Tóm tắt Luận án tiến sĩ Y học: Nghiên cứu định lượng steroid niệu bằng GC/MS trong chẩn đoán rối loạn sinh tổng hợp steroid bẩm sinh ở trẻ em

Mục đích cơ bản của luận án này là thẩm định phương pháp định lượng steroid niệu bằng GC/MS và thiết lập khoảng tham chiếu steroid niệu cho trẻ em ≤ 11 tuổi. Ứng dụng kỹ thuật định lượng steroid niệu bằng GC/MS để chẩn đoán một số bệnh lý rối loạn sinh tổng hợp hormon steroid tuyến vỏ thượng thận bẩm sinh.

B  GIÁO D C VÀ ĐÀO T O       B  Y T Ộ Ụ Ạ Ộ Ế

TR ƯỜ NG Đ I H C Y HÀ N I Ạ Ọ Ộ

TR N TH  NG C ANH Ầ Ị Ọ

nghiên cứu định lợng steroid niệu 

bằng gc/ms trong chẩn đoán rối loạn  sinh tổng hợp steroid bẩm sinh ở trẻ em

CÔNG TRÌNH Đ ƯỢ C HOÀN THÀNH T I Ạ

 TR ƯỜ NG Đ I H C Y HÀ N I Ạ Ọ Ộ

Lu n án s  đ ậ ẽ ượ c b o v  tr ả ệ ướ c H i đ ng ch m lu n án c p ộ ồ ấ ậ ấ  

Tr ườ ng H p t i Tr ọ ạ ườ ng Đ i h c Y Hà N i ạ ọ ộ

Vào h i     gi      ngày     tháng    năm 2019 ồ ờ

Có th  tìm hi u lu n án t i các th  vi n: ể ể ậ ạ ư ệ

­ Th  vi n Qu c gia; ư ệ ố

­ Th  vi n Tr ư ệ ườ ng Đ i h c Y Hà N i; ạ ọ ộ

Đ T V N ĐẶ Ấ Ề

1. Tính c pấ  thi t c a đ  tài. ế ủ ề

R i lo n sinh t ng h p hormon steroid b m sinh là nhóm b nhố ạ ổ ợ ẩ ệ  

lý do gi m m t ph n ho c hoàn toàn ho t tính c a enzym xúc tácả ộ ầ ặ ạ ủ  

ph n  ng t ng h p hormon steroid gây tăng s n thả ứ ổ ợ ả ượng th n b mậ ẩ  sinh (TSTTBS), r i lo n phát tri n gi i tính (RLPTGT), r i lo n đi nố ạ ể ớ ố ạ ệ  

gi i. Trong đó, nguyên nhân thả ường g p gây TSTTBS làặ   thi uế   21–hydroxylase  (21­OH),   thi u  11 ­hydroxylase   (11 ­OH),   nguyên   nhânế β β  

thường   g p   gây  RLPTGT   là  thi u  ặ ế 5α­reductase  type   2.  Thi uế   các enzym khác nh  ư thi u  ế 3β–hydroxysteroid dehydrogenase  type II (3 ­βHSD   II),  17 ­hydroxylaseα /17,20­lyase,  17β–hydroxysteroid dehydrogenase  type   3   (17 ­HSD   type   3),   11 ­hydroxysteroidβ β  dehydrogenase, corticosterone methyl oxidase II (CMO II) và aromatase gây r i lo n t ng h p hormon steroid b m sinh nh ng hi m g p. ố ạ ổ ợ ẩ ư ế ặ Vi cệ  

ch n đoán s m và đi u tr  k p th i cho nh ng b nh nhân t  s  sinh làẩ ớ ề ị ị ờ ữ ệ ừ ơ  

r t quan tr ng giúp gi m t  l  bi n ch ng và t  vong. Đ nh lấ ọ ả ỷ ệ ế ứ ử ị ượ  ngsteroid   ni u   b ng   s c   ký   khí   ­   kh i   ph   (GC/MS:   Gasệ ằ ắ ố ổ  chromatography­mass spectrometry) giúp ch n đoán xác đ nh nhi uẩ ị ề  nguyên nhân thi u h t enzym khác nhau gây r i lo n sinh t ng h pế ụ ố ạ ổ ợ  hormon steroid. K  thu t này đỹ ậ ược áp d ng t  h n 35 năm qua trênụ ừ ơ  

th  gi i nh ng ch a đế ớ ư ư ược áp d ng t i Vi t Nam. S  lụ ạ ệ ố ượng b nhệ  nhân m c TSTTBS, RLPTGT t i B nh vi n Nhi Trung ắ ạ ệ ệ ương t  nămừ  

1999 đ n 2016 là 842 ngế ườ ệi b nh, nên c n tri n khai k  thu t đ nhầ ể ỹ ậ ị  

lượng steroid ni u b ng GC/MS giúp ch n đoán và theo dõi đi u tr ệ ằ ẩ ề ị  

K  thu t m i nên c n th m đ nh phỹ ậ ớ ầ ẩ ị ương pháp, xây d ng kho ngự ả  tham chi u steroid ni u cho tr  em trế ệ ẻ ước khi  ng d ng vào ch n đoánứ ụ ẩ  cho người b nh m c r i lo n t ng h p hormon steroid đệ ắ ố ạ ổ ợ ược ch nẩ  đoán TSTTBS, RLPTGT

2. M c tiêu c a đ  tài.ụ ủ ề

M c tiêu 1   ụ Th m đ nh ph ng pháp   ẩ ị ươ đ nh l ị ượ ng steroid   ni u ệ   b ng ằ   GC/MS và thi t l p  ế ậ kho ng   ả tham chi u  ế steroid ni u  ệ cho tr   ẻ em ≤ 11 

tu i ổ

M c tiêu 2 ụ   ng d ng k  thu t đ nh l ng steroid ni u Ứ ụ ỹ ậ ị ượ ệ  b ng GC/MS ằ  để 

ch n đoán  ẩ m t s   ộ ố b nh  ệ lý r i lo n sinh t ng h p hormon steroid  ố ạ ổ ợ tuy n ế  

v  th ng th n ỏ ượ ậ  b m sinh ẩ

3. Đ a đi m th c hi n đ  tàiị ể ự ệ ề

Đ  tài th c hi n t i khoa Hóa sinh – B nh vi n Nhi Trung ề ự ệ ạ ệ ệ ương. 

4. Đóng góp m i c a đ  tàiớ ủ ề

K  thu t đ nh l ng steroid ni u b ng GC/MS đ c tri n khai l nỹ ậ ị ượ ệ ằ ượ ể ầ  

đ u t i Vi t Nam, các tiêu chí th m đ nh ph ng pháp đáp  ng yêu c uầ ạ ệ ẩ ị ươ ứ ầ  

k  thu t v  đ  chính xác và đ  xác th c. Kho ng tham chi u cho 17ỹ ậ ề ộ ộ ự ả ế  steroid ni u và 8 t  l  ch n đoán đ c xác đ nh cho tr  t  s  sinh đ n ≤ệ ỷ ệ ẩ ượ ị ẻ ừ ơ ế  

11 tu i. D a vào k  thu t này đã ch n đoán cho 126/200 ng i b nhổ ự ỹ ậ ẩ ườ ệ  

m c thi u 21­OH, 11 ­OH, 3 ­HSD II, 5 ­reductase type 2 trong  đóắ ế β β α  nhi u ng i b nh đ c kh ng đ nh b ng phân tích đ t bi n gen t ngề ườ ệ ượ ẳ ị ằ ộ ế ươ  ng

ứ

5. Ý nghĩa khoa h c và th c ti n c a đ  tài.ọ ự ễ ủ ề

      Nghiên c u có ý nghĩa th c ti n cao góp ph n cung c p m t kứ ự ễ ầ ấ ộ ỹ thu t ch n đoán hi n đ i ngang t m qu c t  đáp  ng yêu c u ch nậ ẩ ệ ạ ầ ố ế ứ ầ ẩ  đoán b nh r i  lo n  sinh  t ng h p  hormon  steroid  và  đã áp  d ngệ ố ạ ổ ợ ụ  

thường quy t  năm 2018 trong ch n đoán cho ngừ ẩ ườ ệi b nh

Nghiên c u có ý nghĩa khoa h c v i b  c c ch t ch , phứ ọ ớ ố ụ ặ ẽ ương pháp 

x  lý s  li u phù h p, th c hi n theo quy chu n qu c t  v  tri nử ố ệ ợ ự ệ ẩ ố ế ề ể  khai k  thu t m i v i n i dung th m đ nh phỹ ậ ớ ớ ộ ẩ ị ương pháp, thi t l pế ậ  kho ng tham chi u,  ng d ng tiêu chu n này trong ch n đoán b nh lýả ế ứ ụ ẩ ẩ ệ  tăng s n thả ượng th n b m sinh, r i lo n phát tri n gi i tính.ậ ẩ ố ạ ể ớ

Đ  tài có tính sáng t o, tính m i và c p nh t, l n đ u tiên tri n khaiề ạ ớ ậ ậ ầ ầ ể  thành công k  thu t đ nh lỹ ậ ị ượng steroid ni u t i Vi t Nam, quy trìnhệ ạ ệ  

được thay đ i cho phù h p v i đi u ki n hi n có c a phòng xétổ ợ ớ ề ệ ệ ủ  nghi m.ệ

4. C u trúc lu n án.ấ ậ

­ Lu n án đ c trình bày trong 136 trang (không k  tài li u tham kh oậ ượ ể ệ ả  

và ph  l c). Lu n án chia làm 7 ph n:ụ ụ ậ ầ  Đ t v n đ  2 trang; ch ng 1:ặ ấ ề ươ  

T ng quan tài li u 40 trang; ch ng 2: Đ i t ng và ph ng phápổ ệ ươ ố ượ ươ  nghiên c u 16 trang; ch ng 3: K t qu  nghiên c u 46 trang; ch ng 4:ứ ươ ế ả ứ ươ  Bàn lu n 29 trang; K t lu n 2 trang; Khuy n ngh  1 trang.ậ ế ậ ế ị

­ Lu n án g m 34 b ng, 34 bi u đ , hình và s  đ , có 129 tài li uậ ồ ả ể ồ ơ ồ ệ  tham kh o, trong đó có 20 tài li u ti ng Vi t và 109 tài li u ti ngả ệ ế ệ ệ ế  Anh. Ph n ph  l c g m: Hình  nh b nh nhân, m u t  nguy n thamầ ụ ụ ồ ả ệ ẫ ự ệ  gia nghiên c u, phi u đi u tra; k t qu  phân tích gen; danh sách b nhứ ế ề ế ả ệ  nhân tham gia nghiên c u.ứ

Chương 1: T NG QUANỔ

1. K  thu t đ nh lỹ ậ ị ượng steroid ni u b ng GC­MSệ ằ

Đ nh lị ượng steroid ni u b ng k  thu t s c ký khí – kh i ph  sệ ằ ỹ ậ ắ ố ổ ử 

d ng  ion   ch n   l c   (GC/MS­SIM)   đụ ọ ọ ược  áp  d ng   trên   th   gi i   tụ ế ớ ừ 

nh ng năm 1980 đ n nay trong ch n đoán các b nh r i lo n sinh t ngữ ế ẩ ệ ố ạ ổ  

h p hormon steroid b m sinh. K  thu t có đ  nh y, đ  đ c hi u cao,ợ ẩ ỹ ậ ộ ạ ộ ặ ệ  

m u b nh ph m là nẫ ệ ẩ ước ti u nên phù h p v i m i đ i tể ợ ớ ọ ố ượng đ cặ  

bi t là tr  em. M i b nh lý thi u h t enzym có m u hình s c ký đệ ẻ ỗ ệ ế ụ ẫ ắ ồ 

đ c tr ng do có hi n tặ ư ệ ượng thi u hormon thành ph m và tăng ti nế ẩ ề  

ch t   v  trí trấ ở ị ước c a enzym b  thi u h t. D a vào n ng đ  cácủ ị ế ụ ự ồ ộ  steroid ni u so v i kho ng tham chi u và các t  l  ch n đoán gi aệ ớ ả ế ỷ ệ ẩ ữ  

ti n ch t và hormon đ  ch n đoán xác đ nh và phân bi t các b nh r iề ấ ể ẩ ị ệ ệ ố  

lo n sinh t ng h p hormon steroid khác nhau nh  ạ ổ ợ ư thi u 21­OH, thi uế ế  

11 ­OH, 3 ­HSD II, thi u 5 ­reductase type 2 và các b nh thi u 17­β β ế α ệ ế

OH, thi u Cyt P450 oxidoreductase (POR), thi u corticosterone methylế ế  oxidase II …

Quy trình được xây d ng d a theo k  thu t đ nh lự ự ỹ ậ ị ượng steroid 

ni u b ng GC/MS c a Honour JW. Th y phân steroid ni u liên h pệ ằ ủ ủ ệ ợ  

b ng enzym glucuronidase/sulphatase, tách chi t steroid t  do b ngằ ế ự ằ  

c t Bond Elut­C18, t o d n xu t steroid l n lộ ạ ẫ ấ ầ ượ ớt v i methoxyamine 

và trimethylsilylimidazole trước khi tách chi t b ng Iso­octan đ  phânế ằ ể  tích trên máy s c ký khí kh i ph  K  thu t đ nh lắ ố ổ ỹ ậ ị ượng steroid ni uệ  

l n  đ u  đầ ầ ược  tri n  khai   t i   Vi t   Nam   nên  c n  để ạ ệ ầ ược  th m   đ nhẩ ị  

phương pháp và thi t l p kho ng tham chi u cho tr  kh e m nh theoế ậ ả ế ẻ ỏ ạ  các hướng d n qu c t  nh m đ m b o ch t lẫ ố ế ằ ả ả ấ ượng xét nghi m. Cácệ  thông s  c n th m đ nh cho k  thu t đ nh lố ầ ẩ ị ỹ ậ ị ượng steroid ni u bao g mệ ồ  

đ  ch m (đ  l p l i và đ  tái l p), đ  thu h i, gi i h n đ nh lộ ụ ộ ặ ạ ộ ặ ộ ồ ớ ạ ị ượng, 

đ  chính xác. ộ

2. B nh lý r i lo n sinh t ng h p hormon steroid ệ ố ạ ổ ợ

     Thi u h t b t k  enzym nào tham gia quá trình sinh t ng h pế ụ ấ ỳ ổ ợ  hormon steroid cũng gây r i lo n sinh t ng h p hormon steroid, gây raố ạ ổ ợ  tăng s n thả ượng th n b m sinh, r i lo n nậ ẩ ố ạ ước đi n gi i, r i lo n phátệ ả ố ạ  tri n gi i tính. Trong đó thi u enzym 21­OH là nguyên nhân thể ớ ế ườ  ng

g p nh t, chi m h n 90% các trặ ấ ế ơ ường h p TSTTBS, thi u 11 ­OHợ ế β  

đ ng th  2 chi m 5­8%, thi u 3 ­HSD II và các enzym khác là nguyênứ ứ ế ế β  nhân hi m g p gây TSTTBS, RLPTGT. Thi u enzym 5 ­reductase typeế ặ ế α  

2 gây gi m t ng h p 5 ­dihydrotestosterone gây n  hóa tr  nam là m tả ổ ợ α ữ ẻ ộ  trong hai nguyên nhân thường g p nh t gây RLPTGT   tr  nam cóặ ấ ở ẻ  

nhi m s c th  46,XY. Đ nh lễ ắ ể ị ượng 17­OHP b ng k  thu t mi n d chằ ỹ ậ ễ ị  giúp sàng l c nh m phát hi n các trọ ằ ệ ường h p TSTTBS đi n hình doợ ể  thi u 21­OH, thi u 11 ­OH, tuy nhiên không th  phát hi n các trế ế β ể ệ ườ  ng

h p TSTTBS và RLPTGT ph c t p khác do thi u 3 ­HSD II, thi u Cytợ ứ ạ ế β ế  P450   oxidoreductase   (POR),   5 ­reductase   type   2,   AME   (apparentα  mineralocorticoid excess). Đ ng th i s  d ng 17­OHP trong ch n đoánồ ờ ử ụ ẩ  cũng có th  dể ương tính gi    tr  s  sinh thi u tháng, nh  cân và khôngả ở ẻ ơ ế ẹ  phân bi t các th  gây TSTTBS.ệ ể

Chương 2

Đ I TỐ ƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C UỨ

2.1. Đ i tố ượng nghiên c uứ

Gi i tính: nớ am và n  tữ ương đương nhau

Tiêu chu n l a ch n: tr  kh e m nh không có các d u hi u b tẩ ự ọ ẻ ỏ ạ ấ ệ ấ  

thường c a tăng s n thủ ả ượng th n b m sinh, r i lo n phát tri n gi iậ ẩ ố ạ ể ớ  tính. S  sinh đ  tháng theo tiêu chu n c a WHO v i tu i thai 37­42ơ ủ ẩ ủ ớ ổ  

tu n, cân n ng khi sinh > 2500g, Ti n s  gia đình không có ngầ ặ ề ử ườ  i

m c b nh trên. M u đắ ệ ẫ ược thu th p t i khoa S n B nh vi n Đa khoaậ ạ ả ệ ệ  

t nh Vĩnh Phúc, trung tâm y t  xã ho c phỉ ế ặ ường khi tr   đ n tiêmẻ ế  

ch ng, các trủ ường m u giáo, ti u h c trên đ a bàn t nh Vĩnh Phúc vàẫ ể ọ ị ỉ  thành ph  Hà N i.ố ộ

Tiêu chu n lo i tr : gia đình và ho c tr  không đ ng ý tham giaẩ ạ ừ ặ ẻ ồ  nghiên c u, tr  có m t trong các d u hi u lâm sàng nghi ng  m cứ ẻ ộ ấ ệ ờ ắ  TSTTBS ho c RLPTGT ho c đ c đi u tr  corticoid trong vòng 1 thángặ ặ ượ ề ị

2.1.2. Nhóm b nh: ệ

G m 200 ngồ ườ ệi b nh nghi m c r i lo n sinh t ng h p steroid đắ ố ạ ổ ợ ượ  c

ch n đoán TSTTBS, RLPTGT b i các bác s  N i ti t­Chuy n hóa­Diẩ ở ỹ ộ ế ể  truy n, nhi khoa.ề

Đ a đi m: khoa N i ti t –Chuy n hóa –Di truy n B nh vi n Nhiị ể ộ ế ể ề ệ ệ  Trung ương và khoa Ph u thu t Nhi­ B nh vi n H u Ngh  Vi t Đ c.ẫ ậ ệ ệ ữ ị ệ ứ

Th i gian l y m u: t  tháng 10/2015 đ n tháng 7/2018.ờ ấ ẫ ừ ế

Tiêu chu n l a ch n ẩ ự ọ  khi có m t ho c nhi u d u hi u:ộ ặ ề ấ ệ

M c TSTTBS:  ắ Tiêu chu n lâm sàng d a vào công b  c a New MI:ẩ ự ố ủ  

b  ph n sinh d c không rõ ràng, không phân bi t độ ậ ụ ệ ược nam và n  doữ  phì đ i âm v t gi ng dạ ậ ố ương v t; d u hi u d y thì s m   tr  trai; d uậ ấ ệ ậ ớ ở ẻ ấ  

hi u m t nệ ấ ước, suy thượng th n, s m da   c  nam và n ậ ạ ở ả ữ

M c r i lo n phát tri n gi i tính theo phân lo i Chicago 2006: ắ ố ạ ể ớ ạ  khi có tri u ch ng b t thệ ứ ấ ường   b  ph n sinh d c nh  dở ộ ậ ụ ư ương v t nh , lậ ỏ ỗ đái th p,  n tinh hoàn, không có dấ ẩ ương v t, bìu ch  đôi và gi ng v iậ ẻ ố ớ  

b  ph n sinh d c n  N  hóa   ngộ ậ ụ ữ ữ ở ười có ngo i hình nam nh  vú phátạ ư  tri n, có kinh nguy t, d u hi u vô kinh tiên phát   ngể ệ ấ ệ ở ười ngo i hìnhạ  

n …ữ

Gia đình và/ho c b nh nhân nghi ng  m c TSTTBS và RLPTGTặ ệ ờ ắ  

ch p thu n và ký cam k t t  nguy n tham gia nghiên c u. ấ ậ ế ự ệ ứ

Tiêu chu n lo i tr ẩ ạ ừ: b nh nhân và/ho c gia đình không đ ng ý thamệ ặ ồ  gia nghiên c u.ứ

B nh nhân r i lo n đi n gi i đ n thu n do b nh lý toàn thân, cệ ố ạ ệ ả ơ ầ ệ ơ quan tiêu hóa mà không có các d u hi u lâm sàng TSTTBS, RLPTGT. ấ ệ

B nh nhân r i lo n sinh t ng h p hormon steroid m c ph i nh  h iệ ố ạ ổ ợ ắ ả ư ộ  

ch ng Cushing do thu c, Addison, kh i u tuy n thứ ố ố ế ượng th n.ậ

B nh ph m ệ ẩ : m u nẫ ước ti u ng u nhiên b o qu n để ẫ ả ả ược 2 tu n   2­ầ ở

80C, được 6 tháng   ­20ở 0C

2.2. Phương pháp nghiên c uứ

­ Nghiên c u mô t  c t ngang.ứ ả ắ

Quy trình đ nh l ị ượ ng steroid ni u: ệ

Th y phân steroid liên h p trong n c ti u b ng enzym glucuronidaseủ ợ ướ ể ằ  

và sulphatase   37ở 0C qua đêm. Tách chi t steroid t  do qua c t Bond Elut,ế ự ộ  

r a gi i b ng methanol và làm khô b ng khí ni t    70ử ả ằ ằ ơ ở 0C

T o d n xu t steroid v i methoxyamine   80ạ ẫ ấ ớ ở 0C trong 1,5 gi  vàờ  

t o d n xu t v i trimethylxylinimidazole   110ạ ẫ ấ ớ ở 0C trong 3,5 gi  Táchờ  chi t steroid sau khi t o d n xu t b ng Iso­octan đế ạ ẫ ấ ằ ược m u s  d ngẫ ử ụ  

đ  b m t  đ ng vào h  th ng GC/MS. ể ơ ự ộ ệ ố

Trong máy s c ký khí kh i ph : m u đắ ố ổ ẫ ược làm bay h i   nhi t đơ ở ệ ộ cao t i c a tiêm m u trạ ử ẫ ước khi đượ ắc s c ký khí nh m phân tách cácằ  steroid d a theo ái l c khác nhau v i pha tĩnh. Sau khi s c ký chuy nự ự ớ ắ ể  

m u đ n b  ph n ion hóa các phân t  steroid đẫ ế ộ ậ ử ược b n phá thành cácắ  

m nh ion đ c tr ng cho c u trúc phân t  m i steroid. Các ion ch nả ặ ư ấ ử ỗ ọ  

l c đ n b  đ m đọ ế ộ ế ược phát hi n nh  c m bi n và v  thành s c ký đ ệ ờ ả ế ẽ ắ ồ  

D a vào n ng đ  steroid đã bi t trong m u chu n, thi t l p đự ồ ộ ế ẫ ẩ ế ậ ườ  ngchu n và tính n ng đ  steroid trong m u th  nh  ph n m m Chemẩ ồ ộ ẫ ử ờ ầ ề  Station. Xác đ nh các steroid trong m u th  d a vào th i gian l u vàị ẫ ử ự ờ ư  ion đ c hi u cho t ng steroid đặ ệ ừ ược công b ố

Các bước ti n hành đ  tài:ế ề

Bước 1: th m đ nh phẩ ị ương pháp đ nh lị ượng steroid ni uệ   b ngằ  GC/MS d a theo hự ướng d n c a Westgardẫ ủ  v i các n i dung: xác đ nhớ ộ ị  

gi i h n đ nh lớ ạ ị ượng, đ  thu h i, đ  l p và tái l pộ ồ ộ ặ ặ , đ  chính xác thôngộ  qua so sánh k t qu  v i giá tr  trung v  c a 28 phòng xét nghi m thamế ả ớ ị ị ủ ệ  gia ngo i ki m qu c t  ạ ể ố ế SKML

- Bước 2:  thi t l pế ậ   kho ngả   tham chi u steroid ni u   tr  ế ệ ở ẻ em theo hướng d n c a Hi p h i Hóa sinh lâm sàng ẫ ủ ệ ộ và phòng xét nghi mệ  

Qu c t  IFCCố ế /CLSI: đánh giá s  phân b  t ng steroid ni u,ự ố ừ ệ  tính t  lỷ ệ 

ch n đoánẩ  Thi t l pế ậ  kho ng tham chi u ả ế n ng đ  và t  l  ch n đoánồ ộ ỷ ệ ẩ  cho nam và n  trong m i nhóm tu i ữ ỗ ổ (n u không khác bi t s  thi t l pế ệ ẽ ế ậ  chung cho c  nam và nả ữ). Kho ng tham chi u tính theo phả ế ương pháp phi tham s  v i d  li u phân b  không chu nố ớ ữ ệ ố ẩ  X p x p d  li u theoắ ế ữ ệ  

hướng tăng d n c a giá tr , l a ch n giá tr  th p và giá tr  cao c aầ ủ ị ự ọ ị ấ ị ủ  kho ng tham chi u t  danh sách các giá tr  tham chi u trên sao cho giáả ế ừ ị ế  

tr  tham chi u th p  ng v i bách phân v  2,5 (2.5% percentile) và giáị ế ấ ứ ớ ị  

tr  tham chi u cao  ng v i bách phân v  97,5 (97.5% percentile) c aị ế ứ ớ ị ủ  kho ng tham chi u.ả ế

x0,025 = 0,025 x (n + 1)

x0,975 = 0,975 x (n + 1)Trong đó: x0,025 là giá tr  tham chi u th p  ng v i bách phân v  2,5.ị ế ấ ứ ớ ị

    x0,975 là giá tr  tham chi u cao  ng v i bách phân v  97,5.ị ế ứ ớ ị

    n là s  lố ượng m u thi t l p kho ng tham chi u.ẫ ế ậ ả ế

 ­ Bước 3: thi t l p tiêu chu n ch n đoán và ápế ậ ẩ ẩ  d ng k  thu t đ nhụ ỹ ậ ị  

lượng steroid ni u trong ch n đoán ệ ẩ và theo dõi đi u tr  ề ị các r iố lo nạ  sinh t ng h p steroid   b nh nhổ ợ ở ệ ân nghi m c TSTTBS, RLPTGTắ

Tiêu  chu n   ch n  đoán  đẩ ẩ ược  thi t   l p  cho  m t   s   b nh  lý  thi uế ậ ộ ố ệ ế  enzym t ng h p steroid d a theo nghiên c u c a Krone và c ng s ,ổ ợ ự ứ ủ ộ ự  Chan OK và c ng s  phù h p v i phộ ự ợ ớ ương pháp đ nh lị ượng steroid 

ni u b ng GC/MS đệ ằ ược thi t l p. ế ậ

Ch n đoán ẩ thi u 21­OHế  khi có các đ c tr ng sau:ặ ư

 Có s  xu t hi n c a đ nh 17OHPN, PTL trên s c ký đ  (đ nhự ấ ệ ủ ỉ ắ ồ ị  tính)

 N ng đ  PT cao h n kho ng tham chi u.ồ ộ ơ ả ế

 T  l  PT/ (THE +THF +5 ­THF) cao h n tham chi u.ỷ ệ α ơ ế

 T  l  THS/ (THE+THF+5 ­THF) trong kho ng tham chi uỷ ệ α ả ế  (tiêu chu n lo i tr  m c thi u 11 ­OH có tăng n ng đ  PT).ẩ ạ ừ ắ ế β ồ ộ

Ch n đoán ẩ thi uế  11 ­OHβ  khi có các đ c tr ng sau:ặ ư

 Có s  xu t hi n rõ c a đ nh THS trên s c ký đ  (đ nh tính).ự ấ ệ ủ ỉ ắ ồ ị

 N ng đ  THS cao h n kho ng tham chi u.ồ ộ ơ ả ế

 T  l  THS/ (THE +THF +5  ­THF) cao h n tham chi u.ỷ ệ α ơ ế

Ch n đoán ẩ thi u 3 ­HSD II ế β khi có các đ c tr ng sau:ặ ư

 N ng đ  DHEA cao h n kho ng tham chi u.ồ ộ ơ ả ế

 T  l  DHEA/ (THE +THF +5 ­THF) cao h n kho ng thamỷ ệ α ơ ả  chi u.ế

 Không có d u hi u thi u 21­OH, 11 ­OH đ nh lấ ệ ế β ị ượng steroid 

ni u.ệ

Ch n đoán ẩ thi uế  5 ­reductase type 2α  khi có các tiêu chu n sau:ẩ

 T  l  5 ­THF/THF th p h n kho ng tham chi u ho c t  lỷ ệ α ấ ơ ả ế ặ ỷ ệ THF/5 ­THF cao h n kho ng tham chi u.α ơ ả ế

 Là b nh nhân nam, có nhi m s c th  46,XY, có d u hi u lâmệ ễ ắ ể ấ ệ  sàng dương v t nh , l  đái th p, bìu ch  đôi.ậ ỏ ỗ ấ ẻ

Tiêu chu n v  t  l  THF/5 ­THF cao h n kho ng tham chi u vàẩ ề ỷ ệ α ơ ả ế  

có d u hi u n  hóa   tr  nam (nhi m s c th  46,XY) là b t bu cấ ệ ữ ở ẻ ễ ắ ể ắ ộ

­ Bước 4: thu th p thông tin c n lâm sàng trong h  s  b nh án.ậ ậ ồ ơ ệ

2.3. Phân tích, x  lý s  li u.  ử ố ệ S  d ng ph n m m Excell, SPSS 22.0,ử ụ ầ ề  

ph n m m so sánh phầ ề ương pháp (Method validation) trong x  lý sử ố 

li u và so sánh phệ ương pháp. 

Giá tr  p<0,05 đ c coi là có s  khác bi t có ý nghĩa th ng kê khi so sánh.ị ượ ự ệ ố

So sánh trung v  c a n ng đ  steroid ni u gi a hai nhóm b ng ki m đ nhị ủ ồ ộ ệ ữ ằ ể ị  Mann Whithney, so sánh nhi u trung v  b ng ki m đ nh Kruskal­Wallis.ề ị ằ ể ị

­ Phân tích đường cong ROC cho các n ng đ  steroid và t  l  ch nồ ộ ỷ ệ ẩ  đoán quan tr ng, xác đ nh đi m c t t i  u, đ  nh y, đ  đ c hi uọ ị ể ắ ố ư ộ ạ ộ ặ ệ  

ch n đoán và giá tr  ch n đoán âm tính, giá tr  ch n đoán dẩ ị ẩ ị ẩ ương tính. Trong đó di n tích dệ ướ ười đ ng cong AUC có giá tr  ch n đoán nhị ẩ ư sau:

+ AUC t  0,5 – 0,59: xét nghi m không có giá tr  ch n đoánừ ệ ị ẩ+ AUC t  0,6 – 0,69: xét nghi m có ít giá tr  ch n đoánừ ệ ị ẩ

+ AUC t  0,7 – 0,79: xét nghi m có giá tr  ch n đoán kháừ ệ ị ẩ+ AUC t  0,8 – 0,89: xét nghi m có giá tr  ch n đoán t từ ệ ị ẩ ố+ AUC t  0,9 – 1,00: xét nghi m có giá tr  ch n đoán r t t t.ừ ệ ị ẩ ấ ố

2.4. Đ o đ c nghiên c u   ạ ứ ứ Nghiên c u đã đứ ược thông qua b i H iở ộ  

đ ng   Đ o   đ c   c a   trồ ạ ứ ủ ường   Đ i   h c   Y   Hà   N i,   quy t   đ nhạ ọ ộ ế ị  187/HĐĐĐĐHYHN ngày 20/02/2016. Các đ i tố ượng nghiên c u c aứ ủ  nhóm ch ng và nhóm b nh cam k t đ ng ý tham gia nghiên c u,ứ ệ ế ồ ứ  không m t phí xét nghi m, đấ ệ ược b o m t thông tin.ả ậ

Hình 2.1. S  đ  thi t k  nghiên c u ơ ồ ế ế ứ

Chương 3: K T QU  NGHIÊN C UẾ Ả Ứ

3.1. K t qu  th m đ nh phế ả ẩ ị ương pháp đ nh lị ượng steroid ni uệ

B ng 3.1. Gi i h n đ nh l ả ớ ạ ị ượ ng và đ  thu h i c a các steroid ni u ộ ồ ủ ệ STT Steroid ni u ệ Gi i h n đ nh ớ ạ ị  

l ượ ng (μmol/L) CV (%) h i (%) Đ  thu ồ ộ  

90% đ n 115%. Trung bình là 101,9 ± 8,4% ( ± SD) ế

B ng 3.2. K t qu  đ  l p l i c a ph ả ế ả ộ ặ ạ ủ ươ ng pháp

SD(µmol/L)

CV(%)

An 1,25 0,096 7,72 18,44 1,695 9,20

Et 1,50 0,098 6,53 12,63 1,091 8,64

PT 1,49 0,015 1,01 86,87 0,677 0,78THE 7,47 0,314 4,20 22,33 1,362 6,10THF 2,87 0,107 3,72 6,15 0,355 5,80

B ng 3.3. K t qu  đ  tái l p c a ph ả ế ả ộ ặ ủ ươ ng pháp

SD(µmol/L)

CV(%)(µmol/L)

SD(µmol/L)

CV(%)

Đ  tái l p c a các steroid ni u có CV 10,16 ­ 14,53(%)  ộ ặ ủ ệ ở 

m u tr n bình th ẫ ộ ườ ng và 12,51 – 16,95 (%)   m u tr n b nh lý ở ẫ ộ ệ Giá tr  trung bình ± SD c a CV   m u tr n bình th ị ủ ở ẫ ộ ườ ng là 12,85  

± 1,24 (%) và m u tr n b nh lý là 14,86 ± 1,4 (%) ( ± SD) ẫ ộ ệ