QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ

Nguyễn Thanh Sơn Trường Đại học Yersin Đà Lạt Tóm tắt Tác giả tập trung làm rõ 7 nội dung quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong đào tạo theo học chế tín chỉ bao gồm: Giáo dục mục

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

CỦA SINH VIÊN TRONG ĐÀO TẠO THEO HỌC CHẾ TÍN CHỈ

ThS Nguyễn Thanh Sơn Trường Đại học Yersin Đà Lạt

Tóm tắt Tác giả tập trung làm rõ 7 nội dung quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong đào tạo theo học chế tín chỉ bao gồm: Giáo dục mục đích, động cơ học tập; hướng dẫn phương pháp học tập bậc đại học; quản lý hoạt động tự học; quản lý hoạt động học tập trong giờ lên lớp; quản lý cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ hoạt động học tập; phối hợp với gia đình quản lý hoạt động học tập; và hỗ trợ sinh viên học tập.

Abstract Managing students’ studying activities under credit system The author describes 7 matters in managing students’ learning activities under credit system including:

guiding students through their learning objectives and motivations; training students on under-graduate studying approaches; managing students’ self-studying; managing students’ in-class studying; managing campus equipment and facilities; coordinating with students’ families; and supporting students in studying.

Đ

ào tạo đại học theo học chế tín chỉ là

một hệ thống đào tạo tiến bộ với triết lý

cơ bản là tôn trọng người học, coi người

học là trung tâm Mục đích của nó là quá trình

đào tạo được tổ chức sao cho người học có thể

lựa chọn cho mình cách học phù hợp nhất với

khả năng học vấn và tài chính Theo lộ trình của

Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến năm 2010, tất cả các

trường Đại học phải chuyển sang đào tạo theo

học chế tín chỉ Thực tế cho thấy đây là chủ

trương đúng đắn, phù hợp với định hướng phát

triển của giáo dục đại học trong giai đoạn tới

của nước ta và cũng phù hợp với nhu cầu về

nguồn nhân lực của xã hội

Để thực hiện thành công chủ trương này,

công tác quản lý của các trường đại học cần phải

có nhiều đổi mới, trong đó, đổi mới quản lý hoạt

động học tập của sinh viên cho phù hợp với học

chế tín chỉ là một việc làm quan trọng Quản lý

hoạt động học tập của sinh viên là quá trình tác

động có mục đích của chủ thể quản lý (cán bộ

quản lý, giảng viên… mà đứng đầu là Hiệu

trưởng) lên đối tượng quản lý (người học) bằng

các hoạt động cụ thể như: Thay đổi nhận thức

về việc học, dạy cách học, xây dựng tập thể lớp

học, tổ chức và quản lí hoạt động học, tạo điều

kiện cho việc học, phối hợp quản lí hoạt động

học… Nhằm đào tạo sinh viên thành những con

người phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức,

sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; đáp ứng yêu

cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bài viết này tập trung làm rõ nội dung quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong đào tạo theo học chế tín chỉ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động học tập, từ đó nâng cao chất lượng học tập của sinh viên trong đào tạo theo học chế tín chỉ

1 Giáo dục mục đích, động cơ học tập cho sinh viên

Mọi hoạt động của con người đều là hoạt động có mục đích, được thúc đẩy bởi động cơ của hoạt động đó Hoạt động học tập của sinh viên có tính độc lập cao và mang đậm sắc thái cá nhân, điều này càng khẳng định nó phải được thúc đẩy bởi một hệ thống động cơ học tập

Động cơ học tập cũng có nhiều cấp độ khác nhau, bắt đầu từ sự thỏa mãn nhu cầu phải hoàn thành nhiệm vụ học tập, khẳng định mình, mong muốn thành thạo nghề nghiệp tương lai… cho tới cấp độ cao là thỏa mãn nhu cầu hiểu biết, lòng khát khao tri thức

Công tác giáo dục mục đích, động cơ học tập cho sinh viên trong trường đại học cần tập trung thực hiện một số công việc sau:

– Tổ chức các hoạt động giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, mục đích, lý tưởng sống

– Nâng cao nhận thức của sinh viên về mục tiêu, yêu cầu của ngành học

– Xây dựng bầu không khí tích cực học tập, động viên, giúp đỡ nhau trong tập thể sinh viên

– Kích thích tinh thần say mê học tập,

nghiên cứu khoa học

2 Dạy phương pháp học tập bậc đại

học cho sinh viên

Phương pháp học tập là những cách thức

tiếp thu, xử lý, vận dụng nội dung học tập theo

cách riêng của mỗi người học nhằm đạt được

hiệu quả học tập cao nhất Phương pháp học tập

của sinh viên bậc đại học có nhiều điểm khác so

với học sinh bậc trung học, do đó, trường đại

học cần dạy cho sinh viên phương pháp học tập

bậc đại học ngay từ đầu khóa học

2.1 Dạy cách lập kế hoạch học tập

Đào tạo theo học chế tín chỉ đòi hỏi sinh

viên phải chủ động trong suốt quá trình học tập

và phải có kế hoạch học tập thật chặt chẽ, khoa

học mới có thể đạt được kết quả cao trong học tập

– Dạy cho sinh viên kỹ năng xây dựng kế

hoạch học tập gồm các giai đoạn: Liệt kê và ghi

ra những công việc cần làm; tự xây dựng kế

hoạch học tập theo từng tuần, tháng, học kỳ,

năm học; sắp xếp, phân phối thời gian hợp lý

cho những nhiệm vụ học tập, ưu tiên cho những

nhiệm vụ quan trọng; xác định thời gian phải

hoàn thành công việc; tự kiểm tra, đánh giá việc

thực hiện kế hoạch và rút kinh nghiệm

– Dạy cách lập kế hoạch sử dụng thời gian:

Phân bổ thời gian học tập và sinh hoạt hợp lý

Việc làm này giúp sinh viên làm chủ được quỹ

thời gian, không quên các công việc sẽ phải làm

và không bị động trước các nhiệm vụ học tập

2.2 Dạy cách nghe giảng và ghi bài trên lớp

Nghe giảng bài và ghi chép bài giảng hiệu

quả giúp cho sinh viên nắm bắt thông tin nhanh

chóng và vững chắc

– Dạy nguyên tắc chính của việc nghe

giảng và ghi chép bài giảng: Nghe và ghi đầy đủ,

tỉ mỉ để có khả năng kết hợp cao nhất đồng thời

thính giác, thị giác và tri giác, nhờ đó sinh viên

hiểu và tái hiện thông tin – tri thức một cách dễ

dàng và sâu sắc nhất

– Dạy các thủ thuật nghe – ghi: Cách viết

tắt, viết gạch chân để nhấn mạnh và dễ nhớ…

2.3 Dạy cách học bài

Trong đào tạo theo học chế tín chỉ, sinh

viên phải dành nhiều thời gian cho việc tự học

như chủ động tìm tài liệu liên quan đến môn

học, đọc sách, đi thư viện, học nhóm, làm bài tập, tiểu luận…

– Dạy cách tự học: Dạy cho SINH VIÊN biết các phương pháp để tự học đạt được hiệu quả cao

– Dạy cách học nhóm: Dạy sinh viên cách giao tiếp, trình bày diễn giải bằng lời, học cách thuyết phục đồng nghiệp, học cách quản lý

và tự tổ chức nhóm học tập, hội thảo…

2.4 Dạy cách đọc sách Trang bị cho sinh viên kỹ năng và phương pháp đọc sách, tài liệu hiệu quả sẽ góp phần tích cực vào nâng cao chất lượng tự học của sinh viên – Dạy cách chọn sách đọc: Chọn sách

cho phù hợp với mục tiêu môn học, trình độ người học, phục vụ yêu cầu nâng cao trình độ chuyên môn nghề nghiệp…

