Luận án cung cấp những trải nghiệm có tính lịch sử về phương thức ứng xử đối với quốc văn trung đại, là cơ sở và bài học lịch sử cho mọi ứng xử với quốc văn hiện đại. Vì vậy, đây là đề tài không chỉ có ý nghĩa khoa học, ý nghĩa lịch sử mà còn có ý nghĩa thực tiễn. Để biết rõ hơn về nội dung chi tiết, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ
TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ
HOANG THI TUYÊT MAÌ ̣ ́
PHƯƠNG TH C NG X V I CH NÔM VÀ Ứ Ứ Ử Ớ Ữ
VĂN H C NÔM C A CÁC CHÍNH TH VI T NAM Ọ Ủ Ể Ở Ệ
Trang 2Lu n án s đậ ẽ ược b o v trả ệ ước H i đ ng c p Đ i h c Qu c gia ch m ộ ồ ấ ạ ọ ố ấ
Trang 3 Th vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ
Trung tâm Thông tin Th vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N i ư ệ ạ ọ ố ộ
Trang 4M ĐÂUỞ ̀
1 Li do chon đ tàí ̣ ề
Ch Nôm và văn h c ch Nôm là m t trong hai bô phân cua văn hoc viêt Viêtữ ọ ữ ộ ̣ ̣ ̉ ̣ ́ ̣ Nam trung đai. Văn hoc ch Nôm đ̣ ̣ ữ ược coi la phân x ng đang cua quôc văn Viêt Nam̀ ̀ ứ ́ ̉ ́ ̣ trung đai, la tiên thân cua văn hoc Viêt Nam hiên đai ghi băng mâu t latinh, đ̣ ̀ ̀ ̉ ̣ ̣ ̣ ̣ ̀ ̃ ự ược goi lạ ̀
ch quôc ng sau nay. ữ ́ ữ ̀
Th c tê lich s ch Nôm, văn hoc Nôm ch a bao gi đự ́ ̣ ử ữ ̣ ư ờ ược coi là th c thê mangự ̉ tinh quan ph́ ương song v trí c a nó v i n n văn h c quôc văn, văn hoa Vi t Nam khôngị ủ ớ ề ọ ́ ́ ệ
ai có th ph nhân. Vân đê đăt ra la t i sao ch Nôm và văn h c Nôm xu t hi n kháể ủ ̣ ́ ̀ ̣ ̀ ạ ữ ọ ấ ệ
s m, có di n trình phát tri n gân mớ ễ ể ̀ ươi th k l i đ̀ ế ỉ ạ ược xem xet nh vây? Vân đê đ nh́ ư ̣ ́ ̀ ị
ki n t n t i v i ch Nôm và văn h c Nôm “ế ồ ạ ớ ữ ọ Nôm na là cha mách qué”, văn h c Nôm làọ
th văn h c c a “ứ ọ ủ b cu m đĩ ố ẹ ”, ít được coi tr ng và đánh giá cao đọ ược cac nha nghiêń ̀
c u nhăc đên kha nhiêu. Điêu nay thứ ́ ́ ́ ̀ ̀ ̀ ương bi qui kêt cho cach nhin tiêu c c cua chê đồ ̣ ́ ́ ̀ ự ̉ ́ ̣ phong kiên. Trên th c tê, vân đê nay ph c tap h n nhiêu b i no bi chi phôi b i hang loat́ ự ́ ́ ̀ ̀ ứ ̣ ơ ̀ ở ́ ̣ ́ ở ̀ ̣ cac nhân tô lich s , văn hoa, xa hôi th i trung đai. Nhiêu đai diên cac chinh thê đa dunǵ ́ ̣ ử ́ ̃ ̣ ờ ̣ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ̉ ̃ ̀
ch Nôm đê ghi lai nh ng sang tac văn hoc. Nhiêu triêu đai co nh ng chi du trong viêcữ ̉ ̣ ữ ́ ́ ̣ ̀ ̀ ̣ ́ ữ ̉ ̣ ̣
s dung tiêng me đe xem nh la tiêu chi đôc lâp quôc gia, xem ngôn ng văn hoc Nômử ̣ ́ ̣ ̉ ư ̀ ́ ̣ ̣ ́ ữ ̣
nh la kênh truyên tai nh ng vân đê đao ly. Nhiêu điêu chinh hoa cua triêu đinh dungư ̀ ̀ ̉ ữ ́ ̀ ̣ ́ ̀ ̀ ́ ́ ̉ ̀ ̀ ̀ ngôn ng noi (tiêng Nôm) đê phô biên cho dân chung. Chinh điêu đo giup chung ta hinhữ ́ ́ ̉ ̉ ́ ́ ́ ̀ ́ ́ ́ ̀ dung, cho phep ta noi đên ph́ ́ ́ ương th c ng x cua cac chinh thê đôi v i ch Nôm vaư ứ ́ ử ̉ ́ ́ ̉ ́ ớ ữ ̀ văn hoc Nôm.̣
Luân an cung câp nh ng trai nghiêm co tinh lich s vê ph ng th c ng x đôi v ị ́ ́ ữ ̉ ̣ ́ ́ ̣ ử ̀ ươ ư ứ ́ ử ́ ơ ́quôc văn trung đai, la c s va bai hoc lich s cho moi ng x v i quôc văn hiên đai. Vi vây,́ ̣ ̀ ơ ở ̀ ̀ ̣ ̣ ử ̣ ứ ử ớ ́ ̣ ̣ ̀ ̣ đây la đê tai không chi co y nghia khoa hoc, y nghia lich s ma con co y nghia th c tiên.̀ ̀ ̀ ̉ ́ ́ ̃ ̣ ́ ̃ ̣ ử ̀ ̀ ́ ́ ̃ ự ̃
2. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ
2.1. Đ i tố ượng nghiên c úư
Đôi t́ ượng c a lu n án la phủ ậ ̀ ương th c ng x c a các chính th hành chính quanứ ứ ử ủ ể
phương v i ch Nôm, văn h c Nôm trên c s phân tich nh ng t liêu cua nh ng bôớ ữ ọ ơ ở ́ ữ ư ̣ ̉ ữ ̣ quôc s cung nh th c tiên sang tac cua văn hoc Nôm.́ ử ̃ ư ự ̃ ́ ́ ̉ ̣
2.2. Ph m vi t li u nghiên c uạ ư ệ ứ
Trang 5Pham vi t liêu nghiên c u bao gôm: ̣ ư ̣ ứ ̀ Đ i Vi t s kí toàn th , Đai Viêt s ki tiên ạ ệ ử ư ̣ ̣ ử ́ ̀ biên, Đai Viêt s ki tuc biên, Khâm đinh Viêt s thông giam c ̣ ̣ ử ́ ̣ ̣ ̣ ử ́ ươ ng muc, Đ i Nam th c ̣ ạ ự
l c ụ va nh ng bô quôc s cua nh ng t gia nh : ̀ ữ ̣ ́ ử ̉ ữ ư ư Lê triêu thông s̀ ử (Lê Quy Đôn), ́ Lich ̣ triêu tap kì ̣ ̉ (Ngô Cao Lang), ̃ Quôc s di biêń ử (Phan Thuc Tr c), ́ ự Lich triêu hiên ch ̣ ̀ ́ ươ ng loai chí ̣ (Phan Huy Chu).́
Th hai, pham vi t liêu nghiên c u con bao gôm nh ng biêu hiên chu yêu cuaứ ̣ ư ̣ ứ ̀ ̀ ữ ̉ ̣ ̉ ́ ̉
th c tê sang tac văn hoc băng ch Nôm khi ch u tác đ ng hay b chi ph i b i phự ́ ́ ́ ̣ ̀ ữ ị ộ ị ố ở ươ ng
hưởng xa hôi cua nh ng văn ban co tinh chât nha ñ ̣ ̉ ữ ̉ ́ ́ ́ ̀ ươc đôi v i văn hoc Nôm ch khônǵ ́ ớ ̣ ứ
đi sâu khao sat, mô ta d̉ ́ ̉ ươi goc đô cua nha nghiên c u văn ban hoc. Chung tôi l a choń ́ ̣ ̉ ̀ ứ ̉ ̣ ́ ự ̣
nh ng văn ban liên quan đa đữ ̉ ̃ ược công bô ch không co tham vong bao quat tât ca nh nǵ ứ ́ ̣ ́ ́ ̉ ư ̃văn ban Nôm ma nh ng nha nghiên c u Han Nôm đang va se công bô. ̉ ̀ ữ ̀ ứ ́ ̀ ̃ ́Khi b t tay kh oắ ả sát l i các d li u trong văn và s chúng tôi s k th a các k t qu kh o sát (n u có)ạ ữ ệ ử ẽ ế ừ ế ả ả ế
Ly giai ph́ ̉ ương th c ng x cua cac chinh thê hanh chinh t anh sang cua chuư ứ ́ ử ̉ ́ ́ ̉ ̀ ́ ừ ́ ́ ̉ ̉ nghia duy vât biên ch ng va chu nghia duy vât lich s ̃ ̣ ̣ ứ ̀ ̉ ̃ ̣ ̣ ử
Gop phân đôi m i chât ĺ ̀ ̉ ớ ́ ượng nghiên c u va giang day văn hoc quôc văn Nôm noiứ ̀ ̉ ̣ ̣ ́ ́ riêng va văn hoc trung đai noi chung.̀ ̣ ̣ ́
3.2. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
S u tâp va hê thông hoa cac t liêu thanh văn trong đo co ch a đ ng cac thông tinư ̣ ̀ ̣ ́ ́ ́ ư ̣ ̀ ́ ́ ứ ự ́
Trang 6Phân tich ph́ ương th c ng x cua cac chinh thê th i trung đai đôi v i ch Nômư ứ ́ ử ̉ ́ ́ ̉ ờ ̣ ́ ớ ữ
Luân an đ̣ ́ ược th c hiên băng cac phự ̣ ̀ ́ ương phap sau:́
Ph ươ ng pháp s u tâm va h th ng hóa t liêu: ư ̀ ̀ ệ ố ư ̣ Các c li u tiêu bi u liên quanứ ệ ể
đ n đê tai lu n án.ế ̀ ̀ ậ
Ph ươ ng pháp nghiên c u l ch đ i ứ ị ạ : Chúng tôi đ t v n đ nghiên c u trong cáiặ ấ ề ứ nhìn l ch s T l ch s đ a ra nh ng v n đ đ lu n gi i, tìm ra ngu n g c, cănị ử ừ ị ử ư ữ ấ ề ể ậ ả ồ ố nguyên c a các hi n tủ ệ ượng, v n đ ấ ề
Ph ươ ng pháp lo i hình h c: ạ ọ đượ s d ng trên bình di n vĩ mô nhìn t hai tr cc ử ụ ệ ừ ụ
v n đ l n: tr c l ch s và tr c c u trúc. T tr c c u trúc, lo i hình hoá cho phép nhìnấ ề ớ ụ ị ử ụ ấ ừ ụ ấ ạ
ra được c i ngu n c a phộ ồ ủ ương th c ng x v i ngôn ng va văn hoa cua cac chinh thêư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ́ ̉ ́ ́ ̉ hanh chinh quan ph̀ ́ ương.
