Phân định thẩm quyền của Tòa án và trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.Giải quyết tranh chấp thương mại là công việc tất yếu của quá trình phát triển kinh tế, đòi hỏi được giải quyết một cách nhanh chóng hiệu quả và chính xác nhất. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế còn có sự vướng mắc và nhầm lẫn giữa thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài. Vì vậy, em chọn đề bài số 1: “Phân định thẩm quyền của Tòa án và trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.” Nhằm tìm hiểu, làm rõ về thẩm quyền của Trọng tài và Tòa án trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế. Dù đã rất cố gắng nhưng hiểu biết do hiểu biết còn hạn chế nên bài làm không tránh được những thiếu sót em mong thầy cô thông cảm và đóng góp ý kiến để bài làm hoàn thiện hơn.
Trang 1A MỞ ĐẦU
Giải quyết tranh chấp thương mại là công việc tất yếu của quá trình phát triển kinh
tế, đòi hỏi được giải quyết một cách nhanh chóng hiệu quả và chính xác nhất Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế còn có sự vướng mắc và nhầm lẫn
giữa thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài Vì vậy, em chọn đề bài số 1: “Phân định thẩm quyền của Tòa án và trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.” Nhằm tìm hiểu, làm rõ về thẩm quyền của Trọng tài và Tòa án trong giải quyết
tranh chấp thương mại quốc tế Dù đã rất cố gắng nhưng hiểu biết do hiểu biết còn hạn chế nên bài làm không tránh được những thiếu sót em mong thầy cô thông cảm
và đóng góp ý kiến để bài làm hoàn thiện hơn
B NỘI DUNG
I Cơ sở lí luận
1 Các hình thức giải quyết tranh chấp thương mại
Tranh chấp thương mại là các tranh chấp diễn ra giữa các thương nhân trong quá trình thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh nhằm mục đích sinh lời
Theo quy định tại Điều 317 Luật thương mại 2005 có 4 hình thức giải quyết tranh chấp thương mại bao gồm: thương lượng, hòa giải, trọng tài, tòa án Trong khuôn khổ bài làm sẽ đi sâu về Trọng tài và Tòa án
Trang 2a Trọng tài thương mại
Trọng tài là hình thức giải quyết tranh chấp thương mại mà các bên thỏa thuận đưa vụ tranh chấp ra trọng tài viên hoặc hội đồng trọng tài xem xét đưa ra phán quyết ràng buộc các bên tranh chấp Để hai bên có thế giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thì phải có thỏa thuận trọng tài có hiệu lực và không thuộc các trường hợp thỏa thuận trọng tài không thực hiện được theo quy định của Luật Trọng tài thương mại Có hai hình thức trọng tài là trọng tài theo vụ việc (trọng tài ad hoc) và trọng tài thường trực (trọng tài quy chế)
Ưu điểm: Các bên được đảm bảo tối đa quyền tự do định đoạt, thủ tục nhanh chóng, ngắn gọn hơn giải quyết bằng tòa án, độc lập, giải quyết độc lập khách quan, xét xử không công khai của trọng đảm bảo bí mật kinh doanh cho doanh nghiệp, phán quyết của trọng tài là phán quyết chung thẩm, không bị kháng cáo kháng nghị, trọng tài viên là những người có kiến thực chuyên môn cao và nhiều kinh nghiệm trong giải quyết tranh chấp thương mại
Nhược điểm: Hiệu quả thi hành án trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài chưa cao, chi phí cho một việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương rất cao, phán quyết chung thẩm nhưng có thể bị tòa án xem xét hủy
b Tòa án
Đây là phương thức giải quyết tranh chấp thương mại do cơ quan tài phán nhà nước thực hiện Thông thường hai bên sẽ đưa vụ tranh chấp ra tòa án giải quyết khi thương lượng, hòa giải không thành và hai bên không có thỏa thuận trọng tài
Ưu điểm: Trình tự thủ tục tố tụng chặt chẽ, hiệu lực phán quyết có tính cưỡng chế cao, nguyên tắc xét xử công khai nên đảm bảo tính minh bạch khách quan nhất trong các phương thức giải quyết tranh chấp thương mại, chi phí giải quyết tranh chấp ở tòa án rất hợp lý
Trang 3Nhược điểm: phán quyết của tòa án thường bị kháng cáo dẫn tới việc quá trình
tố tụng bị kéo dài thậm chí bị trì hoãn khiến doanh nghiệp bị ảnh hưởng rất lớn, nguyên tắc xét xử công khai có thể khiến doanh nghiệp bị giảm uy tín trên thương trường và dễ bị tiết lộ các bí mật kinh doanh, đối với các tranh chấp có tính chất quốc tế thì phán quyết của tòa án rất khó được thừa nhận
2 Về mối quan hệ giữa trọng tài và tòa án
Điều 6 Luật Trọng tài Thương mại 2010 quy định, một khi các bên đã thỏa thuận việc giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài thương mại thông qua một thỏa thuận trọng tài có hiệu lực, thì khi đó tòa án phải từ chối thụ lý đơn khởi kiện khi một trong các bên khởi kiện tại tòa án để giải quyết tranh chấp Lúc này,
dù không trực tiếp giải quyết, nhưng tòa án có vai trò hỗ trợ và giám sát hoạt động giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại khi một trong các bên hoặc Hội đồng trọng tài có yêu cầu
Trang 4II Phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài
1 Cơ sở pháp lý hình thành thẩm quyền
a Trọng tài
Thẩm quyền của Trọng tài bắt nguồn từ thỏa thuận của các bên tranh chấp, điều ước quốc tế liên quan Khi các bên thiết lập một thỏa thuận trọng tài điều đó đồng nghĩa với việc các bên đã trao cho một Hội đồng trọng tài giải quyết tranh chấp và Tòa án quốc gia không có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đó trừ khi thỏa thuận trọng tài bị vô hiệu, không thể thực hiện được hoặc bị hủy bỏ bởi chính các bên Luật Mẫu UNCITRAL 2006 quy định tại Điều 8 (1) như sau: Tòa án khi nhận được đơn kiện về một vấn đề tranh chấp thuộc đối tượng của thỏa thuận trọng tài,
sẽ đưa các bên tới trọng tài nếu một bên yêu cầu như vậy vào thời điểm không muộn hơn khi bên đó đệ trình văn bản tường trình đầu tiên của mình về nội dung tranh chấp trừ khi tòa án nhận định rằng thỏa thuận đó là vô hiệu và không có hiệu lực, không có hiệu quả hoặc không có khả năng thực hiện
Luật Trọng tài Thương mại 2010 cũng quy định điều kiện để một tranh chấp thương mại có được giải quyết bằng trọng tài thương mại nói chung và trọng tài quốc tế nói riêng Theo đó, để một tranh chấp thương mại được giải quyết bằng
trọng tài thương mại, giữa các bên phải có một thỏa thuận trọng tài “Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp”.1 và thỏa thuận này phải có hiệu lực
Mặc dù không tồn tại thỏa thuận trọng tài của các bên tranh chấp nhưng trong điều ước quốc tế có liên quan đã quy định bắt buộc tranh chấp phải được giải quyết bằng hình thức trọng tài thì các bên phải đưa tranh chấp của họ ra trọng tài để giải
Trang 5quyết Chẳng hạn, tại Điều 11.2 Hiệp định Việt Nam và Trung Quốc về quá cảnh
hàng hóa ký ngày 9/2/1994: Những tranh chấp giữa các doanh nghiệp trong quá trình thực hiện các hợp đồng sẽ do các doanh nghiệp giải quyết thông qua thương lượng, nếu thương lượng không đạt kết quả, sẽ do tổ chức trọng tài thương mại
quốc tế của nước cho quá cảnh giải quyết
b Tòa án
Khác với Trọng tài, Thẩm quyền của giải quyết tranh chấp quốc tế của Tòa án dựa trên quy định của pháp luật và các Công ước, hiệp định, nghị định quốc tế Thẩm quyền tài phán của Tòa án giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế được quy định trong các Công ước quốc tế cơ bản sau: Công ước Brussels năm 1968 về các vấn đề dân sự và thương mại, Nghị quyết Brussels (Liên minh châu Âu) về thẩm quyền và thực thi các phán quyết trong lĩnh vực dân sự - thương mại năm
2000, Công ước thống nhất một số quy tắc về vận đơn đường biển (The International Convention for Reunification of certain rules relating to Bill of Lading) được ký kết ngày 25/8/1924, Công ước của Liên hợp quốc về vận chuyển hàng hóa bằng đường biển năm 1978 (Quy tắc Harmburg 1978), Công ước Vacsava năm 1929, Công ước La Hay ngày 15/04/1958 về quyền tài phán của cơ quan xét
xử được lựa chọn trong mua bán hàng hóa quốc tế (Convention on the jurisdiction
of the selected forum in the case of international sales of goods), Công ước La Hay ngày 25/11/1965 về Lựa chọn tòa án (Convention on the choice of court), Công ước La Hay về Thỏa thuận lựa chọn tòa án (Convention on choice of court agreements - Concluded 30 June 2005)
Ngoài ra, thẩm quyền của tòa án còn có thể xác định theo nguyên tắc “thẩm quyền theo lãnh thổ” Theo đó, tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm các tranh chấp
thương mại là tòa án nơi bị đơn có trụ sở kinh doanh hoặc nơi bị đơn có tài sản liên quan đến vụ tranh chấp Việc xác định thẩm quyền của tòa án thương mại theo các
Trang 6nguyên tắc trên chủ yếu áp dụng trong việc giải quyết các tranh chấp trong phạm vi một quốc gia Đối với các tranh chấp có tính chất quốc tế thì còn phải kết hợp với
sự thỏa thuận của các bên trong các hợp đồng kinh doanh quốc tế
2 Phạm vi tranh chấp thuộc thẩm quyền
a Trọng tài
Thẩm quyền của trọng tài còn bị ảnh hưởng bởi phạm vi các tranh chấp mà nó được phép giải quyết hay còn gọi là khả năng trọng tài Trọng tài có thể bị giới hạn phạm vi xét xử trong quan hệ hợp đồng cũng có thể không bị giới hạn với bất kỳ tranh chấp dù có hợp đồng hay không Chẳng hạn, Quy tắc trọng tài UNCITRAL
1976 đã giới hạn thẩm quyền của trọng tài trong phạm vi các quan hệ hợp đồng, việc sử dụng Bộ
Trong khi đó, đại đa số pháp luật các nước cũng như pháp luật và tập quán trọng tài quốc tế đều có cho phép giải quyết bằng trọng tài các tranh chấp dù có hợp đồng hay không như: Luật Mẫu UNCITRAL, Quy tắc trọng tài ICC, LCIA, Luật Trọng tài Anh, Đức, Trung Quốc
Ngoài ra, Luật trọng tài thương mại 2010 quy định về phạm vi tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài tại Điều 2 bao gồm: Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại, tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại, tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài
b Tòa án
Tòa án có thẩm quyền xét xử chung với các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài dựa trên các dấu hiệu như quốc tịch, lãnh thổ, sự lựa chọn của các bên Tòa án có Việt Nam có thể giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế theo Điều
Trang 730 Bộ luật tố tụng 2015: Tranh chấp phát sinh trong hoạt động kinh doanh, thương mại giữa cá nhân, tổ chức có đăng ký kinh doanh với nhau và đều có mục đích lợi nhuận, tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ giữa cá nhân, tổ chức với nhau và đều có mục đích lợi nhuận, tranh chấp giữa người chưa phải là thành viên công ty nhưng có giao dịch về chuyển nhượng phần vốn góp với công
ty, thành viên công ty, tranh chấp giữa công ty với các thành viên của công ty; tranh chấp giữa công ty với người quản lý trong công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc thành viên Hội đồng quản trị, giám đốc, tổng giám đốc trong công ty cổ phần, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất, chia, tách, bàn giao tài sản của công ty, chuyển đổi hình thức tổ chức của công ty
Ngoài ra, thẩm quyền của Tòa án còn bị ảnh hưởng bởi các Hiệp định tương trợ
tư pháp, Điều ước quốc tế, sự lựa chọn Tòa giải quyết của các bên hoặc thời gian nộp đơn mà không bị giới hạn bởi tranh chấp có nằm trong hợp đồng hay không như trọng tài
Thẩm quyền theo vụ việc: dưới góc độ thẩm quyền theo vụ việc, thực tế cho thấy tòa án thường có thẩm quyền rộng hơn so với trọng tài Tòa án có thẩm quyền giải quyết hầu hết tất cả các tranh chấp trong kinh doanh Trong khi đó, khác với tòa án, thẩm quyền của trọng tài có thể thay đổi, hoặc thu hẹp lại tùy theo từng trung tâm trọng tài
Thẩm quyền theo lãnh thổ: Đối với tòa án, không phải vụ tranh chấp trong kinh doanh nào cũng được tòa thụ lý giải quyết Đơn kiện chỉ được tòa án thụ lý giải quyết khi được chuyển đến tòa án có thẩm quyền giải quyết Ngược lại, trong tố tụng trọng tài không đặt ra vấn đề thẩm quyền về mặt lãnh thổ Các bên tranh chấp
có quyền lựa chọn bất cứ trung tâm trọng tài nào để giải quyết cho mình theo ý muốn và sự tín nhiệm của họ
Trang 83 Vấn đề thẩm quyền của thẩm quyền
Khái niệm “Thẩm quyền của thẩm quyền” (Competence/Competence) được hiểu
là khi có đơn phản đối về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài đối với một tranh chấp (vào thời điểm bắt đầu trọng tài, trong quá trình trọng tài) thì “ai” có thẩm quyền giải quyết Đai số pháp luật trong các nước cũng như trong quy tắc tố tụng trọng tài quốc tế đề ghi nhận thẩm quyền của chính Hội đồng Trọng tài trong việc xem xét nó có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hay không Chẳng hạn như quy định trong Điều 21 UNCITRAL 1976, Điều 23 UNNCITRAL 2010, Điều 16 Luật Mẫu UNCITRAL 2006
Luật trọng tài thương mại Việt Nam cũng quy định vấn này tại khoản 2 Điều 43 phù hợp với pháp luật thế giới như sau: Trong quá trình giải quyết tranh chấp, nếu phát hiện Hội đồng trọng tài vượt quá thẩm quyền, các bên có thể khiếu nại với Hội đồng trọng tài Hội đồng trọng tài có trách nhiệm xem xét, quyết định
Phán quyết của Tòa án mới là phán quyết cuối cùng về thẩm quyền của Hội đồng trọng tài Vấn đề thẩm quyền của thẩm quyền hoàn tàn không loại bỏ thẩm quyền của Tòa án trong việc xem xét thẩm quyền của Hội đồng trọng tài đối với một phần hoặc toàn bộ vụ việc Trong trường hợp bất cứ bên tranh chấp nào không đồng ý với quyết định của Hội đồng trọng tài về thẩm quyền của nó thì có quyền đề nghị Tòa án xem xét lại vấn đề thẩm quyền của Hội đồng trọng tài
C KẾT LUẬN
Thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại của Tòa án và Trọng có nhiều điểm khác nhau về cơ sở pháp lý hình thành thẩm quyền, phạm vi thẩm quyền và vấn đề thẩm quyền của thẩm quyền Do vậy, có những thuận lợi và vướng mắc khác nhau khi sử dụng hình thức trọng tài hoặc tòa án giải quyết các tranh chấp thương mại
quốc tế Trên đây là hiểu biết của em về đề bài: “Phân định thẩm quyền của Tòa án
Trang 9và trọng tài trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế.” Bài làm còn nhiều
thiếu sót, em mong thầy cô thông cảm và đóng góp ý kiến hoàn thiện Em xin trân thành cảm ơn!
Trang 10DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Luật thương mại 2005
2 Luật Trọng tài Thương mại 2010
3 Luật Mẫu UNCITRAL 2006
4 Hiệp định Việt Nam và Trung Quốc về quá cảnh hàng hóa ký ngày 9/2/1994
5.Quy tắc trọng tài UNCITRAL 1976
6 Giáo trình Trọng tài quốc tế, Tiến sĩ Trần Minh Ngọc, Nxb Công an nhân dân 2018
7 Bộ luật tố tụng dân sự 2015
8.http://www.viac.vn/
Trang 11MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
B NỘI DUNG 1
I Cơ sở lí luận 1
1 Các hình thức giải quyết tranh chấp thương mại 1
a Trọng tài thương mại 2
b Tòa án 2
II Phân định thẩm quyền của Tòa án và Trọng tài 4
1 Cơ sở pháp lý hình thành thẩm quyền 4
a Trọng tài 4
b Tòa án 5
2 Phạm vi tranh chấp thuộc thẩm quyền 6
a Trọng tài 6
b Tòa án 6
3 Vấn đề thẩm quyền của thẩm quyền 8
C KẾT LUẬN 8
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10