– Dạy cách đọc sách và ghi chép: Để lưu giữ thông tin, để bổ sung bài giảng và để tự học nâng cao tri thức, năng lực…

2.5 Dạy cách nghiên cứu và giải quyết vấn đề

Khi học ở bậc đại học, sinh viên phải thường xuyên làm các bài tập, đồ án, tiểu luận hoặc làm các đề tài nghiên cứu khoa học Ngay

từ đầu khóa học, cần trang bị cho sinh viên những kiến thức, kỹ năng và cách thức lựa chọn vấn đề, nghiên cứu và giải quyết vấn đề

– Dạy cách chọn vấn đề: Dạy cách chọn vấn đề có ý nghĩa khoa học hoặc có ý nghĩa thực tiễn; chọn vấn đề theo sở thích hoặc theo hệ thống nghiên cứu của giảng viên, của Khoa, Trường… – Dạy cách nghiên cứu vấn đề: Cách xây

dựng đề cương nghiên cứu; cách thu thập tư liệu; cách viết tổng quan; cách phân tích, tổng hợp và bình luận, đánh giá các tư liệu thu thập được và đề xuất phương hướng giải quyết vấn đề…

– Dạy cách giải quyết vấn đề: Cách chọn lọc phương pháp giải quyết vấn đề, các bước triển khai giải quyết vấn đề, các thử nghiệm giải quyết vấn đề, cách kiểm tra đánh giá kết quả giải quyết vấn đề

2.6 Dạy sinh viên xác định nội dung tự học phù hợp

Ở mức độ chung nhất, nội dung học tập là toàn bộ kinh nghiệm của xã hội đã được sáng tạo và tích lũy từ trước tới thời điểm hiện tại

Tuy nhiên, không thể chuyển toàn bộ và nguyên

xi khối kinh nghiệm xã hội đã có vào nội dung

học tập mà phải chọn lọc trong đó những yếu tố

cốt lõi, chuyển hóa chúng thành nội dung học

tập cụ thể Xác định được nội dung học tập hợp

lý, SINH VIÊN sẽ lập kế hoạch và sắp xếp các

công việc thật khoa học để đạt được hiệu quả

học tập cao

– Hướng dẫn cách xác định nội dung

học tập có tính chất bắt buộc sinh viên phải

hoàn thành: Đây là nội dung học tập theo yêu

cầu của chương trình học do nhà trường quy

định cụ thể cho từng ngành nghề đào tạo và bắt

buộc sinh viên phải hoàn thành để có thể tốt

nghiệp

– Hướng dẫn cách xác định nội dung

học tập tự chọn, mở rộng hoặc nâng cao để giúp

sinh viên nắm vững kiến thức và tìm hiểu các

hướng nghiên cứu mới

– Định hướng cho sinh viên nghiên cứu,

đọc tài liệu tham khảo, giáo trình để đào sâu,

mở rộng tri thức từ các vấn đề trong nội dung

học tập

3 Quản lý hoạt động tự học ngoài giờ

lên lớp của sinh viên

Trong đào tạo theo học chế tín chỉ, sinh

viên sẽ phải tự học nhiều hơn, do đó, công tác

quản lý đổi mới phương pháp dạy – học trong

trường đại học cần tập trung phát huy năng lực

tự học, tạo điều kiện phát triển tư duy sáng tạo,

rèn luyện kỹ năng thực hành cho sinh viên

Giảng viên là người có vai trò quan trọng nhất

trong quản lý hoạt động tự học của sinh viên

– Trong xây dựng nội dung chương

trình giảng dạy, giảng viên cần chú ý giảm bớt

tính hàn lâm và tăng kỹ năng thực hành (tăng số

giờ thực hành, thảo luận, xêmina, tự học của

sinh viên hoặc tự nghiên cứu tài liệu…)

