Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn của pháp luật về cứu trợ xã hội, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về cứu trợ xã hội và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người được cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế.
Trang 1ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT
PHẠM THỊ NHƯ HIỀN
PHÁP LUẬT VỀ CỨU TRỢ XÃ HỘI
QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Trang 2Công trình được hoàn thành tại Trường Đại học Luật – Đại học Huế
Người hướng dẫn khoa học: TS Đào Mộng Điệp
Trang 3PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do nghiên cứu
An sinh xã hội là một chính sách lớn của Đảng và Nhà nước
ta mang bản chất nhân văn sâu sắc vì cuộc sống an lành, hạnh phúc của con người Trong đó có hệ thống chính sách về cứu trợ xã hội
Cứu trợ xã hội là hoạt động mang tính chất từ thiện, tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau của con người Cứu trợ xã hội là một nhánh của hệ thống an sinh xã hội, thực hiện chức năng phòng ngừa, đối phó với những rủi ro, những khó khăn, bất hạnh, giúp đỡ bộ phận dân cư ổn định cuộc sống, hoà nhập với cộng đồng
Chế độ cứu trợ xã hội được Đảng và Nhà nước ta quan tâm
từ năm 1946 thông qua việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật Mặc dù thời điểm này, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về chế độ cứu trợ xã hội chưa đầy đủ và hoàn thiện nhưng các văn bản này đã bước đầu đặt nền móng trong việc bảo vệ các đối tượng được cứu trợ xã hội trước hoàn cảnh khó khăn, rủi ro nhất định
Sau năm 1986, Nhà nước ta đã ban hành một cách có hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh cứu trợ xã hội Sự điều chỉnh của pháp luật cứu trợ xã hội phù hợp với sự biến chuyển của kinh tế-xã hội qua từng thời kì
Có thể khẳng định, chính sách cứu trợ xã hội được ban hành phù hợp với từng giai đoạn, phục vụ cho mục tiêu xã hội qua từng thời kỳ Qua nhiều lần ban hành, sửa đổi, bổ sung, chính sách cứu trợ
xã hội ở nước ta đã đạt được những mục tiêu quan trọng nhằm ổn định đời sống và là chỗ dựa vững chắc cho người được cứu trợ, góp phần tích cực trong sự phát triển nền kinh tế - xã hội
Trang 4Bên cạnh những kết quả đạt được, pháp luật về cứu trợ xã hội vẫn còn nhiều tồn tại Thực tiễn thực hiện pháp luật về cứu trợ xã hội
đã phát sinh nhiều vấn đề cần được làm rõ hơn như cơ chế, các phương thức bảo vệ quyền lợi người được cứu trợ xã hội; phương thức phối hợp giữa các cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quản
lý hoạt động cứu trợ xã hội… Thực tiễn việc cứu trợ xã hội tại cả nước nói chung và tỉnh Thừa Thiên Huế nói riêng còn gặp nhiều khó khăn và hạn chế nhất định
Từ những yêu cầu thực tiễn của hoạt động cứu trợ xã hội ở Thừa Thiên Huế, việc nghiên cứu khắc phục những tồn tại về thực trạng pháp luật và tổ chức thực hiện là cần thiết để hoàn thiện pháp luật về cứu trợ xã hội đi vào cuộc sống
Với những lý do trên, tôi chọn đề tài "Pháp luật về cứu trợ
xã hội qua thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế’’ làm nội dung nghiên
cứu cho Luận văn thạc sĩ luật học của mình với mong muốn làm sáng
tỏ một số quan điểm về lý luận pháp luật về cứu trợ xã hội, đảm bảo
quyền lợi và nghĩa vụ cho người được cứu trợ
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu
Thời gian qua, dưới góc độ luật học, thì việc nghiên cứu pháp luật về cứu trợ xã hội đã có khá nhiều công trình khoa học các công trình nghiên cứu đã tập trung vào việc nghiên cứu pháp luật cứu trợ xã hội nói chung, một số công trình được nghiên cứu cụ thể trong một số lĩnh vực Trong quá trình nghiên cứu pháp luật về cứu trợ xã hội các tác giả cũng đã có xem xét vấn đề lý luận, thực tiễn áp dụng pháp luật cứu trợ xã hội Tuy nhiên, các tác giả chưa tập trung nghiên cứu, phân tích sâu vấn đề về cứu trợ xã hội và pháp luật cứu trợ xã hội thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế Thực tế cho thấy vấn đề bảo vệ
Trang 5quyền lợi người được cứu trợ, cơ chế thực thi pháp luật cứu trợ xã hội chưa có công trình nghiên cứu cụ thể, chuyên sâu về vấn đề này
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm rõ các vấn đề về lý luận và thực tiễn của pháp luật về cứu trợ xã hội, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về cứu trợ xã hội và nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người được cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về cứu trợ xã hội
- Làm rõ một số vấn đề về lý luận pháp luật cứu trợ xã hội như khái niệm, đặc điểm, vai trò cứu trợ xã hội, các nguyên tắc cứu trợ
xã hội, nội dung về cứu trợ xã hội
- Đánh giá thực trạng pháp luật về cứu trợ xã hội và thực tiễn thực hiện pháp luật về cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế
- Làm rõ cơ sở khoa học và luận giải các giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về cứu trợ xã hội và giải pháp nâng cao hiệu quả
áp dụng pháp luật về cứu trợ xã hội tại Thừa Thiên Huế
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của Luận văn là pháp luật về cứu trợ
xã hội và thực tiễn thực hiện pháp luật về cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Về mặt không gian: Luận văn nghiên cứu pháp luật về cứu trợ xã hội qua thực tiễn tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Trang 6Về mặt thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành và các số liệu minh chứng giai đoạn hiện nay
5 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp luận
Cơ sở phương pháp luận mà tác giả sử dụng để nghiên cứu là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin Đồng thời, tiếp thu và bám sát các chủ trương, đường lối, định hướng của Đảng; chính sách, pháp luật của Nhà nước
về phát triển kinh tế - xã hội của đất nước gắn với sự phát triển của thị trường lao động, bảo đảm quyền con người cụ thể là những người yếu thế trong xã hội
5.2 Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai luận văn, tác giả đã sử dụng đồng bộ một số các phương pháp nghiên cứu cụ thể sau đây:
Phương pháp lịch sử khảo cứu các nguồn tư liệu, đặc biệt là các tài liệu pháp luật về cứu trợ xã hội; các báo cáo của cơ quan quản
lý về cứu trợ xã hội tỉnh Thừa Thiên Huế…
Phương pháp phân tích các quy phạm của luật thực định có liên quan đến tên đề tài của luận văn
Phương pháp tổng hợp các quan điểm khác nhau về nhận thức khoa học xung quanh các khái niệm, các quy phạm pháp luật có liên quan đến pháp luật về cứu trợ xã hội
Phương pháp thống kê các số liệu thực tiễn trong quá trình áp dụng các quy phạm có liên quan đến tên đề tài của luận văn
Phương pháp so sánh luật học nhằm đánh giá việc thực thi pháp luật về cứu trợ xã hội của tỉnh Thừa Thiên Huế qua các giai đoạn thay đổi và phát triển
Trang 76 Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
6.1 Câu hỏi nghiên cứu
Câu hỏi về phương diện lý luận: Cơ sở lý luận và thực tiễn
nào cho thấy cần thiết phải cứu trợ xã hội? Pháp luật về cứu trợ xã hội là gì?
Câu hỏi về thực tiễn: Pháp luật hiện hành về cứu trợ xã hội
đã phát huy vai trò trong việc bảo vệ quyền lợi người được cứu trợ xã hội hay chưa, có những bất cập, hạn chế gì và nguyên nhân của bất cập, hạn chế đó là gì?
Câu hỏi định hướng giải pháp hoàn thiện pháp luật: Pháp
luật về cứu trợ xã hội cần phải hoàn thiện theo định hướng nào? Để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế cần phải có những giải pháp nào?
6.2 Giả thuyết nghiên cứu
Pháp luật về cứu trợ xã hội còn nhiều bất cập, hạn chế và chưa phát huy được vai trò trong việc bảo vệ quyền lợi người được cứu trợ xã hội
7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
- Làm rõ được một số vấn đề lý luận về cứu trợ xã hội, pháp luật về cứu trợ xã hội
- Đánh giá được thực trạng pháp luật về cứu trợ xã hội; chỉ ra được những bất cập, hạn chế trong các quy định pháp luật về cứu trợ
xã hội và thực tiễn thực hiện pháp luật về cứu trợ xã hội trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế
- Đề xuất được một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Trang 8- Luận văn là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy pháp luật về an sinh xã hội và cung cấp cơ sở khoa học cho
cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền trong việc sửa đổi, bổ sung pháp luật về cứu trợ xã hội
Chương 2: Thực trạng pháp luật về cứu trợ xã hội và thực tiễn
tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Chương 3: Một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về
cứu trợ xã hội và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về cứu trợ xã hội tại tỉnh Thừa Thiên Huế
Trang 9Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA PHÁP LUẬT VỀ CỨU TRỢ
XÃ HỘI 1.1 Khái quát về cứu trợ xã hội
1.1.1 Khái niệm cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã đề cập đến một số khái niệm liên quan đến đề tài, bao gồm các khái niệm: Cứu trợ xã hội, Trợ giúp xã hội
1.1.2 Vai trò của cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra cứu trợ xã hội là một trong những nhân tố để ổn định và phát triển xã hội đồng thời nhằm hoàn thiện những giá trị nhân bản của con người giúp cho xã hội phát triển lành mạnh
1.1.3 Các đặc trưng cơ bản của cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra năm đặc trưng cơ bản của cứu trợ xã hội
1.1.4 Các nguyên tắc cơ bản của cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra sáu nguyên tắc cơ bản của cứu trợ xã hội
1.2 Khái quát pháp luật về cứu trợ xã hội
1.2.1 Khái niệm pháp luật về cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra các nhóm Pháp luật về cứu trợ xã hội bao gồm:
- Pháp luật điều chỉnh về đối tượng tham gia cứu trợ xã hội
- Pháp luật điều chỉnh về chế độ cứu trợ xã hội
- Pháp luật điều chỉnh về quỹ cứu trợ xã hội
- Pháp luật điều chỉnh quản lý nhà nước về cứu trợ xã hội
Trang 101.2.2 Nội dung pháp luật về cứu trợ xã hội
Thứ nhất, nhóm các quy định về đối tượng tham gia và đối
tượng được hưởng cứu trợ xã hội
Thứ hai, nhóm các quy định về chế độ cứu trợ xã hội
Thứ ba, nhóm các quy định về tạo lập nguồn quỹ cứu trợ xã
hội
Thứ tư, nhóm các quy định về quản lý nhà nước đối với cứu
trợ xã hội
1.2.3 Ý nghĩa của việc điều chỉnh pháp luật về cứu trợ xã hội
Một là, pháp luật về cứu trợ xã hội ghi nhận quyền của con
người trong hành lang pháp lý quốc tế cũng như hệ thống pháp luật của quốc gia
Hai là, ghi nhận trong hành lang pháp lý cứu trợ xã hội là cơ
sở để thiết lập và bảo vệ nhóm người bị yếu thế, nhóm người dễ bị tổn thương
Trang 11CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ CỨU TRỢ XÃ HỘI VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI TỈNH THỪA THIÊN HUẾ 2.1 Quy định pháp luật về cứu trợ xã hội
2.1.1 Chế độ cứu trợ xã hội
2.1.1.1 Chế độ cứu trợ xã hội thường xuyên
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra và phân tích về chế độ cứu trợ xã hội thường xuyên, về đối tượng hưởng chế độ cứu trợ xã hội thường xuyên, mức trợ cấp, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng và các quy định của pháp luật về chăm sóc nuôi dưỡng
2.1.1.2 Chế độ cứu trợ xã hội đột xuất
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra và phân tích về đối tượng hưởng cứu trợ xã hội đột xuất
2.1.2 Kinh phí thực hiện cứu trợ xã hội
Trong mục này tác giả chỉ ra và phân tích các nguồn kinh phí, chế độ tài chính thực hiện việc chi trả chế độ cứu trợ xã hội cho các đối tượng được thụ hưởng Để bảo đảm cho hoạt động cứu trợ xã hội được thực hiện có hiệu quả, pháp luật quy định dnguồn kinh phí, chế độ tài chính thực hiện việc chi trả chế độ cứu trợ xã hội cho các đối tượng được thụ hưởng Đối với chế độ bảo hiểm xã hội, đối tượng tham gia đóng góp và thụ hưởng được xác định cụ thể Chính
vì vậy, nguồn kinh phí cho quỹ bảo hiểm xã hội mang tính cố định và
có sự đóng góp theo tỷ lệ cố định của người lao động, người sử dụng lao động và sự hỗ trợ của nhà nước Trong khi đó, đối tượng hưởng cứu trợ xã hội được phân ra theo tính chất cứu trợ ngắn hạn hay dài hạn Chính vì vậy, phạm vi đối tượng tăng lên hay giảm xuống phụ thuộc vài mỗi thời điểm khác nhau Nguồn kinh phí chi trả chủ yếu
Trang 12nhân trong và ngoài nước Chính vì vậy, nguồn quỹ cứu trợ xã hội mang tính linh hoạt
2.1.3 Quản lý nhà nước về cứu trợ xã hội
Trong mục này, tác giả đã chỉ ra những quy định, trách nhiệm của các
cơ quan có thẩm quyền đối với hoạt động cứu trợ xã hội theo pháp luật hiện hành và các quy định của pháp luật về các nhóm hành vi vi phạm pháp luật về cứu trợ xã hội và chế tài xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về cứu trợ xã hội
2.2 Đánh giá thực trạng quy định pháp luật về cứu trợ xã hội
2.2.1 Những kết quả đạt được
Pháp luật về cứu trợ xã hội hiện hành có những điểm nổi bật sau:
❖ Thứ nhất, các văn bản pháp luật về cứu trợ xã hội đã cơ
bản hình thành, tạo hành lang pháp lý cho người yếu thế, người dễ bị tổn thương, người nghèo, người gặp rủi ro, khó khăn, bất hạnh giúp
họ sớm hoà nhập vào cộng đồng, vượt qua mọi rào cản để ổn định cuộc sống
❖ Thứ hai, các quy phạm pháp luật về cứu trợ xã hội có
nhiều quy định mới đáp ứng được yêu cầu thực tế khách quan
- Một là, đối với cứu trợ xã hội thường xuyên
Nếu như Nghị định số 07/2000/NĐ-CP quy định đối tượng thuộc diện hưởng cứu trợ xã hội thường xuyên bao gồm 4 nhóm: trẻ
em mồ côi, người già cô đơn không nơi nương tựa, người tàn tật nặng không có nguồn thu nhập và không có nơi nương tựa, người tâm thần mãn tính thì Nghị định số 67/2007/NĐ-CP và Nghị định số 13/2010/NĐ-CP đã có sự sửa đổi theo hướng mở rộng thêm 5 nhóm đối tượng hưởng, thì Nghị định 136/CP đã quy định một cách chi tiết,
Trang 13cụ thể và nhóm họp các đối tượng, phân loại các đối tượng để được hưởng chế độ cứu trợ xã hội thường xuyên
- Hai là, đối với cứu trợ xã hội đột xuất
Pháp luật hiện hành quy định đối tượng hưởng chế độ cứu trợ
