Luận án hệ thống hóa toàn bộ tư liệu và kết quả nghiên cứu từ trước đến nay về văn hóa Đồng Đậu nhằm cung cấp những tư liệu tổng hợp, cập nhật, đảo bảo tính chính xác, khoa học, khách quan; phân tích, diễn giải hệ thống tư liệu nhằm nhận diện các nét đặc trưng cơ bản; sự phát triển kinh tế, xã hội cũng như đời sống vật chất và tinh thần của cư dân văn hóa Đồng Đậu,... Để biết rõ hơn về nội dung chi tiết, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Đ I H C QU C GIA HÀ N I Ạ Ọ Ố Ộ
TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂẠ Ọ Ọ Ộ
Trang 2Hà N i 2015 ộ
Công trình được hoàn thành t i: Trạ ường Đ i h c Khoaạ ọ
h c Xã h i và Nhân văn Đ i h c Qu c gia Hà N i.ọ ộ ạ ọ ố ộ
Ngườ ưới h ng d n khoa h cẫ ọ :
Phó Giáo s , Ti n sĩ Lâm M Dungư ế ỹ
Ti n sĩ Ngô Th Phongế ế
Có th tìm hi u lu n án t i:ể ể ậ ạ
Th vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ
Trung tâm Thông tin Th vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ
Trang 3M Đ UỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a đ tài ấ ế ủ ề
Văn hóa Đ ng Đ u là m t m t xích trong ph h vănồ ậ ộ ắ ổ ệ hóa Ti n Đông S n và Đông S n l u v c sông H ng. Nghiênề ơ ơ ở ư ự ồ
th ng, t ng h p và toàn di n v văn hoá Đ ng Đ u. ố ổ ợ ệ ề ồ ậ Lu n ánậ
“Văn hoá Đ ng Đ u và v trí c a nó trong th i đ i đ ng thau ồ ậ ị ủ ờ ạ ồ
l u v c sông H ng”
ở ư ự ồ b c đ u h ng t i m c đích đóướ ầ ướ ớ ụ
2. M c đích nghiên c u ụ ứ
2.1. H th ng hoá toàn b t li u và k t qu nghiên c uệ ố ộ ư ệ ế ả ứ
t tr c đ n nay v văn hoá Đ ng Đ u nh m cung c p nh ngừ ướ ế ề ồ ậ ằ ấ ữ
t li u t ng h p, c p nh t, đ o b o tính chính xác, khoa h c,ư ệ ổ ợ ậ ậ ả ả ọ khách quan
2.2. Phân tích, di n gi i h th ng t li u nh m nh nễ ả ệ ố ư ệ ằ ậ
di n các nét đ c tr ng c b n; s phát tri n kinh t , xã h i cũngệ ặ ư ơ ả ự ể ế ộ
nh đ i s ng v t ch t và tinh th n c a c dân văn hoá Đ ngư ờ ố ậ ấ ầ ủ ư ồ
Đ u.ậ
2.3. Làm rõ quá trình phát tri n c a văn hóa Đ ngể ủ ồ
Đ u.ậ
Trang 42.4. Tìm hi u các m i quan h c a văn hoá Đ ng Đ u trongể ố ệ ủ ồ ậ không gian và th i gian. ờ
3. Đ i tố ượng, ph m vi, ngu n t li u và các v n đ c nạ ồ ư ệ ấ ề ầ
đi sâu nghiên c uứ
3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ
Đ i tố ượng nghiên c u chính c a lu n án là các di tích,ứ ủ ậ
di v t thu c văn hóa Đ ng Đ u. ậ ộ ồ ậ
3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ
V ph m vi nghiên c u c a lu n án: nghiên c u cácề ạ ứ ủ ậ ứ
di tích, di v t c a văn hóa Đ ng Đ u nh m làm rõ nh ng đ cậ ủ ồ ậ ằ ữ ặ
tr ng c b n; và nh n th c v vai trò, v trí c a văn hóa Đ ngư ơ ả ậ ứ ề ị ủ ồ
Đ u trong th i đ i kim khí l u v c sông H ng.ậ ờ ạ ở ư ự ồ
V không gian, th i gian: lu n án t p trung nghiênề ờ ậ ậ
c u các di tích văn hóa Đ ng Đ u đã đứ ồ ậ ược đi u tra, kh o sát,ề ả khai qu t l u v c sông H ng trong kho ng th i gian tậ ở ư ự ồ ả ờ ừ kho ng 3.500 2.900 năm cách nay.ả
3.3. Ngu n t li u s d ng trong lu n án ồ ư ệ ử ụ ậ
Ngu n t li u s d ng ch y u là báo cáo c a cácồ ư ệ ử ụ ủ ế ủ
cu c đi u tra, kh o sát, thám sát, khai qu t kh o c h c; cácộ ề ả ậ ả ổ ọ bài vi t đăng trên t p ch ế ạ ỉ Kh o c h c ả ổ ọ và K y u ỷ ế Nh ng phát ữ
hi n m i v kh o c h c ệ ớ ề ả ổ ọ xu t b n hàng năm; các sách chuyênấ ả
kh o, đ tài khoa h c đã công b và m t s bài vi t đăng trênả ề ọ ố ộ ố ế các t p chí và k y u h i th o khoa h c trong nạ ỷ ế ộ ả ọ ước và ngoài
nước có liên quan đ n đ tài lu n án.ế ề ậ
Nh ng k t qu ch nh lý hi n v t, nghiên c u c a tácữ ế ả ỉ ệ ậ ứ ủ
gi v văn hóa Đ ng Đ u trong kho ng 10 năm t 2005 đ nả ề ồ ậ ả ừ ế nay
3.4. Các v n đ c n đi sâu nghiên c u ấ ề ầ ứ
Trang 5 Nghiên c u nh ng đ c đi m c b n c a văn hóa Đ ngứ ữ ặ ể ơ ả ủ ồ
Đ u bi u hi n qua nh ng di tích, di v t . ậ ể ệ ữ ậ
Nh ng bi n đ i trong c u trúc kinh t xã h i và đ iữ ế ổ ấ ế ộ ờ
s ng c dân c trong giai đo n văn hóa Đ ng Đ u là gì ? Lý gi iố ư ổ ạ ồ ậ ả nguyên nhân/ đ ng l c t o ra s bi n đ i.ộ ự ạ ự ế ổ
Xác đ nh, đánh giá vai trò c a nh ng y u t n i sinhị ủ ữ ế ố ộ
và ngo i sinh tham gia vào s hình thành văn hóa Đ ng Đ u.ạ ự ồ ậ
4. Cách ti p c n và phế ậ ương pháp nghiên c u ứ
4.2. Ph ng pháp nghiên c u s d ng chính y u trongươ ứ ử ụ ế
lu n án là phậ ương pháp nghiên c u liên ngành: k t h p gi aứ ế ợ ữ các phương pháp nghiên c u đ c thù c a kh o c h c v i cácứ ặ ủ ả ổ ọ ớ
phương pháp c a ngành khoa h c t nhiên (phân tích quangủ ọ ự
ph , AMS, C14, phổ ương pháp phân tích khoáng v t đá…).ậ
5. K t qu , đóng góp c a lu n án ế ả ủ ậ
5.1. Lu n án đã xây d ng đ c m t h th ng t li uậ ự ượ ộ ệ ố ư ệ
tương đ i đ y đ và toàn di n ph c v cho vi c nghiên c uố ầ ủ ệ ụ ụ ệ ứ
v văn hoá Đ ng Đ u nói riêng và th i k d ng nề ồ ậ ờ ỳ ự ước nói chung
5.2. Nêu đ c các nét đ c tr ng c b n v di tích vàượ ặ ư ơ ả ề
di v t c a văn hoá Đ ng Đ u. ậ ủ ồ ậ
5.3. B c đ u phác d ng l i đ c b c tranh kinh t ,ướ ầ ự ạ ượ ứ ế
xã h i và đ i s ng v t ch t, tinh th n c a c dân Đ ng Đ uộ ờ ố ậ ấ ầ ủ ư ồ ậ trong b i c nh th i đ i kim khí l u v c sông H ng. Trên cố ả ờ ạ ở ư ự ồ ơ
Trang 6s phân tích di tích, di v t nêu b t đở ậ ậ ược vai trò then ch t c aố ủ ngh luy n kim trong s chuy n bi n c u trúc kinh t xã h iề ệ ự ể ế ấ ế ộ
c a th i k này. ủ ờ ỳ
5.4. Đã làm rõ vi c phân k cũng nh đ c đi m cácệ ỳ ư ặ ể giai đo n phát tri n c a văn hoá Đ ng Đ u.ạ ể ủ ồ ậ
5.5. Phân tích, lý gi i và làm sáng t đ c v n đả ỏ ượ ấ ề ngu n g c c a văn hoá Đ ng Đ u cũng nh các m i quan hồ ố ủ ồ ậ ư ố ệ
đ ng đ i, l ch đ i c a văn hoá này. T đó, góp ph n làm rõồ ạ ị ạ ủ ừ ầ thêm v v n đ ngu n g c ngề ấ ề ồ ố ười Vi t.ệ
6. B c c lu n án ố ụ ậ
Ngoài ph n m đ u, k t lu n, n i dung chính c aầ ở ầ ế ậ ộ ủ
lu n án (147 trang) đậ ược chia thành 5 chương:
Chương 1: T ng quan nghiên c u văn hoá Đ ng Đ u ổ ứ ồ ậ
Chương 2: Đ c đi m môi trặ ể ường sinh thái và di tích văn hoá Đ ng Đ u ồ ậ
Chương 3: Các di v t văn hoá Đ ng Đ u ậ ồ ậ
Chương 4: V trí c a văn hoá Đ ng Đ u trong th iị ủ ồ ậ ờ
đ i kim khí l u v c sông H ng ạ ở ư ự ồ
Chương 5: C u trúc kinh t xã h i và đ i s ng cấ ế ộ ờ ố ư dân Đ ng Đ uồ ậ
Ngoài ra, trong lu n án còn có các m c: danh m c côngậ ụ ụ trình c a tác gi lu n án, tài li u tham kh o và ph l c minhủ ả ậ ệ ả ụ ụ
Trang 7Ti u k t chể ế ương 1
Sau h n 50 năm nghiên c u, các nhà kh o c đã phátơ ứ ả ổ
hi n đệ ược 42 di tích thu c văn hoá Đ ng Đ u nhi u cu cộ ồ ậ ề ộ thám sát, khai qu t đã đậ ược các c quan nghiên c u th c hi n,ơ ứ ự ệ
t li u nghiên c u v văn hoá Đ ng Đ u vô cùng đ s vàư ệ ứ ề ồ ậ ồ ộ phong phú. Tuy nhiên, ngu n t li u này h u h t đ u d ngồ ư ệ ầ ế ề ở ạ tài li u báo cáo, và phân tán các c quan nghiên c u khácệ ở ơ ứ nhau khác nhau. Do v y, đ ph c v cho công tác nghiên c uậ ể ụ ụ ứ lâu dài v văn hoá Đ ng Đ u nói riêng và th i k kim khí nóiề ồ ậ ờ ỳ chung, nh ng tài li u này c n đữ ệ ầ ượ ậc t p h p, h th ng hóa.ợ ệ ố
T i nay, đã có khá nhi u công trình nghiên c u vớ ề ứ ề văn hoá Đ ng Đ u, trong đó có m t s đi sâu nghiên c u vồ ậ ộ ố ứ ề văn hoá này, nh ng đó ch là nh ng chuyên kh o v m t diư ỉ ữ ả ề ộ tích, di v t hay m t khía c nh nào đó. Đ n nay xung quanhậ ộ ạ ế văn hoá này còn nhi u ý ki n khác nhau, ch a th ng nh t về ế ư ố ấ ề
t li u cũng nh nh n th c, và ch a có công trình nghiên c uư ệ ư ậ ứ ư ứ nào mang tính t ng h p, toàn di n v văn hóa Đ ng Đ u. Vìổ ợ ệ ề ồ ậ
lu n án đã và đang giành nhi u tâm huy t cùng th i gian, côngậ ề ế ờ
s c đ tìm hi u, làm rõ.ứ ể ể
Chương 2. Đ C ĐI M MÔI TRẶ Ể ƯỜNG SINH THÁI VÀ
DI TÍCH VĂN HOÁ Đ NG Đ U Ồ Ậ
Trang 82.2. S phân b và đ c đi m các di tích văn hóa Đ ng Đ uự ố ặ ể ồ ậ
Tìm hi u v không gian phân b , đ c đi m các khu ể ề ố ặ ể
c trú, c u t o đ a t ng các di tích, các d u tích văn hóa, m ư ấ ạ ị ầ ấ ộtáng, v t tích đ ng th c v t.ế ộ ự ậ
Ti u k t chể ế ương 2
Văn hoá Đ ng Đ u đồ ậ ược hình thành và phát tri nể trong vùng môi trường sinh thái c a vùng tam giác châu thủ ổ
B c B Đó là m t môi trắ ộ ộ ường t nhiên r t đa d ng v i nhi uự ấ ạ ớ ề
ti u h sinh thái khác nhau,. Trong giai đo n Đ ng Đ u, y uể ệ ạ ồ ậ ế
t t nhiên gi a vai trò quan tr ng, tác đ ng và chi ph i m nhố ự ữ ọ ộ ố ạ
m nh t đ n văn hoá, đ i s ng c dân lúc đó là y u t đ ngẽ ấ ế ờ ố ư ế ố ồ
b ng và sông nằ ước.
Qua nghiên c u s phân b di tích đã cho th y,ứ ự ố ấ
ng ườ i văn hóa Đ ng Đ u đã c trú v i m t đ cao vùng ồ ậ ư ớ ậ ộ ở
đ ng b ng và t o thành ồ ằ ạ m t h th ng làng ven sông ộ ệ ố Đ cặ
đi m này c n ph i để ầ ả ược xem nh m t nét đ c tr ng c a vănư ộ ặ ư ủ hoá Đ ng Đ u. Truy n th ng đó sau này ti p t c đồ ậ ề ố ế ụ ược cư dân Gò Mun, Đông S n k th a và phát tri n.ơ ế ừ ể
Có nhi u lo i hình d u tích khác nhau đã đề ạ ấ ược phát
hi n trong các đ a đi m văn hoá Đ ng Đ u, trong đó có thệ ị ể ồ ậ ể xác đ nh các lo i đ c tr ng c a văn hoá này, đó là lò đúcị ạ ặ ư ủ
Trang 93.2. Đ đ ngồ ồ
4.4. Đ g mồ ố
3.3. Đ xồ ương s ngừ
Nghiên c u các lo i di v t (đ đá, đ đ ng, đ g m,ứ ạ ậ ồ ồ ồ ồ ồ
đ xồ ương, s ng) văn hóa Đ ng Đ u dừ ồ ậ ưới các khía c nh lo iạ ạ hình, ch t li u và k thu t.ấ ệ ỹ ậ
Ti u k t ch ng 3ể ế ươ
M t đ c tr ng n i b t trong giai đo n văn hoáộ ặ ư ổ ậ ạ
Đ ng Đ u là k thu t ch tác đá đã đồ ậ ỹ ậ ế ượ ức ng d ng r ng rãiụ ộ vào s n xu t m t lo i hình hi n v t m i v i m c đ ph cả ấ ộ ạ ệ ậ ớ ớ ứ ộ ứ
t p h n cao h n, đó là khuôn đúc. V i vi c ch t o khuôn đúcạ ơ ơ ớ ệ ế ạ
có hoa văn hay khuôn đúc có nhi u hi n v t nh khuôn đúcề ệ ậ ư mũi tên, khuôn đúc dùi thì càng yêu c u m c đ t m , chínhầ ứ ộ ỉ ỉ xác cao h n n a. M c khác, trong vi c ch t o khuôn đúc,ơ ữ ặ ệ ế ạ
c n s sáng t o r t l n c a ngầ ự ạ ấ ớ ủ ười th đá đ c i bi n cácợ ể ả ế
m u hi n v t đá sang đ đ ng (rìu, mũi tên, lao, giáo ) cũngẫ ệ ậ ồ ồ
nh có th làm ra nhi u m u hình hi n v t đ ng m i như ể ề ẫ ệ ậ ồ ớ ư
“bàn ch i”, búa, n o, dao V m t lo i hình, đ đá t i đâyả ạ ề ặ ạ ồ ớ
đ t t i m c đ đa d ng cao. So v i giai đo n văn hoá Phùngạ ớ ứ ộ ạ ớ ạ Nguyên, giai đo n văn hoá Đ ng Đ u có thêm m t s lo iạ ồ ậ ộ ố ạ hình hi n v t m i (mũi tên ba c nh có chuôi tra cán, khuônệ ậ ớ ạ đúc, khuyên tai hình g i qu , khuyên tai d ng kh i tròn đ c,ố ạ ạ ố ặ khuyên tai hình con đ a, khuyên tai hình đ ng xu, khuyên taiỉ ồ
b n r ng có g , khuyên tai hình gi t nả ộ ờ ọ ước, h t chu i hìnhạ ỗ tang tr ng, h t chu i hình h t cố ạ ỗ ạ ườm, nh n, cúc áo, v t đeoẫ ậ hình răng thú, đá có kh c hoa văn). ắ Ch t li u đá s d ng ấ ệ ử ụ ở nhi u n i có s tăng c ề ơ ự ườ ng c a đá spilite, gi m t l đá ủ ả ỷ ệ
ng c. Nhìn chung, s suy thoái v ch t li u đá t p trung ch ọ ự ề ấ ệ ậ ủ
Trang 10y u vào lo i hình công c s n xu t và vũ khí, còn đ trang ế ạ ụ ả ấ ồ
s c thì v n h u h t v n đ ứ ẫ ầ ế ẫ ượ c ch tác t đá ng c ế ừ ọ
Vi c đúc ch thành công nhi u lo i hình đ đ ng ệ ế ề ạ ồ ồ khác nhau là m t thành t u l n, m t đóng góp quan trong c a ộ ự ớ ộ ủ
c dân Đ ng Đ u ư ồ ậ Trước đây có ý ki n cho r ng, văn hóaế ằ
Đ ng Đ u có không quá 10 lo i hình đ đ ng, và ch đ n vănồ ậ ạ ồ ồ ỉ ế hóa Gò Mun thì m i đúc thành công trên 20 lo i hình ớ ạ [184, tr.138] Tuy nhiên, nh ng t li u th ng kê m i mà tác giữ ư ệ ố ớ ả
t ng h p t các di tích đã cho th y, ổ ợ ừ ấ ngay t văn hóa Đ ng ừ ồ
Đ u, c dân c v i s tài hoa, khéo léo và làm ch k thu t ậ ư ổ ớ ự ủ ỹ ậ
đã đúc ch thành công 20 lo i hình đ đ ng khác nhau ế ạ ồ ồ Bên
c nh nh ng lo i hình mô ph ng đ đá đã xu t hi n thêm cácạ ữ ạ ỏ ồ ấ ệ
lo i hình m i có c u t o khá ph c t p nh rìu xoè cân,ạ ớ ấ ạ ứ ạ ư thu ng, búa, bàn ch i, lổ ả ưỡi câu, dao xéo, dao tr H n n a,ổ ơ ữ tính chuyên hoá v ch c năng c a đ đ ng đã khá cao. N u soề ứ ủ ồ ồ ế
v i giai đo n Phùng Nguyên, khi ngớ ạ ười Vi t c m i b t đ uệ ổ ớ ắ ầ làm quen v i k thu t luy n kim, và ch đúc đớ ỹ ậ ệ ỉ ược nh ng hi nữ ệ
v t r t nh , ch a đ nh hình v hình dáng, thì v i b s nậ ấ ỏ ư ị ề ớ ộ ả
ph m đa d ng v ki u dáng c a văn hóa Đ ng Đ u đã th cẩ ạ ề ể ủ ồ ậ ự
s đánh d u m t bự ấ ộ ước chuy n quan tr ng v trình đ kể ọ ề ộ ỹ thu t luy n đúc đ ng c a c dân c Ngậ ệ ồ ủ ư ổ ười Đ ng Đ u đãồ ậ
bước đ u bi t trang trí hoa văn lên đ đ ng. Đó là các đầ ế ồ ồ ườ ng
ch n i đ n gi n hay hoa văn hình h c nh đã th y Thànhỉ ổ ơ ả ọ ư ấ ở
D n, Đ i Tr ch, Gò Di n, Đông Lâm M c dù, s lề ạ ạ ễ ặ ố ượng đồ
đ ng đồ ược trang trí hoa văn ch a nhi u, và hoa văn còn đ nư ề ơ
gi n, nh ng có th xem đây là m t tín hi u m đ u cho m tả ư ể ộ ệ ở ầ ộ phong cách trang trí m i, đ r i phát tri n t i đ nh cao trongớ ể ồ ể ớ ỉ giai đo n văn hóa Đông S n. ạ ơ
Trang 11 Trong giai đo n Đ ng Đ u, ch t li u và k thu tạ ồ ậ ấ ệ ỹ ậ nung g m ti p t c đố ế ụ ược c i ti n, nên ch t lả ế ấ ượng g m đãố
được nâng lên, g m c ng đanh, ít th m nố ứ ấ ước h n. V m tơ ề ặ
lo i hình, ạ giai đo n này đánh d u s xu t hi n, phát tri n ạ ấ ự ấ ệ ể khá m nh c a các lo i hình đ đ ng v i đáy b ng có dung ạ ủ ạ ồ ự ớ ằ tích l n. ớ Đây là m t nét khác bi t c a đ g m Đ ng Đ u soộ ệ ủ ồ ố ồ ậ
v i đ g m giai đo n Phùng Nguyên. S bi n đ i v ki uớ ồ ố ạ ự ế ổ ề ể dáng đ g m nh m đáp ng cho nhu c u tích tr lồ ố ằ ứ ầ ữ ương th cự
th c ph m ngày càng tăng c a ho t đ ng s n xu t nôngự ẩ ủ ạ ộ ả ấ nghi pệ Các lo i hoa văn tiêu bi u nh t c a đ g m văn hóaạ ể ấ ủ ồ ố
Đ ng Đ u là văn khuông nh c, văn đan và văn in hình h t.ồ ậ ạ ạ
Đây là t h p hoa văn mang tính ch th , giúp chúng ta nh n ổ ợ ỉ ị ậ
d ng và phân bi t g m văn hoá Đ ng Đ u v i g m c a các ạ ệ ố ồ ậ ớ ố ủ văn hóa khác trong ph c h p g m Ti n Đông S n l u v c ứ ợ ố ề ơ ở ư ự sông H ng. ồ Chính t h p hoa văn này là m t trong nh ng y u ổ ợ ộ ữ ế
t c t lõi nh t đ hình thành nên phong cách riêng c a g m ố ố ấ ể ủ ố văn hóa Đ ng Đ u. ồ ậ
Đ xồ ương m c dù không ph bi n, nh ng nhìnặ ổ ế ư chung đã có s gia tăng đáng k v s lự ể ề ố ượng và lo i hình soạ
v i giai đo n văn hoá Phùng Nguyên. V m t lo i hình, bênớ ạ ề ặ ạ
c nh các lo i vũ khí chi m ch đ o, thì đáng chú ý nh t là sạ ạ ế ủ ạ ấ ự
xu t hi n c a m t s lo i hình hi n v t đấ ệ ủ ộ ố ạ ệ ậ ược cho r ng cóằ
th mang tính nghi l ể ễ
Chương 4. V TRÍ C A VĂN HOÁ Đ NG Đ U Ị Ủ Ồ Ậ
TRONG TH I Đ I KIM KHÍ L U V C SÔNGỜ Ạ Ở Ư Ự
H NGỒ
4.1. Các giai đo n phát tri n văn hóa Đ ng Đ uạ ể ồ ậ
Trang 12Ti u k t ch ng 4ể ế ươ
Nh ng k t qu nghiên c u trong nhi u năm qua đãữ ế ả ứ ề
ch ra quy lu t c a s hình thành và phát tri n c a các văn hóaỉ ậ ủ ự ể ủ Phùng Nguyên, Gò Mun và Đông S n, đó là đ u tr i qua 3 giaiơ ề ả
đo n phát tri n k ti p nhau. Nh ng t li u khai qu t m i ạ ể ế ế ữ ư ệ ậ ớ ở Thành D n, Đ ng Đ u và nhi u di tích khác đề ồ ậ ề ược c p nh t,ậ ậ
t ng h p đã góp ph n làm sáng rõ quan đi m cho r ng, quáổ ợ ầ ể ằ trình phát tri n c a văn hóa Đ ng Đ u cũng bao g m 3 giaiể ủ ồ ậ ồ
đo n s m mu n khác nhau. Trong m i giai đo n, di tích và diạ ớ ộ ỗ ạ
v t mang nh ng đ c tr ng riêng bên c nh nh ng nét chungậ ữ ặ ư ạ ữ
gi ng nhau, v a th hi n s phát tri n mang tính n i t i, kố ừ ể ệ ự ể ộ ạ ế
th a h t s c ch t ch c a các văn hóa Ti n Đông S n. Sừ ế ứ ặ ẽ ủ ề ơ ự khác nhau v đ c tr ng di tích, di v t theo di n trình th i gianề ặ ư ậ ễ ờ cũng cho th y, s khác bi t v trình đ phát tri n kinh t xãấ ự ệ ề ộ ể ế
h i qua các giai đo n. m c đ nh t đ nh có th kh ngộ ạ Ở ứ ộ ấ ị ể ẳ
đ nh, ị các giai đo n phát tri n c a văn hóa Đ ng Đ u chính là ạ ể ủ ồ ậ
nh ng “n c thang” th hi n s phát tri n c a xã h i lúc đó ữ ấ ể ệ ự ể ủ ộ
V ngu n g c văn hóa Đ ng Đ u, n u trề ồ ố ồ ậ ế ước đây chúng ta cho r ng, văn hóa Đ ng Đ u có ngu n g c t y u tằ ồ ậ ồ ố ừ ế ố Phùng Nguyên và nhóm M Đ ng Gò Con L n, thì t i nayả ố ợ ớ qua nghiên c u v hoa văn đ g m văn hóa Đ ng Đ u, ứ ề ồ ố ồ ậ chúng
Trang 13ta có th nh n th c thêm r ng, ể ậ ứ ằ văn hóa H Long cũng tham ạ góp nh m t h p ngu n quan tr ng. ư ộ ợ ồ ọ Có th nói, ể y u t H ế ố ạ Long tham gia vào s hình thành văn hóa Đ ng Đ u không ch ự ồ ậ ỉ thông qua con đ ườ ng M Đ ng Gò Con L n, mà b ng c ả ố ợ ằ ả con đ ườ ng tr c ti p ự ế
Theo chi u kích không gian có th nh n th y, vănề ể ậ ấ hóa Đ ng Đ u không ch có m i quan h ch t ch v i c dânồ ậ ỉ ố ệ ặ ẽ ớ ư nhóm di tích Tràng Kênh Đ u R m vùng Đông B c, nhómầ ằ ở ắ
di tích Đan Nê khu v c B c Trung B , hay di tích vùngở ự ắ ộ ở núi Tây B c, mà còn có s ti p xúc, giao l u v i c dân khuắ ự ế ư ớ ư ở
v c Nam Trung Hoa, Đông B c Thái Lan ự ắ M i quan h đa ố ệ chi u, đa ph ề ươ ng này đã th hi n m t “cá tính m ” c a văn ể ệ ộ ở ủ hóa Đ ng Đ u ồ ậ [65]. Thông qua con đ ườ ng giao l u, trao đ i, ư ổ thì m t m t, nh ng y u t văn hóa Đ ng Đ u đã phát huy s c ộ ặ ữ ế ố ồ ậ ứ
nh h ng, lan t a r ng rãi ra bên ngoài; m t khác, ch
nhân văn hóa Đ ng Đ u cũng có c h i ch đ ng ti p nh n ồ ậ ơ ộ ủ ộ ế ậ
m t cách có ch n l c các y u t văn hóa m i ộ ọ ọ ế ố ớ Nh ng ch ng ữ ứ
c kh o c cũng b ứ ả ổ ướ c đ u cho th y, đã có m t gói công ngh ầ ấ ộ ệ
k thu t luy n kim đ ỹ ậ ệ ượ c chuy n giao t khu v c trung tâm ể ừ ự
đ ng b ng B c B (Hà N i và ph c n) t i khu v c Đông ồ ằ ắ ộ ộ ụ ậ ớ ự
B c, B c Trung B Vi t Nam vào giai đo n văn hóa Đ ng ắ ắ ộ ệ ạ ồ
Trang 14Phác d ng đ i s ng v t ch t (ăn, m c, , đi l i) và ự ờ ố ậ ấ ặ ở ạ
đ i s ng tinh th n (tín ngờ ố ầ ưỡng, táng t c, khi u th m m …).ụ ế ẩ ỹ
Ti u k t chể ế ương 5
Trong chương này, trên c s phân tích, di n gi i hơ ở ễ ả ệ
th ng d li u (di tích, di v t) phát hi n đố ữ ệ ậ ệ ược, tác gi lu n ánả ậ
đã bước đ u phác d ng l i b c tranh v kinh t , xã h i vàầ ự ạ ứ ề ế ộ
đ i s ng v t ch t và tinh th n c a con ngờ ố ậ ấ ầ ủ ười, trong đó, đ cặ
bi t chú ý làm rõ nh ng chuy n bi n trong c u trúc kinh t vàệ ữ ể ế ấ ế
xã h i di n ra trong giai đo n Đ ng Đ u so v i giai đo n vănộ ễ ạ ồ ậ ớ ạ hóa Phùng Nguyên trước đó nh :ư
Nông nghi p đã có s phát tri n m nh m h n vàệ ự ể ạ ẽ ơ đóng vai trò r t quan tr ng trong n n kinh t đa thành ph n.ấ ọ ề ế ầ
S phát tri n c a nông nghi p tr ng lúa đã t o s n đ nh choự ể ủ ệ ồ ạ ự ổ ị
vi c đ nh c lâu dài. “Chính môi trệ ị ư ường này đã t o đi u ki nạ ề ệ thu n l i cho vi c hình thành các trung tâm kinh t luy nậ ợ ệ ế ệ kim n i ti ng nh Đ ng Đ u, Thành D n, đ ng th i t o đi uổ ế ư ồ ậ ề ồ ờ ạ ề
ki n cho bệ ước chuy n v ch t ti n lên văn hóa Gò Mun”ể ề ấ ế [122, tr.281].
Trên c s kơ ở ế ừ th a nh ng ữ thành t u luy n kim tự ệ ừ giai đo n ạ văn hóa Phùng Nguyên, nh ng c dânữ ư Đ ng Đ u ồ ậ đã không ng ng c i ti n v m t k thu t, cũng nh ừ ả ế ề ặ ỹ ậ ư gia tăng