– Giảng viên cần đầu tư để thay đổi

phương pháp giảng dạy, áp dụng các phần mềm

dạy học, sử dụng các trang thiết bị hiện đại

trong giảng dạy (projector, overhead, video, các

phương tiện nghe nhìn…), tăng cường thảo

luận, cung cấp đầy đủ giáo trình, đề cương chi

tiết môn học, giới thiệu tài liệu tham khảo để

sinh viên có thể tự học ngoài giờ lên lớp…

– Giảng viên còn quản lý hoạt động tự

học của sinh viên bằng cách ra bài tập về nhà,

viết khóa luận, đồ án, bài tập, chuẩn bị nội dung

thảo luận trên lớp Sau đó kiểm tra và đánh giá

kết quả thực hiện của sinh viên

– Áp dụng nhiều hình thức thi cử giúp đánh giá được khả năng tự học hỏi, sự phát triển tư duy, năng lực sáng tạo của sinh viên trong học tập như vấn đáp, cho viết tiểu luận, làm semina chuyên đề, giải quyết tình huống (case-study), làm bài thi trắc nghiệm khách quan…

4 Quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong giờ lên lớp

Cần xác định rõ mục tiêu chính việc quản

lý hoạt động học tập của sinh viên trong giờ lên lớp là nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả đào tạo và bồi dưỡng sinh viên chứ không chỉ đơn giản là để chấp hành nội quy của nhà trường về giờ giấc, sĩ số sinh viên ở mỗi buổi học để có thể tiến hành lớp học Sinh viên cần phải lên lớp đầy đủ, đúng giờ để nghe giảng viên giảng bài, hướng dẫn cách học, giao bài tập, đồ án, tiểu luận… Nếu sinh viên đi học đông đủ, đúng giờ, trong lớp tập trung lắng nghe giảng bài, giảng viên sẽ có nhiều thuận lợi để thực hiện tốt nhất yêu cầu của môn học

Giảng viên là người có vai trò quan trọng nhất trong quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong giờ lên lớp Bên cạnh đó, cố vấn học tập là người giúp Trưởng khoa quản lý, giáo dục sinh viên trong giờ lên lớp

Quản lý hoạt động học tập của sinh viên trong giờ lên lớp cần tập trung thực hiện tốt các công việc cụ thể sau:

– Phổ biến và hướng dẫn sinh viên thực hiện đề cương chi tiết môn học

– Phổ biến kế hoạch học tập theo học kỳ, năm học cho sinh viên

– Thường xuyên theo dõi, quản lý quá trình học tập trên lớp của sinh viên

– Thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, nhắc nhở sinh viên học tập

– Chú trọng việc tạo ra môi trường học tập tích cực, thân thiện, giúp đỡ nhau học tập trong sinh viên

5 Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động học tập

Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động học tập quyết định một phần quan trọng trong điều kiện học tập, chất lượng giảng dạy và nghiên cứu của nhà trường, có tác dụng hỗ trợ hoạt động học tập của sinh viên đạt hiệu quả và chất lượng cao hơn

Trường đại học cần đảm bảo điều kiện về

cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động

học tập và có hệ thống học liệu phong phú, cụ thể:

– Trang bị hệ thống phòng học đáp ứng

yêu cầu cả về số lượng và chất lượng với các

trang thiết bị cần thiết phục vụ việc giảng dạy và

học tập Đồng thời, xây dựng các phòng tự học

để sinh viên học tập, trao đổi ngoài giờ lên lớp

– Chú trọng đầu tư các phòng thực hành,

thực tập, thí nghiệm để đáp ứng nhu cầu học

tập, nghiên cứu của sinh viên

– Tập trung trang bị cho thư viện có đầy

đủ giáo trình, tài liệu tham khảo, xây dựng thư

viện điện tử với cơ sở dữ liệu phong phú, có

phòng đọc điện tử, kết nối internet Đây chính là

điều kiện để sinh viên phát huy năng lực tự học,

tự nghiên cứu, làm chủ quá trình học tập trong

đào tạo theo học chế tín chỉ

6 Công tác phối hợp với gia đình sinh viên

Hoạt động giáo dục sinh viên là kết quả

của sự phối hợp nhiều lực lượng giáo dục, đặc

biệt là sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường

Do đó, nếu có các biện pháp phối hợp quản lý

thích hợp, tạo lập được mối quan hệ mật thiết

giữa nhà trường và gia đình thì sẽ có tác động

tích cực đến kết quả học tập, rèn luyện của sinh viên

Nhà trường phải chủ động phối hợp

thường xuyên và chặt chẽ với gia đình để xây

dựng môi trường giáo dục thống nhất nhằm

thực hiện mục tiêu, nguyên lý giáo dục Tuy

nhiên, nội dung công tác quản lý sự phối hợp

với gia đình của sinh viên có nhiều điểm khác so

với học sinh phổ thông, vì sinh viên đã có mục

đích, động cơ, ý thức tự giác cao trong học tập

Sự phối hợp giữa nhà trường với gia đình

sinh viên được thể hiện ở các mặt:

– Thường xuyên gửi kết quả học tập, rèn

luyện theo học kỳ, năm học của sinh viên tới

phụ huynh

– Thường xuyên liên lạc với phụ huynh

khi có công việc liên quan đến hoạt động học

tập và rèn luyện của sinh viên

7 Thực hiện các hoạt động hỗ trợ sinh

viên học tập

Hỗ trợ và hướng dẫn sinh viên học tập

góp phần làm tăng hiệu quả hoạt động học tập

của sinh viên, bao gồm:

– Phổ biến và hướng dẫn sinh viên thực hiện các nội quy, quy chế về học tập ngay từ đầu khóa học

– Sắp xếp thời khóa biểu, lịch thi, kiểm tra hợp lý, tạo điều kiện cho sinh viên tự học đạt hiệu quả cao

– Phổ biến và hướng dẫn sinh viên về mục tiêu đào tạo, chương trình đào tạo, các yêu cầu về kiểm tra, đánh giá môn học ngay từ đầu khóa học

– Tăng cường tổ chức các hoạt động ngoại khóa (tham quan, thực tập…) gắn liền với chương trình đào tạo của ngành học

– Tăng cường các hình thức động viên, khuyến khích như trao tặng học bổng, khen thưởng cuối mỗi học kỳ, năm học…

Để thực hiện thành công việc quản lý hoạt động học tập theo học chế tín chỉ nhằm nâng cao chất lượng học tập của người học, cần phải

có sự chỉ đạo thống nhất của Hiệu trưởng, sự cố gắng, nỗ lực của các tổ chức, lực lượng, trước hết là đội ngũ cán bộ quản lý, giảng viên Hi vọng những nội dung nêu trên đây sẽ là tài liệu tham khảo cho các trường áp dụng trong đổi mới công tác quản lý hoạt động học tập phù hợp với học chế tín chỉ, góp phần thực hiện thành công chủ trương lớn của ngành đối với giáo dục đại học

Tài liệu tham khảo

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Quy chế đào tạo đại học và cao đẳng hệ chính quy theo hệ thống tín chỉ, Hà Nội

2 Ban liên lạc các trường Đại học và cao đẳng Việt Nam (2008), Kỷ yếu hội thảo khoa học về quản lý sinh viên trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ, TP HCM

3 Nguyễn Mai Hương (2009), “Các điều kiện cần và đủ để triển khai đào tạo theo học chế tín chỉ

ở bậc đại học”, Tạp chí khoa học giáo dục, (43)

4 Nguyễn Cảnh Toàn (2002), Quá trình Dạy –

Tự học, Nxb Giáo dục, Hà Nội

5 Nguyễn Cảnh Toàn (2004), Học và dạy cách học, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội

6 Vũ Quốc Chung, Lê Hải Yến (2003), Để tự học đạt được hiệu quả, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội