Bài giảng Kỹ năng quan sát - Trì Thị Minh Thúy

Bài giảng Kỹ năng quan sát do Trì Thị Minh Thúy biên soạn nhằm mục đích phục vụ cho việc giảng dạy. Nội dung bài giảng gồm: Tại sao cần kỹ năng quan sát, kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực. Mời các bạn cùng tham khảo!

Sách tham khảo:

1. Ivey, A E., & Ivey, M B (1999)

Intentional Interviewing and Counseling (4th ed.) CA:

Brooks/Cole Publishing Company.

2. Ivey, A E., Ivey, M B., &

Tại sao cần kỹ năng quan sát?

• Kỹ năng quan sát cho phép TVV lưu ý và hiểu được hành vi của chính mình và của thân chủ cũng như biểu mẫu/ mô hình (pattern)/ cách của thân chủ khi nói bàn luận tình huống/ sự việc then chốt

• Giúp lưu ý được hành vi không lời của TVV và thân chủ

Tại sao cần kỹ năng quan sát?

• Giúp để ý được hành vi có lời của TVV và thân chủ

• Giúp lưu ý được sự bất đồng, bất nhất, mâu

thuẫn xảy ra giữa TVV và thân chủ, trong hành

vi và lời nói của TVV và thân chủ

• Kỹ năng quan sát là một dụng cụ/ công cụ

quan trọng để xác định cách thân chủ lý giải

về thế giới

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Từ then chốt/ Từ khóa

• Lưu ý những từ hoặc cụm từ thân chủ lập đi lập lại

• Lưu ý những cụm từ thân chủ nói to, lên

giọng Những từ này ắt hẳn rất quan trọng đối với thân chủ

• Quan sát sự thay đổi đề tài/chủ đề nói chuyện TVV có thể nói cho thân chủ biết về điều này

và hỏi thân chủ lý do thay đổi

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực

sau:

Hành vi có lời

• Trừu tượng hay cụ thể

• Một số thân chủ rất cụ thể khi kể về sự việc Họ tập

trung vào từng chi tiết trong câu chuyện

• Thí dụ: Hôm qua, tôi đi làm về, tôi xuống xe, mở cửa

nhà Ngôi nhà im lìm hơn bình thường Mở cửa xong tôi

đi lên tam cấp rồi vào nhà tôi không thấy vợ tôi ở nhà Tôi đi vào từng phòng trong nhà gọi vợ, nhưng cũng

không thấy

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Trừu tượng hay cụ thể

• Ngược lại, một số thân chủ rất trừu tượng khi nói về nan đề của họ

• Thí dụ: “tương quan 2 vợ chồng không suông

sẻ, hai người không đồng quan điểm với

nhau”

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Đối với thân chủ cụ thể: TVV giúp họ trừu tượng hơn qua việc thấy được kiểu mẫu/mô hình hành vi của mình, lý giải được hành vi của mình cũng như tình huống

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

• “Em thích nhất điều gì trong câu chuyện đó?”

• “Em có thể làm gì khác để thay đổi phần kết của câu chuyện?”

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Những thân chủ cụ thể có thể thích hợp với cách can thiệp hay giải quyết vấn đề cách cụ thể

• Thuyết hành vi thích hợp với những thân chủ này

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Câu hỏi giúp thân chủ trừu tượng trở nên cụ thể hơn:

• “Bạn có thể cho tôi một ví dụ cụ thể?”

Cụ thể hay trừu tượng?

1. Em khóc cả ngày Tối hôm qua em không

ngủ được, và cả ngày nay ăn không vô

2. Tôi cảm thấy mặc cảm và kinh tởm bản thân

mình

3. Tôi hôm qua, chúng tôi gặp nhau ăn tối ở nhà

hàng Anh đến đón tôi đi và đưa tôi về nhà bằng xe máy của anh

4. Tôi là một người thất bại và tôi thấy tương lai

tôi thật mù mịt

Cụ thể hay trừu tượng?

5. Mẹ em rất khó tính và lúc nào cũng kiểm soát

em Em thấy thật ngột ngạt

6. Sáng nào, tôi cũng phải kêu con thức dậy lúc

6g, chuẩn bị đồ ăn sáng cho con và nhắc nhở con đem tập vở đầy đủ Ăn sáng xong, tôi

đưa con đến trường lúc 7g

7. Em chán lắm và mệt mỏi nữa Em không

muốn gặp bất cứ ai hay làm bất cứ điều gì

8. Ý tưởng “Tôi bất lực Tôi vô dụng” hay đến

trong đầu em

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Hành vi có lời

• Câu nói “Tôi” và câu nói “Người khác”:

• Theo nhận thức của thân chủ, trách nhiệm liên quan tới nan đề thuộc về ai: thân chủ hay

người khác được thể hiện qua câu nói của

thân chủ “Tôi” hay “Người khác”

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn từ bên trong thân chủ

nói rất trôi chảy về một đề tài nhưng nếu quan sát kỹ thì thấy rằng dù thân chủ cười nhưng bàn tay lại nắm chặt

chủ có thể đưa ra 2 ý tưởng hoàn toàn trái

ngược nhau (“Con trai tôi rất hoàn hảo, nhưng

nó không tôn trọng tôi.”)

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn từ bên trong thân chủ

làm: Một phụ huynh có thể nói rằng rất

thương con nhưng lại hay đánh đập con

đó đâu có làm em khó chịu” (nói với gương

mặt đỏ bừng và bàn tay nắm chặt)

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn từ bên trong thân chủ

đối mặt với những vấn đề khó hoặc phải nói ra một điều không thoải mái, thân chủ thường có những biểu hiện: khàn giọng, tằng hắng, cà lâm, do dự ngập ngừng

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

tìm ra mâu thuẫn trong tương quan với người khác là một vài trò chủ đạo của TVV

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

tưởng của thân chủ khác với thế giới thực sự của thân chủ

• Thí dụ: “Em muốn vào trường y, nhưng em

không đủ điểm”, “Tôi muốn tìm có công việc phù hợp với khả năng của mình, và gần nhà”

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

• Phân biệt giới tính, chủng tộc, tôn giáo, trình

độ học thức, tình trạng bản thân, v.v là những điển hình của sự mâu thuẫn giữa thân chủ và tình huống

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

nói xong và đưa tay lên quẹt mũi (thường là bằng ngón tay trỏ), đây là dấu hiệu của sự lo lắng, bất an, không chắc chắn, hoặc dễ bị tổn thương

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

• Hãy thử quan sát điều này nơi bản thân bạn Bạn sẽ thấy cái mũi mình bị ngứa vào đúng

thời điểm mà bạn không cảm thấy thoải mái

• Thần kinh học cho thấy rằng cái mũi của chúng

ta là phần trực tiếp và tức thời liên lạc với bộ não, giống như của động vật vậy

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

• Thân chủ bóc/nhặt chỉ/xơ trên áo mình (có thể

là có chỉ xơ thật hoặc tưởng tượng) là một dấu chỉ rõ ràng về sự mâu thuẫn (vd: tôi thực sự yêu chồng tôi)

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

thân chủ mong muốn 2 điều đối lập nhau

• Ví dụ: làm vui lòng cha mẹ và được bạn bè

chấp nhận Muốn bạn bè chấp nhận thì phải đi chơi thường xuyên và không chú tâm học

nhiều Muốn làm vui lòng ba mẹ thì phải lo chú tâm học cho giỏi

Kỹ năng quan sát tập trung vào ba lãnh vực sau:

Sự khác biệt và mâu thuẫn giữa thân chủ và thế giới bên ngoài

một đề tài, thân chủ trả lời về đề tài khác, hoặc

có sự khác biệt trong giá trị sống hoặc mục

đích