi t Nam.ổ ệ

L i ích h p pháp c a ngợ ợ ủ ười tiêu dùng là gì?  L i ích h p pháp c aợ ợ ủ  

người tiêu dùng được hi u là l i ích có để ợ ược trong giao d ch v i các t  ch c, cáị ớ ổ ứ  

nhân kinh doanh hàng hóa, d ch v  đúng quy đ nh pháp lu t b o v  quy n l iị ụ ị ậ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng

T  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  theo quy đ nh t i kho n 2ổ ứ ị ụ ị ạ ả  

Đi u 3, c a Lu t B o v  quy n l i ngề ủ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng là t  ch c, cá nhân th cổ ứ ự  

hi n m t, m t s  ho c t t c  các công đo n c a quá trình đ u t , t  s n xu tệ ộ ộ ố ặ ấ ả ạ ủ ầ ư ừ ả ấ  

đ n tiêu th  hàng hóa ho c cung  ng d ch v  trên th  trế ụ ặ ứ ị ụ ị ường nh m m c ằ ụ đích sinh 

l i, bao g m:ợ ồ

­ Thương nhân theo quy đ nh c a Lu t Thị ủ ậ ương m i;ạ

­ Cá nhân ho t đ ng thạ ộ ương m i đ c l p, thạ ộ ậ ường xuyên, không ph i đăngả  

ký kinh doanh

Cá nhân, t  ch c kinh doanh hàng hóa, d ch v    đây đổ ứ ị ụ ở ược hi u là cácể  

thương nhân theo quy đ nh c a lu t thị ủ ậ ương m i, các cá nhân ho t đ ng thạ ạ ộ ươ  ng

m i đ c l p, thạ ộ ậ ường xuyên không ph i đăng ký kinh doanh. Nh  v y, t t c  cácả ư ậ ấ ả  

cá nhân, t  ch c tham gia vào quá trình kinh doanh hàng hóa d ch v  bao g m nhàổ ứ ị ụ ồ  

s n xu t, nhà nh p kh u, ngả ấ ậ ẩ ười bán buôn, người bán l  khi tham gia cung  ngẻ ứ  hàng hóa, d ch v  trên th  trị ụ ị ường đ u ch u s  đi u ch nh c a Lu t B o v  quy nề ị ự ề ỉ ủ ậ ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng

L i ích h p pháp c a ngợ ợ ủ ười tiêu dùng là l i ích có đợ ược khi giao d ch v iị ớ  các t  ch c, kinh doanh hàng hóa d ch v  Vi c b o v  l i ích h p pháp đó đ ngổ ứ ị ụ ệ ả ệ ợ ợ ồ  nghĩa v i vi c b o v  ngớ ệ ả ệ ười tiêu dùng trong các giao d ch v i các t  ch c, cáị ớ ổ ứ  nhân kinh doanh thông qua vi c yêu c u các t  ch c cá nhân kinh doanh hàng hóa,ệ ầ ổ ứ  

d ch v  th c hi n đúng các quy đ nh pháp lu t b o v  quy n l i ngị ụ ự ệ ị ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng cũng nh  các tiêu chu n, quy chu n c a đ n v  đó đã công b ư ẩ ẩ ủ ơ ị ố

Trách nhi m c a t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  theo quyệ ủ ố ứ ị ụ  

đ nh c a lu t b o v  quy n l i ngị ủ ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng, bao g m: Trách nhi m b o vồ ệ ả ệ thông tin c a ngủ ười tiêu dùng; Trách nhi m cung c p thông tin cho ngệ ấ ười tiêu dùng (v  giá, nhãn mác, c nh báo kh  năng nguy hi m, linh ph  ki n thay th ,ề ả ả ể ụ ệ ế  

đi u ki n b o hành, h p đ ng theo m u, đi u ki n giao d ch chung); Tráchề ệ ả ợ ồ ẫ ề ệ ị  

nhi m liên đ i c a bên th  ba; Trách nhi m b i thệ ớ ủ ứ ệ ồ ường thi t h i; Trách nhi mệ ạ ệ  thu h i hàng hóa có khuy t t t  ồ ế ậ

Trong trường h p các t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa, d ch v  khôngợ ổ ứ ị ụ  

th c hi n đúng các trách nhi m trên gây  nh hự ệ ệ ả ưởng đ n l i ích h p pháp c aế ợ ợ ủ  

người tiêu dùng, thì người tiêu dùng được pháp lu t b o v ậ ả ệ

 Nghĩa v  c a ngụ ủ ười tiêu dùng 

B o v  ngả ệ ười tiêu dùng là c n thi t, vì s  phát tri n, ti n b  c a xã h iầ ế ự ể ế ộ ủ ộ  tuy nhiên không ph i v y mà b o v  ngả ậ ả ệ ười tiêu dùng thái quá gây  nh hả ưở  ng

đ n doanh nghi p s n xu t kinh doanh chân chính. V i quan đi m nh  trên, trongế ệ ả ấ ớ ể ư  

Lu t B o v  quy n l i ngậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng đã đ a ra nh ng nghĩa v  b t bu c v iư ữ ụ ắ ộ ớ  

người tiêu dùng. Người tiêu dùng ph i có trách nhi m v i chính b n thân mình,ả ệ ớ ả  

ph i t  b o v  mình, ph i có ki n th c khi tiêu dùng, ph i có trách nhi m t  giácả ự ả ệ ả ế ứ ả ệ ố  hành vi sai trái  nh hả ưởng đ n ngế ười tiêu dùng, không đượ ợ ục l i d ng pháp lu tậ  

v  b o v  ngề ả ệ ười tiêu dùng đ  làm  nh hể ả ưởng đ n uy tín danh d  c a các tế ự ủ ổ 

ch c cá nhân kinh doanh chân chính cũng nh  quy n và l i ích chính đáng c aứ ư ề ợ ủ  nhà nước. Người tiêu dùng có các trách nhi m nh  sau:  ệ ư

­ Ng i tiêu dùng không đ c l i d ng các quy đ nh v  b o v  quy n l iườ ượ ợ ụ ị ề ả ệ ề ợ  

ng i tiêu dùng đ  xâm h i quy n và l i ích chính đáng c a Nhà n c và các tườ ể ạ ề ợ ủ ướ ổ 

ch c, cá nhân khác.ứ

­ Ng i tiêu dùng ph i t  b o v  mình trong vi c tiêu dùng hàng hóa, d chườ ả ự ả ệ ệ ị  

v ; th c hi n đúng và đ y đ  các h ng d n v  ph ng pháp s  d ng hàng hóa,ụ ự ệ ầ ủ ướ ẫ ề ươ ử ụ  

d ch v ; ị ụ  không tiêu dùng hàng hóa, d ch v  gây t n h i đ n môi tr ng, trái v iị ụ ổ ạ ế ườ ớ  thu n phong mũ t c, gây nguy h i đ n tính m ng, s c kh e c a mình và c ng đ ng.ầ ụ ạ ế ạ ứ ỏ ủ ộ ồ

­ Ng i tiêu dùng ph i thông tin cho c  quan nhà n c có th m quy n khiườ ả ơ ướ ẩ ề  phát hi n hàng hóa, d ch v  l u hành trên th  tr ng ệ ị ụ ư ị ườ không đ m b o an toàn, gâyả ả  thi t h i ho c đe d a gây thi t h i v  tính m ng, s c kho  và tài s n cho ngệ ạ ặ ọ ệ ạ ề ạ ứ ẻ ả ườ  itiêu dùng, hành vi c a t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa, d ch v  xâm ph m đ nủ ổ ứ ị ụ ạ ế  quy n l i h p pháp c a ng i tiêu dùng.ề ợ ợ ủ ườ

 S  c n thi t ph i b o v  ngự ầ ế ả ả ệ ười tiêu dùng

Người tiêu dùng là khái ni m r t r ng, bao g m b t k  cá nhân, h  giaệ ấ ộ ồ ấ ỳ ộ  đình s  d ng hàng hoá và d ch v  đử ụ ị ụ ượ ạc t o ra trong n n kinh t  Khái ni m c aề ế ệ ủ  

người tiêu dùng đượ ử ục s  d ng trong các ng  c nh khác nhau, do đó vi c s  d ngữ ả ệ ử ụ  

và ý nghĩa c a thu t ng  này có th  khác nhau.ủ ậ ữ ể

Trong thu t ng  kinh t  và marketting:ậ ữ ế  "Ng i tiêu dùng ườ " là người tiêu thụ hàng hoá và d ch v  Nh  v y, ngị ụ ư ậ ười tiêu dùng đóng m t vai trò quan tr ng trongộ ọ  

h  th ng kinh t  c a m t qu c gia, b i vì trong trệ ố ế ủ ộ ố ở ường h p không có nhu c u thìợ ầ  

n n kinh t  h u nh  s p đ  Mahatma Gandhi đã nói r ng khách hàng là ngề ế ầ ư ụ ổ ằ ườ  ikhách quan tr ng nh t trong nhà xọ ấ ưởng c a chúng ta. Khách hàng không phủ ụ thu c vào chúng ta mà chúng ta ph i ph  thu c vào khách hàng. Khách hàngộ ả ụ ộ  không làm gián đo n quá trình s n xu t c a chúng ta mà khách hàng là m c tiêuạ ả ấ ủ ụ  

c a chúng ta.ủ  

N u xét trong xã h i v  khía c nh t o giá tr  cho cu c s ng s  có hai bênế ộ ề ạ ạ ị ộ ố ẽ  

đ i l p v  quy n l i nh ng l i th ng nh t nhau cùng t n t i là nhà s n xu t vàố ậ ề ề ợ ư ạ ố ấ ồ ạ ả ấ  

người tiêu dùng, nhà s n xu t s n xu t ra đ  ngả ấ ả ấ ể ười tiêu dùng s  d ng, n u nhử ụ ế ư 

th i bao c p hàng hóa thi u thì s n xu t là r t quan tr ng nh ng khi khoa h cờ ấ ế ả ấ ấ ọ ư ọ  công ngh  phát tri n hàng hóa s n xu t ra nhi u h n nhu c u tiêu dùng thì ngệ ể ả ấ ề ơ ầ ườ  itiêu dùng d n d n đầ ầ ược nâng lên thượng đ , đế ượ ực l a ch n cái mình thích v iọ ớ  giá phù h p. Nh  v y, không có ngợ ư ậ ười tiêu dùng thì xã h i không phát tri n độ ể ượ  c

s n xu t, s  không có hàng hóa, s n ph m m i cung c p ra th  trả ấ ẽ ả ẩ ớ ấ ị ường

Từ  năm 1962, t i m t cu c h p c a Thạ ộ ộ ọ ủ ượng Ngh  Vi n Hoa K , T ngị ệ ỳ ổ  

th ng Hoa K  John Kennedy đã phát bi u: "ố ỳ ể Ng ườ i tiêu dùng theo đ nh nghĩa, bao ị  

g m toàn th  chúng ta. H  là nhóm ng ồ ể ọ ườ i đông đ o nh t, có  nh h ả ấ ả ưở ng và ch u ị  

nh h ng c a h u h t các quy t đ nh v  kinh t , dù là c a nhà n c hay t

nhân. V y mà h  là nhóm ng ậ ọ ườ i quan tr ng đ c nh t mà quan đi m c a h ọ ộ ấ ể ủ ọ 

th ườ ng không đ ượ c chú ý t i ớ  "[17].

Nh  v y, b o v  quy n l i ngư ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng là b o v  t t c  chúng ta.ả ệ ấ ả  

B o v  quy n l i c a ngả ệ ề ợ ủ ười tiêu dùng là m t vi c làm có ý nghĩa thi t th c liênộ ệ ế ự  quan đ n m i  ế ọ khía c nhạ  c a đ i s ng xã h i; đ m b o quy n c a ngủ ờ ố ộ ả ả ề ủ ười tiêu dùng góp ph n vào công cu c ch ng b t bình đ ng trong xã h i.ầ ộ ố ấ ẳ ộ

Bên c nh quan h  gi a các nhà s n xu t v i nhau, quan h  kinh t  chạ ệ ữ ả ấ ớ ệ ế ủ 

y u trong xã h i là quan h  gi a ngế ộ ệ ữ ười tiêu dùng và nhà s n xu t, kinh doanh,ả ấ  phân ph i hàng hoá, d ch v  Tuy là s  đông, nh ng ngố ị ụ ố ư ười tiêu dùng không đượ  c

t  ch c l i nên h  khó có s c m nh, ti ng nói đ n l  c a h  cũng r t ít đổ ứ ạ ọ ứ ạ ế ơ ẻ ủ ọ ấ ượ  c

l ng nghe. So v i nh ng nhà s n xu t, nh ng nhà chuyên môn, thì   nh ng lĩnhắ ớ ữ ả ấ ữ ở ữ  

v c nh t đ nh, ngự ấ ị ười tiêu dùng kém hi u bi t h n. B i v y, trong m i quan hể ế ơ ở ậ ố ệ 

gi a h  v i các nhà s n xu t kinh doanh, ngữ ọ ớ ả ấ ười tiêu dùng luôn đ ng   th  y u vàứ ở ế ế  

ch u nhi u thi t thòi. Đi u này th c s  đã kìm hãm s  phát tri n kinh t  xã h i. ị ề ệ ề ự ự ự ể ế ộ

T  nhi u năm nay, các nừ ề ước đ u ề dành  u tiên cao cho công tác b o vư ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng, tôn tr ng các quy n c a ngọ ề ủ ười tiêu dùng, ch ng l iố ạ  

s  l m d ng c a nh ng nhà s n xu t kinh doanh và nh ng b t công trong xã h i.ự ạ ụ ủ ữ ả ấ ữ ấ ộ  

Đa s  các nố ước trên th  gi i đ u thi t l p c  quan chuyên trách ph  trách côngế ớ ề ế ậ ơ ụ  tác này. Công tác b o v  ngả ệ ười tiêu dùng cũng đượ ực s  quan tâm c a các t  ch củ ổ ứ  

qu c t , đ c bi t là Liên hi p qu c v i vi c Đ i h i đ ng đã th ng nh t thôngố ế ặ ệ ệ ố ớ ệ ạ ộ ồ ố ấ  qua Hướng d n c a Liên hi p qu c v  b o v  ngẫ ủ ệ ố ề ả ệ ười tiêu dùng t  năm 1985.ừ

 Vi t Nam, có th  nói r ng, cho đ n nh ng ngày tr c “

nh  quy n l i c a ngư ề ợ ủ ười tiêu dùng nói chung và b  máy b o v  quy n l i c aộ ả ệ ề ợ ủ  

người tiêu dùng nói riêng ch a đư ược chú ý m t cách thích đáng, k  c  t  góc độ ể ả ừ ộ 

ngườ ải s n xu t, kinh doanh hàng hoá và cung  ng d ch v  l n nh n th c c a toànấ ứ ị ụ ẫ ậ ứ ủ  

xã h i. Đi u này có nguyên nhân sâu xa t  nh ng năm tháng chi n tranh kh cộ ề ừ ữ ế ố  

li t, chúng ta ph i t p trung cho s  nghi p giành đ c l p và b o v  T  qu cệ ả ậ ự ệ ộ ậ ả ệ ổ ố  cũng nh  giai đo n ph c h i sau đó, m i nhu c u tiêu dùng đ u   m c t i thi u.ư ạ ụ ồ ọ ầ ề ở ứ ố ể  Chính vì v y, v n đ  b o v  quy n l i c a ngậ ấ ề ả ệ ề ợ ủ ười tiêu dùng ch a đư ược chú tr ngọ  trong th i k  này ph n nào do nh ng nguyên nhân khách quan nh t đ nh.ờ ỳ ầ ữ ấ ị

Bước vào th i k  đ i m i, nờ ỳ ổ ớ ước ta đã chuy n m nh t  n n kinh t  kể ạ ừ ề ế ế 

ho ch hoá t p trung sang c  ch  th  trạ ậ ơ ế ị ường, đ nh hị ướng xã h i ch  nghĩa. Cũngộ ủ  

t  đây, quan h  mua bán, giao d ch gi a m t bên là nhà s n xu t, kinh doanh hàngừ ệ ị ữ ộ ả ấ  hoá và d ch v  v i m t bên là ngị ụ ớ ộ ườ ỏ ềi b  ti n ra mua hàng hoá và d ch v  đ  ph cị ụ ể ụ  

v  cho sinh ho t, tiêu dùng c a cá nhân, gia đình và t  ch c (đụ ạ ủ ổ ứ ược g i chung làọ  

người tiêu dùng) đã được xác l p v i vai trò c a ngậ ớ ủ ười tiêu dùng ngày càng đượ  cnâng cao

Khi n n kinh t  th  trề ế ị ường càng phát tri n thì càng làm n y sinh nhi u v nể ẩ ề ấ  

đ  liên quan đ n ngề ế ười tiêu dùng. V i vi c h i nh p kinh t  qu c t  và xu thớ ệ ộ ậ ế ố ế ế toàn c u hóa trên th  gi i, bên c nh nh ng c  h i m i trong vi c tho  mãnầ ế ớ ạ ữ ơ ộ ớ ệ ả  

nh ng nhu c u c  b n nh  quy n ti p c n v i nhi u s n ph m và d ch v  v iữ ầ ơ ả ư ề ế ậ ớ ề ả ẩ ị ụ ớ  

ch t lấ ượng đ m b o và giá c  thích h p, ngả ả ả ợ ười tiêu dùng cũng đ ng trứ ước nh ngữ  nguy c  m i. Vi c ki m soát an toàn, ch t lơ ớ ệ ể ấ ượng c a hàng hoá nh p kh u trủ ậ ẩ ở nên khó khăn, th  trị ường s  ngày càng xu t hi n nhi u hành vi gây  nh hẽ ấ ệ ề ả ưở  ng

đ n quy n l i ngế ề ợ ười tiêu dùng nh  buôn bán hàng gi , hàng nhái, hàng kém ch tư ả ấ  

lượng. Các hành vi vi ph m đ n quy n l i c a ngạ ế ề ợ ủ ười tiêu dùng cũng tinh vi và 

ph c t p h n. Nhi u phứ ạ ơ ề ương th c kinh doanh, hành vi kinh doanh gian d i gâyứ ố  thi t h i t i l i ích ngệ ạ ớ ợ ười tiêu dùng. Nh ng hành vi nh  v y không ch  gây thi tữ ư ậ ỉ ệ  

h i cho ngạ ười tiêu dùng mà còn có th  gây  nh hể ả ưởng tiêu c c đ i v i tình hìnhự ố ớ  kinh t  xã h i nói chung. Chính vì v y, trong c  ch  th  trế ộ ậ ơ ế ị ường, v n đ  ngấ ề ườ  itiêu dùng và b o v  ngả ệ ười tiêu dùng càng càng tr  nên quan tr ng. ở ọ

Nh  v y, có th  th y ngư ậ ể ấ ười tiêu dùng là r t đông, là t t c  chúng ta,ấ ấ ả  

nh ng quy n l i ch a đư ề ợ ư ược b o v  thích đáng. Tình tr ng vi ph m quy n l i bả ệ ạ ạ ề ợ ị 

x y ra thẩ ường xuyên, trong khi đó vi c b o v  quy n l i ngệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng ch aư  

được s  quan tâm thích đáng c a toàn xã h i. Chính vì v y, làm sao quy n l iự ủ ộ ậ ề ợ  

người tiêu dùng được b o v  t t h n trong n n kinh t  th  trả ệ ố ơ ề ế ị ường là đi u c nề ầ  thi t.ế

1.1.2. Ý nghĩa c a vi c b o v  quy n l i ngủ ệ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng trong n nề  kinh t  th  trế ị ường

1.1.2.1. Đ i v i toàn b  n n kinh t  ố ớ ộ ề ế

V i b t k  phớ ấ ể ương th c s n xu t nào t  c ng s n nguyên th y, chi mứ ả ấ ừ ộ ả ủ ế  

h u nô l , phong ki n, t  b n ch  nghĩa và hi n nay là kinh t  th  trữ ệ ế ư ả ủ ệ ế ị ường đ uề  

th  hi n tính l ch s , quá trình phát tri n t t y u c a nhân lo i. N n kinh t  thể ệ ị ử ể ấ ế ủ ạ ề ế ị 

trường là m t thành t u phát tri n chung c a nhân lo i, là m t bộ ự ể ủ ạ ộ ướ ấ ếc t t y u c aủ  

n n kinh t    m i qu c gia c n ph i tr i qua, tuy nhiên b t k  phề ế ở ỗ ố ầ ả ả ấ ể ương th c s nứ ả  

xu t nào cũng ch a trong mình nh ng h n ch  nh t đ nh. V i n n kinh t  thấ ứ ữ ạ ế ấ ị ớ ề ế ị 

trường có s  qu n lý c a Nhà nự ả ủ ước, Nhà nướ ẽc s  qu n lý đ  h n ch  các m tả ể ạ ế ặ  trái c a kinh t  th  trủ ế ị ường nh  vi c đ m b o phát tri n b n v ng, gi m kho ngư ệ ả ả ể ề ữ ả ả  cách giàu nghèo, t o đi u ki n b o v  môi trạ ề ệ ả ệ ường xanh s ch đ p, đ m b o phátạ ẹ ả ả  tri n đ ng đ u gi a các vùng mi n trong c  nể ồ ề ữ ề ả ước. Vi c b o v  quy n l i ngệ ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng cũng không n m ngoài m c tiêu nh m gi m b t m t trái c a n n kinhằ ụ ằ ả ớ ặ ủ ề  

t  th  trế ị ường, b o v  ngả ệ ười tiêu dùng t t th  hi n s  văn minh, phát tri n c a xãố ể ệ ự ể ủ  

h i, th  hi n s  có trách nhi m c a th  h  đi trộ ể ệ ự ệ ủ ế ệ ước v i th  h  đi sau thông quaớ ế ệ  

s n xu t s n ph m an toàn, ti t ki m nhiên li u, không phá ho i môi trả ấ ả ẩ ế ệ ệ ạ ường. 

Nh ng v n đ  này đ n nay không ch  là v n đ  c a m t qu c gia mà là v n đữ ấ ề ế ỉ ấ ề ủ ộ ố ấ ề toàn c u.ầ

1.1.2.2. Đ i v i t  ch cố ớ ổ ứ , cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch vị ụ

S n xu t và tiêu dùng là hai ả ấ vế đ i l p nh ng th ng nh t v i nhau trongố ậ ư ố ấ ớ  

ho t đ ng kinh t , s n xu t không có tiêu dùng thì s n xu t không phát tri n, vàạ ộ ế ả ấ ả ấ ể  tiêu dùng nhi u không có s n xu t thì cũng không có s n ph m đ  s  d ng. N uề ả ấ ả ẩ ể ử ụ ế  

nh  trư ước th  k  19 không có s n ph m đ  s  d ng thì hi n nay s n xu t đ iế ỷ ả ẩ ể ử ụ ệ ả ấ ạ  

công nghi p phát tri n, hàng hóa đệ ể ượ ảc s n xu t nhi u h n, ngấ ề ơ ười tiêu dùng đã có nhi u quy n đ  l a ch n s n ph m. Lúc này ngề ề ể ự ọ ả ẩ ười tiêu dùng đượ ực l a ch n s nọ ả  

ph m t t, an toàn v i giá c  h p lý. Ngẩ ố ớ ả ợ ười tiêu dùng ngày nay đã được tôn vinh 

là thượng đ , là đ i tế ố ượng đ  các nhà s n xu t kinh doanh quan tâm và chăm sóc.ể ả ấ

Quan đi m và nh n xét c a ngể ậ ủ ười tiêu dùng có tính quy t đ nh đ n sế ị ế ự thành b i c a các t  ch c, cá nhân s n xu t kinh doanh, ngạ ủ ổ ứ ả ấ ười tiêu dùng nh  t mư ấ  

gương   ph n   chi u   chân   th t   nh t   k t   qu   s n   xu t   kinh   doanh   c a   doanhả ế ậ ấ ế ả ả ấ ủ  nghi p. N u doanh nghi p đệ ế ệ ược người tiêu dùng  a thích đ ng nghĩa v i vi cư ồ ớ ệ  

s n ph m c a h  t t, đáp  ng tiêu chu n v  ch t lả ẩ ủ ọ ố ứ ẩ ề ấ ượng và môi trường. 

Vi c quan tâm đ n b o v  quy n l i ngệ ế ả ệ ề ợ ười tiêu dùng đ ng nghĩa v i vi cồ ớ ệ  

gi  cho chi c gữ ế ương ph n chi u các t  ch c cá nhân s n xu t kinh doanh sáng,ả ế ổ ứ ả ấ  

rõ. Nh  v y các doanh nghi p s  không dám s n xu t, cung c p s n ph m kémư ậ ệ ẽ ả ấ ấ ả ẩ  

ch t lấ ượng ra th  trị ường mà ph i c nh tranh đ  áp d ng ti n b  khoa h c kả ạ ể ụ ế ộ ọ ỹ thu t nh m gi m giá thành s n ph m, cung c p s n ph m t t h n, an toàn h nậ ằ ả ả ẩ ấ ả ẩ ố ơ ơ  

v i môi trớ ường, khi đó l i ích c a xã h i s  đợ ủ ộ ẽ ược nâng lên

1.1.2.3. Đ i v i chính ngố ớ ười tiêu dùng

B o v  ngả ệ ười tiêu dùng trong n n kinh t  th  trề ế ị ường là đ m b o choả ả  

người tiêu dùng th c thi nh ng quy n l i chính đáng c a mình, th  hi n s  ti nự ữ ề ợ ủ ể ệ ự ế  

b  c a xã h i, góp ph n kh c ph c nh ng m t trái c a n n kinh t  th  trộ ủ ộ ầ ắ ụ ữ ặ ủ ề ế ị ường. Khi người tiêu dùng được đ m b o quy n l i theo quy đ nh c a Lu t B o vả ả ề ợ ị ủ ậ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng cũng nh  các quy đ nh qu c t  khác đã th  hi n sư ị ố ế ể ệ ự quan tâm c a Nhà nủ ước và các c p đ n quy n l i chính đáng c a ngấ ế ề ợ ủ ười tiêu dùng. Người tiêu dùng được đ m b o quy n l i cũng th  hi n vi c phát tri nả ả ề ợ ể ệ ệ ể  

b n v ng và  n đ nh c a xã h i, tuân th  theo các cam k t qu c t  và khu v c.ề ữ ổ ị ủ ộ ủ ế ố ế ự

1.1.3. Trách nhi m c a c  quan, t  ch c, cá nhân có liên quan đ i v iệ ủ ơ ổ ứ ố ớ  

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng

B o v  ngả ệ ười tiêu dùng là trách nhi m chung c a Nhà nệ ủ ước và toàn xã 

h iộ  Công tác b o v  ngả ệ ười tiêu dùng liên quan đ n t t c  các lĩnh v c trong đ iế ấ ả ự ờ  

s ng kinh t  xã h i c a đ t nố ế ộ ủ ấ ước, t i t t c  các vùng mi n đ a phạ ấ ả ề ị ương trong cả 

nước. Chính vì v y, đ  công tác b o v  ngậ ể ả ệ ười tiêu dùng có hi u qu  c n ph i cóệ ả ầ ả  

s  chung tay góp s c c a các đ i tự ứ ủ ố ượng liên quan trong xã h i, m i đ i tộ ỗ ố ượng có 

m t nhi m v  riêng trong vi c góp ph n b o v  t t h n quy n l i ngộ ệ ụ ệ ầ ả ệ ố ơ ề ợ ười tiêu dùng

1.1.3.1. Trách nhi m c a c  quan qu n lý nhà nệ ủ ơ ả ước v  vi c b o về ệ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng

Trách nhi m c a c  quan qu n lý nhà nệ ủ ơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng là đ a các ch  chư ủ ương, chính sách c a Nhà nủ ước v  b o v  ngề ả ệ ười tiêu dùng vào đ i s ng kinh t ­ xã h i c a đ t nờ ố ế ộ ủ ấ ước nh m b o v  quy n l i ích h pằ ả ệ ề ợ ợ  pháp c a ngủ ười tiêu dùng

1.1.3.2. Trách nhi m c a các t  ch c xã h i ệ ủ ổ ứ ộ

Bên c nh c  quan qu n lý nhà nạ ơ ả ước, các t  ch c xã h i đóng vai trò r tổ ứ ộ ấ  quan tr ng trong vi c th c thi pháp lu t b o v  quy n l i ngọ ệ ự ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng và 

đ m b o quy n l i ngả ả ề ợ ười tiêu dùng được th c hi n t t, đóng vai trò nh  m t tự ệ ố ư ộ ổ 

ch c ph n bi n các chính sách c a nhà nứ ả ệ ủ ước. T  ch c xã h i tham gia b o vổ ứ ộ ả ệ quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng có nh ng n i dung ho t đ ng c  b n sau:ữ ộ ạ ộ ơ ả

­ Hướng d n giúp đ , t  v n cho ngẫ ỡ ư ấ ười tiêu dùng khi có yêu c u;ầ

­ Đ i di n ngạ ệ ười tiêu dùng kh i ki n ho c t  mình kh i ki n vì l i íchở ệ ặ ự ở ệ ợ  công c ng;ộ

­ Cung c p cho c  quan qu n lý nhà nấ ơ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng thông tin v  hành vi vi ph m pháp lu t c a t  ch c, cá nhân kinh doanhề ạ ậ ủ ổ ứ  hàng hóa, d ch v ;ị ụ

­ Đ c l p kh o sát, th  nghi m; công b  k t qu  kh o sát, th  nghi mộ ậ ả ử ệ ố ế ả ả ử ệ  

ch t lấ ượng hàng hóa, d ch v  do mình th c hi n; thông tin, c nh báo cho ngị ụ ự ệ ả ườ  itiêu dùng v  hàng hóa, d ch v  và ch u trách nhi m trề ị ụ ị ệ ước pháp lu t v  vi c thôngậ ề ệ  tin, c nh báo c a mình; ki n ngh  c  quan nhà nả ủ ế ị ơ ước có th m quy n x  lý viẩ ề ử  

ph m pháp lu t v  b o v  quy n l i ngạ ậ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng;

­ Tham gia xây d ng pháp lu t, ch  trự ậ ủ ương, chính sách, phương hướng, kế 

ho ch và bi n pháp v  b o v  quy n l i ngạ ệ ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng;

­ Tham gia tuyên truy n, ph  bi n, giáo d c pháp lu t và ki n th c tiêuề ổ ế ụ ậ ế ứ  dùng;

­ H p tác qu c t  v  b o v  quy n l i ngợ ố ế ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng;

­ Th c hi n các nhi m v  đự ệ ệ ụ ược nhà nước giao

1.1.3.3. Trách nhi m c a t  ch c, cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch vệ ủ ổ ứ ị ụ

T  ch c cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  là đ i tổ ứ ị ụ ố ượng đi u ch nh chề ỉ ủ 

y u trong lu t b o v  quy n l i ngế ậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng. Trách nhi m c a các t  ch cệ ủ ổ ứ  

cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  t  vi c cung c p thông tin v  hàng hóa d chị ụ ừ ệ ấ ề ị  

v  cho ngụ ười tiêu dùng đ n vi c b o hành, b o dế ệ ả ả ưỡng, b i thồ ường thi t h i, thuệ ạ  

h i hàng hóa khuy t t t và gi i quy t các khi u n i c a ngồ ế ậ ả ế ế ạ ủ ười tiêu dùng. Lu tậ  

b o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng   các nở ước đ u có quy đ nh yêu c u các tề ị ầ ổ 

ch c cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  ph i th c hi n nghiêm các quy đ nhứ ị ụ ả ự ệ ị  nhà nước v  ch t lề ấ ượng hàng hóa, v  v  sinh an toàn th c ph m cũng nh  cácề ệ ự ẩ ư  quy đ nh khác nh m b o v  quy n l i ngị ằ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

Vi c yêu c u các t  ch c cá nhân kinh doanh hàng hóa d ch v  th c hi nệ ầ ổ ứ ị ụ ự ệ  nghiêm ch nh các quy đ nh c a nhà nỉ ị ủ ước m t ph n nh m b o v  quy n l i c aộ ầ ằ ả ệ ề ợ ủ  

người tiêu dùng, m t ph n th  hi n s  nghiêm minh c a pháp lu t. Đây là cáchộ ầ ể ệ ự ủ ậ  

t t nh t t o ra môi trố ấ ạ ường c nh tranh lành m nh, h n ch  các doanh nghi p làmạ ạ ạ ế ệ  

ăn b t chính trên th  trấ ị ường

1.1.3.4. Trách nhi m c a ngệ ủ ười tiêu dùng 

Người tiêu dùng c n tìm hi u thông tin trầ ể ước giao d ch, ki m tra hàng hóa,ị ể  

xu t x , thông báo v i c  quan có th m quy n khi phát hi n vi ph m trên thấ ứ ớ ơ ẩ ề ệ ạ ị 

trường, đ ng th i b n thân ngồ ờ ả ười tiêu dùng cũng c n thầ ường xuyên b i dồ ưỡng, nâng cao ki n th c khi mua và s  d ng hàng hóa, c n tìm hi u ki n th c c  b nế ứ ử ụ ầ ể ế ứ ơ ả  

đ  có th  t  b o v  chính mình, ph n đ u tr  thành ngể ể ự ả ệ ấ ấ ở ười tiêu dùng thông minh. 

1.1.3.5. Trách nhi m c a c  quan truy n thông ệ ủ ơ ề

V i ch c năng đ a thông tin chính xác t i đông đ o qu n chúng ngớ ứ ư ớ ả ầ ười tiêu dùng, c  quan truy n thông báo chí là m t l c lơ ề ộ ự ượng, m t công c  h u hi u độ ụ ữ ệ ể 

đ a ch  chư ủ ương đường l i Nhà nố ước đ n v i nhân dân. C  quan truy n thôngế ớ ơ ề  báo chí có trách nhi m tuyên truy n ch  chệ ề ủ ương c a Nhà nủ ước v  b o v  quy nề ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng đ n các đ i tế ố ượng ch u s  tác đ ng, đ ng th i tiên phongị ự ộ ồ ờ  trong vi c phát hi n, t  giác, thông báo cho ngệ ệ ố ười tiêu dùng bi t các đ a đi m cế ị ể ơ 

s  vi ph m nghiêm tr ng quy n l i ngở ạ ọ ề ợ ười tiêu dùng đ  ngể ười tiêu dùng tránh không s  d ng s n ph m hàng hóa d ch v  c a c  s  đó. Bên c nh vi c t  giác,ử ụ ả ẩ ị ụ ủ ơ ở ạ ệ ố  

c nh báo ngả ười tiêu dùng v  các t  ch c cá nhân vi ph m quy n l i ngề ổ ứ ạ ề ợ ười tiêu dùng, c  quan truy n thông cũng c n k p th i bi u dơ ề ầ ị ờ ể ương nh ng t  ch c cá nhânữ ổ ứ  

có nhi u s n ph m hàng hóa d ch v  t t đáp  ng yêu c u ngề ả ẩ ị ụ ố ứ ầ ười tiêu dùng, ti tế  

ki m nhiên li u, đ m b o an toàn môi trệ ệ ả ả ường. T t c  thông tin đấ ả ược đ a đ nư ế  

v i ngớ ười tiêu dùng c n đúng, k p th i đ  ngầ ị ờ ể ười tiêu dùng có quy t đ nh đúngế ị  

đ n.ắ

1.2. Qu n lý nhà nả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

1.2.1. Lý lu n chung v  qu n lý nhà nậ ề ả ước

1.2.1.1. Khái ni mệ , vai trò và m c tiêu qu n lý nhà nụ ả ước

a. Khái ni m Nhà nệ ước

L ch s  nhân lo i có 4 lo i hình Nhà nị ử ạ ạ ước đó là: Nhà nước chi m h u nôế ữ  

l , Nhà nệ ước phong ki n, Nhà nế ướ ư ảc t  s n, Nhà nước xã h i ch  nghĩa. Dù b tộ ủ ấ  

k  nhà nỳ ước theo hình th c nào thì nhà nứ ước luôn là công c  đ c l c và có hi uụ ắ ự ệ  

qu  nh t đ  th c hi n và b o v  l i ích, quy n và đ a v  th ng tr  hay lãnh đ oả ấ ể ự ệ ả ệ ợ ề ị ị ố ị ạ  

c a giai c p th ng tr  hay l c lủ ấ ố ị ự ượng c m quy n, cũng nh  đ  t  ch c và qu n lýầ ề ư ể ổ ứ ả  

xã h i nh m thi t l p tr t t  và s   n đ nh cho xã h i. ộ ằ ế ậ ậ ự ự ổ ị ộ

Có nhi u đ nh nghĩa v  nhà nề ị ề ước, nh ng theo tôi đ nh nghĩa sau đây vư ị ề nhà nước là đ y đ  h n c  và l a ch n đ nh nghĩa này cho nghiên c u c a mình:ầ ủ ơ ả ự ọ ị ứ ủ

“Nhà n ướ c là t  ch c quy n l c công c a qu c gia, nh  có pháp lu t ổ ứ ề ự ủ ố ờ ậ   vành ng ph ữ ươ ng ti n c ệ ưỡ ng ch  h p pháp nên có kh  năng t  ch c và qu n lý ế ợ ả ổ ứ ả   dân c  trong ph m vi lãnh th  qu c gia nh m th c hi n m c đích, b o v  l i ích ư ạ ổ ố ằ ự ệ ụ ả ệ ợ  

c a giai c p th ng tr  hay l c l ủ ấ ố ị ự ượ ng c m quy n và nh m thi t l p, gi  gìn tr t ầ ề ằ ế ậ ữ ậ  

t  xã h i; nhà n ự ộ ướ c là đ i di n chính th c cho qu c gia, dân t c trong các quan ạ ệ ứ ố ộ  

h  đ i n i, đ i ngo i và là ch  th  đ c l p trong quan h  qu c t ệ ố ộ ố ạ ủ ể ộ ậ ệ ố ế” [26].

b. Qu n lý nhà nả ước 

Qu n lý nhà nả ước xu t hi n cùng v i s  xu t hi n c a Nhà nấ ệ ớ ự ấ ệ ủ ước, là qu nả  

lý công vi c c a Nhà nệ ủ ước. N i hàm c a qu n lý nhà nộ ủ ả ước thay đ i ph  thu cổ ụ ộ  vào ch  đ  chính tr , trình đ  phát tri n kinh tế ộ ị ộ ể ế ­ xã h i c a m i qu c gia qua cácộ ủ ỗ ố  giai đo n l ch s  ạ ị ử

Theo giáo trình qu n lý hành chính nhà nả ước:

 “Qu n lý nhà n ả ướ c là s  tác đ ng có t  ch c và đi u ch nh b ng quy n ự ộ ổ ứ ề ỉ ằ ề  

l c Nhà n ự ướ c đ i v i các quá trình xã h i và hành vi ho t đ ng c a con ng ố ớ ộ ạ ộ ủ ườ   i

đ  duy trì và phát tri n các m i quan h  xã h i và tr t t  pháp lu t nh m th c ể ể ố ệ ộ ậ ự ậ ằ ự  

hi n nh ng ch c năng và nhi m v  c a Nhà n ệ ữ ứ ệ ụ ủ ướ c trong công cu c xây d ng ộ ự   CNXH và b o v  t  qu c XHCN ả ệ ổ ố ” [21]. 

Nh  v y, qu n lý nhà nư ậ ả ước là ho t đ ng mang tính ch t quy n l c nhàạ ộ ấ ề ự  

nước, được s  d ng quy n l c nhà nử ụ ề ự ước đ  đi u ch nh các quan h  xã h i.ể ề ỉ ệ ộ  

Qu n lý nhà nả ước được xem là m t ho t đ ng ch c năng c a nhà nộ ạ ộ ứ ủ ước trong 

qu n lý xã h i và có th  xem là ho t đ ng ch c năng đ c bi t. Qu n lý nhà nả ộ ể ạ ộ ứ ặ ệ ả ướ  c

có th  để ược hi u theo hai nghĩa.ể

Theo nghĩa r ng: Qu n lý nhà nộ ả ước là toàn b  ho t đ ng c a b  máy nhàộ ạ ộ ủ ộ  

nướ ừc t  ho t đ ng l p pháp, ho t đ ng hành pháp, đ n ho t đ ng t  pháp. ạ ộ ậ ạ ộ ế ạ ộ ư

Theo nghĩa h p: Qu n lý nhà nẹ ả ước ch  bao g m ho t đ ng hành pháp.ỉ ồ ạ ộ

Qu n lý nhà nả ước được đ  c p trong đ  tài này là khái ni m qu n lý nhàề ậ ề ệ ả  

nước theo nghĩa r ng; qu n lý nhà nộ ả ước bao g m toàn b  các ho t đ ng ban hànhồ ộ ạ ộ  

các văn b n pháp lu t, đ n vi c ch  đ o tr c ti p ho t đ ng c a các đ i tả ậ ế ệ ỉ ạ ự ế ạ ộ ủ ố ượng bị 

qu n lý và v n đ  t  pháp v i đ i tả ấ ề ư ớ ố ượng qu n lý c n thi t c a nhà nả ầ ế ủ ước. 

c. Vai trò c a Nhà nủ ước 

Nhà nước xã h i ch  nghĩa gi  vai trò đ c bi t quan tr ng mang tínhộ ủ ữ ặ ệ ọ  quy t đ nh trong h  th ng chính tr  Nó quy t đ nh s  ra đ i, t n t i, phát tri nế ị ệ ố ị ế ị ự ờ ồ ạ ể  

c a h  th ng chính tr ; quy t đ nh b n ch t, đ c tr ng, vai trò c a h  th ngủ ệ ố ị ế ị ả ấ ặ ư ủ ệ ố  chính tr  Nhà nị ước xã h i ch  nghĩa là công c  h u hi u nh t độ ủ ụ ữ ệ ấ ể  th c hi nự ệ  quy n l c c a nhân dân lao đ ng. Nhà nề ự ủ ộ ước xã h i ch  nghĩa chi ph i t t c  cácộ ủ ố ấ ả  

t  ch c trong h  th ng chính tr  Nó có th  cho phép thành l p cũng nh  có thổ ứ ệ ố ị ể ậ ư ể làm m t đi m t thành t  nào đó trong h  th ng chính tr  Nó có th  đi u hòa đấ ộ ố ệ ố ị ể ề ượ  cquan h  gi a các l c lệ ữ ự ượng chính tr  trong xã h iị ộ  [26]

d. M c tiêu c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước 

Kinh t  th  trế ị ường có nhi u  u đi m nh : đ m b o cho n n kinh t  cóề ư ể ư ả ả ề ế  năng su t, ch t lấ ấ ượng và hi u qu  cao, hàng hóa d ch v  đa d ng v  s  lệ ả ị ụ ạ ề ố ượng, phong phú v  ch ng lo i, giề ủ ạ àu tính năng đ ng, luôn luôn đ i m i m t hàng m uộ ổ ớ ặ ẫ  

mã, công ngh , các doanh nghi p có kh  năng c nh tranh cao h n…ệ ệ ả ạ ơ

Tuy nhiên n i t i n n kinh t  th  trộ ạ ề ế ị ường cũng có nh ng khuy t t t nh : ữ ế ậ ư

­ Ch  chú ý đ n nh ng nhu c u có kh  năng thanh toán. Vì th  có nh ngỉ ế ữ ầ ả ế ữ  nhu c u c  b n c a xã h i không đầ ơ ả ủ ộ ược quan tâm chú ý, đáp  ng vì không đem l iứ ạ  

l i nhu n nh  mong mu n.ợ ậ ư ố

­ Đ t m c tiêu l i nhu n lên đ u nên d  d n đ n h u qu  x u v  môiặ ụ ợ ậ ầ ễ ẫ ế ậ ả ấ ề  

trường, an ninh qu c gia và nh ng v n đ  xã h i.ố ữ ấ ề ộ

­ Có s  khác bi t trong thu nh p, d n đ n phân hóa giự ệ ậ ẫ ế àu nghèo, gây ra b tấ  công, xung đ t trong xã h i.ộ ộ

 V i m c tiêu phát huy t i đa nh ng tích c c c a n n kinh t  th  trớ ụ ố ữ ự ủ ề ế ị ường, 

h n ch  nh ng tiêu c u, th  hi n  u đi m c a Nhà nạ ế ữ ự ể ệ ư ể ủ ước Vi t Nam, Đ ng ta đãệ ả  

ch  trủ ương xây d ng n n kinh t  th  trự ề ế ị ường có s  qu n lý nhà nự ả ước. Theo đó Nhà nước b ng quy n l c hành chính c a mình phát huy t i ằ ề ự ủ ố đa tích c c c a n nự ủ ề  

kinh t  th  trế ị ường, đ ng th i gi m thi u đ n m c th p nh t nh ng tiêu c c c aồ ờ ả ể ế ứ ấ ấ ữ ự ủ  

n n kinh t  th  trề ế ị ường gây ra

1.2.1.2. N i dung vàộ  công c  c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước

a. N i dung c a qu n lý nhà nộ ủ ả ước

N i dung c a qu n lý nhà nộ ủ ả ước là t  ch c ra b  máy qu n lý, s p x pổ ứ ộ ả ắ ế  nhân s , đi u hành công vi c qu c gia, s  d ng ngu n tài chính và công s n đự ề ệ ố ử ụ ồ ả ể 

th c hi n nh ng chính sách c a đ t nự ệ ữ ủ ấ ước. Đó là quy n t  ch c, đi u hành cácề ổ ứ ề  

ho t đ ng kinh t  ­ xã h i, đ a pháp lu t vào đ i s ng nh m gi  gìn tr t t  anạ ộ ế ộ ư ậ ờ ố ằ ữ ậ ự  ninh xã h i, ph c v  l i ích c a công dân, đ m b o dân sinh và gi i quy t cácộ ụ ụ ợ ủ ả ả ả ế  

v n đ  xã h i và s  d ng có hi u qu  ngu n tài chính và công s n đ  phát tri nấ ề ộ ử ụ ệ ả ồ ả ể ể  

đ t nấ ước m t cách toàn di n.ộ ệ

V i t  cách là c  quan hành chính cao nh t, Chính ph  n m quy n th ngớ ư ơ ấ ủ ắ ề ố  

nh t qu n lý các nhi m v  chính tr , kinh t , văn hóa, xã h i, qu c phòng, an ninhấ ả ệ ụ ị ế ộ ố  

và đ i ngo i c a Nhà nố ạ ủ ước; qu n lý h  th ng th ng nh t c a b  máy hành chínhả ệ ố ố ấ ủ ộ  nhà nướ ừc t  Trung ương đ n c  s  trong khuôn kh  h  th ng chính tr  hi nế ơ ở ổ ệ ố ị ệ  hành

b. Công c  c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước

Công c  qu n lý là t t c  các phụ ả ấ ả ương ti n ch  th  qu n lý s  d ng đ  tácệ ủ ể ả ử ụ ể  

đ ng lên đ i tộ ố ượng qu n lý nh m đ t đả ằ ạ ược m c tiêu qu n lý. Đ  th c hi n m cụ ả ể ự ệ ụ  tiêu qu n lý nhà nả ước, các c  quan qu n lý s  d ng các công c  ch  y u nhơ ả ử ụ ụ ủ ế ư sau: Công s , công s n, quy t đ nh qu n lý hành chính. ở ả ế ị ả

Công sở: là tr  s  c  quan, là n i làm vi c c a c  quan, là n i cán b  lãnhụ ở ơ ơ ệ ủ ơ ơ ộ  

đ o, công ch c và nhân viên th c thi công v , ban hành các quy t đ nh hành chínhạ ứ ự ụ ế ị  

và t  ch c th c hi n các quy t đ nh, là n i giao ti p đ i n i, đ i ngo i ổ ứ ự ệ ế ị ơ ế ố ộ ố ạ

Công s n ả : là tài s n công là v n (kinh phí) và cán b , công ch c và cácả ố ộ ứ  

đi u ki n, phề ệ ương ti n đ  th c hi n nhi m v ệ ể ự ệ ệ ụ

Quy t đ nh qu n lý hành chính ế ị ả : là s  bi u hi n ý chí c a Nhà nự ể ệ ủ ước như 

Hi n pháp, B  lu t, Lu t, Ngh  đ nh, Thông t , Quy t đ nh, Ch  th , Công văn. Làế ộ ậ ậ ị ị ư ế ị ỉ ị  

k t qu  th c hi n quy n hành pháp mang tính m nh l nh đ n phế ả ự ệ ề ệ ệ ơ ương c aủ  quy n l c nhà nề ự ướ  [25].c

1.2.1.3. T  ch c qu n lý nhà nổ ứ ả ước

T  ch c b  máy nhà nổ ứ ộ ước c a m t qu c gia là m t h  th ng các c  quanủ ộ ố ộ ệ ố ơ  nhà nước có v  trí, ch c năng, nhi m v  và quy n h n và c  c u t  ch c, quanị ứ ệ ụ ề ạ ơ ấ ổ ứ  

h  m t thi t v i nhau, t o thành m t th  th ng nh t. Đệ ậ ế ớ ạ ộ ể ố ấ ượ ổc t  ch c và ho tứ ạ  

đ ng theo nh ng nguyên t c chung do pháp lu t quy đ nh, trong đó Hi n pháp làộ ữ ắ ậ ị ế  

lu t c  b n, có giá tr  pháp lý cao nh t c a qu c gia.ậ ơ ả ị ấ ủ ố

B  máy nhà nộ ước có 3 nhi m v  chính là: xây d ng văn b n pháp lu t, thiệ ụ ự ả ậ  hành lu t và xét x  các vi ph m pháp lu t. Nhà nậ ử ạ ậ ước ti n hành các ho t đ ng đóế ạ ộ  

d a trên ba quy n l c khác nhau mà Nhà nự ề ự ước có được: quy n l p pháp, hànhề ậ  pháp, t  phápư  S  phân b  quy n l c đó cho các c  quan nhà nự ổ ề ự ơ ướ ẽc s  khác nhau 

gi a các qu c gia.ữ ố

 Vi t Nam, quy n l c nhà n c là th ng nh t và t p trung, không có s

phân chia nh ng có s  phân công, ph i h p gi a các c  quan đư ự ố ợ ữ ơ ược trao quy n đề ể 

th c thi ba lo i quy n l c trên.ự ạ ề ự

Quy n l p phápề ậ  (ban hành văn b n pháp lu t) đả ậ ược trao cho Qu c h i.ố ộ  

Nh  v y, Qu c h i v a là c  quan quy n l c cao nh t v a là c  quan duy nh tư ậ ố ộ ừ ơ ề ự ấ ừ ơ ấ  

có quy n l p hi n và l p pháp. H i đ ng nhân dân đề ậ ế ậ ộ ồ ược quy đ nh là c  quanị ơ  quy n l c nhà nề ự ướ ở ịc   đ a phương nh ng không có quy n l p pháp.ư ề ậ

Quy n t  phápề ư  được trao cho h  th ng các c  quan thu c Tòa án và Vi nệ ố ơ ộ ệ  

Quy n hành pháp đề ược th c thi thông qua b  máy hành pháp. T i Vi t Nam cự ộ ạ ệ ơ quan hành pháp cao nh t là Chính ph , đ ng đ u là Th  tấ ủ ứ ầ ủ ướng.

B  máy c  quan hành pháp t i Trung ộ ơ ạ ương là Chính ph  đ ng đ u là Thủ ứ ầ ủ 

tướng ch  đ o các B , c  quan ngang b  qu n lý theo ngành và lĩnh v c. T i đ aỉ ạ ộ ơ ộ ả ự ạ ị  

phương là  y ban nhân dân t nh/thành ph  tr c thu c Trung Ủ ỉ ố ự ộ ương đ ng đ u làứ ầ  

Ch  t ch  y ban nhân dân t nh, giúp vi c Ch  t ch t nh qu n lý trên đ a phủ ị Ủ ỉ ệ ủ ị ỉ ả ị ương là các S , ban ngành.ở

1.2.2. Qu n lý nhà nả ước c a B  Công Thủ ộ ương v  b o v  quy n l i ề ả ệ ề ợ

người tiêu dùng 

1.2.2.1.  Khái ni m,ệ   vai trò  và m c tiêu  ụ c a  ủ qu n lý nhà nả ước về  b o v ả ệ 

quy n l i ngề ợ ười tiêu dùng

a. Khái ni m qu n lý nhà nệ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

Hi n nay ch a có khái ni m qu n lý nhà nệ ư ệ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ườ  itiêu dùng, tuy nhiên d a trên đ nh nghĩa v  qu n lý nhà nự ị ề ả ước, ch c năng nhi mứ ệ  

v  c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước, khái ni m qu n lý nhà nệ ả ước v  b o v  quy n l iề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng được hi u nh  sau:ể ư

Qu n lý nhà n ả ướ c v  b o v  quy n l i ng ề ả ệ ề ợ ườ i tiêu dùng là   vi c ệ   cơ 

quan qu n lý nhà n ả ướ ử ụ c s  d ng các công c  qu n lý nh  pháp lu t b o v ụ ả ư ậ ả ệ   quy n l i ng ề ợ ườ i tiêu dùng và h  th ng b  máy nh m b o v  quy n, l i ích ệ ố ộ ằ ả ệ ề ợ   chính đáng c a ng ủ ườ i tiêu dùng

C  quan qu n lý nhà nơ ả ướ  v  b o v  quy n l i ngc ề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng   đây baoở  

g m:   Trung ồ ở ương là B  Công Thộ ương và các B , ban ngành có liên quan,   đ aộ ở ị  

phương là UBND các c p, S  Công Thấ ở ương và các S  Ban ngành có liên quan.ở

Pháp lu t b o v  quy n l i ngậ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng bao g m các văn b n đi uồ ả ề  

ch nh tr c ti p ho t đ ng b o v  quy n l i ngỉ ự ế ạ ộ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng (lu t b o v  quy nậ ả ệ ề  

l i ngợ ười tiêu dùng và các văn b n hả ướng d n) và các văn b n chuyên ngànhẫ ả  (lu t và các văn b n hậ ả ướng d n n m   các B , ban ngành khác qu n lý). ẫ ằ ở ộ ả

b. Vai trò c a ủ c a ủ qu n lý nhà nả ước về b o v  quy n l i ng ả ệ ề ợ ười tiêu dùng

Nhà nước đóng vai trò trung tâm và đ nh hị ướng trong m i ho t đ ng b oọ ạ ộ ả  

v  ngệ ười tiêu dùng. B o v  quy n l i ngả ệ ề ợ ười tiêu dùng là trách nhi m chung c aệ ủ  toàn xã h i, trong đó vai trò c a c  quan nhà nộ ủ ơ ước là mang tính trung tâm và đ nhị  

hướng cho các c  quan, t  ch c, cá nhân th c hi n theo. V i ch c năng là cơ ổ ứ ự ệ ớ ứ ơ quan xây d ng, trình c  quan có th m quy n ban hành các văn b n pháp lu t vàự ơ ẩ ề ả ậ  

ch  đ o th c thi các văn b n pháp lu t đó, c  quan nhà nỉ ạ ự ả ậ ơ ước v  b o v  quy n l iề ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng có ch c năng đ nh hứ ị ướng ho t đ ng c a các b  ph n khác trongạ ộ ủ ộ ậ  

xã h i, t  khâu ban hành chính sách, th c thi chính sách đ n thanh tra ki m tra cácộ ừ ự ế ể  

c. M c tiêu c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước v  b o v  quy n l i ngề ả ệ ề ợ ười tiêu dùng  

M c tiêu chung c a qu n lý nhà nụ ủ ả ước đ i v i công tác b o v  quy n l iố ớ ả ệ ề ợ  

người tiêu dùng cũng không n m ngoài m c tiêu chung c a qu n lý nhà nằ ụ ủ ả ước đ iố  

v i toàn b  n n kinh t  c a đ t nớ ộ ề ế ủ ấ ước là dùng quy n l c c a nhà nề ự ủ ước đ  b oể ả  

v  quy n l i ích h p pháp c a ngệ ề ợ ợ ủ ười tiêu dùng, b o v  các t  ch c cá nhân kinhả ệ ổ ứ  doanh chân chính, đ ng th i kêu g i s  hồ ờ ọ ự ưởng  ng và hành đ ng c a toàn xã h iứ ộ ủ ộ  

đ i v i công tác b o v  quy n l i ngố ớ ả ệ ề ợ ười tiêu dùng nh m kh c ph c nh ng m tằ ắ ụ ữ ặ  trái c a n n kinh t  th  trủ ề ế ị ường, đ a n n kinh t  c a đ t nư ề ế ủ ấ ước phát tri n nhanh,ể  

n đ nh và b n v ng

Có ba m c tiêu là: ụ