Luân an s dung cach tiêp cân liên nganh trong viêc phân tich cac t liêu co liêṇ ́ ử ̣ ́ ́ ̣ ̀ ̣ ́ ́ ư ̣ ́ quan đên ph́ ương th c ng x đôi v i ch Nôm cua cac chinh thê Viêt Nam th i trungư ứ ́ ử ́ ớ ữ ̉ ́ ́ ̉ ở ̣ ờ đai. ̣
Luân an hê thông hoa nh ng t liêu thanh văn vê pḥ ́ ̣ ́ ́ ữ ư ̣ ̀ ̀ ương th c ng x cua cacư ứ ́ ử ̉ ́ chinh thê th i trung đai v i ch Nôm va đ i sông văn hoc Nôm.́ ̉ ờ ̣ ớ ữ ̀ ờ ́ ̣
Luân an gop phân giai thich đ i sông th c tê văn hoc Nôm trong môi tṛ ́ ́ ̀ ̉ ́ ờ ́ ự ́ ̣ ương văǹ hoa trung đai, gop phân nâng cao chât ĺ ̣ ́ ̀ ́ ượng nghiên c u va giang day văn hoc Nôm noiứ ̀ ̉ ̣ ̣ ́ riêng va văn hoc quôc âm noi chung. ̀ ̣ ́ ́
Luân an gop phân cho môt s nhin nhân tiên trinh văn hoc trung đai Viêt Nam môṭ ́ ́ ̀ ̣ ự ̀ ̣ ́ ̀ ̣ ̣ ̣ ̣ cach khach quan trên c s phân tích nh ng y u t , đi u ki n, nguyên nhân đ a đ ń ́ ơ ở ữ ế ố ề ệ ư ế
nh ng nh n đ nh thiên kiên c a gi i nghiên c u trong th i gian dài v a qua (ch Nômữ ậ ị ́ ủ ớ ứ ờ ừ ữ
va văn hoc ch Nôm luôn bi miêt thi), đ ng th i lí gi i nh ng nhân t n i sinh và ngo ì ̣ ữ ̣ ̣ ̣ ồ ờ ả ữ ố ộ ạ
nh p nh hậ ả ưởng đ n s phát tri n l ch s văn h c b ng ch Nôm c a dân t c. ế ự ể ị ử ọ ằ ữ ủ ộ
6. Câu truc c a lu n áń ́ ủ ậ
Ngoai M đâu, Kêt luân và Danh m c TLTK, luân an triên khai bôn ch ng nh sau:̀ ở ̀ ́ ̣ ụ ̣ ́ ̉ ́ ươ ư
Trang 7Chương 1. Tông quan tinh hinh nghiên c u vê ph̉ ̀ ̀ ứ ̀ ương th c ng x v i ch Nôm va vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ hoc Nôm va ḥ ̀ ương triên khai cua đê taí ̉ ̉ ̀ ̀
1.1. V n đ phấ ề ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm trong nghiên c u vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ứ hoc̣
1.2. V n đ phấ ề ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm trong nghiên c u vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ứ
t hoc ự ̣
1.3. Hương triên khai cua đê taí ̉ ̉ ̀ ̀
1.4. Tiêu kêt́̉
Chương 2. C s xa hôi ngôn ng va xa hôi văn hoc cho s hinh thanh phơ ở ̃ ̣ ữ ̀ ̃ ̣ ̣ ự ̀ ̀ ương th c ngư ư ́ ́
x v i ch Nôm va văn hoc Nôm ử ớ ữ ̀ ̣
3.1. Qu c ng đố ữ ược nh n th c nh la tiêu chí xác l p n n đôc lâp quôc giaậ ứ ư ̀ ậ ề ̣ ̣ ́
3.2. S d ng và nâng cao ch c năng xã h i c a ch Nôm, văn Nômử ụ ứ ộ ủ ữ
3.3. Ch Nôm, văn Nôm v i các b c quân vữ ớ ậ ương
3.4. Tiêu kêt́̉
Ch ng 4. S tac đông tr lai cua chinh thê v i ch Nôm va văn hoc Nôm ươ ự ́ ̣ ở ̣ ̉ ́ ̉ ớ ữ ̀ ̣
4.1. Môt sô tri th c v i văn Nôm – môi liên hê mât thiêt v i chinh thê ̣ ́ ́ ứ ớ ́ ̣ ̣ ́ ớ ́ ̉
4.2. Môt sô thê loai văn hoc Nôm – s tac đông tr lai cua chinh thê ̣ ́ ̉ ̣ ̣ ự ́ ̣ ở ̣ ̉ ́ ̉
4.3. Môt sô gi i h n – nhìn t góc đ quan pḥ ́ ớ ạ ừ ộ ương
4.4. Tiêu kêt́̉
Trang 8CHƯƠNG 1TÔNG QUAN TINH HINH NGHIÊN C U VỂ ̀ ̀ Ứ ̀
PHƯƠNG TH C NG X V I CH NÔM VA VĂN HOC NÔMƯ Ứ ́ Ử Ớ Ữ ̀ ̣
VA H̀ ƯƠNG TRIÊN KHAI CUA ĐÊ TAÍ ̉ ̉ ̀ ̀Khai niêm văn hoc Nôm đ́ ̣ ̣ ược hiêu la bô phân văn hoc viêt băng tiêng me đe trong̉ ̀ ̣ ̣ ̣ ́ ̀ ́ ̣ ̉
đ i sông văn hoc trung đai. Vi vây tông quan cac vân đê nghiên c u vê văn hoc tiêng meờ ́ ̣ ̣ ̀ ̣ ̉ ́ ́ ̀ ứ ̀ ̣ ́ ̣
đe (văn hoc quôc âm, văn hoc Nôm) thê hiên trong cac bô lich s văn hoc, trong cac công̉ ̣ ́ ̣ ̉ ̣ ́ ̣ ̣ ử ̣ ́ trinh ngôn ng văn t , trong cac công trinh văn hoa. Ch̀ ữ ự ́ ̀ ́ ương nay nhăm điêm lai môt cach̀ ̀ ̉ ̣ ̣ ́ bao quat nh ng vân đê co liên quan tr c tiêp đên đê tai nghiên c u vê ph́ ữ ́ ̀ ́ ự ́ ́ ̀ ̀ ứ ̀ ương th c ngư ư ́ ́
x v i ch Nôm va văn hoc Nôm cua cac chinh thê Viêt Nam th i trung đai đa đử ớ ữ ̀ ̣ ̉ ́ ́ ̉ ở ̣ ờ ̣ ̃ ượ c
đê câp đên trong cac công trinh nghiên c u trong va ngoai ǹ ̣ ́ ́ ̀ ứ ̀ ̀ ươc. Bao gôm:́ ̀
1.1.V n đ phấ ề ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm trong nghiên c u vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ứ
hoc̣
Sau khi điêm qua cac công trinh nghiên c u lich s văn hoc, cac công trinh nghiên̉ ́ ̀ ứ ̣ ử ̣ ́ ̀
c u văn hoc t goc đô văn hoa co đê câp đên ch Nôm nh : ứ ̣ ừ ́ ̣ ́ ́ ̀ ̣ ́ ữ ư Viêt Nam văn hoc s yêú ̣ ̣ ử
cua D̉ ương Quang Ham (in lân đâu 1943); ̉ ̀ ̀ ̀ Cu c ti n hoá văn h c Vi t Nam ộ ế ọ ệ (Nxb Đ iờ
Mới, 1943); L ượ c th o l ch s văn h c Vi t Nam ả ị ử ọ ệ do nhom Lê Quý Đôn (Vũ Đình Liên,́
Đ Đ c Hi u, Lê Trí Vi n, Hu nh Lý, Trỗ ứ ể ễ ỳ ương Chính, Lê Thước) biên soan, Nxb Xâỵ
D ng ân hanh;ự ́ ̀ S th o l ch s văn h c Vi t Nam ơ ả ị ử ọ ệ (1957 – 1960) c a Ban Văn S Đ a vàủ ử ị Viên văn hoc (1964); giáo trình ̣ ̣ Văn h c Vi t Nam ọ ệ do nhóm Đinh Gia Khánh, Bùi Duy
Tân, Mai Cao Chương biên so n (đạ ược ch nh lý và b sung nhi u l n, 3 tâp); cỉ ổ ề ầ ̣ ông trinh̀
Trang 9Văn hoc trung đai Viêt Nam ̣ ̣ ̣ (Nxb Đai hoc quôc gia Ha Nôi, in lân th hai 2001) cuạ ̣ ́ ̀ ̣ ̀ ứ ̉ Nguyên Pham Hung; c̃ ̣ ̀ ông trinh (2007) ̀ Văn h c Vi t Nam t th k X đ n h t th k XIX, ọ ệ ừ ế ỷ ế ế ế ỷ
va thi phap thê loaì ́ ̉ ̣ cua Kiêu Thu Hoach; cuôn ̉ ̀ ̣ ́ Nho giao Đao hoc trên đât kinh kí ̣ ̣ ́ ̀ cuả Nguyên Manh C̃ ̣ ương; cuôn ̀ ́ Di s n văn ch ả ươ ng Văn mi u Qu c t giám ế ố ử (Tr n Ng cầ ọ
Vương va Phan Văn Cac)… Luân an khăng đinh: Hâu hêt cac công trinh không đê câp̀ ́ ̣ ́ ̉ ̣ ̀ ́ ́ ̀ ̀ ̣ đên ph́ ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm môt cach hê thông. ư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ̣ ́ ̣ ́ Môt sô nhạ ́ ̀ nghiên c u đăt ra la thai đô miêt thi cua chê đô phong kiên v i ch Nôm va văn hoc Nômứ ̣ ̀ ́ ̣ ̣ ̣ ̉ ́ ̣ ́ ớ ữ ̀ ̣
dươi dang nhân đinh, có tính qui ch p ch a đ́ ̣ ̣ ̣ ụ ư ược thông kê va ch ng minh băng nh nǵ ̀ ứ ̀ ư ̃
d kiên lich s va văn hoc cu thê, ch a đ t các v n đ trên vào môi trữ ̣ ̣ ử ̀ ̣ ̣ ̉ ư ặ ấ ề ường xã h i –ộ ngôn ng văn h c trung đ i có tính ph ni m đ gi i thích.ữ ọ ạ ổ ệ ể ả
H n n a, các b l ch s văn h c do quá thiên v đ i s ng văn h c, ti p c n vănơ ữ ộ ị ử ọ ề ờ ố ọ ế ậ
h c t văn h c và b ng văn h c, cho nên các v n đ c a đ i s ng xã h i, tác đ ng c aọ ừ ọ ằ ọ ấ ề ủ ờ ố ộ ộ ủ các đ nh hị ướng xã h i h u nh b xem là nhân t ngo i t i c a văn h c, b xem làộ ầ ư ị ố ạ ạ ủ ọ ị ngo i biên c a văn h c. L ch s văn h c đạ ủ ọ ị ử ọ ược coi là m t th c th tộ ự ể ương đ i tách bi tố ệ
và h u nh đầ ư ược nhìn nh n dậ ưới góc nhìn phân t lử ượng. Văn h c thiên v đ c p đ nọ ề ề ậ ế cái đ p, cái th m mĩ, cái t chẹ ẩ ừ ương, nói đ n th lo i, trế ể ạ ường phái, trào l u, cái khácư
bi t, cá tính sáng t o, cái đi n hình, hình tệ ạ ể ượng Các v n đ liên quan đ n ngôn ngấ ề ế ữ
l i thiên v phạ ề ương di n phong cách, tu t , tài nh ng c phun châu. Công chúng vănệ ừ ả ọ
h c ph i là ngọ ả ười bi t ch Hán, ngôn ng ph i cao c p, tránh th p hèn Trong b iế ữ ữ ả ấ ấ ố
c nh y, m i gi i thích v văn h c h u nh ch đả ấ ọ ả ề ọ ầ ư ỉ ược tìm trong b n thân văn h c. H nả ọ ơ
n a do các b l ch s văn h c đữ ộ ị ử ọ ược vi t trong đi u ki n xã h i hi n đ i mà xã h iế ề ệ ộ ệ ạ ở ộ
đó, tính phân ngành được đ cao đ n m c tuy t đ i. Trong khi đó, đ i tề ế ứ ệ ố ố ượng c n đầ ượ ctrình bày l i là s n ph m c a th i trung đ i, mang đ c tr ng trung đ i v b n ch t,ạ ả ẩ ủ ờ ạ ặ ư ạ ề ả ấ trong đó các đ c đi m nh tính không phân ngành m t cách th c s rõ ràng, tính t ngặ ể ư ộ ự ự ổ
h p, không chia tách, đ i l p gi a thợ ố ậ ữ ượng đ ng và thông t c, cao quí và th p hèn luônẳ ụ ấ
Trang 10là nh ng đ i l p, luôn là nh ng c p ph m trù song hành t n t i. Do v y, v n đ vữ ố ậ ữ ặ ạ ồ ạ ậ ấ ề ề
phương th c ng x c a các chính th đ i v i ch Nôm ch đứ ứ ử ủ ể ố ớ ữ ỉ ược đi m qua mà thôi. ể
Môt sô cac công trinh nghiên c u cac linh v c văn hoc t cách ti p c n văn hoạ ́ ́ ̀ ứ ́ ̃ ự ̣ ừ ế ậ ́ cũng có đ câp đ n phề ế ương th c ng x c a các chính th đ i v i ch Nôm và vănứ ứ ử ủ ể ố ớ ữ
h c Nôm khi lí gi i nh ng v n đ c a văn h c Nôm trong m i liên quan v i các đ nhọ ả ữ ấ ề ủ ọ ố ớ ị
ch xã h i, các thi t ch chính quy n. Cac nha nghiên c u co nhăc đên ch Nôm, vănế ộ ế ế ề ́ ̀ ứ ́ ́ ́ ữ hoc Nôm nh môt thanh t u cua văn hoa dân tôc. Cac công trinh nêu co đê câp đêṇ ư ̣ ̀ ự ̉ ́ ̣ ́ ̀ ́ ́ ̀ ̣ ́
phương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm thi cung chi đ a ra nhân đinh đaiư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ̀ ̃ ̉ ư ̣ ̣ ̣ thê, ch a đê câp đên cach quan tâm cua môi đai diên chinh thê cu thê ra sao. Vi thê ch ả ư ̀ ̣ ́ ́ ̉ ̃ ̣ ̣ ́ ̉ ̣ ̉ ̀ ́ ư khai quat đ́ ́ ược quan niêm cua môi chinh thê vê ngôn ng dân tôc môt cach cu thê va saṭ ̉ ̃ ́ ̉ ̀ ữ ̣ ̣ ́ ̣ ̉ ̀ ́
th c. Trong đ i sông chinh tri, xa hôi va văn hoc phự ờ ́ ́ ̣ ̃ ̣ ̀ ̣ ương th c ng x v i ch Nôm vaư ứ ́ ử ớ ữ ̀ văn hoc Nôm đ̣ ượ ơc c chê hoa, chinh sach hoa hoăc đ́ ́ ́ ́ ́ ̣ ược biêu hiên băng hanh vi, thai đổ ̣ ̀ ̀ ́ ̣
cu thê nh thê nao thi cac nha nghiên c u ch a đê câp. ̣ ̉ ư ́ ̀ ̀ ́ ̀ ứ ư ̀ ̣
1.2. V n đ phấ ề ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm trong nghiên c uư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ứ văn t hoc ự ̣
Luân an điêm qua nh ng công trinh nghiên c u văn t hoc t khá s m, nh t là các̣ ́ ̉ ữ ̀ ứ ự ̣ ừ ớ ấ tác gi nả ước ngoài v i nh ng tên tuôi nhớ ữ ̉ ư: J. L. Taberd, H. Maspéro, Hoàng Xuân Hãn, Pual Schneider, Văn H u, Vự ương L c, Yonosuke Takeuchi, Kawamoto Kuniye ự Cać công trinh nghiên c u khac nh : ̀ ứ ́ ư Ch Nôm v i ch Qu c ng ữ ớ ữ ố ữ (Lê D ), ư Ch Nôm ữ Ngu n g c, c u t o, di n bi n ồ ố ấ ạ ễ ế (Đào Duy Anh), L ượ c kh o v ngu n g c ch Nôm ả ề ồ ố ữ
(Tr n Văn Giáp), ầ M t s v n đ v ch Nôm ộ ố ấ ề ề ữ (Nguy n Tài C n), ễ ẩ Nghiên c u v ch ứ ề ữ Nôm (Lê Văn Quán), Nghiên c u ch Nôm Tày ứ ữ (Hoàng Tri u Ân và Cung Văn Lề ượ c),
Các ph ươ ng th c bi u âm trong c u trúc ch Nôm Vi t ứ ể ấ ữ ệ (Nguy n Tá Nhí), ễ C u trúc ấ nghĩa trong ch Nôm Vi t ữ ệ (Lã Minh H ng), ằ M i t ố ươ ng quan gi a âm Hán Vi t và âm ữ ệ Nôm trong cách đ c ch Nôm ọ ữ (Trương Đ c Qu ), ứ ả Ch Nôm và ti ng Vi t qua b n gi i ữ ế ệ ả ả
âm Ph t thuy t đ i báo ph m u ân tr ng kinh ậ ế ạ ụ ẫ ọ (Hoàng Th Ng ), ị ọ Ch Nôm và ti ng ữ ế
Vi t qua văn b n Thiên Nam ng l c ệ ả ữ ụ (Nguy n Th Lâm), ễ ị Truy n kì m n l c Nghiên ề ạ ụ
c u văn b n và v n đ d ch Nôm ứ ả ấ ề ị (Hoàng H ng C m), ồ ẩ Nghiên c u ch Nôm ứ ữ (Vi nệ nghiên c u Hán Nôm Vi t Nam; H i b o t n di s n ch Nôm Hoa Kì), ứ ệ ộ ả ồ ả ữ T đi n ch ừ ể ữ Nôm Vi t ệ (Nguy n Quang H ng ch biên), ễ ồ ủ T ng văn Nôm ừ ữ (Nguy n Th ch Giang),ễ ạ
Bang tra ch Nôm ̉ ữ (Viên ngôn ng hoc), ̣ ữ ̣ Đai t điên ch Nôm ̣ ừ ̉ ữ (Vu Văn Kinh),̃ ́ Khái lu n ậ
Trang 11văn t h c ch Nôm ự ọ ữ cua Nguy n Quang H ng, công trinh ̉ ễ ồ ̀ Nghiên c u ch Nôm t ứ ữ ư ̀
h ươ ng tiêp cân liên nganh́ ́ ̣ ̀ do La Minh Hăng (chu biên)…̃ ̀ ̉ đa đê câp đên đên nh ng vâñ ̀ ̣ ́ ́ ữ ́
đê quan trong cua nghiên c u ch Nôm. ̀ ̣ ̉ ứ ữ Cac công trinh nay ́ ̀ ̀ thiên vê li giai th i điêm rà ́ ̉ ờ ̉
đ i, câu tao ch , năng vê kêt câu văn t , phiên âm va dich cac văn ban Nôm, nh ng bôờ ́ ̣ ữ ̣ ̀ ́ ́ ự ̀ ̣ ́ ̉ ữ ̣ sach công cu h n la đê câp đên ph́ ̣ ơ ̀ ̀ ̣ ́ ương diên xa hôi cua ch Nôm va văn hoc viêt băng̣ ̃ ̣ ̉ ữ ̀ ̣ ́ ̀
ch Nôm cũng nh ít đ c p đ n v n đ phữ ư ề ậ ế ấ ề ương th c ng x c a các chính th ứ ứ ử ủ ể Tât́ nhiên, cung co môt sô nha nghiên c u đê câp đên ph̃ ́ ̣ ́ ̀ ứ ̀ ̣ ́ ương th c ng x v i ch Nôm vaư ứ ́ ử ớ ữ ̀ văn hoc Nôm ḍ ươi dang nh ng nhân đinh, song, vân ch a nhin nhân thanh hê thông vá ̣ ữ ̣ ̣ ̃ ư ̀ ̣ ̀ ̣ ́ ̀
ch a co nh ng thông kê cu thê theo chiêu lich đai.ư ́ ữ ́ ̣ ̉ ̀ ̣ ̣
T s đi m xét đo cho th y các chính th nhà nừ ự ể ́ ấ ể ước phong ki n Vi t Nam th iế ệ ờ trung đ i đã t thái đ c a mình đ i v i ch Nôm và văn h c Nôm theo cách nhìn c aạ ỏ ộ ủ ố ớ ữ ọ ủ mình. Đó là m t thái đ ng x và quan h mang tính hai m t. M t m t thộ ộ ứ ử ệ ặ ộ ặ ường coi
thường, có thái đ tiêu c c. M t khác l i v n s d ng ch Nôm, văn h c Nôm nh làộ ự ặ ạ ẫ ử ụ ữ ọ ư
m t công c độ ụ ượ ử ục s d ng và l i d ng cho các m c tiêu, m c đích c a mình. M t tháiợ ụ ụ ụ ủ ộ
đ cũng nh s hành x mang tính hai m t nh th c a các chính th đ i v i ch Nôm,ộ ư ự ử ặ ư ế ủ ể ố ớ ữ văn h c Nôm hi n nhiên đã nh họ ể ả ưởng r t nhi u đ n ch Nôm v i t cách là m t hấ ề ế ữ ớ ư ộ ệ
th ng văn t c đ nh ti ng Vi t trên c s các ch t li u c a ch Hán c v m t ch cố ự ố ị ế ệ ơ ở ấ ệ ủ ữ ả ề ặ ứ năng cũng nh v m t c u trúc. nh hư ề ặ ấ Ả ưởng c a m t thái đ nh th đ i v i ch Nômủ ộ ộ ư ế ố ớ ữ
v m t ch c năng chính là s c n tr s tr thành h th ng văn t chính th c mangề ặ ứ ự ả ở ự ở ệ ố ự ứ
t m đ và t cách qu c gia, nhà nầ ộ ư ố ướ Ảc. nh hưởng c a m t thái đ nh th đ i v i chủ ộ ộ ư ế ố ớ ữ Nôm v m t c u trúc chính là ch nó ch a đề ặ ấ ở ỗ ư ược đi n ch Ngõ h u nh trong l ch sể ế ầ ư ị ử
t n t i và hành ch c trong đ dài g n ch c th k c a th i phong ki n Đ i Vi t đ cồ ạ ứ ộ ầ ụ ế ỉ ủ ờ ế ạ ệ ộ
l p t ch , v n đ chính t ch a bao gi đậ ự ủ ấ ề ả ư ờ ược đ t ra t góc đ hay cách nhìn nhàặ ừ ộ
nước. Không được đi n ch , không có qui ph m chính t , ch Nôm v n đ ng và phátể ế ạ ả ữ ậ ộ tri n v m t c u trúc m t cách t phát, t thân nên b qui k t là “ể ề ặ ấ ộ ự ự ị ế Nôm na là cha mách qué”. Còn nh ng gì thu c v phữ ộ ề ương di n n i dung mà h th ng văn t Nôm chuy nệ ộ ệ ố ự ể
t i thì b xem là thông t c, th p hèn, không đáng mang ra đ d y b o con ngả ị ụ ấ ể ạ ả ười. Văn
h c Nôm là th văn h c c a “ọ ứ ọ ủ b cu m đĩ ố ẹ ”, "đ u đầ ường xó ch ", "l i quê ch p nh tợ ờ ắ ặ dông dài", b ví nh là nh ng trò ch i nguy h i nh ng l i cám d con ngị ư ữ ơ ạ ư ạ ỗ ười có tính cờ gian b c l n nh t tôm, xóc đĩaạ ậ ư ổ
Trang 12M t thái đ hành x nh th c a các chính th trung đ i đ i v i ch Nôm, vănộ ộ ử ư ế ủ ể ạ ố ớ ữ
h c Nôm đã chi ph i đ i s ng ch Nôm, văn h c Nôm Vi t Nam su t m t ch ngọ ố ờ ố ữ ọ ệ ố ộ ặ
đường g n 10 th k c a th i phong ki n đ c l p t ch Ngõ h u nh toàn b vănầ ế ỉ ủ ờ ế ộ ậ ự ủ ầ ư ộ
h c qu c âm, văn h c ti ng m đ , văn h c vi t b ng ti ng Viêt, ngôn ng nói s ngọ ố ọ ế ẹ ẻ ọ ế ằ ế ữ ố
đ ng c a m i ngộ ủ ọ ười Vi t Nam trên t vua quan dệ ừ ướ ếi đ n th dân b đứ ị ược đ i x , bố ử ị
được nhìn nh n theo h qui chi u đó. ậ ệ ế
S "b đự ị ược" nh th khi n cho các nhà nghiên c u hi n đ i khi đ c p đ nư ế ế ứ ệ ạ ề ậ ế
ch Nôm và văn h c Nôm đã đ c p đ n thái đ ng x c a các chính th chính trữ ọ ề ậ ế ộ ứ ử ủ ể ị phong ki n, thế ường đ l i cho h khi c n đ l i, thổ ỗ ọ ầ ổ ỗ ường khen h khi c n ph i khen.ọ ầ ả Cách làm đó th i hi n đ i m t m c đ nào đó cũng l p l i cách nhìn mang tính haiở ờ ệ ạ ở ộ ứ ộ ặ ạ
m t nh đã có trong l ch s v y. ặ ư ị ử ậ
Nhin bao quat lich s nghiên c u, cac công trinh kh o lu n nh ng d ki n th̀ ́ ̣ ử ứ ́ ̀ ả ậ ữ ữ ệ ể
hi n phệ ương th c ng x c a các th ch chính tr liên quan đ n ch Nôm và văn h cứ ứ ử ủ ể ế ị ế ữ ọ Nôm m t cách có h th ng ch a độ ệ ố ư ược gi i nghiên c u quan tâm đê câp. Th c tê đ iớ ứ ̀ ̣ ự ́ ơ ̀sông chinh tri va văn hoa, thai đô ng x cua nh ng nǵ ́ ̣ ̀ ́ ́ ̣ ứ ử ̉ ữ ươi câm quyên va nh ng tri th c̀ ̀ ̀ ̀ ữ ́ ư ́cung đinh v i ch Nôm va văn hoc Nôm đa dang va phong phu h n nhiêu so v i nh ng̀ ớ ữ ̀ ̣ ̣ ̀ ́ ơ ̀ ớ ư ̃nhân đinh đ n gian môt chiêu nh thê. ̣ ̣ ơ ̉ ̣ ̀ ư ́
1.3. Hương triên khai cua đê taí ̉ ̉ ̀ ̀
Trên tinh thân quan triêt cac nguyên tăc c ban cua chu nghia duy vât biên ch ng̀ ́ ̣ ́ ́ ơ ̉ ̉ ̉ ̃ ̣ ̣ ư ́
va chu nghia duy vât lich s trong moi s trinh bay, luân an cô găng đê câp đên ph̀ ̉ ̃ ̣ ̣ ử ̣ ự ̀ ̀ ̣ ́ ́ ́ ̀ ̣ ́ ươ ng
th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm trên nh ng d liêu lich s đư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ữ ữ ̣ ̣ ử ược ghi lai cụ ̣ thê va trên nh ng sang tac văn hoc tiêu biêu. Điêu nay đoi hoi s trinh bay ph̉ ̀ ữ ́ ́ ̣ ̉ ̀ ̀ ̀ ̉ ự ̀ ̀ ương th cư ́
ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm nh môt c chê. Theo đo, nh ng nôi dung chu yêu
sau đây se đ̃ ược trinh bay trong luân an.̀ ̀ ̣ ́
Luân an trinh bay bôi canh th i trung đai, nên tang ngôn ng Viêt Nam th i trung̣ ́ ̀ ̀ ́ ̉ ờ ̣ ̀ ̉ ữ ̣ ờ đai nh la chât nên, la phông văn hoa – n i pḥ ư ̀ ́ ̀ ̀ ́ ơ ương th c ng x v i ch Nôm va vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ hoc Nôm nay sinh. ̣ ̉
Luân an trinh bay bôi canh xa hôi – văn hoc Viêt Nam th i trung đai v i nh ng neṭ ́ ̀ ̀ ́ ̉ ̃ ̣ ̣ ̣ ờ ̣ ớ ữ ́ đăc thu, điêu nay qui đinh tr c tiêp đên ph ng th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm.̣ ̀ ̀ ̀ ̣ ự ́ ́ ươ ư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣
Trang 13Luân an trinh bay hê thông nh ng biêu hiên cua pḥ ́ ̀ ̀ ̣ ́ ữ ̉ ̣ ̉ ương th c ng x v i chư ứ ́ ử ớ ư ̃Nôm va văn hoc Nôm mang tinh đinh h̀ ̣ ́ ̣ ương nh môt c chê chinh sach, co tinh chi phôí ư ̣ ơ ́ ́ ́ ́ ́ ́
xa hôi cao trên cac ph̃ ̣ ́ ương diên: cac biêu hiên co tinh c chê, chinh sach v i ngôn ng ,̣ ́ ̉ ̣ ́ ́ ơ ́ ́ ́ ớ ư ̃cac biêu hiên co tinh c chê, chinh sach v i văn hoc, s tac đông cua ph́ ̉ ̣ ́ ́ ơ ́ ́ ́ ớ ̣ ự ́ ̣ ̉ ương th c ngư ư ́ ́
x v i ch Nôm va văn hoc Nôm nh nh ng đinh hử ớ ữ ̀ ̣ ư ữ ̣ ương mang tinh chinh thông cua cać ́ ́ ́ ̉ ́ chinh thê th i trung đai. Nh ng biêu hiên co tinh c chê, chinh sach nay co ch c nănǵ ̉ ờ ̣ ữ ̉ ̣ ́ ́ ơ ́ ́ ́ ̀ ́ ứ đinh ḥ ương, dân dăt xa hôi trung đai ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm.́ ̃ ́ ̃ ̣ ̣ ứ ử ớ ữ ̀ ̣
Luân an trinh bay nh ng biêu hiên cua pḥ ́ ̀ ̀ ữ ̉ ̣ ̉ ương th c ng x v i ch Nôm va vănư ứ ́ ử ớ ữ ̀ hoc Nôm trong đ i sông văn hoc Nôm qua môt sô đai diên chinh thê tiêu biêu (nh ng bâc̣ ờ ́ ̣ ̣ ́ ̣ ̣ ́ ̉ ̉ ữ ̣ vua chua), qua đai diên môt sô tri th c th i đai co liên quan mât thiêt t i cac chinh thê.́ ̣ ̣ ̣ ́ ́ ứ ờ ̣ ́ ̣ ́ ớ ́ ́ ̉
Nh ng đai diên chinh thê va tri th c th i đai đữ ̣ ̣ ́ ̉ ̀ ́ ứ ờ ̣ ượ ực l a chon co tinh minh ch ng, điêṇ ́ ́ ứ ̉ hinh. V i cac trinh bay va l a chon nh thê, luân an nhăm hinh hai hoa ph̀ ớ ́ ̀ ̀ ̀ự ̣ ư ́ ̣ ́ ̀ ̀ ̀ ́ ương th c ngư ư ́ ́
x v i ch Nôm va văn hoc Nôm, giai thich s tac đông cua phử ớ ữ ̀ ̣ ̉ ́ ự ́ ̣ ̉ ương th c ng x v iư ứ ́ ử ơ ́
ch Nôm cua cac đai diên giai câp phong kiên, co triêu đai rât coi trong ch Nôm va vănữ ̉ ́ ̣ ̣ ́ ́ ́ ̀ ̣ ́ ̣ ữ ̀ hoc Nôm. Tuy vây, trên th c tê nghiên c u, ch a co công trinh văn hoc s hoăc chuyêṇ ̣ ự ́ ứ ư ́ ̀ ̣ ử ̣ luân nao đê câp đên pḥ ̀ ̀ ̣ ́ ương th c ng x v i ch Nôm va văn hoc Nôm môt cach co hêư ứ ́ ử ớ ữ ̀ ̣ ̣ ́ ́ ̣ thông, hoăc co đê muc riêng vê thai đô ng x , chinh sach v i ch Nôm va văn hoć ̣ ́ ̀ ̣ ̀ ́ ̣ ứ ử ́ ́ ớ ữ ̀ ̣ Nôm
CHƯƠNG 2
C S XA HÔI NGÔN NG VA XA HÔI VĂN HOC CHO S HINH THANHƠ Ở ̃ ̣ Ữ ̀ ̃ ̣ ̣ Ự ̀ ̀
PHƯƠNG TH C NG X V I CH NÔM VA VĂN HOC NÔMƯ Ứ ́ Ử Ớ Ữ ̀ ̣
Chương nay nhăm trinh bay n i hàm c a m t s khái ni m ch y u đ̀ ̀ ̀ ̀ ộ ủ ộ ố ệ ủ ế ượ ử ụ c s d ngtrong lu n án cũng nh nh ng net chinh y u nh t cua bôi canh xa hôi ngôn ng và xãậ ư ữ ́ ́ ế ấ ̉ ́ ̉ ̃ ̣ ữ