xã hội đột xuất theo hướng mở rộng thêm nhóm đối tượng hưởng cứu trợ xã hội đột xuất, khẳng định mục tiêu đưa chính sách cứu trợ xã hội đột xuất đến với mọi thành viên trong xã hội lâm vào hoàn cảnh khó khăn, rủi ro, thiên tai, tạo điều kiện để mọi thành viên trong xã hội tiếp cận được với chính sách xã hội một cách thuận lợi nhất
- Ba là, quy định về chăm sóc, nuôi dưỡng tại cộng đồng
Pháp luật đã quy định cụ thể đối tượng chăm sóc, nuôi dưỡng tại cộng đồng; chế độ và các thủ tục cần thiết về chăm sóc, nuôi dưỡng tại cộng đồng; điều kiện và trách nhiệm của người nhận chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em, người khuyết tật đặc biệt nặng và người cao tuổi đủ điều kiện sống tại cơ sở cứu trợ xã hội, nhà xã hội
- Bốn là, quy định về chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở cứu trợ
xã hội, nhà xã hội
Pháp luật hiện hành đã ghi nhận các đối tượng chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở cứu trợ xã hội, nhà xã hội; các chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở cứu trợ xã hội, nhà xã hội; quy định về việc hỗ trợ giáo dục, đào tạo và tạo việc làm; thẩm quyền tiếp nhận vào cơ sở cứu trợ xã hội Đồng thời, để đáp ứng các yêu cầu mới, pháp luật cũng quy định về Hội đồng dịch vụ chăm sóc nuôi dưỡng và thủ tục tiếp nhận chăm sóc, nuôi dưỡng tại cơ sở cứu trợ xã hội, nhà xã hội; quy định về Hội đồng xét duyệt trợ giúp xã hội; quy định về số lượng thành viên và hoạt động của Hội đồng Quy định này là cần thiết đáp ứng được các yêu cầu về trợ cấp cho đối tượng cứu trợ xã hội được
Trang 14- Năm là, quy định kinh phí thực hiện
Pháp luật cứu trợ xã hội hiện hành đã quy định cụ thể kinh phí thực hiện chế độ cứu trợ xã hội thường xuyên cũng như đột xuất Việc pháp luật quy định về nguồn kinh phí thực hiện chế độ cứu trợ
xã hội như hiện nay vừa tạo ra tính quy phạm trong áp dụng, vừa tạo
ra tính linh hoạt, sáng tạo đáp ứng được tình hình thực tế của địa phương, vừa thể hiện trách nhiệm nòng cốt của Nhà nước, vừa có sự chung tay giúp sức của cộng đồng, tổ chức, cá nhân có lòng hảo tâm trợ giúp xã hội
- Sáu là, quy định về thực hiện chi trả cứu trợ xã hội
Pháp luật hiện hành quy định chế đô ̣ chính sách trợ giúp xã
hội đươ ̣c thực hiê ̣n chi trả trực tiếp hàng tháng cho đối tượng thu ̣ hưởng thông qua mô ̣t trong các cơ quan, tổ chức sau: i) Phòng Lao
đô ̣ng - Thương binh và Xã hô ̣i hoă ̣c Ủy ban nhân dân cấp xã; ii) Tổ chứ c di ̣ch vu ̣ chi trả Ngoài ra, pháp luật quy định quy trình thực hiện chi trả thông qua tổ chức di ̣ch vu ̣ chi trả; quy định về ký hợp đồng về việc chi trả chế đô ̣ chính sách trợ giúp xã hô ̣i với tổ chức dịch vụ chi trả cấp huyện; quy định về chuyển tiền thực hiện chi trả; Quy định về địa điểm và thời gian chi trả; quy định về thực hiện chi trả; Quy định
về báo cáo và quyết toán đối với chi trả cứu trợ xã hội
2.2.2 Những hạn chế tồn tại
Pháp luật cứu trợ xã hội đã tạo “bệ đỡ an toàn”cho các chủ thể tham gia vào hoạt động cứu trợ xã hội, tạo bước đột phá cho hoạt động cứu trợ xã hội, góp phần thực hiện các mục tiêu cơ bản của chiến lược an sinh xã hội cũng như chiến lược phát triển kinh tế-xã hội của đất nước Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện pháp luật cứu trợ xã hội đã bộc lộ những tồn tại, hạn chế
Thứ nhất, đối tượng hưởng chế độ cứu trợ xã hội: