Luận văn Thạc sĩ Kinh doanh và quản lý: Một số giải pháp tăng cường quản lý hoạt động kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2020

Luận văn với các mục tiêu nghiên cứu: tổng thuật, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và các văn bản pháp lý liên quan đến công tác quản lý, điều hành đề án Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2020; thực trạng công tác quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2015; đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2020. Mời các bạn cùng tham khảo.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG -

NGUYỄN THÀNH DUY – MÃ HỌC VIÊN: C00174

MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN

GIAI ĐOẠN 2009 - 2020

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH DOANH VÀ QUẢN LÝ

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ KINH DOANH

MÃ SỐ: 60340102

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : GS.TS NGUYỄN KHẮC MINH

Hà Nội – Năm 2016

LỜI CẢM ƠN

Để có thể hoàn thành chương trình Cao học và viết luận văn nghiên cứu này, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình và tạo điều kiện của rất nhiều người

Trước hết, tôi xin gửi lời cảm ơn đến các Quý Thầy, Cô đã giảng dạy trong chương trình Cao học Quản trị Kinh doanh Khóa 3, trường Đại học Thăng Long, những người đã truyền đạt cho tác giả lượng kiến thức hữu ích

để thực hiện tốt luận văn này

Cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Nguyễn Khắc Minh người hướng dẫn trực tiếp đã dành thời gian tận tình chỉ bảo tôi trong suốt quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn các Quý Thầy, Cô Khoa Kinh doanh - Quản

lý, Phòng sau đại học đã tạo điều kiện, hướng dẫn và giúp đỡ tác giả trong quá trình thực hiện Luận văn

Tôi xin được gửi lời cảm ơn đến các Đồng chí Cán bộ Lãnh đạo và Chuyên viên tại Bộ Y tế ,Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Ban quản

lý các dự án thuộc chương trình mục tiêu Quốc gia… đã tạo điều kiện và giúp

đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu

Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình của tôi là nguồn động viên và truyền nhiệt huyết để tôi hoàn thành luận văn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là sản phẩm nghiên cứu khoa học của tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Nguyễn Khắc Minh

Các nội dung và số liệu được nêu trong luận văn này là trung thực, tài liệu tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Nếu sai tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Hà Nội, ngày 06 tháng 7 năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Thành Duy

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN,ĐẢO VÀ VEN BIỂN 4

1.1 MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM 4

1.1.1 Khái niệm về Quản lý 4

1.1.2 Một số khái niệm về Dân số 9

1.2 CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH 10

1.2.1 Khái niệm Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình 10

1.2.2 Một số nội dung cơ bản của Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình 11

1.3 ĐỀ ÁN KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2009 - 2020 13

1.3.1 Khái quát tình hình Dân số/Chăm sóc sức khỏe sinh sản/ Kế hoạch hóa gia đình (DS/CSSKSS/ KHHGĐ) 14

1.3.2 Quá trình tổ chức thực hiện đề án Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển 16

1.3.2.1 Thời gian thực hiện, phạm vi và đối tượng của hoạt động 16

1.3.2.2 Tổ chức thực hiện hoạt động 17

1.3.3 Mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu của hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển 18

1.3.3.1 Các mục tiêu 18

1.3.3.2 Các nhiệm vụ chủ yếu 19

1.3.4 Hiệu quả kinh tế xã hội của hoạt động kiểm soát Dân số các vùng biển,

đảo và ven biển 20

1.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN 21

1.4.1 Yếu tố khách quan 22

1.4.2 Yếu tố chủ quan 24

1.5 TỔNG THUẬT KINH NGHIỆM QUẢN LÝ CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH 25

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2009 -2015 31

2.1 BỘ MÁY QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2009 - 2020 31

2.1.1 Tổ chức thực hiện 31

2.1.2 Quản lý, điều hành 33

2.1.2.1 Nhiệm vụ của Bộ Kế hoạch và Đầu tư 33

2.1.2.2 Nhiệm vụ của Bộ Tài chính 34

2.1.2.3 Nhiệm vụ của cơ quan quản lý CTMT Quốc gia 34

2.1.2.4 Nhiệm vụ của Bộ, ngành, cơ quan Trung ương tham gia quản lý và thực hiện dự án của CTMT Quốc gia 36

2.1.2.5 Nhiệm vụ của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương 36

2.1.3 Đánh giá chung 37

2.2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2099 - 2015 39

2.2.1 Công tác lập kế hoạch, dự toán 39

2.2.2 Công tác tổ chức thực hiện, quản lý 42

2.2.3 Công tác theo dõi, kiểm tra, giám sát và đánh giá tình hình thực hiện 45

2.3 ĐÁNH GIÁ QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỀ ÁN KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2009 - 2015 47

2.3.1 Những thành tựu đạt được 47

2.3.2 Những tồn tại, hạn chế cần khắc phục 59

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG

BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN ĐẾN NĂM 2020 68

3.1 CƠ SỞ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 68

3.1.1 Nhu cầu của xã hội và tình hình thực tế 68

3.1.2 Chiến lược Dân số và Sức khỏe sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 71

3.1.3 Khó khăn về nguồn lực 74

3.2 GIẢI PHÁP TĂNG CƯƠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN ĐẾN NĂM 2020 75

3.2.1 Kiện toàn bộ máy tổ chức đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý 75

3.2.2 Tổ chức đào tạo, đào tạo lại và tập huấn nâng cao công tác quản lý hoạt động và công tác chuyên môn nghiệp vụ 78

3.2.3.Đầu tư nguồn lực 79

3.2.3.1.Về kinh phí, trang thiết bị 79

3.2.3.2.Về nguồn nhân lực 82

3.2.4 Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và đánh giá 84

3.2.5 Đẩy mạnh công tác phối hợp, lồng ghép trong quá trình triển khai hoạt động 85

3.3 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT 86

KẾT LUẬN 90

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

GS.TS Giáo sư tiến sĩ

SKBMTE Sức khỏe bà mẹ trẻ em

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 2.1: Dân số 28 tỉnh/ thành phố và 153 quận/huyện thuộc Đề án 52 - 2014 Bảng 2.2: Kết quả thực hiện mô hình Tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân

tại một số tỉnh Đề án 52

Bảng 2.3: Tổng hợp số bà mẹ mang thai được sàng lọc tại 28 tỉnh/ thành phố

trực thuộc Trung ương thuộc Đề án 52

Bảng 2.4: Tổng hợp số trẻ em sơ sinh được sàng lọc tại 28 tỉnh/ thành phố

trực thuộc Trung ương thuộc Đề án 52

Bảng 2.5: Tổng hợp số trẻ em sinh ra sống và số trẻ em bị dị dạng, dị tật,

thiểu năng trí tuệ trong năm

Bảng 2.6: Tỷ lệ áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại tại 28 tỉnh/ thành phố

DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ, ĐỒ THỊ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số và Kế hoạch hoá gia đình

giai đoạn 2012 – 2015

Sơ đồ 1.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số

vùng biển đảo và ven biển

Sơ đồ 2.1: Cơ cấu tổ chức của Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

Sơ đồ 2.2: Tổ chức bộ máy làm công tác DS - KHHGĐ các cấp

Hình 2.1: Tổng hợp nguồn kinh phí đầu tư 2009 - 2015

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việt Nam hiện có 28 tỉnh/thành phố ven biển với tổng số 326 quận, huyện, thị xã, thành phố, dân số của các tỉnh/thành phố ven biển là 45,4 triệu người Trong đó các quận/huyện/thị thuộc đề án 52 gồm 153 quận, huyện, thị

xã (9 quận, 107 huyện bao gồm cả 12 huyện đảo, 14 thị xã và 23 đơn vị thành phố) với tổng 2.369 xã, trong đó có 65 xã đảo; 78 xã ven biển có đầm phá;

213 xã ven biển có ngập mặn; 120 xã ven biển có âu thuyền cảng cá; 115 xã ven biển có cửa sông, cửa biển và 411 xã ven biển, 1.367 xã không giáp biển

Công tác Dân số - Kế hoạch hoá gia đình tại khu vực biển, đảo và ven biển còn nhiều thách thức Tỷ lệ gia tăng dân số cao do nhu cầu sinh con của các cặp vợ chồng vùng biển, nhất là nhu cầu sinh con trai do phong tục, tập quán và đặc thù của lao động biển Ngày 9/4/2009, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 52/2009/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2020 (Đề án 52) với mục tiêu tổng quát: Kiểm soát quy mô dân số và chất lượng dân số các vùng biển, đảo và ven biển, góp phần thực hiện thắng lợi chính sách dân số và kế hoạch hoá gia đình và các mục tiêu của Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020; Quyết định số 1199/QĐ-TTg ngày 31/8/2012 về việc phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia dân số và kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2012 – 2015 do Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định cụ thể về việc tổ chức thực hiện hay bộ máy tổ chức thực thi Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình giai đoạn 2012-2015 Quyết định số 181/QĐ-TCDS ngày 29/5/2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ về việc thành lập Ban quản lý các dự án thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ Đây là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, trong thời gian qua

Qua 5 năm thực hiện đã cơ bản hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu thuộc nhiệm vụ chuyên môn, chính trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân

Để đạt được những thành tựu như trên là nhờ có sự phấn đấu nỗ lực của toàn thể cán bộ, nhân viên, công tác viên làm công tác DS-KHHGĐ; sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền và cả sự tham gia tích cực và có hiệu

quả của các Bộ, ban, ngành liên quan Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số bất cập và yếu kém Nguyên nhân chính của những bất cập và yếu kém này là do quản lý nhà nước trong công tác DS-KHHGĐ còn nhiều hạn chế, một số chính không còn phù hợp nhưng chậm được sửa đổi hoặc bổ sung; đầu tư của Nhà nước cho công tác DS-KHHGĐ còn thấp; phân bổ và sử dụng các nguồn lực chưa hợp

lý, kém hiệu quả; chưa có những giải pháp hữu hiệu để huy động các nguồn lực từ cộng đồng và xã hội cho công tác bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân

Khó khăn về ngân sách, nguồn vốn đầu tư vào Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KHHGĐ nói chung, và Đề án 52 nói riêng đã giảm dần trong 5 năm trở lại đây; công tác quản lý, điều hành còn nhiều bất cập và hạn chế Nhưng tầm quan trọng và tính cấp thiết của Đề án Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển đối với công cuộc bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân nói chung và phát triển sự nghiệp ngành Y tế/ Dân số nói riêng, đặc biệt là nâng cao chất lượng cuộc sống vùng biển, đảo và ven biển góp phần bảo đảm

an ninh, chủ quyền vùng biên giới hải đảo là rất quan trọng và cầp thiết Để khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên và phát huy những thành quả đã đạt được trong các giai đoạn trước góp phần đạt được các mục tiêu, chỉ tiêu

đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong điều kiện khó khăn thì việc tăng cường quản lý hoạt động được xem là hữu hiệu và khả thi nhất

Xuất phát từ những suy nghĩ trên, tác giả đã lựa chọn đề tài " Một số giải pháp tăng cường quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009 - 2020” làm đề tài nghiên cứu cho Luận văn Thạc sỹ của

mình Đây là một đề tài cấp thiết, có ý nghĩa thực tiễn quan trọng về lĩnh vực KHHGĐ nói chung và kiểm soát dân số vùng biển, đảo và ven biển nói riêng là lĩnh vực an sinh xã hội, nâng cao chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực góp phần thực hiện mục tiêu bảo vệ và phát triển bền vững của đất nước ta

DS-2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

- Tổng thuật, hệ thống hóa các vấn đề lý luận và các văn bản pháp lý

liên quan đến công tác quản lý, điều hành dề án Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009 - 2020;

- Thực trạng công tác quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng

biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009 - 2015;

- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường quản lý hoạt động Kiểm

soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009 - 2020

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

+ Đối tượng nghiên cứu được tiến hành: Tập trung vào hoạt động quản

lý của công tác Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

+ Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian: Nghiên cứu về công tác quản lý Kiểm soát Dân số các

vùng biển, đảo và ven biển tại 28 tỉnh, thành phố ven biển trực thuộc trung ương

- Về thời gian: Thu thập số liệu, phân tích và đánh giá công tác quản lý

Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009- 2015, đề xuất các giải pháp tăng cường quản lý đề án đến năm 2020

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu hồi cứu: Thu thập, tổng hợp, phân tích, đánh

giá các tài liệu từ các nghiên cứu trước, các văn bản chỉ đạo, điều hành của Đảng và Nhà nước, các báo cáo chính thống của ngành, kế thừa có chọn lọc

một số kết quả từ những tài liệu này

- Phương pháp phân tích thống kê, so sánh, đánh giá và tổng hợp

5 Kết cấu khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các kí hiệu viết tắt, danh mục bảng biểu, danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn bao gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển giai đoạn 2009-2015

Chương 3: Một số giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường quản lý hoạt động kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển đến năm 2020

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN

LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN,

ĐẢO VÀ VEN BIỂN

1.1 MỘT SỐ ĐỊNH NGHĨA VÀ KHÁI NIỆM

1.1.1 Khái niệm về Quản lý

Trên thực tế tồn tại nhiều cách tiếp cận khái niệm “Quản lý” Xét trên phương diện nghĩa của từ, Quản lý thường được hiểu là chủ trì hay phụ trách một công việc nào đó Hơn nữa, do sự khác biệt về thời đại, xã hội, chế độ, nghề nghiệp nên quản lý cũng có nhiều giải thích, lý giải khác nhau Cùng với

sự phát triển của phương thức xã hội hoá sản xuất và sự mở rộng trong nhận thức của con người thì sự khác biệt về nhận thức và lý giải khái niệm quản lí càng trở nên rõ rệt

Tiếp cận theo chức năng, quan sát những việc mà nhà quản lý thường làm thì có thể hiểu: Quản lý là quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện kế hoạch, giám sát quá trình thực hiện và đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch

Tiếp cận theo lý thuyết quyết định, dựa trên ý tưởng - những người quản lý đưa ra quyết định Để có quyết định về vấn đề nào đó phải nắm bắt được và phân tích những thông tin liên quan Vì vậy, có thể hiểu: Quản lý là quá trình thu thập, xử lý, phân tích thông tin và ra quyết định

Theo cách tiếp cận hệ thống, mọi tổ chức (cơ quan hành chính, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp ) đều có thể xem như là một hệ thống gồm 2 phân hệ: Chủ thể quản lý và tối tượng bị quản lý Mỗi hệ thống bao giờ cũng hoạt động trong môi trường nhất định Từ đó có thể rút ra khái niệm: Quản lý là sự tác động có kế hoạch, có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện môi trường luôn biến động

Quản lý ra đời chính là để tạo ra một hiệu quả hoạt động cao hơn hẳn

so với hoạt động của từng cá nhân riêng lẻ hoặc của một nhóm người khi họ phải tiến hành các hoạt động chung Quản lý bao giờ cũng có chủ thể quản lý

và chủ thể; có liên quan đến việc trao đổi thông tin và đều có mối liên hệ ngược và bao giờ cũng có khả năng thích nghi Quản lý là một yếu tố hết sức quan trọng trong đời sống xã hội Xã hội phát triển càng cao thì vài trò quản

lý càng lớn và nội dung càng phức tạp

Như vậy, quản lý bao gồm các yếu tố sau:

- Phải có ít nhất một chủ thể quản lý là tác nhân tạo ra các tác động và

ít nhất một đối tượng chịu tác động của thể quản lý và các khách thể có quan

hệ gián tiếp với chủ thể quản lý Thông thường, sự tác động diễn ra thường xuyên, liên tục Điều đó đòi hỏi muốn quản lý thành công, trước tiên phải xác định rõ chủ thể, đối tượng và khách thể quản lý

- Phải có mục tiêu vạch ra cho cả đối tượng và chủ thể quản lý Phải có một mục tiêu được định rõ từ đầu Mục tiêu chính là căn cứ để chủ thể quản

lý tạo ra những chuỗi các tác động cụ thể Điều này đòi hỏi người quản lý phải biết định hướng đúng hành vi quản lý, từ đó tạo ra mục tiêu đúng

- Chủ thể phải thực hiện việc tác động Chủ thể quản lý tạo ra tác động

và phải biết tác động Cho nên có thể nói, người biết quản lý chính là người biết tác động Sự tác động này mang tính chủ quan nhưng phải phù hợp với các quy luật khách quan

- Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân hoặc một cơ quan quản lý, còn đối tượng quản lý có thể là con người (một hoặc nhiều người), giới hoặc sinh vật

- Khách có thể là con người, các yếu tố tạo nên môi trường của hệ thống

* Quản lý nhà nước

Là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người Trong quản lý, Nhà nước sử dụng các phương thức quản lý chủ yếu là Quản lý theo pháp luật và bằng pháp luật

Quản lý nhà nước đối với xã hội là sự tác động có tổ chức và bằng quyền lực Nhà nước đối với các quá trình xã hội, các hành vi hoạt động của công dân và mọi tổ chức trong xã hội

Trong Quản lý nhà nước đối với xã hội, chủ thể quản lý là Nhà nước, đối tượng quản lý là các quá trình xã hội, phương thức quản lý bằng pháp luật

và mục tiêu là duy trì và phát triển trật tự xã hội, bảo toàn, củng cố và phát triển quyền lực Nhà nước

* Quản lý dự án/đề án Một dự án/đề án là một nỗ lực đồng bộ, có giới hạn (có ngày bắt đầu và ngày hoàn thành cụ thể), thực hiện một lần nhằm tạo mới hoặc nâng cao khối lượng, chất lượng của sản phẩm hoặc dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của khách hàng hay của xã hội

Thách thức chính của quản lý dự án/đề án là phải đạt được tất cả các mục tiêu đề ra của dự án trong điều kiện bị ràng buộc theo một phạm vi công việc nhất định (khối lượng và các yêu cầu kỹ thuật), nhưng phải đạt thời gian hoàn thành đề ra (tiến độ thực hiện), đúng ngân sách (mức vốn đầu tư) cho phép và đáp ứng các chuẩn mực (chất lượng) mong đợi

Vậy quản lý dự án/đề án là ngành khoa học nghiên cứu về việc lập kế hoạch, tổ chức và quản lý, giám sát quá trình phát triển của dự án/đề án nhằm đảm bảo cho dự án/đề án hoàn thành đúng thời gian, trong phạm vi ngân sách

đã được duyệt, đảm bảo chất lượng, đạt được mục tiêu cụ thể của dự án/đề

án và các mục đích đề ra

Mục tiêu cơ bản của việc quản lý dự án/đề án thể hiện ở chỗ các công việc phải được hoàn thành theo yêu cầu và bảo đảm chất lượng, trong phạm vi chi phí được duyệt, đúng thời gian và giữ cho phạm vi dự án/đề án không thay đổi

* Quản lý nhà nước về Dân số - Kế hoạch hóa gia đình Quản lý nhà nước về Dân số - Kế hoạch hóa gia đình là Nhà nước thông qua hệ thống chính sách, luật pháp và cơ chế tổ chức các cơ quan quản

lý của mình để điều khiển và tác động vào các đối tượng quản lý về quy mô,

cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nước

Chủ thể quản lý nhà nước về DS-KHHGĐ là Nhà nước với hệ thống các cơ quan của mình được phân chia thành các cấp và bao gồm cả 3 lĩnh vực

là lập pháp, hành pháp và tư pháp, trong đó quản lý hành chính (hành pháp)

về DS-KHHGĐ là quan trọng Đối tượng QLNN về DS-KHHGĐ là các quá

trình dân số liên quan đến quy mô, cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số Khách thể của QLNN về dân số là các tổ chức, cá nhân Mục tiêu QLNN về

DS KHHGĐ xét một cách chung nhất là trạng thái thay đổi về các yếu tố quy

mô, cơ cấu, phân bổ dân số, chất lượng dân số hoặc các quá trình sinh, chất,

di dân mà nhà nước mong muốn đạt được cho phù hợp và tạo điều kiện nâng cao chất lượng đời sống nhân dân, phát triển bền vững đất nước về kinh

tế, xã hội và môi trường

* Vai trò của nhà nước trong Quản lý Dân số - Kế hoạch hóa gia đình vùng biển, đảo và ven biển

Quản lý nhà nước đối với công tác DS–KHHGĐ có vai trò quan trọng, tác động trực tiếp vào mức sinh, nhằm hướng đến duy trì và đảm bảo mức sinh thay thế, quy mô dân số phù hợp; ảnh hưởng tích cực đến việc điều chỉnh kết cấu dân

số về tuổi và giới tính; góp phần phân bố dân cư hợp lý đảm bảo cho khai thác

và huy động các nguồn lực và có ý nghĩa tích cực trong việc bảo vệ biên giới lãnh thổ, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay về bảo vệ an ninh chủ quyền biển, đảo

Quản lý nhà nước đối với công tác DS-KHHGĐ có vai trò và ý nghĩa quyết định trong việc thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội khu vực biển

Vai trò QLNN về DS-KHHGĐ còn là căn cứ, là cơ sở để xây dựng, kiểm tra, đánh giá cơ cấu tổ chức bộ máy QLNN

Như vậy, hoàn thiện vai trò QLNN về DS – KHHGĐ là điều kiện để hoàn thiện tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, hoàn thiện cơ chế hoạt động thống nhất của cơ quan QLNN các cấp với phạm vi, quyền hạn, trách nhiệm nghĩa vụ được quy định một cách cụ thể cho từng cơ quan, đơn vị

* Nội dung Quản lý Nhà nước về Dân số - Kế hoạch hóa gia đình vùng biển, đảo và ven biển

Xây dựng, tổ chức và chỉ đa ̣o thực hiê ̣n chiến lược, quy hoa ̣ch, kế hoa ̣ch, chương trình, hoạt động và các biê ̣n pháp thực hiê ̣n công tác dân số Ban hành và tổ chức thực hiê ̣n các văn bản quy pha ̣m pháp luâ ̣t về DS – KHHGĐ đối với vùng biển, đảo và ven biển

Tổ chức, phối hợp thực hiê ̣n công tác dân số giữa các cơ quan nhà nước, đoàn thể nhân dân và tổ chức, cá nhân tham gia công tác dân số Thực hiê ̣n hơ ̣p tác quốc tế trong lĩnh vực dân số

Quản lý hướng dẫn nghiê ̣p vu ̣ về tổ chức bô ̣ máy và cán bô ̣ quản lý nhà nước về dân số; đào ta ̣o, bồi dưỡng cán bô ̣ công chức làm dân số

Tổ chức, quản lý công tác thu thâ ̣p, xử lý, khai thác, lưu trữ thông tin, số liê ̣u dân số biển đảo; công tác đăng ký dân số và hê ̣ cơ sở dữ liê ̣u quốc gia về công tác dân số biển đảo, điều tra dân số đi ̣nh kỳ

Tổ chức, quản lý công tác nghiên cứu, ứng du ̣ng khoa ho ̣c và chuyển giao công nghê ̣ trong lĩnh vực dân số vùng biển, đảo; tuyên truyền, phổ biến,

vâ ̣n đô ̣ng nhân dân thực hiê ̣n chính sách và pháp lê ̣nh dân số

Kiểm tra, thanh tra, giải quyết khiếu na ̣i, tổ cáo và xử lý vi pha ̣m pháp luâ ̣t về dân số

Việc thực hiện đầy đủ các nội dung trên là nhiệm vụ của nhiều cơ quan QLNN các cấp tại 28 tỉnh/ thành phố ven biển Trong giai đoạn hiện nay, nội dung QLNN về DS-KHHGĐ đối với khu vực biển, đảo và ven biển mà Tổng cục DS-KHHGĐ được giao bao gồm các lĩnh vực quy mô, cơ cấu, chất lượng dân số, quản lý hệ cơ sở dữ liệu DS-KHHGĐ, phối hợp thực hiện nhiệm vụ phân bổ dân số

* Tiêu chí đánh giá quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

- Tuân thủ quy định của các văn bản pháp luật hiện hành trong quá trình triển khai thực hiện hoạt động

- Đạt được các mục tiêu, chỉ tiêu đã phê duyệt trong Quyết định

- Hiệu quả kinh tế xã hội của hoạt động mang lại

- Đánh giá về công tác quản lý, điều hành và tổ chức thực hiện

- Về cơ chế điều phối và phối hợp thực hiện, cơ chế quản lý và lồng ghép giữa các chương trình, dự án với hoạt động trên địa bàn 28 tỉnh/ thành phố ven biển

- Huy động các nguồn lực thực hiện hoạt động trên địa bàn 28 tỉnh/

1.1.2 Một số khái niệm về Dân số

Theo Pháp lệnh của Ủy ban thường vụ Quốc Hội số UBTVQH11 ngày 09 tháng 01 năm 2003 về Dân số có giải thích một số từ ngữ như sau:

06/2003/PL-* Dân số: Là tập hợp người sinh sống trong một quốc gia, khu vực,

vùng địa lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính

* Quy mô dân số: Là số người sống trong một quốc gia, khu vực, vùng

địa lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính tại thời điểm nhất định

* Cơ cấu dân số: Là tổng số dân được phân loại theo giới tính, độ tuổi, dân

tộc, trình độ học vấn, nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân và các đặc trưng khác

* Cơ cấu dân số già: Là dân số có người già chiếm tỷ lệ cao

* Phân bố dân cư: Là sự phân chia tổng số dân theo khu vực, vùng địa

lý kinh tế hoặc một đơn vị hành chính

* Chất lượng dân số: Là sự phản ánh các đặc trưng về thể chất, trí tuệ

và tinh thần của toàn bộ dân số

* Di cư: Là sự di chuyển dân số từ quốc gia này đến cư trú ở quốc gia

khác, từ đơn vị hành chính này tới cư trú ở đơn vị hành chính khác

* Sức khoẻ sinh sản: Là sự thể hiện các trạng thái về thể chất, tinh thần

và xã hội liên quan đến hoạt động và chức năng sinh sản của mỗi người

* Kế hoạch hoá gia đình: Là nỗ lực của Nhà nước, xã hội để mỗi cá

nhân, cặp vợ chồng chủ động, tự nguyện quyết định số con, thời gian sinh con

và khoảng cách giữa các lần sinh nhằm bảo vệ sức khoẻ, nuôi dạy con có trách nhiệm, phù hợp với chuẩn mực xã hội và điều kiện sống của gia đình

* Công tác dân số: Là việc quản lý và tổ chức thực hiện các hoạt động

tác động đến quy mô dân số, cơ cấu dân số, phân bố dân cư và nâng cao chất lượng dân số

* Chỉ số phát triển con người (HDI) : Là số liệu tổng hợp để đánh giá

mức độ phát triển con người, được xác định qua tuổi thọ trung bình, trình độ giáo dục và thu nhập bình quân đầu người

* Mức sinh thay thế: Là mức sinh tính bình quân trong toàn xã hội thì

mỗi cặp vợ chồng có hai con Mức sinh thay thế là mức sinh mà một đoàn hệ

phụ nữ trung bình vừa có đủ số con gái để thay thế mình trong dân số Thông thường khi tổng suất sinh đạt 2,1 con thì được coi là đạt mức sinh thay thế Nhưng trên thực tế, mức sinh thay thế còn phụ thuộc vào tỷ suất tử vong trẻ

em gái và tỷ số giới tính khi sinh

* Dịch vụ dân số: Là các hoạt động phục vụ công tác dân số, bao gồm

cung cấp thông tin, tuyên truyền, giáo dục, vận động, hướng dẫn, tư vấn về dân số; cung cấp biện pháp chăm sóc sức khoẻ sinh sản, kế hoạch hoá gia đình, nâng cao chất lượng dân số và các hoạt động khác theo quy định của pháp luật

1.2 CHƯƠNG TRÌNH MỤC TIÊU QUỐC GIA DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

1.2.1 Khái niệm Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

Theo Quyết định số 135/2009/QĐ-TTg ngày 01/11/2009 ban hành kèm theo Quy chế quản lý, điều hành thực hiện các CTMT quốc gia:

* Chương trình: Là một tập hợp mục đích, mục tiêu, nhiệm vụ và hàng

loạt các hoạt động đồng bộ, được gắn kết với nhau theo một trật tự nhất định

để giải quyết một số vấn đề trong một thời gian nhất định

* Mục tiêu: Là trạng thái tương lai mong muốn, là các chuẩn đích mà mọi

hoạt động của bất kỳ một tổ chức nào, cơ quan đoàn thể, doanh nghiệp hoặc một cấp quản lý vĩ mô của ngành, lĩnh vực, vùng lãnh thổ, địa phương và nhất là đối với cơ quan cấp Nhà nước đều phải hướng tới Đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân, mục tiêu phản ánh kết quả cuối cùng mà xã hội mong muốn Đối với một ngành, một linh vực hay một cơ sở thì mục tiêu thường có phạm vi hẹp hơn,

thường thể hiện rõ các mối quan tâm có ý nghĩa then chốt nhất

* Chương trình mục tiêu: Là một chương trình mà có những mục tiêu

cụ thể và có sự gắn kết chặt chẽ giữa mục tiêu, nhiệm vụ và hàng loạt các hoạt

động đồng bộ

*Chương trình mục tiêu quốc gia: Là một tập hợp các mục tiêu, nhiệm

vụ và giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường,

cơ chế, chính sách, pháp luật, tổ chức để thực hiện một hoặc một số mục tiêu

ưu tiên đã được xác định trong chiến lược 10 năm và kế hoạch 5 năm phát

triển Kinh tế - Xã hội của đất nước trong một thời gian nhất định

Tiêu chuẩn lựa chọn chương trình mục tiêu quốc gia bao gồm:

"1 Các vấn đề được chọn để giải quyết bằng chương trình mục tiêu quốc gia phải là những vấn đề có tính cấp bách, liên ngành, liên vùng và có tầm quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội chung của đất nước, cần phải được tập trung nguồn lực và sự chỉ đạo của Chính phủ để giải quyết

2 Mục tiêu của chương trình mục tiêu quốc gia phải rõ ràng, lượng hóa được và phải nằm trong chiến lược chung của quốc gia

3 Thời gian thực hiện chương trình phải được quy định giới hạn, thường là 5 năm, hoặc phân kỳ thực hiện cho từng giai đoạn 5 năm

4 Các vấn đề xã hội mà Chính phủ Việt Nam cam kết với quốc tế thực hiện theo chương trình chung của thế giới hoặc khu vực"

Theo đó, chúng ta có thể đưa ra khái niệm về "Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình" Đó là một tập hợp các mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội, khoa học, công nghệ, môi trường, cơ chế, chính sách, tổ chức để thực hiện một hoặc một số mục tiêu đã được xác định trong công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình của đất nước trong một thời gian nhất định

Một Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình gồm nhiều dự án khác nhau để thực hiện các mục tiêu của Chương trình Dân

số - Kế hoạch hóa gia đình Đối tượng quản lý và kế hoạch hóa được xác định theo chương trình, việc đầu tư được thực hiện theo dự án

1.2.2 Một số nội dung cơ bản của Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

CTMT Quốc gia DS-KHHGĐ (2012–2015) được Thủ tướng Chính phủ

phê duyệt theo Quyết định số 1199/QĐ-TTg ngày 31/8/2012 với mục tiêu:

“Chủ động duy trì mức sinh thấp hợp lý để quy mô dân số sớm ổn định trong khoảng 115 - 120 triệu người vào giữa thế kỷ XXI; khống chế tốc độ tăng nhanh tỷ số giới tính khi sinh; nâng cao chất lượng dân số về thể chất, đáp

ứng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” Nội dung của Chương trình được xác định như sau:

Sơ đồ 1.1 : Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số và Kế hoạch hoá gia đình

giai đoạn 2012 – 2015

* Dự án 1: Bảo đảm hậu cần và cung cấp dịch vụ kế hoạch hóa gia đình

Mục tiêu: Đáp ứng đầy đủ, kịp thời, an toàn và thuận tiện các dịch vụ

kế hoạch hóa gia đình có chất lượng cho các đối tượng sử dụng; trên cơ sở bảo đảm hậu cần, mở rộng mạng lưới và đa dạng hóa các hình thức cung cấp dịch vụ, đáp ứng nhu cầu sử dụng của các nhóm đối tượng, chú trọng đối tượng ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn và các nhóm đối tượng khó tiếp cận, quản lý tốt chương trình Dân số - Kế hoạch hóa gia đình ở cấp xã, góp phần thực hiện mục tiêu và tạo sự bền vững của chương trình Dân số - Kế hoạch hóa gia đình

* Dự án 2: Tầm soát các dị dạng, bệnh, tật bẩm sinh và kiểm soát mất

cân bằng giới tính khi sinh

Mục tiêu: Nâng cao chất lượng tầm soát các dị dạng, bệnh, tật bẩm sinh

và kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh nhằm góp phần nâng cao chất lượng dân số về thể chất, đáp ứng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước thông qua việc mở rộng sàng lọc và chẩn đoán trước sinh và sơ sinh,

các can thiệp làm giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, tư vấn và khám sức khỏe tiền hôn nhân; tiếp tục thử nghiệm và mở rộng một số mô hình, giải pháp can thiệp nhằm góp phần nâng cao chất lượng dân số đối với các nhóm đối tượng đặc thù

* Dự án 3: Nâng cao năng lực, truyền thông và giám sát, đánh giá thực hiện Chương trình

Mục tiêu: Tăng cường truyền thông và chuyển đổi hành vi, tạo môi

trường thuận lợi thúc đẩy việc thực hiện chính sách Dân số - Kế hoạch hóa gia đình; đào tạo tập huấn chuyên môn Dân số - Kế hoạch hóa gia đình cho đội ngũ cán bộ các cấp; cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin số liệu chuyên ngành dân số - kế hoạch hóa gia đình; thực hiện tốt chính sách khuyến khích đối với cộng đồng, tập thể, cá nhân; bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các trung tâm truyền thông tư vấn và cơ sở dữ liệu Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, góp phần đạt được các mục tiêu của Chiến lược Dân số và Sức khoẻ sinh sản Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020

* Đề án: Kiểm soát dân số các vùng biển, đảo và ven biển

Mục tiêu: Kiểm soát quy mô dân số và chất lượng dân số các vùng biển,

đảo và ven biển, góp phần thực hiện thắng lợi chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình và các mục tiêu của Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020

1.3 ĐỀ ÁN KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN GIAI ĐOẠN 2009 - 2020

Trong thời gian qua, các vấn đề xã hội đã được quan tâm, đời sống nhân dân vùng biển ngày được cải thiện Tuy nhiên, do điều kiện địa lý, khí hậu và đặc thù nghề nghiệp vùng biển như những người dân ở trên đảo, người dân sống làm việc trên biển dài ngày, người dân di cư đến lao động trong các khu kinh tế biển ngày càng nhiều; thường xuyên đối mặt với thiên tai, tình trạng xâm nhập mặn đã tác động không nhỏ tới đời sống của người dân Với đặc thù của vùng biển nêu trên, người dân chưa có cơ hội và điều kiện được tiếp cận và được hưởng thụ đầy đủ các chính sách và dịch vụ xã hội cơ bản trong đó có dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em, sức khoẻ sinh sản và kế hoạch hoá gia đình

CTMT Quốc gia DS-KHHGĐ và Đề án 52 được phê duyệt theo 2 Quyết định riêng biệt Tuy nhiên, sau này Bộ Y tế gộp lại làm một để thuận tiện hơn trong việc quản lý Đề án 52 thuộc CTMT Quốc gia DS-KHHGĐ, nhưng cũng là một dự án đặc thù trong thực hiện hệ thống Chiến lược phát triển kinh tế biển Việt Nam, Chiến lược Y tế biển Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hiện nay về bảo vệ an ninh chủ quyền biển, đảo

Trong khi đó, Chiến lược Dân số Việt Nam 2001-2010, Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số và Kế hoạch hoá gia đình giai đoạn 2001-2005 và 2006-2010, và Chiến lược quốc gia về chăm sóc sức khoẻ sinh sản giai đoạn 2001-2010 chưa đề cập đầy đủ đến những đặc thù của vùng biển Mặt khác, Chiến lược biển đòi hỏi phải sử dụng các yếu tố dân số bao gồm quy mô, chất lượng, cơ cấu và phân bổ dân số và là một bộ phận của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vùng biển để xây dựng chương trình, kế hoạch trong quá trình thực hiện Do vậy cần phải có Đề án để xử lý, đáp ứng yêu cầu của Chương trình Dân số - Kế hoạch hoá gia đình và Chiến lược biển Việt Nam

Đề án tập trung hỗ trợ các hoạt động nhằm thu hẹp khoảng cách tiếp cập dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình của người dân do đặc điểm của vùng biển; nâng cao chất lượng dân

số khi sinh (trước và ngay sau sinh); tăng cường thu thập và cung cấp thông tin dân số, kế hoạch hoá gia đình nhằm kiểm soát quy mô dân số, kiểm soát chất lượng dân số và nguồn lao động, tổ chức không gian kinh tế và phân bổ dân cư cho các hoạt động kinh tế - xã hội hướng biển, hoạt động kinh tế biển (hoạt động kinh tế trên biển và các hoạt động kinh tế trên đất liền ven biển), các khu kinh tế (khu công nghiệp, đặc khu kinh tế, khu du lịch ) phù hợp với định hướng phát triển kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng các vùng biển, đảo và ven biển

1.3.1 Khái quát tình hình Dân số/Chăm sóc sức khỏe sinh sản/ Kế hoạch hóa gia đình (DS/CSSKSS/ KHHGĐ)

Dân số vùng biển khoảng 29,2 triệu người, trong đó phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ khoảng 8,3 triệu người; phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ có chồng

khoảng 5,1 triệu người (năm 2006) Về lĩnh lực dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình tại vùng biển còn nhiều hạn chế, bất cập:

Một là, tỷ suất sinh, tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên của các huyện đảo và

ven biển cao hơn các huyện khác trong cùng tỉnh và cao hơn mức bình quân của cả nước; nhu cầu sinh con của các cặp vợ chồng vùng biển còn cao, nhất

là sinh con trai Vì vậy, thực hiện mục tiêu giảm sinh ở các xã ven biển vẫn là nhiệm vụ trọng tâm trong nhiều năm tới

Hai là, dân di cư đến vùng biển để lao đô ̣ng và sinh sống ngày càng đông

Ba là, tỷ suất chết mẹ, mang thai ngoài ý muốn còn cao; tỷ lệ mắc các bệnh viêm nhiễm đường sinh sản, bệnh lây truyền qua đường tình dục còn cao;

Bốn là, số trẻ em sinh ra bị dị tật, dị dạng và thiểu năng trí tuệ còn đáng

lo ngại, do: (1) Đa số các phụ nữ chuẩn bị kết hôn hoặc trước khi sinh, sống trong môi trường biển, ngập mặn chưa được tư vấn và khám để ngăn ngừa những yếu tố nguy cơ cao ảnh hưởng trực tiếp đến sự mang thai và chất lượng bào thai; (2) Trẻ sơ sinh chưa được phát hiện và can thiệp điều trị sớm các bệnh lý chuyển hoá, di truyền

Năm là, cơ sở vật chất, mạng lưới cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình ở cấp xã còn yếu và thiếu, chưa phù hợp với đặc điểm môi trường và khí hậu biển, không bền vững

Sáu là, các hoạt động xây dựng và củng cố hệ thông tin quản lý dân số

và kế hoạch hóa gia đình quốc gia chưa phủ các huyện đảo; chưa thu thập được thông tin quản lý dân số và kế hoạch hóa gia đình với người dân làm ăn, sinh sống trên biển và người dân đến các khu kinh tế biển Do đó, các thông tin quản lý dân số và kế hoạch hóa gia đình chưa hỗ trợ được cho việc hoạch định chính sách kinh tế - xã hội tại vùng biển

Nguyên nhân chủ yếu của những hạn chế, bất cập nêu trên là:

Một là, lao động đặc thù nghề biển luôn phải tiếp xúc với môi trường

có độ ẩm cao, thiếu nước ngọt và ô nhiễm; nhu cầu lao động nam giới cao, phải đi làm ăn xa nhà dài ngày, có nhiều rủi ro, dễ tiếp xúc với các đối tượng

có hành vi nguy cơ cao

Hai là, tâm lý, tập quán, nhận thức của người dân vùng biển còn hạn chế về mang thai, sinh sản và phòng ngừa các yếu tố có nguy cơ cao ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của bào thai và trẻ sơ sinh

Ba là, cơ sở y tế cấp xã tại các vùng ven biển, đảo chưa tổ chức cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình thường xuyên và có chất lượng do cán bộ y tế còn thiếu về số lượng, hạn chế về năng lực, không cập nhật kiến thức; trang thiết bị chưa đầy đủ; điều kiện địa lý khó khăn, ảnh hưởng của môi trường biển, chi phí đầu tư cao; chưa đáp ứng nhu cầu của người lao động tại khu kinh tế biển, âu thuyền, cảng cá và điểm có đông người lao động nhập cư

Bốn là, CTMT Quốc gia về DS- KHHGĐ, CTMT Quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản chưa đủ điều kiện giải quyết các đặc thù, đặc điểm kinh

tế, xã hội của vùng biển, của người dân sống trên đảo, ven biển, người lao động trên biển, tại các cửa sông, cửa biển, người di dân đến lao động tại khu kinh tế biển

Từ nay đến năm 2020, thực hiện Chiến lược Biển Việt Nam, Nhà nước

sẽ tập trung đầu tư phát triển hệ thống cảng biển, khu kinh tế hướng biển, khu công nghiệp tập trung tại vùng biển Quá trình dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp - dịch vụ diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu lao động công nghiệp- dịch vụ tăng lên, dẫn đến hiện tượng di dân, dịch chuyển lao động tới vùng biển ngày càng nhiều

Với sự hình thành các khu kinh tế biển theo định hướng Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 sẽ làm trầm trọng hơn tình trạng “quá tải” hay

“khoảng trống” trong việc đảm bảo quyền và nghĩa vụ của người dân, nhất là người lao động nhập cư, tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình

1.3.2 Quá trình tổ chức thực hiện đề án Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

1.3.2.1 Thời gian thực hiện, phạm vi và đối tượng của hoạt động

* Thời gian thực hiện:

- Giai đoạn 1(từ năm 2009 đến năm 2015): Phấn đấu đạt mức sinh thay thế trong toàn vùng; nâng cao chất lượng dân số; nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình Nâng cao chất lượng thông tin quản lý về dân số và kế hoạch hóa gia đình; thí điểm và nhân rộng một số loại mô hình, mô hình; tổ chức các hoạt động hỗ trợ cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình

- Giai đoạn 2 (từ năm 2016 đến năm 2010): Nâng cao chất lượng dân số; vận hành hệ thống thông tin quản lý về dân số và kế hoạch hóa gia đình

Mở rộng, triển khai đồng bộ các hoạt động trên địa bàn của đề án

* Phạm vi thực hiện đề án: Tại 148 quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (102 huyện, 8 quận, 9 thị xã, 17 thành phố ven biển trực thuộc tỉnh

và 12 huyện đảo) của 28 tỉnh thành phố ven biển trực thuộc trung ương

* Đối tượng của đề án: Người làm việc và người dân sinh sống trên đảo, ven biển, trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu du lịch, khu kinh

tế thuộc khu vực đảo, ven biển và trên biển; ưu tiên các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, thanh niên, người dân sống, làm việc tại cửa sông, ven biển

1.3.2.2 Tổ chức thực hiện hoạt động

* Tại trung ương - Bộ Y tế chủ trì:

Thành lập Ban điều hành và Ban quản lý đề án để quản lý, điều hành và phối hợp với các bộ, ngành liên quan hướng dẫn và thẩm định kế hoạch hoạt động của các tỉnh, thành phố và các cơ quan liên quan

Triển khai các hoạt động của Đề án thông qua hình thức đấu thầu Kiểm tra giám sát các hoạt động của Đề án tại địa phương và các bộ ngành liên quan

* Tại địa phương - Sở Y tế là cơ quan chủ trì:

Thành lập Ban điều hành để quản lý và điều hành hoạt động của Đề án Phối hợp với các ngành liên quan xây dựng kế hoạch hoạt động trình Lãnh đạo Uỷ ban Nhân dân tỉnh, thành phố phê duyệt sau thẩm định Trung ương

Hợp đồng với các ngành liên quan để triển khai hoạt động của Đề án

Kiểm tra, giám sát việc tổ chức, triển khai hoạt động tại cơ sở

* Ủy ban nhân dân 28 tỉnh, thành phố Chủ động, tích cực trong việc huy động nguồn lực và khai thác lợi thế của từng địa phương; tổ chức thực hiện các mục tiêu, nội dung của Đề án theo chỉ đạo và hướng dẫn của Bộ Y tế và các Bộ, ngành chức năng

Có trách nhiệm lồng ghép Đề án với Chương trình mục tiêu quốc gia DS-KKHHGĐ và các Chương trình mục tiêu quốc gia khác trên địa bàn (từ khâu xây dựng kế hoạch triển khai đến khâu tổ chức thực hiện); thường xuyên kiểm tra việc thực hiện Đề án tại địa phương; thực hiện chế độ báo cáo hàng năm việc thực hiện Đề án trên địa bàn theo quy định hiện hành

1.3.3 Mục tiêu và nhiệm vụ chủ yếu của hoạt động Kiểm soát Dân

số các vùng biển, đảo và ven biển

1.3.3.1 Các mục tiêu

Với mục tiêu chính là kiểm soát quy mô dân số và chất lượng dân số các vùng biển, đảo và ven biển, góp phần thực hiện chính sách dân số và kế hoạch hóa gia đình và các mục tiêu của Chiến lược biển Việt Nam đến năm

2020 Tập trung nâng cao chất lượng CSSK/ SKSS/ KHHGĐ cho đồng bào vùng biển, đảo và ven biển Góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, động viên nhân dân vươn khơi bám biển, bảo vệ an ninh chủ quyền biển đảo trong tình hình, nhiệm vụ mới

Tăng tỷ lệ các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ áp dụng biện pháp tránh thai hiện đại; người làm việc và người dân sinh sống được tiếp cận các dịch vụ KHHGĐ Giảm bình quân hàng năm tỷ lệ trẻ em bị dị dạng, dị tật và thiểu năng trí tuệ do rối loạn chuyển hóa và do di chuyền

Cung cấp đầy đủ, kịp thời, chính xác thông tin, số liệu về Dân số và

Kế hoạch hóa gia đình nhằm đáp ứng nhu cầu quản lý, điều hành chương trình, yêu cầu xây dựng quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và trung ương Theo dõi, giám sát đánh giá thường xuyên các hoạt động, nhằm đảm bảo thực hiện đúng tiến độ của các mục tiêu

1.3.3.2 Các nhiệm vụ chủ yếu

* Đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em và kế hoạch hoá gia đình ở các vùng biển, đảo và ven biển

Tổ chức và nâng cao năng lực đội lưu động y tế - kế hoạch hoá gia đình

và cơ sở làm dịch vụ thực hiện công tác truyền thông, tư vấn và cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ, trẻ em, kế hoạch hoá gia đình và chăm sóc sức khỏe sinh sản tại các nơi chưa đủ điều kiện cung cấp dịch vụ thường xuyên và có chất lượng

Xây dựng các loại hình cung cấp thông tin, dịch vụ tư vấn về chăm sóc sức khoẻ sinh sản, kế hoạch hoá gia đình và cung cấp bao cao su, thuốc tránh thai cho cho người dân trên địa bàn

* Nâng cao chất lượng dân số khi sinh tại các vùng biển, đảo và ven biển Xây dựng loại hình dịch vụ tư vấn, kiểm tra sức khoẻ, kiểm tra yếu tố nguy cơ cao ảnh hưởng trực tiếp đến sự mang thai, sự phát triển và chất lượng bào thai cho những cặp nam nữ chuẩn bị kết hôn

Hỗ trợ chăm sóc sức khoẻ cho các bà mẹ mang thai tại vùng ven biển

để phòng ngừa các yếu tố nguy cơ cao ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển bình thường của bào thai do tác động của môi trường biển

Xây dựng mô hình can thiệp đảm bảo sự phát triển bình thường bào thai và sức khỏe cho các bà mẹ mang thai sống và làm việc tại khu vực ngập mặn, đầm phá, cửa sông, cửa biển

* Hỗ trợ phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục, phòng ngừa mang thai ngoài ý muốn, phá thai an toàn

Xây dựng loại hình dịch vụ tư vấn, cung cấp thông tin, kiến thức, kỹ năng phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phá thai an toàn, phòng chống bệnh lây truyền qua đường tình dục cho người từ 15 đến 24 tuổi chưa kết hôn, không đi học, chưa có việc làm hoặc có việc làm không ổn định tại các xã ven biển, xã có khu công nghiệp, khu chế xuất, khu du lịch, khu kinh tế, âu thuyền, cảng cá, cảng biển

* Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thông tin quản lý

Thiết lập và vận hành kho dữ liệu điện tử tại các huyện đảo Thu thập, truyền gửi và quản lý thông tin về dân số, bà mẹ trẻ em sức khỏe sinh sản, kế hoạch hóa gia đình của người dân trên địa bàn nhằm đáp ứng nhu cầu thông tin

về kiểm soát dân số và kế hoạch hoá gia đình

* Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác truyền thông về dân số, sức khoẻ sinh sản và kế hoạch hoá gia đình

Nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, vận động về kiểm soát dân số; truyền thông chuyển đổi hành vi cho đối tượng đặc thù vùng biển, đảo và ven biển

* Nâng cao hiệu quả quản lý Đề án

Tổ chức các hoạt động quản lý và nâng cao năng lực tổ chức, nhằm triển khai thực hiện Đề án có hiệu quả

1.3.4 Hiệu quả kinh tế xã hội của hoạt động kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

Triển khai Đề án, việc kiểm soát dân số, kiểm soát chất lượng dân số, nâng cao chất lượng nguồn lao động sẽ từng bước được cải thiện, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội ngày càng cao, đảm bảo phát triển kinh tế biển và an ninh, quốc phòng theo định hướng của Ban chấp hành Trung ương Đảng và Chính phủ Cụ thể là:

Góp phần trực tiếp thực hiện mục tiêu “Phấn đấu trở thành quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, bảo đảm vững chắc chủ quyền quốc gia trên biển, đảo”; đồng thời giải quyết tốt các vấn đề xã hội, cải thiện một bước đáng

kể đời sống nhân dân vùng biển và ven biển; thu nhập bình quân đầu người cao gấp 2 lần so với thu nhập bình quân chung của cả nước” và định hướng:

“Sớm xây dựng chính sách đặc biệt để thu hút và khuyến khích mạnh mẽ nhân dân ra đảo định cư lâu dài và làm ăn dài ngày trên biển, vừa phát triển kinh tế, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ vùng biển của Tổ quốc”;

Một khi dân số và nguồn nhân lực vừa là một lực lượng triển khai, vừa

là đối tượng thụ hưởng của các Đề án, nhất là đối với các Đề án là đòn bẩy phát triển kinh tế, du lịch, dịch vụ tại vùng biển, đảo và ven biển Điển hình là

các công trường, xí nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu kinh tế tập chung, khu du lịch, dịch vụ nghề biển, âu thuyền, cảng cá Tạo nên sự triển khai toàn diện, đồng bộ, có hiệu quả hơn công tác dân số, kế hoạch hoá gia đình

và chăm sóc sức khoẻ nhân dân tại vùng biển, đảo và ven biển

Việc triển khai đề án không chỉ đạt mục tiêu giảm sinh mà còn giảm tỷ

lệ tử vong bà mẹ, tử vong sơ sinh, tử vong trẻ em, nạo phá thai và nâng cao chất lượng dân số, chất lượng nguồn nhân lực tại vùng biển, đảo và ven biển; tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân góp phần cải thiện đời sống vật chất và tinh thần Các nhóm đối tượng đích sẽ được hưởng các dịch vụ chăm sóc SKSS/KHHGĐ và dịch vụ y tế khác gần hơn, dễ tiếp cận hơn Bà mẹ và trẻ em được tư vấn và chăm sóc y tế để cải thiện sức khỏe, phòng chống lây nhiễm HIV và tệ nạn xã hội khác; giảm số lượng sơ sinh có dị tật dị dạng, giảm gánh nặng về chi phí và xã hội để chăm sóc người tàn tật Tạo động lực to lớn cho sự phát triển kinh tế, xã hội và khẳng định ưu thế của kinh tế biển

Góp phần phát triển kinh tế tại 28 tỉnh trong địa bàn triển khai đề án Dân số ổn định sẽ là cơ sở để phát triển kinh tế và cải thiện chất lượng cuộc sống Cung cấp thông tin DS-KHHGĐ cho Uỷ ban nhân dân, các sở, ban ngành phục vụ xây dựng kế hoạch, hoạch định chính sách, quy hoạch màng lưới dịch vụ xã hội cơ bản sát với hiện trạng dân số và cơ cấu dân số

Góp phần giữ vững an ninh quốc phòng các vùng biển, đảo và ven biển đưa người dân ra các đảo và sinh sống lâu dài, cùng với việc quản lý người lao động trên biển sẽ là chỗ dựa vững chắc cho lực lượng an ninh quốc phòng

1.4 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT DÂN SỐ CÁC VÙNG BIỂN, ĐẢO VÀ VEN BIỂN

Tác giả tổng hợp các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức triển khai Chương trình mục tiêu Quốc gia DS – KHHGĐ, cũng như quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số vùng biển, đảo và ven biển.Theo đó, các yếu tố ảnh hưởng bao gồm hai nhóm yếu tố:

- Yếu tố khách quan: Bản chất của vấn đề cần giải quyết, bối cảnh thực

tế, tiềm lực chính trị và kinh tế của các nhóm đối tượng chính sách nói riêng

và của dân chúng nói chung,

- Yếu tố chủ quan: Yếu tố giao tiếp, truyền đạt, bộ máy và cán bộ làm công tác tổ chức triển khai Chương trình, thủ tục hành chính, kinh phí thực hiện Chương trình, thái độ và hành động của nhân dân

Sơ đồ 1.2: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động Kiểm soát

Dân số vùng biển đảo và ven biển

Nguồn: Tổng hợp từ Giáo trình "Chính sách Kinh tế - Xã hội"của

Đại học Kinh tế Quốc dân, 2012

1.4.1 Yếu tố khách quan

* Bản chất của vấn đề cần giải quyết

Yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển

Yếu tố khách quan

Bộ máy và cán

bộ làm công tác quản lý

Thủ tục hành

hiện

Thái độ và hành động của nhân dân

Đề án Kiểm soát Dân số vùng biển, đảo và ven biển được đề ra nhằm giải quyết các vấn đề liên quan đến vấn đề DS – KHHGĐ và tập trung nâng cao chất lượng CSSK/ SKSS/ KHHGĐ cho đồng bào vùng biển, đảo và ven biển, vì vậy, bản chất của vấn đề cần giải quyết là yếu tố khách quan đầu tiên ảnh hưởng đến tổ chức triển khai Đề án Kiểm soát Dân số vùng biển, đảo và ven biển Các vấn đề cần giải quyết càng phức tạp càng đòi hỏi phải được thực hiện với nhiều khó khăn hơn so với các vấn đề đơn giản

* Bối cảnh thực tế

Bối cảnh thực tế bao gồm bối cảnh chính trị, kinh tế, bối cảnh xã hội, khoa học công nghệ, bối cảnh quốc tế, tất cả đều có ảnh hưởng đến công tác quản lý Cụ thể:

Những thay đổi về điều kiện xã hội sẽ làm ảnh hưởng đến cách lý giải các vấn đề liên quan đến dân số, KHHGĐ, vì vậy sẽ tác động đến khâu tổ chức và quản lý Xã hội càng văn minh, hiện đại, trình độ dân trí càng cao thì những nhận thức về công tác DS-KHHGĐ càng cao, từ đó tạo điều kiện thuận lợi để tiến hành tổ chức quản lý hiệu quả hơn

Những thay đổi về điều kiện kinh tế cũng có tác động đến tổ chức quản

lý Điều kiện kinh tế tốt hơn, tăng trưởng kinh tế cao hơn sẽ giảm thiểu các khó khăn mà Nhà nước gặp phải trong quá trình tổ chức quản lý

Tương tự, điều kiện Khoa học Công nghệ ngày càng tiên tiến và điều kiện chính trị ổn định sẽ giúp thực hiện tổ chức thực thi, quản lý hiệu quả hơn, và ngược lại, Khoa học Công nghệ lạc hậu, điều kiện chính trị bất ổn định là những điểm gây khó khăn cho quá trình tổ chức triển khai và quản lý nói chung

Bối cảnh quốc tế cũng có tác động mạnh mẽ đến quá trình tổ chức và quản lý Những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội, Khoa học công nghệ ở các nước khu vực và các nước trên thế giới đều có tác động mạng mẽ đến tình hình Kinh tế Xã hội, văn hóa, Khoa học Công nghệ ở các quốc gia, từ đó tác động đến tổ chức quản lý, như những lý giải ở trên đây

* Tiềm lực chính trị và kinh tế của các nhóm đối tượng chính sách nói riêng và của dân chúng nói chung

Việc tổ chức và quản lý có hiệu quả hay không một phần phải dựa vào những phản ứng của công chúng Khi dân giàu có, tiềm lực kinh tế mạnh thì biện pháp tổ chức quản lý sẽ đạt hiệu quả cao hơn, Bởi trong quá trình tổ chức hiê ̣n hoạt động, đôi lúc Ngân sách trung ương hỗ trợ không đầy đủ, kịp thời theo nhu cầu, hay cần có sự hỗ trợ thêm từ Ngân sách tỉnh nhằm đẩy mạnh tổ chức thực hiện Để chủ động trong quá trình thực hiện, tránh sự lệ thuộc hoàn toàn vào sự hỗ trợ của Ngân sách trung ương, chính quyền cấp tỉnh có thể huy động được nhiều sự đóng góp hơn từ phía quần chúng nhân dân cho quá trình thực thi

hoạt động Kiểm soát Dân số vùng biển, đảo và ven biển

1.4.2 Yếu tố chủ quan

* Yếu tố giao tiếp, truyền đạt

Yếu tố giao tiếp, truyền đạt bao gồm công tác phổ biển, giáo dục chính sách, pháp luật về dân số, sức khỏe sinh sản, đặc biệt là chính sách, pháp luật

về kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh Triển khai mạnh, có hiệu quả các hoạt động truyền thông, giáo dục với nội dung, hình thức và cách tiếp cận phù hợp với từng vùng, từng nhóm đối tượng, chú trọng khu vực khó khăn, đối tượng khó tiếp cận, mở rộng giáo dục về DS và SKSS, mất cân bằng giới tính khi sinh… sẽ góp phần thay đổi nhận thức của người dân về tầm quan trọng và sự cần thiết của hoạt động Kiểm soát Dân số vùng biển, đảo và ven biển; từ đó nâng cao hiệu quả của Chương trình mục tiêu quốc gia Dân số -

Kế hoạch hóa gia đình

* Bộ máy và cán bộ làm công tác tổ chức và quản lý

Muốn tổ chức triển khai thành công phụ thuộc rất lớn và bộ máy tổ chức và cán bộ làm công tác tổ quản lý.Với sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp

ủy đảng và chính quyền đối với công tác DS và SKSS, hệ thống tổ chức bộ máy đảm bảo quản lý và thực hiện có hiệu quả công tác này thì hiệu quả tổ chức triển khai và quản lý các hoạt động ngày càng lớn và ngược lại

* Thủ tục hành chính

Để tổ chức quản lý, Nhà nước đề ra các thủ tục hành chính cần thiết

Mỗi cơ quan sẽ có những thủ tục, văn bản khác nhau Theo đó, các thủ tục này vừa đơn giản, vừa đầy đủ sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức triển khai và quản lý Ngược lại, thủ tục hành chính phức tạp là điều kiện bất lợi gây ảnh hưởng xấu đến kết quả mong muốn

* Kinh phí thực hiện

Kinh phí là điều kiê ̣n quan tro ̣ng và rất cần thiết để triển khai hoạt động Để thực hiện hoạt động thành công ngoài nguồn vốn từ Ngân sách Nhà nước, cần phải huy động nguồn lực từ nhân dân và các nguồn vốn vay từ nước ngoài, tăng cương phối hợp liên ngành và mở rộng hợp tác quốc tế sẽ tạo điều kiện nâng cao hiệu quả tổ chức triển khai hoạt động, cung cấp các dịch vụ DS/SKSS Tuy nhiên, cũng không thể để thất thoát và lãng phí

* Thái độ và hành động của nhân dân

Mục tiêu của hoạt động là tập trung nâng cao chất lượng CSSK/ SKSS/ KHHGĐ cho đồng bào vùng biển, đảo và ven biển Các cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm chỉ đạo, điều hành tổ công tác tổ chức thực hiê ̣n chính sách, còn người dân vừa là người trực tiếp thực thực hiện mục tiêu chính sách, vừa trực tiếp thụ hưởng những lợi ích mang lại từ chính sách Là đối tượng,

sự nhận thức và thái độ của người dân ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện hoạt động Việc tổ chức thực hiện hoạt động chỉ có thể thành công nếu được sự tin tưởng và ủng hộ của đại đa số người dân

1.5 TỔNG THUẬT KINH NGHIỆM QUẢN LÝ CỦA MỘT SỐ NƯỚC VỀ CÔNG TÁC DÂN SỐ - KẾ HOẠCH HÓA GIA ĐÌNH

* Australia

Để đạt mục tiêu toàn bộ dân cư trên các đảo được tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe thiết thực và hợp lý, trong đó ưu tiên dịch vụ điều trị và dự phòng nhằm hướng tới mục tiêu thiên liên kỷ (MDG) và cải thiện sức khỏe của cư dân trên đảo, Chính phủ Australia đã đưa ra một số ưu tiên: Thứ nhất: Đảm bảo giá dịch vụ y tế hợp lý nhằm tăng tính tiếp cận cho người dân, Thứ hai: Triển khai các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em nhằm tăng

số trẻ em được tiêm chủng, tăng số lượng nhân viên y tế được đào tạo [34]

* Nhật Bản:

Nhật Bản là quốc gia có nhiều đảo nhỏ và tách biệt với đất liền về kinh tế và xã hội Do đó việc triển khai chương trình chăm sóc sức khỏe nhân dân trên các đảo luôn là nhiệm vụ được chính phủ Nhật Bản quan tâm Vào những năm 1940, tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh của Nhật Bản đứng ở mức hơn 100 trường hợp tử vong trên 1.000 trẻ sinh Chính phủ Nhật Bản xác định tử vong trẻ sơ sinh bị ảnh hưởng nhiều bởi sức khỏe bà mẹ, do đó ngay từ những năm 1942 chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em được Nhật Bản triển khai thực hiện

Năm 1953 Chính phủ Nhật Bản đã ban hành “Chính sách phát triển các đảo bị cô lập” với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội nói chung, riêng đối với y

tế, chính phủ cũng chủ trương thực hiện chính sách hỗ trợ nhằm giảm sự chênh lệch về thu nhập, tạo điều kiện cho người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ

y tế Năm 1961, Nhật Bản đã xây dựng, ban hành chương trình chăm sóc y tế toàn dân, tạo điều kiện cho công dân Nhật Bản sử dụng dịch vụ y tế nhưng có

sự hỗ trợ của chính phủ Năm 1965 chính phủ Nhật ban hành Luật “Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em”, sau khi ban hành Luật, các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em đã được cụ thể hóa thông qua việc thành lập văn phòng y tế công cộng, các trung tâm y tế dự phòng, trung tâm vệ sinh môi trường và các hoạt động y tế công cộng khác Biện pháp chăm sóc sức khỏe

bà mẹ trẻ em được xây dựng trên một hệ thống chăm sóc tổng thể từ tuổi vị thành niên trước khi kết hôn, đến quá trình mang thai, sinh con và chăm sóc sức khỏe toàn diện cho trẻ sơ sinh nhằm giảm thiểu, tiến tới loại bỏ tình trạng khuyết tật và bệnh mãn tính của trẻ em sau sinh Các biện pháp của Nhật Bản triển khai trong lĩnh vực này được đánh giá là một trong chương trình hành động tốt nhất trên thế giới

Chương trình tiêm chủng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm, cải thiện sức khỏe bà mẹ và trẻ em, cũng được Nhật Bản quan tâm, năm 1948 Nhật Bản đã xây dựng Luật Tiêm chủng, năm 1951 xây dựng Luật Phòng chống Lao, Nhật Bản đã thúc đẩy một chính sách khuyến khích người dân sử

dụng dịch vụ tiêm chủng thông qua các chương trình hỗ trợ của chính phủ Trên cơ sở đó tỷ lệ người dân chấp nhận sử dụng các dịch vụ phòng ngừa các bệnh như bại liệt, sởi, rubella và viêm não Nhật Bản, ho gà, bạch hầu, uốn ván một cách chủ động [37]

* Philippines:

Với đặc thù là một đảo quốc với 7200 hòn đảo, chính sách biển đảo của quốc gia này gắn liền với chính sách y tế quốc gia chung Tại Philippine, trung tâm y tế là đơn vị y tế cơ sở có nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sơ cấp cứu ban đầu và chăm sóc sức khỏe cơ bản như tiêm phòng cho người dân sinh sống trên đảo Tuy nhiên thực tế, Philippine đối mặt với những thách thức trong việc sắp xếp hệ thống y tế so với nhu cầu của cư dân, điều này chủ yếu

là do vị trí địa lý và phân phối thu nhập của đất nước Ngoài ra, có chênh lệch rất lớn trong việc sử dụng các dịch vụ y tế giữa người giầu và người nghèo (có 94% phụ nữ trong nhóm giàu nhất khi sinh có sự hỗ trợ của nhân viên y

tế, so với 25% ở những người nghèo nhất; có 84% phụ nữ trong nhóm giàu nhất sinh con tại cơ sở y tế, so với 13% ở những người nghèo nhất)

Trong năm 2006, với sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới, Bộ Y tế Philippine đã chuyển trọng tâm chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ

em từ chăm sóc tập trung chăm sóc “muộn” (chăm sóc sau sinh) sang

“chăm sóc sớm” (chăm sóc từ lúc mang thai) như kiểm tra thai kỳ, điều trị cho các trường hợp có nguy cơ nhằm hạn chế và giảm thiểu số phụ nữ bị các biến chứng sản khoa Thông qua một loạt các chương trình can thiệp gồm: Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan giám sát; Đầu tư cơ sở hạ tầng

và trang thiết bị y tế thiết yếu; Phát triển nguồn nhân lực (phát triển kỹ năng lâm sàng và hình thành các đội y tế thôn bản bao gồm: nữ hộ sinh, một người phụ nữ mang thai; Hỗ trợ tài chính, các chính sách hỗ trợ sử dụng bảo hiểm y tế; Cung cấp dịch vụ: tính sẵn có, số lượng và chất lượng các dịch vụ y tế thiết yếu [36]

* Indonesia:

Indonesia hiện có hơn 13.000 hòn đảo nằm trên 1,9 triệu km2, với quy mô dân số 240 triệu người Indonesia là quốc gia đông dân thứ ba ở khu vực châu Á

và lớn thứ tư trên thế giới, với khoảng 56% dân số sống ở khu vực nông thôn

Chương trình Phát triển Y tế Quốc gia Indonesia được dựa trên khái niệm “chăm sóc sức khỏe ban đầu” các trung tâm y tế cộng đồng là cơ sở chăm sóc y tế cơ bản, hỗ trợ các bệnh viện và cơ sở chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng khác Bộ Y tế có trách nhiệm chính trong chương trình chăm sóc sức khỏe của quốc gia, bao gồm cả vấn đề nhân lực, đào tạo, phát triển các dịch vụ y tế Chương trình chăm sóc sức khỏe dựa vào cộng đồng được xem là nền tảng của hệ thống y tế tại Indonesia Sáng kiến đầu tiên trong chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ sơ sinh tập trung vào việc cung cấp các dịch

vụ chăm sóc thông qua các trung tâm chăm sóc sức khỏe cộng đồng, trạm y tế

và y tế thôn bản Tuy nhiên, từ những năm 1989, người dân tiếp cận với nhân viên y tế thôn, bà mụ dễ hơn tiếp cận các cơ sở y tế khác, điều này dẫn đến Bộ

Y tế Indonesia phải xây dựng “các làng hộ sinh”, trong đó mỗi làng sẽ có một

nữ hộ sinh được đào tạo để hỗ trợ người dân trong quá trình sinh nở Do vậy,

các chương trình bà đỡ thôn, làng cũng trở thành một phần tích hợp, mở rộng

để cung cấp dịch vụ chăm sóc trước sinh, tư vấn sức khỏe sinh sản và dự phòng Bên cạnh đó, trong huyện, ít nhất có một trung tâm y tế do một bác sỹ lãnh đạo, được hỗ trợ bởi hai hoặc ba y tá Nhiệm vụ của trung tâm y tế tập trung vào nâng cao sức khỏe nói chung trong đó có cung cấp dịch vụ sức khỏe

bà mẹ, sức khỏe trẻ em và kế hoạch hóa gia đình; dinh dưỡng cộng đồng; phòng chống dịch bệnh Tuy nhiên, tại một số vùng nông thôn, một số trung tâm y tế đã không thành công trong việc thực hiện cả hai nhiệm vụ chữa bệnh, phòng bệnh do thiếu bác sỹ, vì phần lớn các bác sỹ sau khi tốt nghiệp đều mong muốn và ở lại làm việc tại thành thị [35]

sở y tế nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo trong cung cấp dịch vụ, tuy nhiên trong những năm gần đây mạng lưới y tế tư nhân đã ngày càng mở rộng trong quá trình phát triển nền kinh tế thị trường ở Malaysia nhưng vẫn tập trung nhiều ở khu vực thành thị Theo số liệu thống kê của Bộ Y tế Malaysia, hiện nay khu vực tư nhân đóng góp khoảng 30% các dịch vụ chăm sóc sức khỏe (tiêm chủng, chăm sóc thai, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và khám sức khỏe định kỳ) Bên cạnh đó, để phục vụ tốt hơn cho người dân sống ở khu vực đảo, Bộ Y tế Malaysia đã xây dựng hai chương trình trọng điểm nhằm tăng cường khả năng tiếp cận, sử dụng dịch vụ y tế của người dân gồm: Cung cấp dịch vụ y tế kịp thời đến người dân thông các đội y

tế lưu động, chương trình này triển khai từ năm 1973 đến nay Malaysia còn có

193 đơn vị y tế lưu động có nhiệm vụ tiếp cận các nhóm dân trên các đảo hẻo lánh, bị cô lập để cung cấp dịch vụ về điều trị, dự phòng như tiêm chủng, sức khỏe sinh sản, dinh dưỡng cho trẻ nhỏ, kiểm tra sức khỏe, giáo dục sức khỏe răng miệng, nước sạch và vệ sinh môi tường Trung bình hàng năm có từ 75,000 tới 95,000 lượt bệnh nhân được hỗ trợ từ chương trình này, trong đó có khoảng 300-

400 các trường hợp được hỗ trợ vận chuyển cấp cứu.[37]

Tóm lại:

Việt Nam là một quốc gia mà người dân sinh sống trên cả khu vực đất liền và khu vực đảo (huyện đảo, xã đảo), do đó Việt Nam cần có chính sách đặc thù cho khu vực này là phù hợp Tuy nhiên, việc triển khai các chính sách này cũng cần nên học hỏi kinh nghiệm hay của một số nước như Indonesia, việc cung cấp dịch vụ chăm sóc SKBMTE, KHHGĐ được tổ chức tới tận thôn, làng có sự tham gia, hỗ trợ của những nhân viên y tế có chuyên môn được đào tạo Hay tại Malaysia việc triển khai các đội y tế lưu động đến tận các đảo hẻo lánh, đã tạo thuận lợi cho người dân được tiếp cận dịch vụ nhanh chóng và đỡ tốn kém

Theo đó, các bài học kinh nghiệm cho Việt Nam có thể được tóm gọn trong các nội dung chính sau đây:

- Chú trọng và quan tâm đặc biệt đến quá trình tiếp cận khoa học trong công tác KHHGĐ

- Tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người dân khu vực biển, đảo và ven biển

tiếp cận với hệ thống y tế công cộng

- Trước tiên chú trọng nâng cao nhận thức về công tác DS-KHHGĐ cho những người có trình độ văn hoá cao bằng các chương trình tuyên truyền hiệu quả, để từ đó tác động tới các đối tượng khác trên khu vực

- Chú trọng đến việc sửa đổi và loại bỏ những trở ngại pháp lý, hình thành cơ cấu tổ chức bộ máy làm công tác KHHGĐ, xây dựng hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu trong công tác DS – KHHGĐ

- Thực hiện hiệu quả hợp tác giữa Chính phủ và khu vực tư nhân ngày càng bền chặt và khăng khít hơn để nâng cao hiệu quả của chương trình mục tiêu quốc gia DS – KHHGĐ nói chung và hoạt động Kiểm soát Dân số các vùng biển, đảo và ven biển nói riêng

- Cán bộ lãnh đạo Đảng, chính quyền các cấp phải nhận rõ tính chất lâu dài, gian nan trong việc ổn định mức sinh thấp và tính phức tạp, bức thiết trong giải quyết vấn đề dân số

- Kiên quyết khắc phục tư tưởng lạc quan mù quáng, buông lỏng quản lý, tăng cường tính kiên định, chủ động, sáng tạo để làm tốt công tác DS-KHHGĐ

- Chính quyền và Đảng uỷ các cấp phải đưa công tác DS-KHHGĐ vào chương trình nghị sự hàng ngày, nghiên cứu giải quyết vấn đề trọng đại, đưa công tác DS-KHHGĐ vào công tác giám sát, ổn định, kiện toàn cơ cấu đội ngũ cán bộ làm công tác DS-KHHGĐ ở cơ sở

- Đảm bảo ổn định cơ cấu và nhân viên trong công tác DS-KHHGĐ

- Không tự ý huỷ bỏ hoặc thay đổi tính chất, cơ cấu, cương vị công tác DS-KHHGĐ ở cấp huyện/xã mà đặc thù là nhiệm vụ nặng nề gian khó, phải thực hiện chế độ tiền lương và đãi ngộ xã hội cho nhân viên DS-KHHGĐ ở

cơ sở theo đúng quy định

- Thực hiện đầy đủ và hiệu quả cả bốn nội dung: 1) Xác định rõ mục đích; 2) Đề ra mục tiêu cụ thể; 3) Xác định công nghệ; 4) Lựa chọn công cụ để giải quyết vấn đề Trong đó, xác định rõ mục đích, mục tiêu cụ thể của công tác DS – KHHGĐ cần được xác định trong dài hạn và xác định ngay từ đầu