Cảm hứng chủ đạo của bài thơ vẫn là niềm vui, niềm tự hào về giang sơn giàu đẹp, độclập chủ quyền vì vậy đoạn thơ viết về mùa thu chiến khu Việt Bắc vang lên sang sảng tự hào XD sau CM c
Trang 1Mùa thu là một thi đề vô cùng hấp dẫn đối với các thi nhân vì ng ời ta dễ rung động khitrời đất chuyển mùa Từ mùa đông lạnh giá sang mùa xuân ấm áp con ng ời dễ vui, từ mùa hènồng nàn sắc lửa, chuyển sang mùa thu chớm lạnh mơ màng dễ gợi cảm giác bâng khuâng xaoxuyến lu luyến vấn vơng Vì vậy, mùa thu xa nay đã làm xao động không biết bao trái tim thi
sĩ và chảy thành muôn vàn lời thơ nổi tiếng trong văn ch ơng nhân loại cũng nh dân tộc Nhngkhông vì thế mà thơ viết về mùa thu trở nên khuôn sáo đơn điệu Bởi cảnh thu thời nào cũngvậy, nhng lòng ngời thì mỗi thời mỗi khác Vậy nên, cảnh sắc thu trong mỗi bài thơ đều cónhững vẻ đẹp riêng độc đáo Chính trạng thái cảm xúc của thi nhân đã quy định cảnh sắc mùathu trong thơ
Bài thơ “ĐMTT” là một bài thơ hay về mùa thu của XD tr ớc CM Bài “Đất nớc” (48 55) của NĐT không phải là bài thơ viết về mùa thu nhng cảm hứng đất nớc lại bắt đầu từ cảmhứng mùa thu Hai bài thơ viết trong 2 giai đoạn lịch sử khác nhau thể hiện 2 trạng thái cảmxúc khác nhau của hai nhà thơ trớc mùa thu
-Cảnh sắc mùa thu trong bài “ĐMTT” thấm một nỗi buồn Đó là cái buồn muôn thủa
nh-ng cũnh-ng là cái buồn của thời đại, cái buồn riênh-ng của thơ mới Buồn vì cái lạnh len lỏi đâu đâygợi nỗi cô đơn Buồn vì sự chia lìa hoa cỏ, chim muông đến con ng ời Buồn vì một nỗi nhớnhung ngẩn ngơ phảng phất trong không gian và trong lòng ngời Bài thơ mở đầu bằng h/arặng liễu buồn nh những cô gái xõa tóc lặng lẽ, đìu hiu đứng chịu tang cùng ngàn dòng lệ nốihàng tuôn rơi Các khổ thơ tiếp thơ tiếp theo t/g tái hiện cảnh hoa lá rụng, cành cây khô gẫy,vầng trăng bơ vơ, sơng mờ khí trời u uất Tất cả những h/a ấy gợi lên sự chia lìa tàn tạ, phainhạt làm nỗi nhớ nỗi buồn cô đơn
Cảnh thu buồn hiu hắt nhng vẫn có cái gì đó dịu nhẹ trẻ trung và rất đẹp Bởi cảnh thungoài việc đợc so sánh với một h/a độc đáo, còn đợc XD miêu tả với vẻ đẹp thơ mộng duyêndáng tơi sáng với tấm “áo mơ phai dệt lá vàng” vừa thực vừa ảo Sắc vàng mùa thu đã làmsóng cả không gian
Mùa thu bên cạnh cái vẻ đìu hiu buồn, một cái buồn rất đẹp của cảnh vật chứa đựng bêntrong một sức sống trẻ trung ấy là cái chất trẻ trung đợc phát hiện bằng con mắt xanh non củat/g là cái sức sống của tuổi trẻ và t/y đang xôn xao trong cảnh vật
Cảnh thu rất đẹp mà buồn vì lòng ngời lúc ấy buồn bã Nỗi buồn của XD cũng là nỗibuồn của cả thế hệ trí thức tiểu t sản đơng thời “yêu đời nhng đau đời” vì cha tìm đợc lối ra.Nỗi buồn ấy chính là tấm lòng thiết tha yêu đời, thiết tha giao cảm với đời Đang trong tâmtrạng ấy nên nhà thơ rất nhạy cảm trớc khung cảnh đất trời chuyển vào thu:
“Đây mùa thu tới, mùa thu tới
Với áo mơ phai dệt lá vàng”
Câu thơ cất lên nh một tiếng reo khẽ vồ vập khi chợt nhận ra vẻ đẹp bất ngờ của mùa thu Phải
có tấm lòng yêu đời thì giữa cảnh mùa thu buồn bã nhà thơ mới có thể đón nhận đợc một niềmvui nho nhỏ nh thế Sự nhạy cảm của hồn thơ XD còn đợc thể hiện qua cách cảm nhận mùathu Nếu trong phần mở đầu t/g phát hiện cảnh thu bằng thi giác để tái hiện sắc thu thì đếnphần giữa bài thơ t/g đã thâm nhập vào bên trong cảnh vật để cảm nhận tinh tế bằng cảm giáccủa mình: cành lá run rẩy, sắc lá đổi màu, nhành cây ớn lạnh đến tận x ơng khô, rét mớt luồntrong gió Cuối cùng nhà thơ gửi gắm tâm trạng của mình qua nỗi lòng của ngời thiếu nữ - mộtnỗi nhớ thơng ngơ ngác mặc dù cô thiếu nữ không nói, nhng rõ ràng đó là t thế suy t của conngời muốn đón nhận, của tâm trạng muốn hớng về cuộc đời để tìm niềm giao cảm
Tóm lại, cảnh thu lòng ngời trớc mùa thu có buồn bã cô đơn nhng không quá tuyệt vọng
mà vẫn tơi trẻ Toát lên từ toàn bài thơ cảnh thu là vẻ đẹp của nỗi buồn Đó là nỗi buồn đầycảm xúc của cái Tôi cô đơn, biểu hiện một niềm yêu đời, khát khao giao cảm với đời của nhàthơ XD
Bài thơ “Đất nớc” của NĐT là bài thơ về đất nớc “rũ bùn đứng dậy sáng lòa” qua cuộc k/c 9năm gian khổ (46 - 54), nhng cảm hứng đất nớc lại bắt đầu từ cảm hứng mùa thu Mở đầu là h/amùa thu:
“Sáng mát trong nh sáng năm xa
Gió thổi rừng tre hơng cốm mới”
Đó là cảnh sắc thân thuộc của mùa thu Việt Nam muôn đời Cảnh thu trong sáng t ơi vui
Đoạn thơ tiếp theo t/g khắc họa cảnh thu Hà Nội ra đi vì nghĩa lớn, mục đích lẽ sống cao cả
Trang 2Đó là cảnh thu với vẻ đẹp thơ mộng mà xao xác buồn, buồn vì t/g nh thiếu hẳn bóng ngời,buồn vì niềm bâng khuâng lu luyến của sự chia li:
“ngời ra đi đầu không ngoảnh lại”
Nhng thật ra là chẳng muốn rời:
“Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Sau lng thềm nắng lá rơi đầy”
Còn mùa thu hiện tại là mùa thu sau CMT8, mùa thu ở chiến khu Việt Bắc giải phóng Lúcnày là chiến khu tự do, căn cứ địa của cuộc k/c chống Pháp nơi Bác Hồ, Chính phủ k/c đang
điều khiển cuộc chiến tranh thần thánh của cả dân tộc Nguyễn Đình Thi đến với mùa thu nàybằng một niềm vui tràn ngập, niềm vui của ngời tự thấy mình đợc tự do, dân tộc mình đợc tự
do Đang trong tâm trạng vui nên t/g thấy cảnh thu hiện lên với vẻ đẹp tơi sáng đầy sức sống,
đầy âm thanh màu sắc rộn rã tơi vui Bầu trời nh thay áo mới, cảnh vật nh hồi sinh Những âmthanh của cảnh vật và cuộc sống con ngời cũng ríu ran ríu rít đầy niềm vui
Và không gian mùa thu nh trải ra mở rộng theo những con đờng, dòng sông, đồng lúacánh rừng trùng điệp của đất nớc
Cảm hứng của NĐT trong bài “ĐN” là cảm hứng tự hào, làm chủ của một nghệ sĩ đangtham gia trực tiếp bảo vệ nền độc lập tự do của Tổ quốc Trong đoạn thơ nói về mùa thu HàNội t/g có thể hiện tâm trạng buồn, nhng đó là nỗi buồn của một ngời tha thiết yêu quê hơng
mà phải tạm biệt quê hơng lên đờng vì nghĩa lớn Nỗi buồn này khác nỗi buồn của XD (nỗibuồn của ngời mất nớc nên sống giữa quê hơng mà bơ vơ nh kiếp ngời đi đày)
Cảm hứng chủ đạo của bài thơ vẫn là niềm vui, niềm tự hào về giang sơn giàu đẹp, độclập chủ quyền vì vậy đoạn thơ viết về mùa thu chiến khu Việt Bắc vang lên sang sảng tự hào
XD sau CM cũng đã đến với đất nớc với những cảm xúc đầy niềm vui:
“Thu từ nay không thu thảm thu sầu
Mà thu sáng nhuộm màu xuân mát mát”
Còn NĐT viết bài “Đất nớc” sau CM lúc này nhà thơ đã là một công dân tự do cùng nhân dânlàm chủ đất nớc Thời đại mới đã tạo nên cảm hứng mới cho nhà thơ Vì vậy, cảnh thu trongcách nhìn, cách cảm nhận của thi sĩ đã trở nên trong trẻo tơi sáng tràn đầy sức sống, niềm vui
Đề 2: Cảm hứng riêng, chung về vẻ đẹp đất nớc qua "BKSĐ", "Việt Bắc", "Đất ớc" NĐT
n(Hoặc t/y quê hơng đất nớc là một nét nổi bật của thơ ca thời đại k/c chống Pháp (46 54) Phân tích những nét chung và đặc điểm riêng của cảm hứng về quê h ơng đất nớc qua cácbài thơ: BKSĐ, Việt Bắc và ĐN - NĐT
-Bài làm.
“Chín năm làm một Điện BiênNên vành hoa đỏ nên thiên sử vàng”
Cội nguồn sức mạnh làm nên chiến công hiển hách ấy của CM trớc hết là t/y quê hơng
đất nớc Cảm hứng về đất nớc trong thơ cak k/c chống Pháp vừa mở ra theo chiều rộng khônggian vừa mở ra theo chiều dài thời gian, vừa cụ thể sinh động lại vừa mang tính chất tổng hợpkhái quát Ba bài thơ “BKSĐ”, “Việt Bắc” và “Đất nớc” - NĐT là những bài thơ tiêu biểu chotình cảm về quê hơng đất nớc Chúng vừa có những đặc điểm riêng lại vừa có những nét chungtơng đồng
Các bài thơ: BKSĐ, Việt Bắc, Đất nớc đều tập trung thể hiện t/y quê hơng đất nớc thiếttha Đó là sự gắn bó máu thịt với cảnh vật và con ngời của vùng quê Kinh Bắc (BKSĐ), là t/ytha thiết cảnh vật Việt Bắc, căn cứ địa của cuộc k/c và những con ng ời miền núi đã từng cumang đùm bọc chở che cho cán bộ, bộ đội trong cuộc k/c gian khổ (Việt Bắc), là t/y thiênnhiên đất nớc nên thơ nên họa gắn liền với niềm tự hào đất nớc hồi sinh giàu đẹp, có truyềnthống bất khuất anh hùng, giờ đây dới sự lãnh đạo của Đảng đã quật khởi đứng lên với nhữngchiến công huy hoàng Mặc dù vậy mỗi bài thơ vẫn có những nét riêng mang bản sắc tâm hồnt/g trong cách cảm cách nghĩ
“BKSĐ” của Hoàng Cầm là bài thơ đặc sắc về tình quê hơng đất nớc, mỗi nhà thơ cómột phong cách, có một thế giới nghệ thuật riêng Nó thờng đợc tạo nên bởi những gì thânthuộc nhất từ tuổi ấu thơ Đối với Hoàng Cầm đó là TG Kinh Bắc cổ kính Vào một đêm tháng4/1948, sau khi nghe kể về tình cảnh giặc chiếm đóng giày xéo quê hơng mình, trái tim t/g
Trang 3trào dâng biết bao cảm xúc yêu thơng căm giận đau tiếc xót xa Thông qua cảm xúc xót xa
đau tiếc ấy, những cảnh, những ngời, những số phận khác nhau của vùng quê Kinh Bắc cứ lầnlợt hiện ra thật đẹp, thật quý, thật thơng, thật tội cứ lay động tâm hồn nhà thơ không thôi.Với lòng yêu thơng tha thiết của Hoàng Cầm, vùng Kinh Bắc trong cuộc sống thanhbình hiện lên mới đẹp đẽ, nên thơ và giàu có biết bao Đó là cái lấp lánh của dòng sông xenlẫn màu cát trắng phẳng lì, hoà với cái “xanh xanh bãi mía bờ dâu” trải dài nối tiếp với cái
“biêng biếc ngô khoai” Sự trù phú đẹp đẽ của quê hơng dờng nh đợc đọng lại ở một h/a thậtnên thơ và gợi cảm Đấy là “lúa nếp thơm nồng” - thơm nồng của lúa nếp hay thơm nồng t/ythơng tự hào về quê hơng giàu đẹp của t/g
Quê hơng Kinh Bắc còn đáng tự hào vì có truyền thống văn hóa tinh thần đáng quý đángyêu Đó là truyền thống văn hóa văn nghệ dân gian lâu đời với vẻ đẹp vừa thuần phác vừa cổkính giàu màu sắc dân tộc Những tranh vẽ gà lợn, đám c ới chuột, hứng dừa, đánh ghen của
Đông Hồ Những hội hè, đình đám trên núi Thiên Thai, trong chùa Bút Tháp, giữa huyện LangTài những cô gái dăng tơ dệt lụa ở bãi Trầm Chỉ, những ngời thợ nhuộn Đồng Tỉnh, HuêCầu đã thành ca dao:
“Ai về Đồng Tỉnh, Huê Cầu
Để thơng, để nhớ để sầu lại đây”
Nhng rồi những giá trị văn hóa cổ truyền, sinh hoạt bình yên từ bao đời nay của nhữngcô nàng cắn chỉ môi trầu, những cụ già phơ phơ tóc trắng, những em sột soạt quần nâu, cùngnhững cô hàng xén răng đen dịu dàng đôn hậu tình tứ “cời nh mùa thu tỏa nắng” trên quê h-
ơng yêu dấu bỗng chốc bị giặc tàn phá vùi dập tơi bời Cái điệp khúc “bây giờ tan tác về đâu”
và “bây giờ đi đâu về đâu” cùng những câu thơ dài ngắn khác nhau gây nỗi đau tiếc xót xa th
-ơng nhớ nh những tiếng nấc nghẹn ngào căm uất trong lòng ngời đọc đối với tội ác đất khôngdung trời không tha của quân xâm lợc bạo tàn nh bầy “chó ngộ một đàn, lỡi dài lê sắc máu -Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang”
Từ căm giận xót thơng, uất ức đã biến thành sức mạnh vùng lên chiến đấu:
“Bộ đội bên sông đã về
Quay cuồng nh xéo trên đống lửa”
Những câu thơ có nhịp thơ dồn dập sảng khoái đầy khí thế đã diễn tả khá thành công cuộcchiến đấu quyết sống quyết chết với kẻ thù của quân dân ta diễn ra giữa chợ trong thôn xóm,trên cánh đồng lúa chín
Bài thơ đợc khép lại ở niềm mơ ớc tin tởng cuộc sống thanh bình mùa xuân lại trở về vớinhững hội hè đình đám nh thuở xa bên bờ sông Đuống êm ả H/a cô gái tơi trẻ tràn đầy sứcsống niềm vui trong bộ quần áo mới với yếm thắm và dải lụa hồng phấp phới bay cùng toàndân tộc đi trẩy hội non sông trong tâm trạng hân hoan “cời mê ánh sáng muôn lòng xuânxanh” đã gieo vào tâm hồn ngời đọc biết bao niềm vui, niềm tin và t/y thơng đối với quê hơngKinh Bắc nổi tiếng
Nét đặc sắc thành công nhất của bài thơ BKSĐ là t/g đã tạo ra đợc một nhạc điệu đặc sắcvừa dạt dào tuôn chảy vừa trầm buồn Và trên nền nhạc buồn ấy, cái hồn của quê hơng đất n-
ớc, xứ sở và dân tộc cứ phảng phất lắng đọng trong mỗi dòng chữ h/a thơ của t/g Cho nên, bàithơ chỉ nói về một vùng quê Kinh Bắc mà vẫn có thể đánh thức dậy tình cảm quê h ơng đất nớccủa mọi ngời dân Việt Nam
Bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu đợc sáng tác vào tháng 10/1954 Cả bài thơ là một cuộcchia tay đầy tình nghĩa lu luyến giữa cán bộ và nhân dân, giữa miền ngợc và miền xuôi, là lờihẹn hò của mình và ta đằm thắm thủy chung tràn đầy thơng nhớ Trong hoài niệm nhớ thơngsuốt 15 năm thiết tha mặn nồng ấy, bao trùm có mấy bức tranh hiện thực thống nhất hòa nhậpkhó mà tách rời Đó là nỗi nhớ thiên nhiên núi rừng chiến khu Việt Bắc và cuộc sống con ng ờiViệt Bắc, cùng những kỷ niệm về cuộc k/c anh hùng
“Những đờng Việt Bắc của ta
Trang 4Đoạn thơ xứng đáng là một bộ tranh tứ bình có đủ 4 mùa Mỗi mùa một màu sắc đ ờng nét âmthanh thật sinh động, khi lắng dịu, khi rực rỡ chói chang khi rộn ràng náo nức.
Cuộc sống sinh hoạt của con ngời vùng chiến khu Việt Bắc qua hoài niệm t/g hiện ratrong những nét thanh bình yên ả:
“Nhớ sao ngày tháng cơ quan Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo”
Nhng cũng có cảnh nghèo khó gian nan cơ cực:
“Thơng nhau chia củ sắn lùiBát cơm xẻ nửa chăn sui đắp cùng”
Bao nhiêu tình nghĩa keo sơn, gắn bó đợc chứa đựng trong những h/a chân thực cụ thể mà rấtgợi cảm ấy Cái đẹp nhất đúng là ở tình nghĩa của con ngời, ở sự san xẻ cùng chung mọi giankhổ niềm vui, cùng gánh vác nhiệm vụ k/c, thiên nhiên, nghĩa tình càng đẹp hơn nữa trongcuộc sống gian nan, thiếu thốn Càng sắt son thấm thía trong gian nan thử thách
Theo dòng cảm xúc hồi tởng bài thơ còn dẫn ngời đọc vào khung cảnh Việt Bắc k/c vớinhững bức tranh rộng lớn vào những hoạt động tấp nập sôi động của cuộc k/c anh hùng, chuẩn
bị cho cuộc tổng phản công bằng chiến dịch Điện Biên Phủ lừng lẫy địa cầu Đoạn thơ đ ợcviết bằng bút pháp anh hùng ca:”Những đờng Việt Bắc của ta” Giọng thơ vừa dào dạt sảngkhoái với những h/a vừa chân thực vừa bay bổng hùng tráng
Những câu thơ tái hiện h/a TW chính phủ luận bàn việc công trong hang núi ở Việt Bắccũng là những câu thơ đặc sắc Dờng nh t/g chỉ liệt kê công việc nhng đã phản ánh chân thựckhông khí làm việc giản dị trang nghiêm mà phấn khởi của Bộ chỉ huy cuộc k/c, trong đó nổibật lên h/a lung linh rực rỡ ngời sáng của ngọn cờ đỏ thắm gió lồng cửa hang “nắng tr a rực rỡsao vàng”
Phần thứ nhất của bài thơ đợc kết thúc bằng 6 câu thâu tóm h/a Việt Bắc Đó là “Quê
h-ơng CM dựng nên Cộng hoà” - đầu não của cuộc k/c Việt Bắc, là niềm hy vọng của nhân dânViệt Nam từ mọi miền đất nớc, đặc biệt là những nơi u ám quân thù, đau đớn giống nòi thìViệt Bắc là điểm tựa tinh thần đã tiếp thêm sức mạnh cho đồng bào k/c
Nh vậy trong bài thơ “Việt Bắc”, cảm hứng về quê hơng đất nớc là cảm hứng về thiênnhiên đất nớc chiến khu, về cuộc sống nhân dân, k/c, về Đảng về lãnh tụ Tất cả là một khốithống nhất đại đoàn kết Thông qua tình cảm nhớ thơng tha thiết, Tố Hữu đã biểu hiện đợc rấtnhiều sắc thái cung bậc tình cảm khác nhau của CN yêu nớc anh hùng mới Đó là lòng yêuthiên nhiên hùng vĩ đẹp đẽ, thơ mộng đã cùng con ngời đánh giặc, là niềm tự hào về nhữngchiến công oanh liệt, là tình cảm thủy chung, tinh thần chịu đựng gian khổ hy sinh và niềm lạcquan tơi sáng, cùng niềm tin tởng tuyệt đối vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng và Bác Hồ
“Đất nớc” của NĐT cũng là một bài thơ tiêu biểu của thơ ca k/c chống Pháp Bài thơ đợcviết ra hầu nh suốt cuộc k/c (48 - 55) và đợc tổng hợp thêm từ một số bài thơ (Sáng mát trong(48), Đêm mít tinh (49)) Chủ đề và cảm hứng sâu sắc nhất của “ĐN” chính là tình yêu quê h -
ơng đất nớc, là ý thức độc lập tự chủ, niềm tự hào về Tổ quốc giàu đẹp có truyền thống bấtkhuất anh hùng, là lòng ngỡng mộ Tổ quốc từ trong đau thơng nô lệ dới sự lãnh đạo sáng suốtcủa Đảng đã quật khởi đứng lên chiến thắng anh hùng
Nh vậy, bài thơ mang cảm hứng tổng hợp về quê hơng đất nớc Bài thơ không viết vềmột vùng quê cụ thể nh “BKSĐ” hay vùng chiến khu “Việt Bắc” mà trong bài thơ có hìnhbóng của nhiều miền đất nớc: Hà Nội, Việt Bắc, có cả chiến trờng Điện Biên Khơi nguồn cảmhứng cho t/g nghĩ về quê hơng đất nớc là một buổi sáng mùa thu gợi lên khung cảnh mùa thuViệt Nam muôn đời với không khí mát trong, gió thổi nhẹ hòa lẫn với hơng cốm mới dạt dào:
“Sáng mát trong nh sáng năm xa
Gió thổi mùa thu hơng cốm mới”
Tiếp theo là khung cảnh mùa thu Hà Nội với những ngày t/g từ giã quê hơng ra đi vìnghĩa lớn với tâm trạng của một nghệ sĩ - chiến sĩ thiết tha với quê h ơng đất nớc mà phải xaquê hơng, NĐT đã vẽ lên đợc một bức tranh thu Hà Nội buồn tĩnh lặng với những màu sắc, đ-ờng nét, ánh sáng rất gợi cảm Nắng rơi, lá rơi đang rơi đầy thềm và rơi đầy khoảng nhớ mênhmông của ngời ra đi kiên quyết mà lu luyến, lặng lẽ mà xao động
Bài thơ biểu hiện niềm vui đất nớc hồi sinh, niềm tự hào về Tổ quốc giàu đẹp và ý thức
độc lập tự chủ Đất nớc đẹp đẽ nên thơ rất yêu thơng ấy đã chuyển sang thời kỳ mới - thời kỳcả dân tộc giải phóng Bầu trời cánh đồng, dòng sông tất cả đã thuộc về ta ý thức làm chủ đấtnớc, niềm tự hào về Tổ quốc giàu đẹp là tình cảm quan trọng nhất của t/y quê h ơng đất nớc.Thông qua tình cảm yêu thơng tự hào ấy mà mùa thu mới và bức tranh đất nớc tràn ngập niềmvui cứ lần lợt đợc mở ra lộng lẫy bát ngát theo không gian nhiều tầng bậc với bầu trời, núirừng, cánh đồng, dòng sông
Càng yêu thơng đất nớc giàu đẹp đang đợc hồi sinh, t/g càng tự hào về đất nớc có truyềnthống bất khuất anh hùng ý thơ dõng dạc sang sảng khi nói về những cái hữu hình cụ thể về
đất nớc trong không gian, thời gian bỗng chuyển sang trang trọng trầm lắng thành kính đầy vẻthiêng liêng khi cảm nhận về cái vô hình là hồn đất nớc, là truyền thống bất khuất oanh liệtcủa cha ông suốt chiều dài thời gian, lịch sử Truyền thống ấy, tiếng nói ấy đầy sức sống, đầysức mạnh thầm lặng vững bền muôn thuở cứ “đêm đêm rì rầm trong tiếng đất” vọng từ ngàn x-
a vọng tới mai sau
Trang 5“Đất nớc” là nỗi đau thơng niềm căm giận đối với quân xâm lợc Bởi đất nớc đó hiện tại
đang chìm đắm trong khói lửa chiến tranh Bầu trời cánh đồng nh rách nát ứa máu bởi dâythép gai, móng vuốt của kẻ thù Biết bao căm giận nhức nhối đối với quân xâm lợc và tình yêuthơng đối với đất nớc chứa đựng trong những h/a thơ ấy
Nh vậy, yêu nớc và căm thù giặc là hai mạch tình cảm thờng đợc phát triển sóng đôitrong nhiều bài thơ Cho nên đối lập với h/a đất nớc bị bọn thực dân phong kiến áp bức, đè nén
đợc t/g bằng những h/a ẩn dụ vừa khái quát vừa cụ thể rất gợi cảm
Cảm hứng nổi bật về t/y quê hơng đất nớc đợc thể hiện trong bài thơ “ĐN” là niềm tựhào về Tổ quốc từ trong đau thơng nô lệ, dới sự lãnh đạo của Đảng đã quật khởi vùng lên tiêudiệt địch đầy sức mạnh lạc quan chiến thắng không một thế lực bạo tàn nào có thể khuất phục
đợc NĐT đã đặc biệt chú ý đến t tởng đất nớc của quần chúng lao động - đất nớc của nhữngngời áo vải đợc giác ngộ lý tởng CM và trở thành những ngời anh hùng mới:
“Ôm đất nớc những ngời áo vải
Đã đứng lên thành những anh hùng”
Cảm hứng anh hùng ca nổi bật lên nh một nét nhạc chủ đạo Bốn câu thơ cuối gợi lên cáikhông khí tổng tiến công và nổi dậy Những dàn súng lớn của chúng ta nã vào đồn bốt giặc,làm rung chuyển mặt đất sáng bừng một góc trời, các chiến sĩ từ các chiến hào đầy bùn đã ào
ạt xông lên nh những thác ngời tràn vào chiếm lấy “cao điểm cuối cùng” Trong giờ phút lịch
sử oai hùng ấy, trớc mắt nhà thơ nh sừng sững vụt hiện lên chân dung của nớc Việt Nam mớichói ngời trên nền của lửa máu bùn lầy, khói đạn Có đợc điều đó không gì hơn là lòng yêu n-
ớc, là sức mạnh tổng hợp của quá khứ và hiện tại
Mặc dù 3 bài thơ trên cùng viết về cùng một đề tài, cùng một cảm hứng quê hơng đất
n-ớc nh vậy nhng chúng không hoàn toàn giống nhau và cũng không hề có sự trùng lặp Trái lại,
ở mỗi bài thơ đều có nhiều đặc điểm riêng thể hiện phong cách riêng của từng t/g
Đề 3: So sánh cảm hứng về đất nớc qua 3 bài thơ: Đất nớc - NĐT, BKSĐ, Việt Bắc của Tố Hữu.
Bài làm.
Quê hơng đất nớc từ xa tới nay luôn là nguồn đề tài vô tận và hấp dẫn của thơ ca ViệtNam Khơi nguồn cảm hứng từ quê hơng đất nớc, các thế hệ thi sĩ nối tiếp nhau đã viết lênmột bài ca yêu nớc vang vọng suốt trờng kỳ lịch sử của dân tộc Truyền thống vẻ vang ấy củavăn hóa nớc nhà đã đợc thơ ca thời kỳ k/c chống Pháp làm vẻ vang thêm với những bài thơ tiêubiểu nh “BKSĐ” - Hoàng Cần, “ĐN” - NĐT và “Việt Bắc” của Tố Hữu
Cách nhìn, cách xúc cảm về quê hơng đất nớc của mỗi t/p đều mang đậm dấu ấn củathời đại và t tởng cảm xúc riêng của từng nhà thơ nhng đều thống nhất dựng nên một bức tranh
về quê hơng Việt Nam k/c với mảng màu đậm đà khơi gợi vô cùng tấm lòng yêu nớc, yêu quêhơng của các thế hệ con ngời Việt Nam:
“Em ơi buồn làm chi
Anh đa em về sông Đuống
Ngày xa cát trắng phẳng lì”
Lời ru ngọt ngào của nhân vật trữ tình “anh” với nhân vật trữ tình “em” trong câu thơ mở
đầu bài “BKSĐ” của HC đã đa tâm hồn ngời đọc về với một miền quê mang bản sắc riêng độc
đáo mà cũng rất tiêu biểu cho quê hơng Việt Nam Miền quê ấy bên kia sông Đuống - vùng
đất Nam phần của tỉnh Bắc Ninh nằm trên bờ con sông Đuống hiền hoà ở chiến khu đánh giặcnghe tin quê hơng bị giày xéo dới gót giày quân xâm lợc và cũng đang cùng cả nớc k/c, tâmhồn ngời chiến sĩ ấy trào dâng theo cảm xúc: căm hận kẻ thù xâm l ợc, thơng tiếc xót xa choquê hơng bị tàn phá, tự hào vì quê hơng đang vùng lên trong biển máu Do sự thôi thúc củaphức hợp cảm xúc ấy HC đã cầm bút ghi ra những lời thơ vừa là để chép tội giặc vừa là thểhiện lòng yêu thơng tự hào và cả tin tởng của mình đối với quê hơng thân yêu Cả bài thơ vìvậy là một dòng chảy không ngừng không nghỉ với bao nhiêu hoài niệm đẹp, bao nhiêu đau
đớn quằn quại, bao nhiêu căm hận tiếc nuối, bao nhiêu tự hào Tất cả đ ợc ngòi bút trữ tình tàihoa của HC dựng lên một TG Kinh Bắc với cảnh sắc thiên nhiên t ơi đẹp, đất đai trù phú màu
mỡ với những con ngời thuần phác mộc mạc mà tài hoa thắm thiết nghĩa tình Đó là một TGcủa núi sông cổ tích, của những khung cảnh sinh hoạt mang đậm màu sắc truyền thống vănhóa dân tộc và đều thống nhất gợi nên vẻ yên bình: “Mấy trăm năm thấp thoáng mộng bìnhyên” Bình yên ấy là thiên nhiên tơi đẹp với con sông Đuống thơ mộng “một dòng lấp lánh”,giữa hai bờ “cát trắng phẳng lì”, giữa dâu mía xanh xanh, “ngô khoai biêng biếc” Bình yêncũng là cuộc sống vật chất, cuộc sống tinh thần đang toả sắc trên quê hơng:
“BKSĐ
Quê hơng ta lúa nếp thơm nồng
Tranh Đông Hồ gà lợn nét tơi trong
Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”
Bình yên còn là cuộc sống ấm no, là nhịp đời làm ăn tấp nập “chợ Hồ, chợ Sủi ng ời đua chen Bãi Trầm Chỉ ngời dăng tơ nghẽn lối”, là những phong tục tập quán đẹp đẽ, là những lễ hộidân gian truyền thống “những hội hè đình đám - Trên núi Thiên Thai - Trong chùa Bút Tháp -Giữa huyện Lang Tài” Rạng rỡ trong cảnh bình yên ấy của quê h ơng là vẻ đẹp của những con
Trang 6-ngời Có vẻ đẹp của thọ lão “những cụ già phơ phơ tóc trắng”, của măng tơ “những em sột soạtquần nâu”, của xuân sắc xuân thì “những nàng môi cắn chỉ quết trầu”, của “từng gơng mặtbúp sen”, của “những cô hàng xén răng đen - Cời nh mùa thu toả nắng”.
Cả một vùng quê no ấm thanh bình, văn hóa nh hiện hình trong những đờng nét nhínhảnh hồn nhiên, những sắc màu vui tơi rộn rã của bức tranh dân gian làng Hồ - một đặc sắccủa xứ Kinh Bắc ngàn năm Nhng đấy là cảnh của quê hơng sông Đuống ngày xa Giờ đây khigót giầy quân xâm lợc đang đạp lên mọi miền đất đai Tổ quốc thì cả quê hơng chỉ còn lại sựtan tác tiêu điều xơ xác:
“Ruộng ta khô
Nhà ta cháy
Chó ngộ một đàn
Lỡi dài lê sắc máu
Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang”
Lửa hung tàn ngùn ngụt cháy, máu đau thơng lênh láng chảy đã thiêu đốt, đã dìm ngập tất cảnhững gì đẹp đẽ từ những giá trị vật chất đến những giá trị tinh thần của quê hơng Kể tội giặcxót xa cho quê hơng lời thơ của HC ngắn dài nh một tiếng thổn thức của một trái tim tan nát vì
đau đớn Tất cả nghe “xót xa nh rụng bàn tay”
TG Kinh Bắc yên bình khơi gợi vô cùng tấm lòng yêu mến của con ngời, TG Kinh Bắc
đau thơng chất chồng vô hạn những nỗi xót xa niềm tiếc nuối và cả sự căm hận đối với quânthù tàn bạo HC chỉ nói nỗi niềm riêng đối với quê hơng mà động đến nơi sâu thẳm trong tâmhồn yêu quê hơng của mỗi ngời Mỗi ngời Việt Nam k/c đọc bài thơ “BKSĐ” vừa thấy lòngmình nghiêng nghiêng về miền quê Kinh Bắc lại vừa thấy thiết tha đằm thắm hơn t/y đối vớiquê hơng mình
Cùng một cảm hứng về Đn quê hơng nhng NĐT trong bài thơ “ĐN” lại triển khai thihứng theo một hớng khác Cảm hứng về ĐN của t/g trong bài thơ này không liền mạch, khôngdạt dào tuôn chảy mà có thiên hớng tổng hợp khái quát từ những sự ghép nối cảm xúc cụ thể
để tạo thành một biểu tợng về đất nớc Việt Nam Trong suốt bài thơ luôn có sự đi về dằng dặcnối kết giữa cái riêng và cái trừu tợng để rồi đúc lại thành h/a Việt Nam k/c vất vả đau thơng
mà tơi thắm vô cùng
Dòng cảm hứng về ĐN của NĐT đợc khơi nguồn từ cảm xúc mùa thu Sớm mùa thu ởchiến khu Việt Bắc mát trong và thoảng mùi hơng cốm mới đã chạm vào cảm giác, truyền vàotâm hồn, đánh thức những lí ức, những kỉ niệm yêu thơng về mùa thu cũ Mùa thu Hà Nội trớcCMT8:
“Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
Những phố dài xao xác hơi may
Ngời ra đi đầu không ngoảnh lại
Sau lng thềm nắng lá rơi đầy”
Hoài niệm về mùa thu cũ đẹp mà xao xác, bâng khuâng buồn vắng càng làm cho lòngngời xốn xang rạo rực, niềm vui trớc mùa thu mới, mùa thu CM, mùa thu k/c:
“Mùa thu nay khác rồi
Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
Gió thổi rừng tre phấp phới
Trời thu thay áo mới
Trong biếc nói cời thiết tha”
Tâm hồn nhà thơ rộng mở giữa đất trời hồ hởi đón nhận từ ngọn gió thu mát lành, sắctrời thu trong xanh đến âm thanh của tiếng thu trong biếc thiết tha Niềm vui thu rạo rực đó lạicàng làm bừng thức một niềm tự hào phơi phới về một ĐN, một ĐN dân chủ cộng hoà non trẻ
đang lớn lên từng ngày, từng ngày “thay da đổi thịt” với bao vẻ đẹp trù phú:
“Trời xanh đây là của chúng ta
Núi rừng đây là của chúng ta
"Nớc chúng ta
Nớc những ngời cha bao giờ khuất
Trang 7Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
Những buổi ngày xa vọng nói về"
Tiếng đất hay chính là tiếng của cha ông ta thời trớc, là hồn thiêng đất nớc đợc tạo thành anh linhhùng khí của tổ tiên bao đời đang bền bỉ vọng về các hệ con cháu giữ cho non nớc này
Quá khứ, truyền thống, hiện tại đan cài hài hoà để tạo nên vẻ đẹp vô ngần, sức mạnhvô tận của ĐN Trên cơ sở của ngọn trào cảm xúc ấy đất n ớc Việt Nam k/c hiện ra đau thơngbiết mấy trong những lời thơ đậm chất anh hùng ca vừa bi tráng vừa hào sảng Bi tráng là h/acả thân mình quê hơng bị rạch xé tơi bời và lênh láng máu đau thơng:
"Ôi những cánh đồng quê chảy máu
Dây thép gai đâm nát trời chiều"
Hào sảng của h/a sáng ngời vinh quang của những con ngời đang đứng dậy vơn lên từ trongmáu lửa:
"Từ gốc lúa bờ tre hồn hậu
"Rừng xanh hoa chuối đỏ tơi
Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung"
Rừng Việt Bắc cảnh nào cũng đẹp, cũng chan chứa ân tình Việt Bắc còn là mảnh đất anhhùng ca mà mỗi tên núi, tên sông, tên làng, tên bản đều gắn liền với những chiến công oanhliệt, đều ghi dấu bớc trởng thành của cuộc k/c anh hùng:
"Những đờng Việt Bắc của ta
Đêm đêm rầm rập nh là đất rung"
Việt Bắc, cả dân tộc k/c, toàn diện k/c, Việt Bắc đánh giặc bằng sự huy động mọi sức mạnh cảhiện đại cả thô sơ, cả quá khứ cả hiện tại và tơng lai Tất cả tạo thành h/a Việt Bắc, một vùngquê anh hùng của một dân tộc anh hùng
Ba bài thơ đi theo ba hớng cảm xúc khác nhau nhng đều quy tụ lại một điểm chung,
đều làm bật sáng lên h/a quê hơng Việt Nam vô vàn đau thơng mà rất đỗi anh hùng đang vùnglên chiến đấu để giành lấy độc lập tự do TG Kinh Bắc trong tình cảm yêu th ơng của HC, vẻ
đẹp của ĐN mang tính biểu tợng trong sự thể hiện của NĐT và h/a thủ đô k/c của TH đem đếncho ngời đọc những rung động riêng để rồi chng cất và cô đúc lại tạo thành vẻ đẹp vững bềncủa quê hơng đất nớc Việt Nam trong tâm hồn con ngời Việt Nam Đó là lí do cơ bản để ba bàithơ đồng hành với nhau và đồng hành với tâm hồn ngời đọc
Đề 5: Chất thép trong thơ HCM.
Bài làm.
"Mỗi vần thơ bom đạn phá cờng quyền
Và mỗi khi cần quăng bút lấy long tuyền"
Trang 8HCM không để lại những trớc tác đồ sộ về lý luận văn học, về văn học nghệ thuật nhngtoàn bộ sự nghiệp thơ văn của Ngời ta cũng thấy toát lên những quan điểm cơ bản có tính chất
hệ thống về bản chất, về chức năng của văn hóa nghệ thuật nói chung và của thơ ca nói riêng.Một trong những quan điểm hết sức quan trọng là quan điểm về tính chiến đấu của thơ ca Và
sự tác động thơ ca đến đời sống và của con ngời Quan điểm ấy ngay từ NKTT Ngời đã viết:
"Hiện tại thi chung ng hữu thiết
Thi gia hồi ứng hữu xung phong"
Nghĩa là, Ngời không hề phê phán thơ xa chỉ thiên về ca ngợi vẻ đẹp của thiên nhiên nhng
Ng-ời đòi hỏi ngày nay thơ cần phải có chất thép để chiến đấu, nhà thơ phải thực sự là chiến sĩtiên phong trong cuộc chiến đấu ấy NKTT dờng nh đã đợc viết với tinh thần nh vậy
Tuy nhiên, để đi sâu vào khám phá chất thép của NKTT, có lẽ chúng ta cũng cần quantâm tới ý kiến của Hoài Thanh: "Khi Bác nói trong thơ có thép ta cĩng cần phải hiểu thế nào làchất thép trong thơ Có lẽ phải hiểu cách linh hoạt mới đúng, không phải nói chuyện thép, lêngiọng thép mới có tinh thần thép" Vậy là trớc hết chúng ta cần phải hiểu chất thép trong thơ làgì Nói đến chất thép là nói tới tinh thần chiến đấu của thơ ca Điều này d ờng nh đối lập vớinhững quan niệm cho rằng thơ ca chỉ là sự thăng hoa của tâm hồn trớc cái đẹp, cái đẹp củathiên nhiên, con ngời, cuộc sống, thơ chỉ là tiếng nói của cảm xúc vì "bản chất thơ ca là trữtình", cảm xúc trớc thiên nhiên, trớc những nỗi niềm của con ngời trớc những cảnh ngộ hạnhphúc hoặc đau khổ của mỗi con ngời Hơn thế nữa trong thơ xa thơ chỉ để ngắm hoa vịnhnguyệt Vì thế, một quan niệm phải có chất thép trong thơ là một quan niệm hiện đạI chăng?
ở đây khi nói về chất thép trong thơ HCM đã xác định bối cảnh lịch sử cụ thể hết sức rõ ràng,bối cảnh của "hiện đại" nghĩa là lịch sở hôm nay, của những ngày cả nhân loại đang phải đ ơng
đầu với CNPX Phần lớn các dân tộc nhợc tiểu trên TG đang phải chiến đấu chống lại CNTD
để dành độc lập cho dân tộc mình Trớc một đòi hỏi cụ thể của lịch sử nh vậy Ngời đã đặt vấn
đề về chất thép trong thơ Ngời đặt "Thơ hôm nay trong sự so sánh với thơ xa" (Cổ thi) là đểlàm nổi bật tính lịch sử cụ thể ấy chứ không bao hàm ý nghĩa phê phán thơ xa Đồng thời bêncạnh việc kêu gọi cần phải có chất thép trong thơ, Ngời còn yêu cầu nhà thơ "thi gia hồi ứnghiệu xung phong", đòi hỏi nhà thơ phải đứng ở hàng đầu của cuộc chiến đấu chống lại cái ác,tiêu diệt cái ác vì lợi ích chung của nhân loại Cho nên bằng vũ khí thơ ca của mình nhà thơphải trở thành chiến sĩ kiên cờng
Phát triển quan niệm này với thơ ca HCM trong bức th gửi cho triển lãm hội hoạ -1951cũng đã viết: "văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sỹ trên mặt trậnấy" để khẳng định sứ mệnh cao cả của văn hóa nghệ thuật trong đó có thơ ca, của ng ời nghệ sĩtrong đó có nhà thơ Mà nói cho cùng đó cũng là những quan niệm nằm trong bản thể củanghệ thuật cùng với những chức năng to lớn nh nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ của nghệ thuật,của thơ cak
Căn cứ vào nhận xét của Hoài Thanh ta đã làm nổi bật quan niệm về chất thép trongthơ HCM Tuy nhiên, Hoài Thanh cũng đã gợi ra cho ta thấy ở NKTT sự biểu hiện chất thépcủa thơ ca lại hết sức linh hoạt Có chất thép hiện ra ở những bài thơ nói về tinh thần chiến đấucủa ngời tù - ngời chiến sĩ mà cũng là nhà thơ, mà cũng nói bằng một chất thép rắn rỏi củamột ngòi bút kiên cờng và cũng có một chất thép ẩn sâu những chất trữ tình, ẩn sâu những h-ớng ngoại của ngời làm thơ
Chất thép của NKTT đợc biểu hiện một cách trực tiếp ở hàng loạt những bài thơ nh 4câu thơ đề từ: Bốn tháng rồi, Tự khuyên mình, Nghe tiếng giã gạo, Không ngủ đ ợc, ở ViệtNam có bạo động ở những bài thơ này, nhà thơ, ngời tù HCM vĩ đại đã nêu cao tinh thầnchiến đấu bất khuất của ngời chiến sĩ cộng sản trong hoàn cảnh lao tù, làm sáng lên tinh thầnthép của ngời cộng sản và nêu cao những bài học lớn về lẽ sống của con ngời NKTT ngay từnhững dòng thơ đề từ ta đã thấy hiện lên tầm vóc lớn lao của ngời chiến sĩ cộng sản:
"Thân thể tại ngục trung
Tinh thần tại ngục ngoại
Dục thành đại sự nghiệp
Tinh thần cách yếu đại"
Bài thơ đề từ không chỉ tạo nên tầm vóc lớn lao kì vĩ của ngời tù vợt lên trên không giancủa nhà tù bởi dẫu bị giam cầm tinh thần của ngời tù ấy vẫn ở ngoài nhà giam mà còn vanglên một giọng nói mạnh mẽ, đanh thép từ âm hởng vang dội nh một lời thề của các câu thơ.Chính vì thế ở NKTT không phải không xuất hiện đây đó những câu thơ buồn thậm chí cảnhững giọt nớc mắt của ngời làm thơ Mặc dù đó cũng là điều dễ hiểu Nhng âm hởng chungcủa NKTT là âm hởng của một cuộc chiến đấu khi lặng lẽ, khi mạnh mẽ sôi nổi nhng bao giờcũng quyết liệt bền bỉ cho nên Hoàng Trung Thông đã gọi đó là những vần thơ thép Còn nhàthơ Trung Quốc - Viên Ưng thì cho đây là thơ của một bậc "đại dũng" và Quách Mạc Nh ợcnhà thơ, nhà văn, nhà văn hóa lớn nhất của TK XX đã viết cả một công trình nghiên cứu vềNKTT với tựa đề "Chất thép ở NKTT" Sau lời đề từ chúng ta cũng lấy làm ngạc nhiên bởihàng loạt bài thơ thể hiện tinh thần ý chí của con ngời luôn khát vọng về một đại sự nghiệp
Một chất thép đợc biểu hiện trực tiếp nh thế qua bài thơ "Bốn tháng rồi" Đây là cuộcchiến đấu quyết liệt của hoàn cảnh khắc nghiệt trong nhà tù Bài thơ đã mô tả sự đầy đọa củanhà tù với ngời tù HCM Hơn bao giờ hết cảnh tù đày ở đây đã gợi lên trong lòng ngời tù cáicảm giác của ngời xa:
"Nhất nhật tại tù, thiên thu tại ngoại"
Trang 9Đó là cảnh sống "phi nhân loại", một cảnh sống không phải của con ng ời dẫn đến tình trạng
đói khát khổ sở, khiến cho:
"Răng rụng mất một chiếc
Một tinh thần thép nh thế của nhà thi sĩ - chiến sĩ trong cảnh lao tù còn đ ợc thể hiệntrong sự cố gắng vợt qua gian nan thử thách:
"Ví không có cảnh đông tàn
Thì đâu có cảnh huy hoảng ngày xuân
Nghĩ mình trong bớc gian truân
Tai ơng rèn luyện tinh thần thêm hăng"
Chỉ nghe một tiếng giã gạo Ngời cũng đã nghĩ tới sự rèn luyện về mặt tinh thần, bản lĩnh củangời chiến sỹ trong hoàn cảnh đấu tranh đặc biệt, đấu tranh trong nhà tù:
"Gạo đem vào giã bao đau đớn
Gạo giã xong rồi trắng tựa bông
Sống ở trên đời ngời cũng vậy
Gian nan rèn luyện mới thành công"
ở NKTT niềm khao khát trở về cuộc sống, cuộc chiến đấu của dân tộc, của nhân loạicũng là một biểu hiện của tinh thần thép Thơ viết về niềm khao khát ấy là thơ mang chất thépcủa ngời cộng sản:
"Trong ngục ngời nhàn nhàn quá đỗi
Chí cao mà chẳng đáng đồng chinh"
vì:
"Xót mình giam hãm trung tù ngục
Chẳng đợc xông ra giữa trận tiền"
Những bài thơ nh thế chiếm một tỉ trọng khá lớn ở NKTT Tuy nhiên, tuyên ngôn về thơ HCM
ở bài "Cảm tởng đọc thiên gia thi" đã đợc thể hiện thành hành động sáng tạo ở NKTT Giữatuyên ngôn và sáng tác của Ngời chẳng phải luôn là sự thống nhất đó sao
Song, chất thép đợc hiểu nh tinh thần chiến đấu của thơ ca ta sẽ thấy ở NKTT một chấtthép đặc biệt, chất thép HCM, chất thép không phải ở những bài thơ nói chuyện thép, lêngiọng thép mà ở những bài thơ trữ tình Phần lớn những bài thơ nh thế đều thể hiện nhữngrung động sâu sắc và tinh tế của một tâm hồn thi sĩ trớc thiên nhiên tạo vật Với những bài thơnhiều khi là những cuộc vợt ngục tinh thần của nhà thơ HCM Hãy đọc bài "Ngắm trăng" đểthấy cuộc vợt ngục kì diệu diễn ra nh thế nào:
"Ngục trung vô tửu diệc vô hoa
Đối thủ lơng tiêu nại nhợc hà
Nhân hớng song tiền kháng minh Nguyệt
Nguyệt tòng song khích khán thi gia"
Chỉ riêng cái TG của ngời tù trớc vẻ đẹp của đêm trăng ta đã thấy con ngời thi sĩ của HCM đãvợt lên trên con ngời tù nhân của HCM Đồng thời nhà thơ đã tạo nên cấu trúc hết sức độc đáocủa câu thơ Đó là cấu trúc gợi ra cái thanh sắt của nhà lao nh sự ngăn cách hết sức thô bạocủa chế độ nhà tù đối với nhà thi sĩ Nhng bất chấp sự ngăn cách tàn bạo ấy trăng và ngời vẫntrò chuyện cùng nhau Nhà thơ đã làm một cuộc vợt ngục kì diệu để đến với vầng trăng Bàithơ chỉ tả cách ngời ngắm trăng mà từ trong cõi ngục tù kia vút lên một tinh thần thép, tinhthần của một con ngời ung dung tự tại bất chấp cả thử thách ở một hoàn cảnh khác ta còn thấychất thép đợc thể hiện một cách sâu sắc hơn khi bài thơ làm nổi bật bản lĩnh của ngời tù cộngsản Đó là trờng hợp ở bài "Chiều tối", mặc dù trong cảnh lu đày vô cùng gian khổ mà ngời tùvẫn để tâm hồn mình hoà nhập với thiên nhiên thơ mộng trong cảnh chiều nơi xóm núi, vẫn đểniềm cảm thông của mình hớng tới cuộc sống của con ngời nơi xóm núi, cảm thông với cảnhxay ngô của ngời thiếu nữ xóm núi Bài thơ chỉ là cái khoảnh khắc rung động của thi sĩ trớctạo vật và con ngời vậy mà chất thép vẫn ngời sáng lên ngọn lửa rực hồng trong bài thơ Chấtthép ấy là sự ung dung, bình tĩnh trong thái độ vợt lên trên cảnh ngộ của ngời tù HCM, thái độ
mà có lúc đợc nói trực tiếp:
Trang 10"Mặc dù bị trói chân tay
Chim ca rộn núi hơng bay ngát rừng
Vui say ai cấm ta đừng
Đờng xa âu cũng bớt phần quạnh hiu"
Vậy là ở những bài thơ trữ tình ngời đọc vẫn có thể tìm thấy những bài học lớn về tinh thần thép củaHCM Nó chính là chất thép đặc biệt Đâu phải nói chuyện thép, lên giọng thép thơ ca mới có tinhthần thép
Ngay từ đầu bài viết chúng ta đã đặt vấn đề về một cách hiểu đối với "chất thép" trongthơ, một cách hiểu cả "chất thép" dờng nh đối lập với chất trữ tình với bản chất của thơ ca vìngời xa thờng nói: "bản chất của thơ là trữ tình" Tuy nhiên, ở một cái nhìn thật sâu đậm về haichữ "trữ tình" này ta sẽ thấy "chất thép" cũng là biểu hiện của chất trữ tình Đó là sự biểu hiệncao nhất của những tình cảm lớn lao đối với cuộc sống, đối với con ngời Tình yêu lớn ấy đòihỏi con ngời phải biết chiến đấu cho cái thiện, cho cái đẹp Vì thế, chất trữ tình và tính chiến
đấu của văn chơng làm sao có thể đối lập với nhau? Hơn nữa, đâu chỉ nhà thơ HCM hay nhữngnhà thơ cộng sản mới đề cao tinh thần chiến đấu của thơ ca Tính chiến đấu trong truyện cổtích và đặc biệt trong truyện cời dân gian chẳng phải là một trong những đặc tính nổi bật đósao Dọc theo tiến trình phát triển của văn học ta từng thấnh Trần Nhân Tông vừa là nhà thơvừa là vua nói:
"Thơ làm sao trả ánh sáng cầu vồng
Thơ phải nh lỡi cày sáng loáng
Cày trên trang giấy dọc ngang
Thơ phải là thanh bảo kiếm rực rỡ
Xông ra giữa muôn vạn hùng binh"
Quan niệm của ngời xa đã coi thơ nh một thứ vũ khí vô cùng quý báu, nhà thơ phải xông
ra giữa trận tiền để thế hiện sức mạnh chiến đấu Rồi, Nguyễn Trãi trong "Bảo kính cảnh giới"cũng đã khẳng định: "Thơ cần phải trừ độc, trừ tham, trừ bạo ngợc và nhà thơ phải có nhân, cótrí, có anh hùng" cũng là một cách nói về "chất thép" trong thơ, về vị trí của ng ời cầm bút vớicuộc đời Trong lịch sử cận đại, Nguyễn Đình Chiểu lại nói tới sứ mệnh thơ ca và tinh thầnthép của nhà thơ:
"Chở bao nhiêu đạo thuyền không thẳm
Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà"
Cùng quan niệm nh thế nhà thơ Sóng Hồng đã viết: "Dùng cán bút làm đòn xoay chế độ
- Mỗi vần thơ bom đạn phá cờng quyền" đến cả nhà văn lãng mạn nh Thạch Lam còn nói:
"văn chơng là thứ khí giới thanh cao đắc lực" Khí giới ấy phải làm thay đổi xã hội giả dối vàtàn ác
Vì thế, quan niệm của HCM về một chất thép trong thơ là một quan niệm tích cực, mộtquan niệm đề cao giá trị văn chơng, một quan niệm gắn liền với những yêu cầu bức thiết củagiai đoạn lịch sử cụ thể của nhân loại cũng nh dân tộc Song tính phổ biến của nó lại là sự cầnthiết của thơ ca thời đại
Đề 7: Hình ảnh ngời phụ nữ trong văn xuôi hiện đại và tinh thần nhân đạo trong văn học hiện đại.
Bài làm.
Tố Hữu khi trả lời một nhà báo nớc ngoài đã nói: nếu không hiểu h/a những bà mẹViệt Nam trong trờng kỳ lịch sử giữ nớc và dựng nớc thì không thể hiểu dân tộc Việt Nam.Nói nh thế là để nhấn mạnh vai trò của ngời phụ nữ Việt Nam trong đời sống Vai trò quantrọng ấy chẳng những thể hiện trong thực tế lịch sử đất nớc mà còn đợc thể hiện một cách đậmnét trong văn học ngay cả trong văn học hiện đại nớc ta Chỉ với một số t/p tiêu biểu đợc đavào chơng trình văn học ở bậc phổ thông ta cũng đã thấy h/a ng ời phụ nữ hiện ra trong một vẻ
đẹp hết sức tiêu biểu cho tâm hồn dân tộc nh thế nào Đó là h/a những con ngời nh ngời vợnhặt, bà cụ Tứ trong "Vợ nhặt" của Kim Lân, là Mị trong "VCAP" của Tô Hoài, đó là cô Đàotrong "Mùa Lạc" của Nguyễn Khải và cả Nguyệt trong "MTCR" của Nguyễn Minh Châu
Dờng nh khác hẳn với các dân tộc trên TG ngời phụ nữ Việt Nam vừa là h/a tiêu biểucho tinh thần, cho ý chí, cho tình cảm, cho dân tộc Việt Nam nh ng lại là số phận của dân tộcViệt Nam Vì thế văn chơng đã thông qua họ mà làm hiện lên số phận của một dân tộc
Đó là khi dân tộc Việt Nam phải trải qua một nạn đói khủng khiếp thì thân phận ng ờiphụ nữ cũng rơi vào sự đau khổ tủi nhục nh thế và hơn thế Đó là thân phận của ngời vợ nhặt,phải quên cả nhân phẩm, cả danh giá để theo không Tràng vì miếng ăn, vì sự sinh tồn bảnnăng của con ngời Cái đói đã biến thị thành một ngời đàn bà khốn khổ quần áo rách rới nh tổ
đỉa, cái mặt lỡi cày xám xịt chỉ còn có hai hõm mắt Sự đói rách đối với thị chỉ là một phần,cái quan trọng hơn là cái đói ấy khiến cho thị chỉ còn nghĩ tới sự sống Thị bất chấp cả phẩmhạnh để ngỡ nh đùa mà rất thực khi tỏ thái độ chao chát đối với Tràng: "điêu, ngời thế mà
điêu" để đòi cho đợc miếng ăn Đợc Tràng mời thị hăm hở xơi liền 4 bát bánh đúc Cái vẻkhoan khoái của thị khi đa đũa quệt ngang miệng cời ta thấy cái cời của thị mới tuyệt vời làmsao Niềm sung sớng của thị mới xót xa làm sao Và vì thế thị không cần đến phẩm hạnh khisẵn sàng làm ngời vợ nhặt của Tràng, phải đặt thị trong quan niệm xã hội xa về việc lấy chồng
Trang 11của ngời đàn bà mới thấy thị đã cắn răng, cố ghìm nén nỗi tủi nhục của ng ời đàn bà "theokhông" Đó là bà cụ Tứ nhìn thấy con có vợ mà trong lòng lại trào lên bao nhiêu sự ai oán xótthơng trăn trở trong lòng ngời mẹ những giọt nớc mắt tủi hờn, những lo lắng về kiếp ngời bèobọt Bởi việc có vợ của Tràng làm cho ngời mẹ ấy thấm thía hơn nỗi tủi nhục của mình, làm
mẹ không lo nổi vợ cho con để đến lúc đói khát ngời ta mới theo con mình về làm vợ, con mìnhmới có vợ
Khi các dân tộc vùng cao còn chìm đắm trong bóng tối của một xã hội tàn bạo nh thờitrung cổ thì thân phận những ngời phụ nữ nh Mị cũng bị đày đọa nh con trâu, con ngựa thậmchí không đợc bằng con trâu con ngựa bị giam cầm trong địa ngục trần gian nh con rùa lùi lũitrong xó cửa Họ trở thành một thứ hàng hóa để gạt nợ và biến thành nô lệ cho g/c thống trị.Phải chăng tự bao giờ ngời ta không còn nhớ nữa ngời con gái ấy đã bị trói chặt vào công việc
nh một thứ công cụ lao động, trói chặt vào kiếp sống nô lệ, trái tim đã hóa đá, đã trở nên vôcảm Phải chăng ngời con gái ấy tự bao giờ đã cam sống kiếp trâu ngựa và cô là kẻ d ờng nhcúi đầu trớc hoàn cảnh
Còn khi ĐN đã sang một trang mới thì số phận ngời phụ nữ cũng đổi thay nh Đàotrong truyện ngắn "ML" của NK Đào đã từ cuộc sống tởng nh đến bớc đờng cùng đã đợc cuộcsống mới trả lại bao nhiêu niềm vui, bao nhiêu hạnh phúc Đó là một cô Đào khi đến với nôngtrờng Điện Biên sau bao nhiêu bất hạnh, khổ đau của cuộc đời Và nông trờng Điện Biên vớicuộc sống ấm áp tình ngời, chan hòa lòng nhân ái, thấm đợm tinh thần nhân đạo mới - nhân
đạo của những ngời cộng sản, cuộc sống sôi nổi trong lao động có thể giúp con ng ời tự bộc lộmình đã đem đến những thay đổi chắc chắc và sâu sắc trong tâm hồn rồi trong số phận của
Đào Nh vậy, số phận của Đào cũng thay đổi cũng với số phận của đất nớc Cuộc đời của Đào
sẽ bớc sang một trang mới khi đất nớc cùng đồng thời sang trang
Và trong cuộc sống mới con ngời làm chủ Đất nớc, ngời phụ nữ cũng nh cả dân tộc
đều náo nức say mê trong công cuộc xây dựng Tổ quốc và hào hứng sẵn sàng hy sinh cả tuổitrẻ, cả sự sống của mình trong sự nghiệp giải phóng miền nam nh Nguyệt trong "MTCR".Nguyệt đẹp nh ĐN ở tuổi đôi mơi, Nguyệt là biểu tợng cho sự sống bất diệt, cho niềm tinmãnh liệt của dân tộc ta những ngày chống Mỹ
Hình tợng ngời phụ nữ trong văn học hiện đại (trong văn học cách mạng) khác hẳn vớihình tợng ngời phụ nữ trong văn học hiện thực phê phán mặc dù hình t ợng ngời phụ nữ ở cả 2dòng văn học này đều đợc tô đậm bởi vẻ đẹp trong TG tâm hồn, trong phẩm chất đặc biệt làtrong tình cảm
Hình ảnh ngời phụ nữ trong văn học CM là sự tiếp thu kế thừa những vẻ đẹp truyềnthống trong văn học dân tộc Đó là đức tính nhân hậu, dịu dàng, thơng yêu con ngời của ngờiphụ nữ Bà cụ Tứ với tấm lòng nhân hậu của mình đã giang tay cu mang ngời vợ nhặt mặc dù
bà và đứa con trai cha lo nổi cho mình những bữa ăn sống qua ngày Bà cụ chấp nhận cái chếtchứ không từ chối ngời đàn bà khốn khổ ấy thậm chí còn nói những lời đầy cảm thông nhmuốn "chiêu tuyết" cho ngời đàn bà kia: kể ra lúc này có dăm ba mâm cũng phải nhng cảnhnhà ta nghèo làng xóm chắc chẳng ai chấp nhặt Ngời mẹ đã thật nhân hậu khi xót thơng chongời con dâu "theo không" của mình
Đó là lòng nhân hậu của Mị khi cứu APhủ Đó là cái đêm A Phủ bị thống lí Pá Tra tróivào cọc cho đến chết, cái đêm những gọt nớc mắt tủi nhục của A Phủ chảy xuống hõm má đãxạm lại Mị đã nhìn giọt nớc mắt ấy bằng ngọn lửa của tình yêu sự sống, của lòng nhân hậu đểxuyên thấu thân phận một con ngời đau khổ Chỉ có lòng nhân hậu của ngời phụ nữ thì khinhìn thấy dòng nớc mắt chảy xuống hai hõm má đen xạm của APhủ mới tạo nên tình th ơng ở
Mị dẫn đến hành động cắt đứt dây trói cho A Phủ và sẵn sàng chịu trói thay vào đó trong khivào đêm mùa xuân năm trớc nghe tiếng ngựa cọ vách ở chuồng bên Mị bỗng thấy sợ chết thìbây giờ nghĩ đến cái chết Mị thấy "sao lòng Mị không thấy sợ" Mị cứu A Phủ bằng cả tấmlòng nhân hậu, bằng niềm cảm thông của những ngời cùng cảnh ngộ Mị không nghĩa tới việc
bỏ trốn bởi Mị sẵn sàng chịu trói thay vào đó cho đến chết Tất cả điều đó xảy ra đều là do Mị
- ngời phụ nữ ấy có tấm lòng nhân hậu, biết cảm thông đối với những thân phận nô lệ nh mình
Là tấm lòng nhân hậu của Đào khi tiếp nhận tình yêu của anh Dịu mà cũng là tự xâydựng lấy hạnh phúc cho mình Khi nhận đợc lá th của anh Dịu Đào cũng cảm thấy bị xúcphạm Đào cảm thấy bị xúc phạm vì nhiều lẽ! Đào muốn xé nát bức th nhng khi gấp bức th lại
Đào bỗng cảm thấy nh có một dòng nớc mát đang rỉ thấm vào kẽ sâu tâm hồn đang khô hạnvậy Từ trong sâu thẳm tâm hồn Đào, chị nh thấy mỗi chữ trong bức th xa lạ kia nh những nốtnhạc đang ngân lên Và nếu không có lòng nhân hậu của ngời phụ nữ làm sao Đào có thể chấpnhận tình yêu của anh Dịu, mang đến hạnh phúc cho ngời khác cũng là cho mình
Nhân hậu và lòng yêu thơng luôn gắn bó với nhau làm một Nó dờng nh trở thành lẽsống của ngời phụ nữ Việt Nam Ngời phụ nữ trong văn học hiện đại còn là sự kết tinh tinhthần lạc quan, niềm tin mãnh liệt vào con ngời, vào cuộc sống, vào tơng lai Bà cụ Tứ chính là
điển hình cho sự lạc quan ấy Niềm tin của bà cụ Tứ đó là bà đã sống bằng triết lí lạc quan lúcnào cũng chỉ nói chuyện vui Trong lúc không biết có sống qua khỏi nạn đói không thì bà luônmiệng nói với đứa con dâu và thằng con trai về t ơng lai tơi sáng, bà nh muốn truyền cho conmình sự lạc quan, tin tởng ấy Xung quanh bữa cơm của nhà nghèo có con dâu mới ngời ta chỉtoàn thấy những chuyện mai sau, những chuyện vui, tiếng cời nói của bà cụ Tứ
Còn Đào lại xây dựng cho mình một triết lý sống: ở đời không có những con đ ờng cùngchỉ có những ranh giới và điều cốt yếu là phải có sức mạnh để v ợt qua những ranh giới ấy Vàchính triết lý sống ấy đã đem đến cho Đào hạnh phúc trên nông tr ờng Điện Biên qua baonhiêu khổ đau, bất hạnh "Đờng lên nông trờng Điện Biên" chính là con đờng để Đào đến vớimọi ngời và cũng là con đờng để mọi ngời đến với Đào Lòng Đào nh rộng mở trớc cuộc sốngmới Những khi làm việc bên cạnh Huân nhìn cánh tay cuồn cuộn những bắp thịt Đào bỗng
Trang 12thèm khát, thèm khát một cuộc sống gia đình, điều mà từ lâu Đào ngỡ đã chết v ợt lên nhữngmặc cảm nh một ám ánh trong lòng Đào Đào bỗng nhận ra con ngời ta ai chẳng có điều tốt
đẹp của mình và "cuộc đời cha phải đã chết" Đào nhìn cuộc sống với cái nhìn tơi sáng hơn,
Đào thấy hạnh phúc cha hiện hình một cách cụ thể nhng nó đã lấp lánh ở phía trớc Đào đã vợtqua cái mặc cảm về một thứ "hồng nhan bỏ bị" để lần đầu tiên sau bao nhiêu năm Đào nhận racái phần tốt đẹp của riêng mình Cuộc sống ở nông trờng Điện Biên đã trả lại cho Đào "chân"giá trị của một ngời phụ nữ đam đang, tháo vát, cởi mở, tâm hồn trong sáng giàu xúc cảm,giàu tình yêu đối với cuộc sống và cho Đào niềm lạc quan đối với cuộc sống
Đặc biệt là nhân vật Nguyệt trong "MTCR" của Nguyễn Minh Châu là một nhân vật cómột niềm tin mãnh liệt dối với cuộc sống tơng lai Niềm tin ấy đợc ví nh một sợi chỉ xanh óng
ánh trong tâm hồn Nguyệt Một sợi chỉ xanh bé nhỏ nh ng nó đợc kết lên từ niềm tin của conngời, từ truyền thống nghìn đời của dân tộc nên nó chẳng những óng ánh tỏa sáng mà còn bềnvững cùng thời gian Trớc khi truyện ngắn kết thúc NMC đã để sợi chỉ xanh óng ánh ấy hiệnlên toả sáng trong niềm cảm phục của Lãm Sợi chỉ xanh óng ánh ấy luôn đợc đặt bên cạnhcầu đá xanh, nh biểu tợng của tinh thần và vật chất Bom đạn có thể làm sập cây cầu, có thểtàn phá những gì do bàn tay con ngời làm ra nhng bom đạn không thể nào làm đứt đợc sợi chỉxanh ấy cũng có nghĩa là bom đạn không thể nào dập tắt niềm hy vọng vào cuộc sống củaNguyệt Một màu xanh dịu dàng, một màu xanh của niềm tin và hy vọng, một màu xanh lấplánh áng sáng lãnh mạng chính là cái tạo nên sự bền vững muôn đời của sợi chỉ bé nhỏ Sợichỉ xanh bé nhỏ óng ánh đã làm cho tâm hồn con ngời Việt Nam vợt lên trên mảnh đất hiệnthực vô cùng khốc liệt của chiến tranh, niềm tin ấy kết thành sức mạnh để họ v ợt lên thử thách
tự tìm hạnh phúc cho mình Niềm tin của họ đợc kết tinh từ bản chất con ngời Việt Nam
Hình tợng ngời phụ nữ qua các nhân vật ấy kết tinh thành sức mạnh đấu tranh của dântộc Việt Nam Nếu nh cô Tấm đã vợt lên số phận bằng một cuộc chiến đấu bền bỉ dẻo dai đểdành lấy sự sống thì những cụ Tứ, ngời vợ nhặt đã vợt lên hoàn cảnh để sống để nghĩ tới tơnglai Nhất là ngời vợ nhặt khi trở thành vợ Tràng cô chỉ là một cọng rơm bèo bọt đã đánh mấtphẩm giá của mình Nhng sau đấy ngời vợ nhặt không chịu kiếp sống của một cọng bèo bọt đãvơn lên và bớc ra với t cách con ngời Chỉ qua một đêm mà những cái chao chát, chỏng lọngcủa thị đã tan đâu hết Gơng mặt thị bỗng trở nên hiền thục hơn và ngời đàn bà đó đã cảm thấygắn bó với tổ ấm của mình dù cuộc sống vẫn đang còn rất khốn khó
Rồi Mị từ một ngời quen coi mình là con trâu con ngựa, là con rùa lùi lũi nuôi trong xócửa đã dám vùng lên thoát khỏi số phận, vợt qua tất cả những ràng buộc của luật lệ hà khắc
mà vùng lên tự giải phóng cho mình, mà chạy theo A Phủ để thoát khỏi cuộc sống tăm tối baonhiêu năm mà Mị phải chịu đựng, cùng APhủ đến với CM trở thành quần chúng tích cực tựgiải thoát cho mình và tìm hạnh phúc cho bản thân bởi trong Mị luôn luôn tiềm ẩn một sứcsống tiềm tàng Sức sống ấy nh những đám tro chỉ cần có một cơn gió thoảng qua sẽ bùng lênthành ngọn lửa
Biểu hiện rõ nhất cho sự đấu tranh là nhân vật Nguyệt Có thể nói ở nhân vật Nguyệtluôn hiện lên những phẩm chất anh hùng CM Cô bớc đến cuộc hẹn hò với t cách của ngời yêunhng trên hành trình ấy cô đã toả sáng với t cách của một ngời lính dũng cảm Khi xe Lãm bị
địch đánh bom Nguyệt chẳng những làm tiêu cho Lãm qua ngầm mà còn bình tĩnh giúp Lãmvợt qua cái ngầm trong lúc cái ngầm trở thành mục tiêu bắn phá của máy bay Mĩ Nguyệt đãcứu Lãm bằng tinh thần sẵn sàng hy sinh vì đồng đội Bị thơng máu chảy ớt đẫm vai áoNguyệt vẫn bình thản giúp Lãm vợt qua đoạn đờng ác liệt vì bom đạn Chiếc xe bị cháyNguyệt vẫn đứng bên cửa buồng lái chỉ huy một cách ràng rọt để Lãm đa xe tới nơi an toàn
Đó là sự vợt lên số phận của nhân vật Đào Đào là một ngời phụ nữ từng trải gặp nhiều
đau khổ, bất hạnh trong cuộc sống đến nỗi mất hết niềm tin vào cuộc sống, mất hết niềm tin ởtơng lai Nhng khi đến với nông trờng Điện Biên cô đã vợt lên trên số phận của mình đã tìmthấy hạnh phúc ở tơng lai Tất cả họ đều từ niềm tin tởng vào cuộc sống, vào tơng lai tốt đẹp, vàocon ngời mà dám vùng lên đấu tranh để có đợc hạnh phúc cho bản thân cũng nh những ngời xungquanh
Nếu nh trong văn học hiện thực phê phán trớc CMT8 những ngời phụ nữ cũng gặpnhững khó khăn bế tắc nhng không thể thoát ra đợc thì ở văn học CM ngời phụ nữ đã có sựthay đổi mới Có thể thấy rõ điều này nếu ta so sánh những t/p trớc và sau CM, mà nhân vậtchị Dậu trong "Tắt đèn" của Ngô Tất Tố là một điển hình Trong t/p ta thấy nhiều lần ở chịDậu có sự phản kháng mãnh liệt nhng sự phản kháng ấy chỉ là sự bộc phát tức thời không phải
là sự đấu tranh Kết thúc t/p chị vẫn cha tìm đợc lối thoát cho cuộc đời mình bằng h/a chị chạy
ra ngoài trời giữa đêm tối đen nh mực, tối nh tiền đề của chị vậy Đó chính là sự khác nhaugiữa CN nhân đạo của văn học hiện thực phê phán với CN nhân đạo cộng sản Văn học hiệnthực phê phán chỉ dừng lại ở sự cảm thông với số phận của ngời phụ nữ nhng không mở ra con
đờng giải phóng cho họ Trong văn học CM thì số phận của ngời phụ nữ đều đợc giải phóng ví
nh ngời phụ nữ trong "Vợ nhặt" thị đã nhìn thấy h/a lá cờ đỏ của Việt Minh tung bay đằng trớc
đoàn ngời đi phá kho thóc giải quyết nạn đói Nghĩa là Kim Lân đã mở ra trớc mắt thị một con
đờng có thể vợt lên trên hoàn cảnh để có cuộc sống tốt đẹp hơn Đó là Mị sau khi giải thoátcho APhủ đã vùng dậy chạy theo APhủ cùng APhủ đi đến một vùng đất mới thoát khỏi kiếpsống bế tắc, nô lệ của mình, gặp cán bộ Đảng và trở thành ngời CM trở về giải phóng quê h-
ơng Mà đặc biệt đó là nhân vật Nguyệt cô cũng đang trên con đờng đi đến giải phóng cho mình
và giải phóng cho đất nớc
Nếu nh ngời phụ nữ trong văn học hiện thực phê phán bị trói buộc trong lễ giáo phongkiến nh nàng Kiều chỉ vì cứu gia đình mà phải lu lạc 15 năm sống một kiếp ngời bèo bọt, nhngời vợ trong t/p "Ngời con gái Nam Xơng" chỉ vì một chút hiểu lầm mà phải tìm đến cái chết
để bảo vệ phẩm hạnh của bản thân Mà đặc biệt nữ thi sĩ Hồ Xuân H ơng đã có rất nhiều bàithơ viết về thân phận ngời phụ nữ dới sự kìm hãm của lễ giáo phong kiến và đã từng nói:
Trang 13"Ví đây đổi phận làm trai đợc
Thì sự anh hùng há bấy nhiêu"
Còn đối với văn học CM thì ngời phụ nữ đã có đợc sự bình đẳng với nam giới Họ đã đợcquyền tự quyết định lấy cuộc đời của mình, tự quyết định lấy hạnh phúc cho bản thân và đemlại hạnh phúc cho ngời khác Họ đã đợc quyền làm những công việc ngang tầm với nam giới
điều mà trớc đây không hề có do t tởng, do lễ giáo phong kiến kìm kẹp Có thể nói chế độ xãhội mới đã giải phóng cho ngời phụ nữ, mang đến cho họ rất nhiều quyền lợi mà họ đáng đợchởng Đó cũng là lẽ công bằng của xã hội khi mà ngời phụ nữ là một phần của thế giới
Ngời phụ nữ Việt Nam trong văn học CM không phải chỉ đợc sáng tạo bởi một cảmquan nhân đạo mới của những ngời nghệ sĩ mà trớc hết là sự thay đổi của đời sống xã hội, sự
đề cao vai trò của ngời phụ nữ trong văn học nớc ta, đã thổi vào văn học một luồng sinh khímới về h/a của những ngời phụ nữ trở nên tơi đẹp, rực rỡ, trở thành biểu tợng cho vẻ đẹp trong
TG con ngời Việt Nam cũng nh sức mạnh trong TG tâm hồn con ngời Việt Nam Văn học đãkhái quát hiện thực đời sống ở rất nhiều phơng diện trong đó có sự khái quát về số phận, về vịtrí của ngời phụ nữ trong đời sống của đất nớc
Đề 8: Tóm tắt sự nghiệp sáng tác của Nam Cao.
Bài làm.
Trên bầu trời dòng văn học hiện thực phê phán vào giai đoạn cuối 1939 - 1945 Nam Cao(1915 - 1951) tên thật là Trần Hữu Tri ở làng Đại Hoàng - phủ Lí Nhân - Hà Nam đã nổi bậtlên nh một ngôi sao long lanh tỏa sáng Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của NC có thể chialàm hai giai đoạn
Trớc CM, từ khi còn ngồi trên ghế nhà trờng, NC đã mơ ớc sáng tác nh tầng lớp thanhniên tiểu t sản lúc bấy giờ Những sáng tác của NC mang nặng khuynh hớng lãng mạn thoát li
mà sau này ông coi văn chơng nh "ánh trăng lừa dối" Ông kí các bút danh nh: Nhiêu Khê,Nguyệt Thuý D chỉ mãi đến năm 1941 khi kiệt tác "Chí Phèo" ra đời NC mới chuyển hẳnsang trờng phái nghệ thuật hiện thực để kế tục những tên tuổi lừng danh nh : Nguyễn CôngHoan, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, từ giã giai đoạn "nghệ thuật vị nghệ thuật để đến với
"nghệ thuật vị nhân sinh"
Những sáng tác của NC trớc CM bao gồm 2 đề tài chủ yếu: ngời nông dân nghèo và tiểu
t sản trí thức nghèo Dù viết về đề tài nào điều mà Nam Cao quan tâm trớc tiên là tình trạngcon ngời lao động bị tha hóa bởi bát cơm manh áo
Là nhà văn sinh ra và lớn lên nơi chốn bùn lầy nớc đọng, Nam Cao hiểu khá sâu sắccuộc sống của những con ngời nhỏ bé này Ông đã viết đợc hàng loạt tác phẩm rất có giá trịnh: Lão Hạc, Chí Phèo Qua những t/p trên Nam Cao không chỉ miêu tả một cách thấm thía
và cảm động cuộc đời đau khổ tối tăm của họ mà còn phát hiện ra d ới những tâm hồn tởng nh
u mê, tăm tối vì đói nghèo ấy vẫn lấp lánh ánh sáng nhân phẩm
Là nhà văn kiêm thầy giáo dạy trờng t thờng xuyên bị thất nghiệp Nam cao cũng hiểubiết khá sâu sắc cuộc sống của những con ngời này Ông đã viết đợc nhiều tác phẩm nổi tiếngnh: Giăng sáng, Đời Thừa, Nhìn ngời ta sung sớng đặc biệt tiểu thuyết "Sống mòn" Vớinhững t/p này Nam Cao không chỉ diễn tả một cách sinh động tình trạng sống dở, chết dở của
họ mà còn khám phá ra những tấn bi kịch tinh thần có tầm cỡ thời đại Đó là bi kịch của ng ờitrí thức có ý thức sâu sắc về giá trị của sự sống, muốn làm một sự nghiệp tinh thần cao cả, nh -
ng kết cục bị cuộc sống tàn nhẫn đẩy vào "đời thừa"
Nam Cao có đóng góp quan trọng trong việc làm hiện đại hóa câu văn xuôi Việt Nam và
đa nghệ thuật phân tích tâm lý đạt đến trình độ bậc thầy
Nam Cao là một trong số ít các nhà văn đến với CM ngay từ đầu, năm 1948 ông đ ợc kếtnạp vào Đảng Ông tham gia hội văn hóa cứu quốc, làm th ký tòa soạn tạp chí "Tiền Phong",
"Văn nghệ Việt Bắc" Ông hăng hái tham gia CM, k/c Thời kỳ này Nam Cao cũng viết đ ợcnhiều t/p có giá trị nh : Truyện biên giới, Nhật kí ở rừng, đặc biệt là truyện ngắn "Đôi mắt" đ -
ợc xem là tuyên ngôn nghệ thuật của các nhà văn cùng thời
Những t/p của Nam Cao có ý nghĩa đặt nền móng cho văn học hiện đại Năm 1951 trên
đờng về quê công tác ông bị kẻ thù phục kích giết chết giữa đờng lúc tài năng đang chín muồi.Cuộc đời sáng tác của Nam Cao chỉ trên dới 10 năm nhng đã để lại một sự nghiệp văn chơngbất hủ Ông xứng đáng đợc nhận giải thởng HCM về văn hóa nghệ thuật đợt 1 năm 1996.Cuộc đời cầm bút trớc sau vì lý tởng nhân đạo, CM cũng nh sự hy sinh cao đẹp của ôngmãi mãi là một tấm gơng sáng của ngời nghệ sĩ - chiến sĩ suốt đời cầm bút vì hạnh phúc conngời
Trang 14Ngày Xuân Diệu mới xuất hiện trên thi đàn Việt Nam, nhà phê bình Hoài Thanh đã cólời đánh giá rất sát đáng: "Xuân Diệu say đắm t/y, say đắm cảnh trời, sống vội vàng, cuốngquýt" Có lẽ bởi nét đặc sắc ấy của hồn thơ Xuân Diệu đ ợc biểu hiện đầy đủ nhất trong bài thơ
"Vội vàng" - mà đoạn thơ bình giảng dới đây là đoạn hay nhất bài thơ:
"Mau đi thôi ! màu cha ngả chiều hôm
Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ngơi"
Bài thơ "Vội vàng" (1938) là bài thơ tiêu biểu nhất của tập "Thơ thơ", của hồn thơ XuânDiệu Cả bài thơ thể hiện một nhân sinh quan mang ý nghĩa nhân bản sâu sắc Thiên đ ờng ởngay trên mặt đất chúng ta với biết bao điều hấp dẫn và quyến rũ Vì vậy hãy yêu mến hãy gắn
bó và sống hết mình với cuộc sống thực tại đầy tơi vui này Đoạn thơ trên nằm ở cuối bài thơ
Nó bộc lộ niềm ham sống, khát sống, tận hởng đến vô biên, tuyệt đích của thi nhân Nó làm tanhớ tới câu thơ nổi tiếng của nhà thơ ấn Độ - Tago:
"Ta muốn uống cạn cái ly tràn đầy sự sống"
ở phần trên bài thơ, thi sĩ đã lý giải cho ngời đọc thấy đợc tạo hóa có sinh ra con ngời đểmãi mãi hởng lạc thú ở chốn trần gian này đâu Đời ngời ngắn ngủi, tuổi xuân có hạn và thờigian trôi đi vĩnh viễn không trở lại nên nhà thơ "giục giã" chúng ta phải "nhanh lên", "vội vànglên" để tận hởng bữa tiệc trần gian khi mà "mùa cha ngả chiều hôm", khi mà xuân đơng non,xuân cha già
ở trên t/g xng "tôi" để đối thoại với đồng loại, ở dới lại xng "ta" để đối diện với sự sống.Giữa những câu thơ dài, đột ngột xen vào một câu thơ rất ngắn chỉ có 3 chữ "ta muốn ôm".Câu thơ nh ngắt quãng cả đoạn thơ gợi cho ngời đọc vòng tay đang quấn riết, níu giữ, baotrùm lấy cả sự sống mới bắt đầu mơn mởn non tơ của nhà thơ "Mơn mởn" là một từ láy rất gợicảm và giàu ý nghĩa diễn tả Nó gợi cảm giác sự vật cây cối đang ở độ non nợt tơi tốt tràn đầysức sống:
"Ta ôm bó cánh tay ta làm rắn
Làm dây da quấn quýt cả mình xuân
Không muốn đi ở mãi vờn trần
Chân hóa rễ để hút mùa dới đất"
(Thanh niên)
Theo bớc chân "Vội vàng" và vòng tay cuồng nhiệt với lòng khát sống tột đỉnh của nhàthơ, ta bớc vào một thế giới ngập tràn cảm xúc mãnh liệt và những h/a sinh động hấp dẫn đẹp
đẽ của sự sống trong thiên nhiên và cuộc đời:
"ta muốn riết mây đa và gió lợn
Ta muốn say cánh bớm với t/y
Ta muốn thâu trong một cái hôn nhiều"
Một đoạn thơ ngắn mà có 4, 5 từ "ta muốn" đợc lặp đi lặp lại nh một nhịp điệu hối hả, nh hơithở gấp gáp của thi nhân Nó nói lên đợc cái ham muốn khát thèm đến hăm hở, cuồng nhiệtcủa nhà thơ Nhất là mỗi lần điệp lại đi liền với một động từ chỉ trạng thái yêu đ ơng mỗi lúcmột mạnh mẽ mãnh liệt nồng nàn hơn: ôm - riết - say - thâu - cắn Có lẽ t/y cuộc sống và khátkhao tận hởng thanh sắc, hơng vị cuộc đời của thi nhân cứ tăng dần theo từng từ "muốn"
"Ôm" đã nằm gọn trong vòng tay đến "riết" lại còn ghì chặt hơn, "say" sự ngây ngất đến bấttỉnh vẫn cha thỏa lòng còn muốn "thâu" nghĩa là muốn thu hết tất cả để có sự hòa nhập làmmột Để cuối cùng là một tiếng kêu của sự cuồng nhiệt, đắm say thể hiện niềm yêu đời khátsống cha từng có trong thơ ca Việt Nam :"Hỡi xuân hồng ta muốn cắn vào ng ơi" Dới ngòi bútcủa Xuân Diệu và trong ánh mắt "xanh non biếc rờn" của thi sĩ mùa xuân hiện ra rõ rệt sống
động nh có hình có dáng, có hồn có sắc Mùa xuân nh môi nh má của một thiếu nữ trẻ trungtràn đầy nhựa sống và đẹp xinh trinh nguyên đang rạo rực yêu đơng, hay nh một quả chín ngọtthơm trong vờn Đứng trớc cái hấp dẫn của mùa xuân cuộc sống thi sĩ hình nh không nén nổilòng yêu đã đi đến một cử chỉ thật đánh yêu Cử chỉ này gợi ta nhớ tới những câu thơ trong bài "Hôncon" của Anh Thơ:
đầy ánh sáng - cho no nê thanh sắc của thời tơi" mới đọc qua tởng một câu văn xuôi tầm thờng
Trang 15nhng thực ra lại rất thơ Điệp từ "cho" với nhịp độ tăng trên nhấn mạnh các cấp độ khát vọnghởng thụ đạt đến độ thỏa thê sung mãn, trọn vẹn nữa Và với chữ "hồng" độc đáo rất gợi hìnhgợi cảm, với một loạt từ láy tính từ "chếch choáng", "đã đầy", "no nê" chỉ cảm giác về h ởngthụ vật chất cụ thể kèm theo trong câu thơ trên Nhà thơ không chỉ diễn tả đợc ý thơ ấy mà còngợi cho ta ý nghĩ thế giới này vừa hiện ra nh một ngời tình hồng hào sức xuân mà thi sĩ là mộttình nhân đắm say, vừa đợc bày ra nh một bữa tiệc lớn với những thực đơn đầu của ngon vật lạ
và thi nhân là một thực khách đang trong trạng thái khát thèm đến cháy lòng
Xuân Diệu đã có lần viết: "tôi gửi tâm hồn tôi cho những ng ời trẻ tuổi nhất là trẻ lòng,những "thơ thơ" cũng là những cái bỏng lỡi hay những cơn buốt môi vì đã uống tham lam vàosuối mặt trời, đã ăn hàm hồ vào trái của mùa xuân và khi ng ời ta đã xua tay không còn khátthèm là lúc ngời ta không còn vui sống nữa" Và vì vui sống mà Xuân Diệu "say đắm với tìnhyêu và hăng say với mùa xuân, thả mình bơi trong ánh nắng, rung động với bớm chim, chấttrong tim mấy trời thanh sắc" (tựa của Thế Lữ trong tập "thơ thơ"
Đề 10: Truyện ngắn "Vợ nhặt" vừa có giá trị hiện thực rộng lớn, nhân đạo sâu sắc.
Truyện đã phản ánh đợc những mặt cơ bản của hiện thực xã hội Việt Nam những ngàytrớc CMT8/1945 Chỉ thông qua tình huống nhặt đợc vợ của Tràng, truyện đã tái hiện đợc bứctranh thê thảm của ngời dân Việt Nam từ Quảng Trị đến Bắc Kỳ hơn 2 triệu ngời chết đói, đó
là lúc làng xóm bị bao phủ bởi một không khí đói khổ, chết chóc Hàng ngày ng ời ta vẫn thấytừng đoàn ngời từ Nam Định, Thái Bình đói khát khổ sở, đầu đội chiếu tay dắt con lũ l ợt kéo
về những nơi phố phờng để ăn xin ăn mày kiếm sống Họ nh những bóng đen dật dờ trong cái
đói cha biết gục chết lúc này ở ngay cái xóm ngụ c của Tràng ngời ta vẫn thấy đêm đêm khói
từ những đống dấm ở những nhà có ngời chết hòa với mùi xác chế len lỏi khắp nơi Càng vềkhuya tiếng khóc hờ càng trở nên rõ rệt Không khí hết sức bi th ơng Sáng ra trên những con
đờng đi chợ, ra đồng ngời ta vẫn thấy năm sáu xác ngời chết nằm còng queo bên vệ đờng chakịp đi chôn Cái đói, cái chết nh những bóng đen bao phủ đến cả cái xóm ngụ c của Tràng
Qua đó ngời đọc có thể hình dung đợc bộ mặt thật của bọn phát xít thực dân và tay saicủa chúng Điều này đợc gói gọn trong một câu nói đầy phẫn uất của bà mẹ già: "tiếng thúcthuế đấy Đằng thì nó bắt giồng đay, đằng thì nó bắt đóng thuế Giời đất này không chắc gì đãsống qua đợc đâu các con ạ!"
T/p còn phản ánh đợc một hiện thực cơ bản khác đó là tấm lòng ngời dân hớng về CM
và sự vận động của cuộc sống hớng về tơng lai Giữa những tiếng trống thúc thuế dồn su dồndập là hình ảnh: "những ngời nghèo đói ầm ầm kéo nhau đi đến đê Sộp Đằng trớc có lá cờ đỏ
to lắm" vụt hiện lên trong ý nghĩ của Tràng, nó báo hiệu một bình minh mới của CM sẽ đếnBên cạnh nội dung hiện thực rộng lớn là giá trị nhân đạo sâu sắc Qua tình huống truyện
độc đáo, qua tâm lý và số phận nhân vật, t/p không cần đao to búa lớn vẫn tố cáo đ ợc một cáchsâu sắc tội ác tày trời của thực dân Pháp và phát xít Nhật đã gây nên nạn đói thảm khốc khiến
2 triệu ngời phải chết đói Bóng đen tử thần bao trùm lên tất cả, đè nặng lên số phận mọi ng ờidân, mọi xóm làng Trong bối cảnh bi thảm ấy, giá trị con ngời quá rẻ mạt nếu nh trong "Tiễndặn ngời yêu" cô gái Thái đã bị ép duyên đã đau khổ thở than: "Ngẫm thân em chỉ bằng thâncon bọ ngựa" thì ở đây ngời đàn bà mà Tràng nhặt đợc chỉ bằng mấy bát bánh đúc Nạn đói đã
đẩy con ngời đến chỗ xem miếng ăn là tất cả Ngay đến chuyện tỏ tình th ờng vẫn mang màusắc tình tứ, e lệ duyên dáng thì giờ đây cũng chỉ trơ trọi chuyện lăn xả vào miếng ăn Chỉ mấybát bánh đúc và lời nói tầm phào của gã đàn ông xa lạ mà ngời đàn bà kia đã ton ton chạy theo
để trở thành vợ nhặt của Tràng ý nghĩa nhân đạo không chỉ đ ợc toát ra từ sự cảm thông chothân phận khổ đau của ngời dân nớc Việt mà còn đợc toát ra từ sự tố cáo ấy
Truyện "vợ nhặt" còn cho ta thấy rằng ngời dân lao động vốn có bản chất lành mạnhluôn luôn hớng về ánh sáng với một niềm tin bất diệt Dù hoàn cảnh có hiểm nghèo, bi thảmtuyệt vọng đến đâu, dù kề bên cái chết vẫn khao khát hạnh phúc tổ ấm gia đình vẫn h ớng về sựsống và hy vọng ở tơng lai tơi sáng Đúng nh t/g đã từng phát biểu: "Trong sự túng đói quayquắt, trong bất cứ hoàn cảnh khốn khổ nào, ngời nông dân ngụ c vẫn khao khát vơn lên trêncái chết, cái ảm đạm mà vui mà hy vọng ", "những ngời đói họ không nghĩ đến cái chết mà
họ nghĩ đến cái sống" Ngay cả chút hạnh phúc nhỏ nhoi mong manh của 2 ng ời tuy bị bủavây bởi cái đói cái chết nhng sự sống chẳng bao giờ chán nản vẫn là bất diệt Hạnh phúc tìnhyêu vẫn nh muôn đời không thay đổi Trong đêm tân hôn của đôi vợ chồng cái chết vẫn không
hề buông tha họ vẫn nghe thấy tiếng khóc hờ của những nhà có ngời chết Nhng sáng dậy thấynhà cửa đổi khác Tràng cảm thấy lâng lâng và thấy từ đây phải có trách nhiệm hơn với ng ờithân và chính cuộc đời mình ở bà cụ Tứ càng có những biểu hiện cảm động hơn Niềm vui vì
có con dâu, vì hạnh phúc của con và niềm tin vào cuộc sống đã làm cho ngời mẹ trở nên nhanhnhảu hơn "cái khuôn mặt u ám bủng beo của bà bỗng rạng rỡ hẳn lên"
Trang 16Qua truyện ngắn "Vợ nhặt" Kim Lân còn cho ta thấy trong hoạn nạn con ng ời lao độngcàng yêu thơng nhau hơn và dù trong cảnh khó khăn khốn cùng họ vẫn giữ đợc phẩm chất đẹp
đẽ "đói cho sạch rách cho thơm" Cuộc sống khắc nghiệt đọa đày con ng ời bắt họ phải sốngcuộc sống của loài vật nhng nó không thể dập tắt đợc phần ngời, rất ngời trong lòng bà mẹkhốn khổ kia Ba mẹ con Tràng đã tìm thấy niềm vui trong sự nơng tựa cu mang nhau màsống Tình vợ chồng, mẹ con sẽ là động lực giúp họ sức mạnh v ợt qua cơn hoạn nạn khủngkhiếp này
Nh vậy những con ngời đã vợt qua mặc cảm đói nghèo tủi hờn để khẳng định sự sống,chắc chắn sẽ đi theo tiếng gọi Việt Minh để dành sự sống cho mình trong CM Vì
"Đảng ta Mác - Lênin vĩ đại
Đã hồi sinh trả lại cho taTrời cao đất rộng bao laBát cơm, tấm áo hơng hoa hồn ngời"
(Tố Hữu)Chọn tình huống vợ nhặt do nạn đói rùng rợn gây nên, Kim Lân "không nhằm miêu tả
sự mất giá tha hóa con ngời ngợc lại đã khẳng định khát vọng sống còn và phẩm giá của họ.Tình yêu cuộc sống của những con ngời nằm bên bờ cái chết đã trở thành nguồn sáng nguồn
ấm áp sởi ấm lòng ngời, thôi thúc họ đi tới cứu lấy đời mình" (Trần Đình Sử) Và CM, Đảng
đã dang đôi tay nhân hậu cứu vớt họ đúng lúc:
"Kiếp ngời cơm vãi cơm rơiBiết đâu nẻo đất phơng trời mà đi"
"Lần đêm bớc đến khi hửng sángMặt trời kia cờ đảng giơng cao"
Đề 11: Hình ảnh thiên nhiên trong "NKTT"
Bài làm.
Trong bài "Cảm tởng đọc thiên gia thi" Bác có viết:
"Cổ thi thiên ái thiên nhiên mỹSơn, thuỷ, yên, hoa, tuyết nguyệt, phongHiện đại thi trung ng hữu thiếtThi gia dã yếu hội xung phong"
ở đây Bác chỉ phê phán ngời xa có t/y quá thiên lệch đối với vẻ đẹp thiên nhiên chứ Ngời hoàntoàn không cự tuyệt tình cảm thiên nhiên trong thơ Trái lại trong thơ Bác nhất là "NKTT"
"thiên nhiên có một địa vị rất danh dự" (Đặng Thai Mai) có khác chăng là thiên nhiên trongthơ Bác rất phong phú đẹp đẽ nên thơ nhng lại thể hiện rõ cốt cách tâm hồn, bản lĩnh thép củamột ngời chiến sĩ cộng sản vĩ đại
Các nhà thơ cổ điển Trung Quốc cũng nh Việt Nam xa nay vẫn luôn luôn lấy thiênnhiên làm nguồn thi hứng cơ bản của thơ ca Qua những bức tranh phong cảnh, t/g muốn bộc
lộ cảm hứng về đất nớc, con ngời biểu hiện ít nhiều tình cảm chủ quan của ngời viết - mộtcách tiếp xúc với phong cảnh, một cách nhận thức một cách nhìn và mối quan hệ giữa tâm hồncon ngời với cảnh vật cho nên đằng sau những bài thơ tả cảnh khách quan, ta bắt gặp một conngời
Thiên nhiên trong thơ Bác cũng nằm trong quy luật đó Tuy nhiên đi sâu tìm hiểuchúng ta thấy thơ Bác vừa có cái chung vừa có nét riêng đặc sắc Trong số 130 bài của tập nhật
ký đã có trên dới vài chục bài thơ tả cảnh Ngay ở những bài thơ Bác không chú tâm tả cảnhnhng ta vẫn gặp rất nhiều h/a thiên nhiên Nhìn chung h/a thiên nhiên trong thơ Bác có nộidung phong phú và có sự biểu hiện đa dạng, sinh động, đẹp đẽ và hấp dẫn
Bác chiêm ngỡng thiên nhiên trong mọi thời khắc, có cảnh nắng ma, cảnh sớm tra,cảnh buổi chiều, tối có những cảnh mang vẻ đẹp lộng lẫy:
"Sông núi muôn trùng trải phấp phơi"
có những cảnh mang vẻ đẹp bình dị, kín đáo thơ mộng Đó là cảnh hoàng hôn với những âmthanh quen thuộc và cổ kính đầy gợi cảm:
"Chùa xa chuông giục ngời nhanh bớcTrẻ dắt trâu về tiếng sáo bay"
hay nh cảnh thiên nhiên trong bài "Mới ra tù tập leo núi" cũng thật đẹp đẽ nên thơ, vừa hùng
Trang 17Nh vậy nét đặc sắc dễ thấy về h/a thiên nhiên trong bài thơ của Bác là ngay trong chốn
đọa đầy tù tội, xiềng xích, đói rét ốm đau đâu phải là hoàn cảnh thuận tiện cho cảm hứng thiênnhiên nảy sinh ấy vậy mà độc giả chúng ta vẫn đợc thởng thức biết bao h/a thiên nhiên nênthơ nên hoạ đợc Bác viết bằng một cảm hứng say đắm dạt dào Bởi lẽ nói đến thiên nhiên lànói đến khát vọng tự do, khát vọng lãng mạn Những bài thơ nói về thiên nhiên của Bác là biểuthị một thái độ muốn vợt lên cái hiện thực bị giam cầm tù đầy đau khổ:
"Vui say ai cấm ta đừngChim ca rộn núi, hơng bay ngát rừng'Với quan niệm đó tâm hồn Bác thờng hớng đến những hình tợng thiên nhiên đẹp nh tiếng chimhót, bông hoa ngát hơng và đặc biệt có ý nghĩa là hình tợng vầng trăng và mặt trời
Trớc hết là hình tợng vầng trăng Xa nay trăng thờng tợng trng cho ớc mơ, niềm vui,hạnh phúc thanh bình, cho khát vọng tự do Vì thế "thơ Bác đầy trăng" (Hoài Thanh) ở trong
tù không đợc tự do thởng nguyệt thì Bác đã để cho tâm hồn mình "bay theo vời vợi mảnh trăngthu" Sống trong cảnh chân bị cùm, tay bị xích nhng Bác hiện lên trong t thế một thi nhân Bài
"Ngắm trăng" đã diễn tả khá chân thực và cảm động điều đó, hiện thực là khô khan: "không r
-ợu cũng không hoa" nhng cũng không thể ngăn cản nổi tâm hồn xốn xang dạt dào cảm xúccủa Bác khi vầng trăng đẹp xuất hiện:
"Trong tù không rợu cũng không hoaCảnh đẹp đêm nay khó hững hờ"
Và thế là bất chấp song sắt nhà tù tàn bạo Ngời đã hớng tới vầng trăng trong một niềm cảmthông đến kì lạ:
"ngời ngắm trăng soi ngoài cửa sổTrăng nhòm khe cửa ngắm nhà thơ"
Qua h/a thơ chúng ta không còn thấy nhà tù đâu nữa mà chỉ thấy nổi lên trên trang thơ là h/amột vầng trăng lung linh tỏa sáng Và một thi nhân ung dung th thái với tâm hồn cảm say
Đằng sau cái phong thái ngắm trăng ung dung ấy là cả một bản lĩnh thép phi th ờng của bác
Đó cũng là một sự tự vợt ngục về tinh thần "thật kỳ diệu của ngời chiến sĩ cộng sản kiên ờng"
c-Thơ Bác không chỉ là thơ của một thi sĩ tài hoa mà còn là thơ của một chiến sĩ cộngsản CM nắm vững quy luật vận độngcủa cuộc sống lịch sử Vì vậy cùng với h/a vầng trăng thơBác cũng rất nhiều h.a mặt trời Mặt trời luôn ửng đỏ trong thơ Bác xua tan bóng tối âm u đalại những bình minh tơi sáng bởi mặt trời cũng tợng trng cho tơng lai tơi đẹp của CM và cuộc
đời chung:
"Đầu tơng sớm sớm vầng dơng mọcPhơng đông màu trắng chuyển sang hồng"
"Trời hửng" là một bức tranh thiên nhiên sinh động dới ánh nắng đất trời hiện lên "một bứcthảm thêu bằng chữ vàng, chữ bạc trên nền phẩm đỏ" Đó là thiên nhiên đợc cảm nhận bởi mộttrái tim phơi phới lạc quan Có thể nói cha bao giờ có nhiều h/a bình minh nh trong nhật ký,cảnh nào cũng rực rỡ tràn ngập ánh sáng và sức sống, đợc diễn tả bằng một ngòi bút khoáng
đạt hào hùng và mãnh liệt Giữa đêm đen của ngục tối HCM nhận ra ánh sáng bình minh bừnglên phía chân trời:
"Trong ngục giờ đây còn tối mịt
ánh hồng trớc mặt đã bừng soi"
Đó là cảnh bình minh của đất trời nhng cũng là biểu tợng của thời đại
Những điều đã trình bày trên đây cho thấy Bác thực sự có tâm hồn nghệ sĩ rất nhạycảm với cái đẹp của thiên nhiên Đã thế ngòi bút của Ng ời lại tài hoa tinh tế nên mới có thểviết lên đợc những câu thơ vừa giản dị vừa đầy thiên nhiên nh vậy
Thiên nhiên là ngời bạn tâm tình của thi nhân xa nay Trong thơ Bác con ngời gắn bóhài hòa với thiên nhiên, là tri âm tri kỉ với nhau Trăng với Bác là bạn đã đành, cả đến nhữngcánh hoa hồng kia nữa cũng nh thấu hiểu lòng nhà thơ nên đã nhờ làn hơng của mình bay vàonhà giam để chia xẻ nỗi niềm với ngời tù bằng nỗi cảm thông sâu sắc đến kì lạ trong "vãncảnh" Có khi thiên nhiên đã là nơi bộc lộ tâm tình của thi nhân:
"Vân ủng trùng sơn sơn ủng vânGiang tâm nh kính tịnh vô trần"
Mây núi hòa quyện vào nhau phải chăng còn nói tình cảm thơng yêu đùm bọc lẫn nhau giữabạn bè, đồng chí Lòng sông sạch chẳng mảy may bụi hồng chính là tấm lòng trong trẻo sángtrong của ngời chiến sĩ CM NAQ
Thiên nhiên trong thơ Bác đợc viết với bút pháp vừa cổ điển vừa hiện đại Cổ điển vàhiện đại vốn là nét phong cách nổi bật trong thơ trữ tình của Bác, nét phong cách ấy đ ợc thểhiện đầy đủ nhất trong đề tài thiên nhiên
Màu sắc cổ điển trong thơ thờng đợc biểu hiện ở các phơng diện sau: hay tìm cảmhứng về thiên nhiên nhất là trăng, thờng viết về đề tài "đăng sơn ức hữu", "cao sơn l u thuỷ"
Trang 18Điểm nhìn trong thơ từ chỗ cao xa bao quát cả không gian cao rộng - trời mây non n ớc Bútpháp cổ điển không tả kĩ, chỉ tả phác họa một vài nét nhằm làm nổi bật lên cái hồn của cảnh.
Và nhân vật trữ tình trong thơ ung dung và nhân vật trữ tình trong thơ thờng hiện lên vớiphong thái nhàn tản giữa cảnh bao la nh một nhà hiền triết thuở nào Các bài thơ cổ điển nh
"vọng nguyệt", "chiều tối, "mới ra tù tập leo núi", "tảo giải"
Thơ Bác rất cổ điển mà cũng rất hiện đại Hiện đại vì có nội dung con ng ời, t thế cáchnhìn, cách cảm cách nghĩ của ngời CM trong thời đại mới Nếu nh thiên nhiên trong thơ xacon ngời thờng hoà tan trong cảnh thì ở thơ Bác con ngời là trung tâm, ánh sáng linh hồn củacảnh:
"Lom khom dới núi tiều vài chú"
(Bà Huyện Thanh Quan)
và cảnh ở đây rất sống động, luôn luôn vận động khỏe khoắn h ớng về phía ánh sáng và tơnglai, không tĩnh lặng nh thơ xa
Tìm hiểu những bài thơ viết về thiên nhiên của Bác, chúng ta thấy một nhân vật trữtình không chỉ xuất hiện với t cách là thi sĩ mà còn hiện lên với tấm lòng một nhà nhân đạo,luôn luôn yêu thơng gắn bó, quan tâm đến con ngời và cuộc sống Đi qua một vùng đợc mùaBác đã hòa niềm vui của mình vào niềm vui của nhân dân (cảnh ngoài đồng) Nh ng khi thấynhân dân mất mùa cánh đồng khô hạn, Bác đã buồn lo nỗi buồn của nhân dân Có thể nói ởnhiều bài thơ cảnh quan thiên nhiên của Bác cũng là cảm quan nhân đạo
Thơ của Bác rất lãng mạn mà cũng rất hiện thực NKTT trớc hết là tập thơ ghi lạinhững sinh hoạt của ngời tù trong nhiều cảnh ngộ thật cay đắng trớ trêu Vì thế thiên nhiênkhông hải bao giờ cũng đẹp đẽ nên thơ, cũng có khi nó trở thành thiên tai đầy đọa hành hạ conngời Lúc này thiên nhiên đợc mô tả hết sức chân thực Bác ghi lại nhiều đêm lạnh không saongủ đợc, khiến cho đêm nh dài thêm, hoặc phải chuyển lao trong cảnh "rát mặt đêm thu trậngió hàn", hoặc "gió sắc tựa dao mài đá núi", "rét nh dùi nhọn trích cành cây"
"Đi đờng mới biết gian laoNúi cao rồi lại núi cao chập chùng"
Những h/a thiên nhiên khắc nghiệt ấy chính là những thử thách khốc liệt mà con ngời phải vợtqua và con ngời đã chiến thắng:
"Núi cao lên đến tận cùngThu vào tầm mắt muôn trùng nớc non"
Thiên nhiên ở đây thật đa dạng, muôn màu sắc, rất đẹp luôn gắn liền với sự sống, hàihòa với TG nội tâm của thi sĩ Đó vừa là thiên nhiên đợc cảm nhận với tâm hồn nghệ sĩ rất yêucái đẹp, nhạy cảm với cái đẹp vừa là h/a thiên nhiên đ ợc mô tả bằng một trái tim nhân ái đầykhát vọng tự do của một chiến sĩ có bản lĩnh thép kiên cờng suốt đời đấu tranh cho độc lập dântộc, tự do của nhân dân
Đề 12: Nhắc đến quãng đời cầm tù của Bác Tố Hữu đã có 4 câu thơ:
"Lại thơng nỗi đọa đầy thân Bác
14 trăng tê tái gông cùm
Ôi chân yếu mắt mờ tóc bạc
Mà thơ bay cánh hạc ung dung"
43 Trong 14 tháng trời đằng đẵng ấy, Bác phải chịu biết bao sự đọa đày đau khổ, tê tái gôngcùm: "lại thơng nỗi đọa đày thân Bác"
Nói sao hết tấm lòng nhà thơ Tố Hữu đợc bộc lộ qua hai chữ "đọa đày", "gông cùm têtái" ấy Câu thơ chứa chất biết bao tình cảm xót thơng của t/g đối với Bác, một sự xót thơng
đến nghẹn ngào rơi lệ, đồng thời đó là tiếng nói căm phẫn của t/g đối với chế độ TGT bạo tàn