Tóm tắt Luận án tiến sĩ Hán Nôm: Nghiên cứu văn bản tác phẩm Chu nguyên tạp vịnh thảo của Lý Văn Phức

Luận án hướng đến cái nhìn toàn diện về chuyến đi sứ Yên Kinh năm 1841 của Lý Văn Phức và nghiên cứu văn bản học văn bản tác phẩm CNTVT. Trên cơ sở đó, tiến hành xác lập thế hệ bản sao, xác định bản đáng tin cậy (thiện bản) và nghiên cứu giá trị tác phẩm CNTVT trên các phương diện nội dung và nghệ thuật.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐỖ THỊ MAI HƯƠNG

NGHIÊN CỨU VĂN BẢN TÁC PHẨM

CHU NGUYÊN TẠP VỊNH THẢO CỦA LÝ VĂN PHỨC

Ngành: Hán Nôm

Mã số: 9.22.01.04

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ HÁN NÔM

HÀ NỘI - 2018

CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS.TS Trịnh Khắc Mạnh

2 Vương Thị Hường

Phản biện 1: PGS.TS Hà Văn Minh

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Văn Thịnh

Phản biện 3: PGS TS Nguyễn Tá Nhí

Luận án đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại Học viện Khoa học Xã hội

vào hồi giờ phút, ngày tháng năm 2018

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

Thư viện Quốc gia Việt Nam Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Trong lịch sử bang giao, Việt Nam và Trung Hoa đã xây dựng một

mối quan hệ lâu dài Nghiên cứu các tư liệu Hán Nôm để hiểu thêm các vấn đề như triều cống, sách phong, giao lưu văn hóa, kinh tế và sự nhu cương khôn

khéo trong mối quan hệ ngoại giao với Trung Hoa là việc làm cần thiết

1.2 Lý Văn Phức 李文馥 (1785-1849) là một vị quan ngoại giao xuất

sắc của triều Nguyễn, và là một tác gia văn học Các nhà nghiên cứu đã quan tâm đến hành trạng, làm quan đi sứ, hệ thống các tác phẩm gắn với những chuyến đi sứ, nghiên cứu mối quan hệ bang giao Việt Nam và Trung Hoa thế kỉ XIX; và hình ảnh đất nước, con người Trung Hoa qua mắt nhìn của Lý Văn Phức từ khá sớm Tuy nhiên đóng góp này so với số lượng thơ văn sứ trình của ông hiện quả là chưa tương xứng

1.3 Chu Nguyên tạp vịnh thảo (CNTVT) 周原雜詠 là tập thơ được

sáng tác trong chuyến đi sứ tới Yên Kinh (1841) Tác phẩm vừa là sự nối tiếp mạch thơ con đường đi sứ của các sứ thần ta từ buổi đầu dựng nước, vừa có tính chất kết thúc sự nghiệp thơ ca sứ trình của Lý Văn Phức Đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về tình hình văn bản, cũng như về giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm Luận án

sẽ tiến hành nghiên cứu để khỏa lấp những mảng còn thiếu đó

1.4 Trong thời đại hội nhập, đối thoại và giao lưu quốc tế rộng mở như

hiện nay, nhiệm vụ bảo tồn và phát huy di sản Hán Nôm càng trở nên cấp thiết Thời cuộc mới yêu cầu những người nghiên cứu và giảng dạy Hán Nôm tiếp tục nghiên cứu văn bản, dịch thuật và công bố những phần còn lại của di

sản này Thực hiện các nghiên cứu về văn bản tác phẩm CNTVT, luận án cố

gắng góp phần thực hiện nhiện vụ này của ngành Hán Nôm

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích

Luận án hướng đến cái nhìn toàn diện về chuyến đi sứ Yên Kinh năm

1841 của Lý Văn Phức và nghiên cứu văn bản học văn bản tác phẩm

CNTVT Trên cơ sở đó, tiến hành xác lập thế hệ bản sao, xác định bản đáng

tin cậy (thiện bản) và nghiên cứu giá trị tác phẩm CNTVT trên các phương

diện nội dung và nghệ thuật

2.2 Nhiệm vụ

Luận án xác định những nhiệm vụ cụ thể như sau:

- Tổng quan tình hình nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp trước tác của

Lý Văn Phức; đặc biệt là những nghiên cứu về tác phẩm CNTVT của các

nhà nghiên cứu đi trước

- Sưu tầm tư liệu liên quan đến chuyến đi sứ năm 1841 của Lý Văn Phức, nhằm làm sáng rõ hơn về chuyến đi ngoại giao cuối cùng của ông

- Sưu tầm, khảo sát, hệ thống hóa các văn bản tác phẩm CNTVT Từ đó

tiến hành đối chiếu so sánh và xác lập thế hệ bản sao, xác định bản tin cậy (thiện bản) của tác phẩm

- Nghiên cứu giá trị thơ văn của Lý Văn Phức qua tác phẩm CNTVT

trên hai phương diện là nội dung và nghệ thuật

- Dịch thơ, văn tác phẩm CNTVT

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

14 văn bản của tác phẩm CNTVT hiện còn lưu giữ tại Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Bao quát tình hình bang giao triều Nguyễn và triều Thanh, trong đó có những chuyến đi sứ, đi công cán của Lý Văn Phức, đặc biệt là chuyến đi sứ năm 1841 của ông Tập trung khảo sát những vấn đề văn bản học của 14

văn bản tác phẩm CNTVT hiện lưu giữ tại Hà Nội và xác định bản tin cậy

để phiên dịch và công bố Từ đó nghiên cứu, phân tích, đánh giá và nêu lên

những giá trị tác phẩm CNTVT trong dòng thơ đi sứ thế kỷ XIX và thơ đi sứ

trung đại Việt Nam

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp luận

Vận dụng quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong việc sưu tầm, bảo tồn, nghiên cứu khai thác và phát huy văn hóa truyền thống, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc

Tri thức về Ngữ văn Hán Nôm, văn bản học, văn hóa học, văn tự học và nghiên cứu liên ngành đã được vận dụng lý thuyết nghiên cứu khoa học trong từng chương của luận án

Kế thừa thành quả nghiên cứu từ các công trình đi trước của giới nghiên cứu trong và ngoài nước được công bố có liên quan đến đề tài, chúng tôi tập trung khai thác sâu đặc điểm thân thế, sự nghiệp, trước tác của Lý Văn Phúc, đặc biệt là

chuyến đi sứ cuối cùng vào năm 1841 và tác phẩm CNTVT

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình thực hiện luận án, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu: văn bản học Hán Nôm, thông diễn học (thuyên thích học), nghiên cứu văn học sử, nghiên cứu liên ngành

Luận án còn sử dụng các thao tác phân tích tổng hợp, định lượng với mục tiêu tổng thuật tình hình nghiên cứu về tác giả Lý Văn Phức và nhóm

văn bản CNTVT

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Chuyến đi sứ năm 1841 của Lý Văn Phức được nghiên cứu trong mối quan hệ bang giao triều Nguyễn và triều Thanh Đây cũng là cơ sở cho việc

tìm hiểu bối cảnh ra đời tác phẩm CNTVT

- Các dị bản CNTVT ở Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Thư viện Quốc gia

và Viện Văn học được mô tả, khảo sát và đánh giá kĩ lưỡng về văn bản học

- Từ những kết quả khảo sát văn bản, luận án nêu lên vấn đề thế hệ bản

sao cho 14 văn bản CNTVT hiện tồn, tiến hành biện ngụy cho các trường

hợp dị văn trong các dị bản tác phẩm CNTVT Từ đó xác định bản tin cậy (thiện bản) cho tác phẩm CNTVT

- Nghiên cứu đánh giá giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

CNTVT

- Biên dịch 1 bài tựa và 62 bài thơ trong tác phẩm CNTVT

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Tìm hiểu tác phẩm đi sứ của một sứ thần nổi tiếng triều Nguyễn có ý nghĩa thực tiễn đối với công tác ngoại giao ngày nay, việc làm này đưa ra những bài học bổ ích như sự kết hợp nhu cương, ý thức tinh thần dân tộc được thể hiện trong chính sách ngoại giao

- Nghiên cứu văn bản và tác phẩm một tập thơ văn đi sứ viết bằng chữ Hán có ý nghĩa xã hội hóa tư liệu Hán Nôm trong đời sống văn hóa hiện nay Hơn nữa trong việc cung cấp tư liệu và giảng dạy thơ văn đi sứ

thời trung đại ở trường phổ thông hay bậc đại học hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài các phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục,

Luận án có kết cấu 4 chương

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1.Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

1.1.1 Nghiên cứu về thân thế, sự nghiệp và trước tác của Lý Văn Phức

1.1.1.1 Các công trình biên mục, thư mục

Các bộ sử triều Nguyễn đều có ghi chép những sự kiện trong cuộc đời làm quan ngoại giao của Lý Văn Phức Những bộ quốc sử đều là những tài liệu đầy đủ về cuộc đời, sự nghiệp làm quan nhiều thăng giáng mà không ít thành tựu của Lý Văn Phức

Nhiều công trình thư mục tổng kết sự nghiệp sáng tác của Lý Văn

Phức Trong đó, Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu (1993) là danh mục tương đối đầy đủ, chi tiết về các trước tác của Lý Văn Phức Việt

Nam Hán văn Yên hành văn hiến tập thành 越 南 漢 文 燕 行 文 献 集 成

Bộ sách này có giới thiệu văn bản của Lý Văn Phức Ngoài ra, còn có các

tác phẩm như: Từ điển văn học (Bộ mới), Tên tự tên hiệu các tác gia Hán

Nôm Việt Nam, v.v

1.1.1.2 Sách chuyên khảo, luận án

Tính đến nay số lượng sách chuyên khảo, luận án nghiên cứu về Lý Văn Phức cả trong nước và ở nước ngoài đều khá nhiều

Trong nước, sớm nhất là cuốn sách Lý Văn Phức: Tiểu sử - Văn

chương của Dương Quảng Hàm Sau đó là công trình Lý Văn Phức, Hoa

Bằng biên soạn năm 1953, là chuyên khảo công phu Năm 2009, có luận án

tiến sĩ Nghiên cứu Lý Văn Phức và “Tây hành kiến văn kỷ lược” của tác giả

Nguyễn Thị Ngân chuyên ngành Hán Nôm Ở nước ngoài, Trần Ích Nguyên

là một chuyên gia về Lý Văn Phức, tác giả của cuốn sách Việt Nam Hán

tịch văn hiến thuật luận

1.1.1.3 Các bài tạp chí và kỷ yếu hội thảo

Theo trình tự thời gian, chúng tôi điểm lại những bài viết công bố trên tạp chí và các kỷ yếu hội thảo nghiên cứu về Lý Văn Phức

Năm 1981, tác giả Nguyễn Đổng Chi trong bài viết “Lý Văn Phức, cây bút luận chiến ngoại giao cứng cỏi” [82, tr 530] khẳng định Lý Văn Phức

là vị sứ thần, “không làm nhục sứ mệnh”, một nhà văn tài hoa đầy dũng khí

và lòng tự trọng

Năm 1988, Nguyễn Đăng Na có bài viết “Tây hành kiến văn kỷ lược của Lý Văn Phức” được đăng trên Tạp chí Tác phẩm mới Đến năm 2001, bài viết có bổ sung, dịch mục Châu thuyền và phần Phụ lục in trong Văn

xuôi Việt Nam thời trung đại

Năm 1992, Dương Thị The trong bài viết “Sứ trình tiện lãm khúc - tác phẩm thơ chữ Nôm của Lý Văn Phức” trên Tạp chí Hán Nôm đã chọn văn

bản VHv.217 làm bản nền, và phiên âm, chú thích một số trích đoạn Năm 2004, Nguyễn Thị Ngân có bài viết “Dòng họ Lý Văn Phức qua

Lý thị gia phải” trên Thông báo Hán Nôm học

Năm 2007 hàng loạt các hội thảo liên quan đến Lý Văn Phức và các tác phẩm của ông được tổ chức, nhiều bài nghiên cứu được công bố Đó là các bài viết của tác giả Nguyễn Thị Ngân và Trần Ích Nguyên

Năm 2012, tại hội thảo Hội thảo về văn hóa Mân được tổ chức tại Đài

Loan, Trịnh Khắc Mạnh đã có bài tham luận “Lý Văn Phức (1785 - 1849)

và tác phẩm Mân hành”

Năm 2017, hai bài viết về sự nghiệp trước tác của Lý Văn Phức được

công bố trên tạp chí Nghiên cứu văn học có nhiều đóng góp mới trong

nghiên cưu Thứ nhất, bài “Sự nghiệp trước thuật của Lý Văn Phức” số tháng 2 năm 2017 của Phạm Văn Ánh Thứ hai là Trần Hải Yến với bài

“Nhìn lại việc phiên âm các tác phẩm Nôm của Lý Văn Phức và việc lưu truyền các phiên bản quốc gữ của chúng từ đầu thế kỉ XX đến nay”

1.1.1.4 Biên dịch tác phẩm của Lý Văn Phức

Biên dịch các tác phẩm của Lý Văn Phức được tiến hành khá sớm, và với các tác phẩm bằng chữ Nôm trước Theo trình tự thời gian, các công trình biên dịch cụ thể như sau:

Theo biên mục Thư viện Quốc gia còn lưu bản sớm nhất của Nhị độ

mai vãn vào năm 1905 Đây là bản in lần thứ ba nên bản in lần đầu còn có

niên đại sớm hơn nữa

Năm 1919, trên Tạp chí Nam Phong giới thiệu ba tác phẩm của Lý Văn Phức: Bất phong lưu truyện, Hồi chu trở phong thán, Tự thuật ký Sau này, Dương Quảng Hàm đã dịch, giới thiệu trọn vẹn bài Tự thuật ký, có chú giải khá chi tiết, và giới thiệu Nằm váng, khóc măng trong Nhị thập tứ hiếu

diễn âm trong Việt Nam thi văn hợp tuyển

Năm 1962, Truyện Tây sương được Vũ Kỳ Sâm phiên âm và Phạm Trọng Điềm chú thích trong cuốn Lý Văn Phức - Truyện Tây sương

Năm 1972, tác phẩm Nhị độ mai được biên dịch và công bố, trong cuốn Nhị độ mai do Lê Trí Viễn, Hoàng Ngọc Phách giới thiệu

Năm 1975, tác phẩm Ngọc Kiều Lê tân truyện được Trần Văn Giáp

phiên âm, khảo dị, chú thích trong cuốn sách cùng tên

Năm 1993, cuốn Thơ đi sứ đã trích dẫn giới thiệu tác gia Lý Văn Phức

và một số bài thơ chữ Hán, chữ Nôm viết trong các chuyến đi hiệu lực ở Tiểu Tây Dương năm 1830, đi công cán ở Việt Đông năm 1833 và đi sứ Yên Kinh năm 1841

Năm 2000, trong Tổng tập văn học Việt Nam, tập 16, giới thiệu Lý Văn Phức và 4 tác phẩm: Sứ trình tiện lãm khúc, Nhị thập tứ hiếu diễn âm,

Truyện Ngọc Kiều Lê, Truyện Tây sương

Năm 2009, tác giả Nguyễn Thị Ngân đã phiên âm, dịch nghĩa, chú toàn

bộ Tây hành kiến văn kỷ lược trong luận án Tiến sĩ Nghiên cứu Lý Văn

Phức và Tây hành kiến văn kỷ lược

Năm 2012, Nguyễn Thị Nhung trong khóa luận Tìm hiểu “Sứ trình chí

lược thảo” đã nghiên cứu về đặc điểm văn bản, đánh giá giá trị nội dung,

hình thức và phiên âm, dịch nghĩa và chú thích toàn bộ tác phẩm này Ngoài ra những bài thơ, văn của Lý Văn Phức còn được dịch giới thiệu rải rác ở một số công trình nghiên cứu về thơ văn ông

1.1.2 Nghiên cứu văn bản tác phẩm Chu Nguyên tạp vịnh thảo

1.1.2.1 Khảo cứu về văn bản Chu Nguyên tạp vịnh thảo

Trong Di sản Hán Nôm Việt Nam - Thư mục đề yếu, tình hình văn bản

của tác phẩm được nói vắn tắt: đây là tập thơ, văn Lý Văn Phức làm trong dịp đi sứ Yên Kinh Trung Quốc năm Thiệu Trị Tân Sửu (1841), tác phẩm này hiện còn tồn tại 08 bản, chép tay, lưu giữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm

Trong bài viết “Sự nghiệp trước thuật của Lý Văn Phức”, Phạm Văn

Ánh đã sơ bộ khảo sát bản CNTVT ký hiệu A.304, văn bản gồm 80 bài thơ

và một số bài kí do Lý Văn Phức sáng tác Phạm Văn Ánh đã phát hiện

thêm 1 dị bản CNTVT chép trong Hoàng Hoa tạp vịnh kí hiệu A.1308

1.1.2.2 Tình hình biên dịch Chu Nguyên tạp vịnh thảo

Chưa có công trình biên dịch trọn vẹn, tập trung vào tác phẩm CNTVT,

tuy nhiên xuất hiện trong các bài nghiên cứu hoặc công trình tuyển tập có bài thơ văn, hoặc bộ phận bài thơ văn được dịch

Trong cuốn chuyên luận Lý Văn Phức, Hoa Bằng trích dịch giới thiệu

một phần bài tựa Lý Văn Phức viết và bài tựa do Lê Văn Đức viết Cũng

trong chuyên luận này, trích dịch hai bài thơ: Nguyên đán, nhị nhật, bi thuật;

Nhục thực hí thành Trong bài viết “Văn hóa ẩm thực châu Á đầu thế kỷ

XIX dưới ngòi bút Lý Văn Phức Việt Nam” Trần Ích Nguyên cũng dịch, lại

bài thơ Nhục thực hí thành với nhan đề là Nhục thực hí trình chư đồng sự Năm 2015 bài tựa do Lê Văn Đức trong tập CNTVT được dịch toàn bộ, giới thiệu trong Tuyển tập thi luận Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XIX

1.2 Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

- Các nhà nghiên cứu đều thống nhất ở nội dung về thân thế sự nghiệp, quê quán, hành trạng Thành tựu lớn nhất trong cuộc đời ông năm trong khoảng từ năm 1830 đến năm 1841 Trong thời kì này, ông đi hiệu lực, công cán, đi sứ đồng thời để lại một di sản thơ văn đồ sộ

- Sự nghiệp sáng tác của Lý Văn Phức bao gồm cả chữ Hán và chữ Nôm, thuộc nhiều thể loại khác nhau Điều này cho thấy bút lực dồi dào và

đa dạng Tính đến nay bảng danh mục các tác phẩm và sơ bộ tình hình văn bản của Lý Văn Phức do Phạm Văn Ánh cung cấp chi tiết hơn cả nhưng cũng chưa đầy đủ

- 14 bản CNTVT hiện tồn chưa được khảo sát định lượng số bài, đối

chiếu dị văn, so sánh các dị bản, quá trình truyền bản giữa chúng Nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc trích dịch giới thiệu một bài tựa, một số bài thơ Về

tác phẩm, đương nhiên do chưa được dịch, công bố cho nên chưa có công trình nào đánh giá giá trị nội dung cũng như nghệ thuật của tác phẩm đi sứ này

1.3 Định hướng nghiên cứu của đề tài

Dựa trên những đánh giá về tình hình nghiên cứu như trên, chúng tôi

đề xuất hướng nghiên cứu của đề tài:

- Bổ sung những thông tin về chuyến đi sứ năm 1841 của Lý Văn Phức đến Yên Kinh Trung Quốc

- Khảo sát tả chi tiết tình trạng của 14 văn bản CNTVT hiện tồn, xác định

thế hệ bản sao, khảo sát dị văn giữa các bản, chọn bản tin cậy để biên dịch và công bố

- Nghiên cứu đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm CNTVT

1.4 Các thuật ngữ sử dụng trong luận án

1.4.1 Đi sứ, đi công cán, đi hiệu lực

Đi sứ, chỉ những phái đoàn được cử sang thực hiện sứ mệnh bang giao như: tiến cống, cầu phong, tạ ơn, báo tang, chúc mừng … Đi công cán, là những chuyến đi mang tính chất sự vụ như: đi mua sắm vật dụng cho triều đình, đi truy bắt tội phạm trong nước chạy sang nước bạn, trao trả tội phạm,

hộ tống người bị bão giạt, mua hàng hóa… Đi hiệu lực, tức là đi phục dịch

để lấy công chuộc tội

1.4.2 Thơ bang giao, thơ đi sứ

Thơ bang giao là khái niệm chỉ những bài thơ được sáng tác trong các

hoạt động bang giao giữa sứ thần các nước Thơ đi sứ là một bộ phận của

thơ bang giao Chúng tôi đồng tình với quan điểm của Bùi Duy Tân “thơ đi

sứ là những tác phẩm của các sứ thần viết ra, để bày tỏ tâm sự và miêu tả hành trình đi sứ của mình” [86, tr 302]

1.4.3 Văn bản, tác phẩm

Văn bản, theo D.X Likhachev thì Văn bản là một bản tin biểu đạt

bằng ngôn ngữ thể hiện ý đồ của người sáng tạo ra nó Tác phẩm, được

hiểu là phải có sự thống nhất về nội dung và hình thức, thể hiện ý đồ sáng tác

1.4.4 Bản nền, dị bản

Bản nền, luận án đồng quan điểm với tác giả Trịnh Khắc Mạnh khi xác

định bản nền “trên thực tế để tiến hành so sánh đối chiếu các dị bản, cũng

có thể chọn bản đầy đủ làm bản nền, còn bản nền có trùng với bản cổ, hay trùng với bản tin cậy hay không thì chỉ được xác định sau nghiên cứu phân

tích văn bản” Dị bản, chỉ những văn bản khác nhau của cùng một tác phẩm”.

ra danh mục thơ văn, xác lập văn bản khả tín để dịch thuật và công bố Cuối

cùng, luận án nghiên cứu đặc điểm nội dung và nghệ thuật tác phẩm CNTVT, bước đầu có sự so sánh với tác phẩm đi sứ khác của Lý Văn Phức

cũng như sáng tác của các tác giả cùng thời

Chương 2: LÝ VĂN PHỨC VÀ CHUYẾN ĐI SỨ YÊN KINH (TRUNG QUỐC) NĂM 1841

2.1 Tình hình xã hội, quan hệ bang giao Việt Nam – Trung Quốc nửa đầu thế kỉ XIX

2.1.1 Tình hình xã hội Việt Nam nửa đầu thế kỉ XIX

Lý Văn Phức sinh năm 1785 mất năm 1849 Ông là sinh ra vào giai đoạn cuối thời Lê Trung hưng, qua triều Tây Sơn (1788 - 1802) đến đầu triều Nguyễn (1802 - 1849) Tuổi thơ của ông là thời kì đất nước nhiều biến động, chiến tranh, nội chiến

Về ngoại giao, bên cạnh mối bang giao lâu đời vẫn được duy trì với phong kiến Trung Quốc, thời kì này phát triển quan hệ bang giao với các nước láng giềng trong khu vực Đông Nam Á

2.1.2 Quan hệ bang giao Việt Nam - Trung Quốc khoảng giữa thế kỉ XIX

Các vị vua triều Nguyễn đều coi trọng quan hệ bang giao Nguyễn Ánh ngay khi lên ngôi, ông đã cho xây dựng hệ thống dịch trạm từ Nhị Hà đến Lạng Sơn để đón, tiếp sứ Vua Minh Mệnh rất coi trọng sứ thần Việc bang giao giữa Việt Nam và Trung Quốc giai đoạn giữa thế kỉ XIX là thời gian việc triều cống diễn ra bình thường, không gián đoạn

2.2 Giới thiệu chung về cuộc đời và tác phẩm của Lý Văn Phức

2.2.1 Cuộc đời Lý Văn Phức (1785-1849)

Trong luận án này, chúng tôi không trình bày lại toàn bộ những thông tin

về tác giả, mà tập trung phân tích những yếu tố khách quan và chủ quan góp phần hình thành nên tài năng thơ văn của Lý Văn Phức

Những yếu tố khách quan ảnh hưởng đến sự nghiệp của Lý Văn Phức, bao gồm các yếu tố gia đình và thời đại

Tổ tiên và gia đình, tổ tiên của Lý Văn Phức ở thôn Tây Hương, thuộc huyện Long Khê, phủ Chương Thâu, tỉnh Phúc Kiến Những người có ảnh hưởng lớn đến cuộc đời của Lý Văn Phức là: ông nội, cha và mẹ Ông nội là

Lý Khắc Đôn, theo nghiệp Nho và đậu Hương tiến Cha ông Nho nghèo, các con nhỏ, gặp thời loạn lạc nên người cha phải vừa làm thuốc vừa dạy học để kiếm sống Chính tấm gương cần mẫn của cha ông, cùng sự chịu thương của mẹ đã hun đúc nên tinh thần chăm chỉ, ý chí không ngừng vươn lên của Lý Văn Phức

Thời đại, Lý Văn Phức sinh ra và lớn lên trong một thời kì nhiều biến động Trong cuộc đời mình, ông đã chứng kiến sự trị vì và thay thế của các triều đại, bao cảnh đau thương, thảm khốc trong nhân gian Hoàn cảnh xã