Luận án trên cơ sở phân tích những biểu hiện lối sống tiêu cực của một bộ phận giới trẻ hiện nay, từ góc nhìn của học thuyết hành vi con người của Freud, luận án phân tích căn nguyên dẫn đến những hành vi lối sống tiêu cực ấy; từ đó đề xuất một số giải pháp mang tính định hướng, nhằm hạn chế lối sống tiêu cực cho giới trẻ Việt Nam hiện nay.
Trang 1Mã s : 62 22 03 02ố
TÓM T TẮ LU N ÁN TI N SĨ Ậ Ế
Trang 3
H C VI N CHÍNH TR QU C GIA H CHÍ MINHỌ Ệ Ị Ố Ồ
Ng ườ ướ i h ng d n khoa h c: ẫ ọ GS. TS. Nguy n Tr ng Chu nễ ọ ẩ
Ph n bi n 1: ả ệ
Ph n bi n 2: ả ệ
Ph n bi n 3: ả ệ
Lu n án s đậ ẽ ược b o v t i H i đ ng ch m lu n án c p H cả ệ ạ ộ ồ ấ ậ ấ ọ
vi nệ , h p t i H c vi n Chính tr qu c gia H Chí Minhọ ạ ọ ệ ị ố ồ
Vào h i ồ gi ờ ngày tháng năm
Có th tìm hi u lu n án t iể ể ậ ạ :
Trang 4 Th vi n Qu c gia ư ệ ố
Th vi n H c vi n chính tr qu c gia H Chí Minhư ệ ọ ệ ị ố ồ
Trang 5M Đ UỞ Ầ
1. TÍNH C P THI T C A Đ TÀI LU N ÁNẤ Ế Ủ Ề Ậ
Ngày nay, thanh niên và l i s ng c a thanh niên đã tr thành v nố ố ủ ở ấ
đ tr ng y u, g n li n v i chi n lề ọ ế ắ ề ớ ế ược phát tri n kinh t , xã h i, vănể ế ộ hóa và con ngườ ủi c a Đ ng và Nhà nả ước ta. Đó là m t trong nh ngộ ữ
v n đ c p thi t đấ ề ấ ế ược quan tâm c a toàn th xã h i. ủ ể ộ
Đường l i đ i m i và h i nh p qu c t trong xu hố ổ ớ ộ ậ ố ế ướng toàn c uầ hóa đã đ a đ t nư ấ ước ta thay đ i m i m t v kinh t xã h i và đã thuổ ọ ặ ề ế ộ
được nh ng thành t u quan tr ng, đữ ự ọ ược c ng đ ng qu c t đánh giáộ ồ ố ế cao. Trong b i c nh đó, th h tr Vi t Nam có r t nhi u c h i h cố ả ế ệ ẻ ệ ấ ề ơ ộ ọ
t p, nâng cao trình đ , tham gia đóng góp s c l c c a mình vào côngậ ộ ứ ự ủ
cu c xây d ng đ t nộ ự ấ ước. Tuy nhiên, h i nh p và toàn c u hóa cũng gâyộ ậ ầ
ra nh ng khó khăn và thách th c không nh cho đ t nữ ứ ỏ ấ ước nói chung và
th h tr nói riêng. Th c t cho th y, th h tr r t nh y c m và d bế ệ ẻ ự ế ấ ế ệ ẻ ấ ạ ả ễ ị
t n thổ ương trong th i k h i nh p này. Khoa h c công ngh m i, cácờ ỳ ộ ậ ọ ệ ớ
phương ti n truy n thông tiên ti n, giao l u qu c t r ng m là đi uệ ề ế ư ố ế ộ ở ề
ki n t t cho gi i tr ti p c n nhanh chóng nh ng m t u vi t, tích c cệ ố ớ ẻ ế ậ ữ ặ ư ệ ự
c a th gi i hi n đ i, đ ng th i h cũng ch u nh hủ ế ớ ệ ạ ồ ờ ọ ị ả ưởng không nh tỏ ừ
nh ng m t tiêu c c c a nó. Nh ng tiêu c c này lan t a trong l i s ngữ ặ ự ủ ữ ự ỏ ố ố
c a m t b ph n gi i tr nh nh ng virus g m nh m tinh th n và thủ ộ ộ ậ ớ ẻ ư ữ ậ ấ ầ ể
ch t c a h Có nhi u xu hấ ủ ọ ề ướng s ng khác nhau đang len l i trong m iố ỏ ọ thành ph n c a gi i tr nh : h c sinh ph thông, sinh viên, công ầ ủ ớ ẻ ư ọ ổ nhân, viên ch c, thanh thi u niên thành ứ ế ở th , nông thôn và mi n núi. T tìnhị ề ừ
tr ng l i h c t p, l i lao đ ng t i ăn ch i đua đòi, s ng buông th b nạ ườ ọ ậ ườ ộ ớ ơ ố ả ả thân, s ng thác lo n v i các t n n ma túy, m i dâm, r i đi t i tuy t v ng,ố ạ ớ ệ ạ ạ ồ ớ ệ ọ
b t c, m t ph ng h ng. ế ắ ấ ươ ướ Tình d c đ ng gi i, chuy n gi iụ ồ ớ ể ớ , th m chí hônậ nhân đ ng gi i trong gi i tr có xu h ng ngày càng gia tăng. ồ ớ ớ ẻ ướ L i s ng íchố ố
k , th , vô c m, thi u trách nhi m; không quan tâm t i ng i khác;ỷ ờ ơ ả ế ệ ớ ườ không quan tâm t i t ng lai, v n m nh đ t n c khác h n v i tính cáchớ ươ ậ ệ ấ ướ ẳ ớ
v n có c a thanh niên tr c đây. Tình tr ng b o l c, coi th ng pháp lu t,ố ủ ướ ạ ạ ự ườ ậ
t i ph m v thành niên, t i ph m h c đ ng ngày càng ộ ạ ị ộ ạ ọ ườ phát tri n ể v i nhi uớ ề
d ng r t nguy hi mạ ấ ể nh hành đ ng c a các k sư ộ ủ ẻ át nhân máu l nh tr tu iạ ẻ ổ
Lê Văn Luy n, Nguy n Đ c Nghĩa, Nguy n H i D ng trong m y nămệ ễ ứ ễ ả ươ ấ
g n đây.ầ
Tình hình trên đ t ra cho Đ ng và Nhà nặ ả ước ta nhi m v c p báchệ ụ ấ
là ph i giáo d c chính tr t tả ụ ị ư ưởng cho th h tr Cùng v i các bi nế ệ ẻ ớ ệ pháp nh m t ng bằ ừ ước đ y lùi s lây lan c a l i s ng tiêu c c này,ẩ ự ủ ố ố ự
Trang 6nhi u cu c đi u tra xã h i h c đánh giá th c tr ng, nhi u nghiên c u về ộ ề ộ ọ ự ạ ề ứ ề thanh thi u niên đã đế ược ti n hành. Vi c m x tìm nguyên nhân c aế ệ ổ ẻ ủ
hi n tệ ượng này dưới góc nhìn c a các lĩnh v c khoa h c khác nhau cũngủ ự ọ
đã có. Tuy nhiên, trước nh ng di n bi n vô cùng ph c t p v i hình th cữ ễ ế ứ ạ ớ ứ lan truy n c a d ng virus khó ki m soát, cùng v i m i nguy hi m nhề ủ ạ ể ớ ố ể ư
t ng băng trôi, các nghiên c u đánh giá v th c tr ng và nguyên nhân l iả ứ ề ự ạ ố
s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr v n ch a đáp ng đố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ẫ ư ứ ược yêu
c u. H u h t các nghiên c u ch m i t p trung vào nh ng nguyên nhânầ ầ ế ứ ỉ ớ ậ ữ
ngo i sinh ạ v i các tác đ ng ngo i c nh nh nh hớ ộ ạ ả ư ả ưởng c a du nh p l iủ ậ ố
s ng ngo i lai, văn hóa ph m, sách báo, phim nh đ c h i trên internet,ố ạ ẩ ả ộ ạ giáo d c b t c p c a nhà trụ ấ ậ ủ ường và gia đình…Do v y, còn c n ph iậ ầ ả
ti p t c nghiên c u sâu h n, r ng h n và đa d ng h n v i nhi u cáchế ụ ứ ơ ộ ơ ạ ơ ớ ề
ti p c n khác nhau, đ t đó có các đánh giá đúng đ n và tìm ra các gi iế ậ ể ừ ắ ả pháp phù h p nh m kh c ph c căn b nh phát sinh t h i nh p và toànợ ằ ắ ụ ệ ừ ộ ậ
c u hóa hi n nay. ầ ệ
Người có công l n nh t nghiên c u khám phá ớ ấ ứ tâm lý hành vi con
người và các nghiên c u c a ông đã đứ ủ ược nâng lên thành h c thuy t làọ ế
Sigmund Freud (18561939). S.Freud là nhà khoa h c mà tên tu i c a ôngọ ổ ủ
đ c đ t bên c nh nh ng tên tu i vĩ đ i khác nh Aượ ặ ạ ữ ổ ạ ư rchimedes, G. Galilei,
I Newton, A. Einstein Công lao to l n ớ c a Freud ủ và là c s c a h cơ ở ủ ọ thuy t ế mang tên ông (còn đ c g i là h c thuy t ượ ọ ọ ế phân tâm
Psychoanalysis) là khám phá ra vô th c ứ nh m t t ng t duy n n t ng ư ộ ầ ư ề ả mà ông coi là đ nh hình và đ nh h ng cho m i hành vi c a con ng i.ị ị ướ ọ ủ ườ
Đánh giá v h c thuy t Freud có nhi u quan đi m và ý ki n khácề ọ ế ề ể ế nhau, th m chí ậ có nh ng ý ki n đ i l p nhauữ ế ố ậ Tuy nhiên, m i ngọ ườ ề i đ u
th a nh n r ng, h c thuy t Freud có tác đ ng và nh hừ ậ ằ ọ ế ộ ả ưởng sâu r ngộ
đ n r t nhi u lĩnh v c khoa h c khác nhau c a th gi i ngày nay nhế ấ ề ự ọ ủ ế ớ ư tâm lý h c, tri t h c, xã h i h c, lu t họ ế ọ ộ ọ ậ ọ văn h c ngh thu t, tôn giáo,c, ọ ệ ậ giáo d c, t i ph m h cụ ộ ạ ọ , v.v
Khám phá v ề vô th c ứ c a Freud là m t cu c cách m ng trong nh nủ ộ ộ ạ ậ
th c v b n ch t c a hành vi con ngứ ề ả ấ ủ ười, b i trở ước đó người ta v n có xuẫ
hướng đ cao ề ý th c ứ nh ph n t duy ch y u c a con ngư ầ ư ủ ế ủ ườ Freud c ui ấ trúc b máy t duy c a con ngộ ư ủ ười thành ba thành ph n vô cùng quanầ
tr ng là ọ vô th c, ti n ý th c ứ ề ứ và ý th c ứ v i ba thành t là ớ ố cái y ấ (id), cái tôi
(ego), cái siêu tôi (superego). Các thành ph n này đầ ược kích ho t b iạ ở xung l c bên trong c a m i con ngự ủ ỗ ườ , Freud g i đó là i ọ libido, là năng l c ự tính d c nguyên th y, ụ ủ đó là ngu n g c d n t i m i hành vi c a conồ ố ẫ ớ ọ ủ
ngườ T i ừ libido , Freud đã xác đ nh đ c hai b n năng đ i l p ị ượ ả ố ậ song l iạ
Trang 7g n bó ắ v i nhau là ớ eros, ông g i là ọ b n năng s ng ả ố , đó là nh ng hamữ
mu n, d c v ng và đòi h i s sinh t n c a con ngố ụ ọ ỏ ự ồ ủ ườ và thanatos, Freud i
g i là ọ b n năng ch t ả ế là ngu n g c d n t i hành vi gi n d , đ p phá, h yồ ố ẫ ớ ậ ữ ậ ủ
ho i, b o l c, chém gi t b t ch p m i nguyên t c, k cạ ạ ự ế ấ ấ ọ ắ ỷ ươ , lu t pháp.ng ậ
Nh ng lu n thuy t c b n nêu trên cùng v i các lu n đ quan tr ng c aữ ậ ế ơ ả ớ ậ ề ọ ủ
h c thuy t Freud nh ọ ế ư tâm lý đám đông, tình d c đ ng gi i ụ ồ ớ … đ u có thề ể
v n d ng đ lý gi i tìm căn nguyên hành vi, l i s ng c a con ngậ ụ ể ả ố ố ủ ười
T góc đ tri t h cừ ộ ế ọ có th v n d ng h c thuy t hành vi conể ậ ụ ọ ế
ngườ ủi c a Freud v ề vô th c, ứ libido th hi n quaể ệ cái y, cái tôi, cái ấ siêu tôi, b n năng ả eros, thanatos và các lu n đ khác c a Freud ậ ề ủ nh làư
m t lăng kính ộ đ ể phân tích, nh n di n các hành vi l i s ng tiêu c c,ậ ệ ố ố ự suy thoái đ o đ c, hành x b o l c, coi thạ ứ ử ạ ự ường pháp lu t c a m t bậ ủ ộ ộ
ph n gi i tr Vi t Nam hi n nay. ậ ớ ẻ ệ ệ
Khác v i cách ti p c n theo hớ ế ậ ướng ch ỉtìm hi u t ể ừ nguyên nhân
ngo i sinh ạ mà các nghiên c u ứ hi n nayệ v l i s ng c a gi i trề ố ố ủ ớ ẻ
thường ti p c n.ế ậ NCS c g ngố ắ tìm hi u ể nguyên nhân n i sinh ộ , t c làứ
đi tìm hi u b n năng g c r c a m i con ngể ả ố ễ ủ ỗ ười ho c m i nhóm c ngặ ỗ ộ
đ ng đã hình thành hành vi c a mình đ lý gi i hành vi l i s ng tiêuồ ủ ể ả ố ố
c c c a m t b ph n gi i trự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ Vi t Nam hi n nay. Tuy nhiên, cũngệ ệ
c n hi u rõ thêm r ng, b n năng g c r luôn t n t i ti m n trongầ ể ằ ả ố ễ ồ ạ ề ẩ
m i con ngỗ ười và là kh i ngu n cho tính cách, hành vi t t hay x u c aở ồ ố ấ ủ con ngườ Ở ờ ại. th i đ i nào cũng v y, con ngậ ười nói chung và gi i trớ ẻ nói riêng đ u b c l các m c đ khác nhau nh ng hành vi tích c cề ộ ộ ở ứ ộ ữ ự
ho c tiêu c c c a mình. Nh ng vào th i k đ i m i và h i nh p, b nặ ự ủ ư ờ ỳ ổ ớ ộ ậ ả năng g c r d n t i hành vi tiêu c c n m trong con ngố ễ ẫ ớ ự ằ ười, n m trongằ
gi i tr có đi u ki n tr i d y và bùng phát m nh m h n trớ ẻ ề ệ ỗ ậ ạ ẽ ơ ước đây
Nh v y, có th thông qua lăng kính h c thuy t hành vi con ng iư ậ ể ọ ế ườ
c a Freud đ lý gi i hành vi và l i s ng tiêu c củ ể ả ố ố ự c a m t b ph n gi i trủ ộ ộ ậ ớ ẻ
hi n nay và t đó tìm đ c ệ ừ ượ m t ph n ộ ầ nguyên nhân c a căn b nh đang ti nủ ệ ế tri n x u c a m t b ph n gi i tr này. Tìm để ấ ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ược nguyên nhân c a cănủ
b nh s là c s cho cách đi u tr hi u qu h nệ ẽ ơ ở ề ị ệ ả ơ và tăng s c đ kháng choứ ề
gi i tr ớ ẻ
V i ý nghĩa lý lu n và ớ ậ ý nghĩa th c ti n c p thi t ự ễ ấ ế nh ư trên, nghiên
c u sinh ch n ứ ọ L i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Nam ố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ
hi n nay d ệ ướ i lăng kính h c thuy t hành vi con ng ọ ế ườ ủ i c a Freud để
vi t lu n án ti n s tri t h c.ế ậ ế ỹ ế ọ
Trang 8Nghiên c u sinh mong mu nứ ố r ng,ằ lu n án nàyậ s hòa cùng v iẽ ớ
nh ng nghiên c u ữ ứ theo cách ti p c n khácế ậ có th ,ể đ t o ể ạ nên b c tranhứ chung nhi u m tề ặ , đa s c màu và rõ nét h n v l i s ng tiêu c c c a m tắ ơ ề ố ố ự ủ ộ
b ph n gi i tr Vi t Nam hi n nayộ ậ ớ ẻ ệ ệ cùng cách th c h n ch nó.ứ ạ ế
2. M C ĐÍCH VÀ NHI M V NGHIÊN C UỤ Ệ Ụ Ứ
2.1. M c đích nghiên c u ụ ứ
Trên c s phân tích nh ng bi u hi n l i s ng tiêu c c c a m t bơ ở ữ ể ệ ố ố ự ủ ộ ộ
ph n gi i tr hi n nay, t góc nhìn ậ ớ ẻ ệ ừ c a ủ h c thuy t ọ ế hành vi con ng i c aườ ủ Freud, lu n án phân tích căn nguyên d n đ n nh ng hành vi l i s ng tiêu c cậ ẫ ế ữ ố ố ự y
ấ ; t đó đ xu t m t s gi i pháp mang tính đ nh h ngừ ề ấ ộ ố ả ị ướ , nh m ằ h n chạ ế
l i s ng tiêu c c ố ố ự cho gi i tr Vi t Nam hi n nay.ớ ẻ ệ ệ
2.2. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
Đ đ t đ c m c tiêu nghiên c u trên, lu n án th c hi n các nhi m vể ạ ượ ụ ứ ậ ự ệ ệ ụ sau:
M t là ộ , nêu lên th c tr ng ự ạ l i số ống tiêu c c c a m t b ph n gi iự ủ ộ ộ ậ ớ
tr Vi t Nam hi n nay vàẻ ệ ệ ch n nh ng l i s ng đi n hình trong s đó đọ ữ ố ố ể ố ể phân tích, lý gi i.ả
Hai là, khái quát hóa nh ng ữ n i dungộ c b n c a h c thuy t hànhơ ả ủ ọ ế
vi con người Freud được v n d ng nghiên c uậ ụ ứ
Ba là, t ừ các lu n thuy t, lu n đ phù h pậ ế ậ ề ợ c a h c thuy t hành viủ ọ ế con
ngườ ủi c a Freud, nh n di n, phân tích, lý gi iậ ệ ả căn nguyên c a m t sủ ộ ố
l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Nam hi n nay. ố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ ệ
B n ố là, phân tích, ch ra ỉ nh ng m t giá trữ ặ ị và m t h n ch ặ ạ ế trong h cọ thuy t hành vi con ngế ườ ủi c a Freud và đ xu t m t s gi i pháp có tínhề ấ ộ ố ả
đ nh hị ướ , nh m h n ch l i s ng tiêu c c ng ằ ạ ế ố ố ự cho gi i tr Vi t Nam hi nớ ẻ ệ ệ nay
3. Đ I TỐ ƯỢNG VÀ PH M VI NGHIÊN C U Ạ Ứ
3.1. Đ i tố ượng nghiên c u ứ
L i s ng tiêu c c c a ố ố ự ủ m t b ph n gi i trộ ộ ậ ớ ẻ Vi t Nam hi n nay,ệ ệ bao g m thanh niên và tồ hi uế niên trong đ tu i h c độ ổ ọ ườ ng
Các lu n thuy t c b n và các lu n đ chính c a h c thuy tậ ế ơ ả ậ ề ủ ọ ế Freud được ch n đ phân tích v n d ng.ọ ể ậ ụ
Trang 9lu n đ v ậ ề ề tâm lý đám đông, về tình d c đ ng gi i ụ ồ ớ T đó tìm ra cănừ nguyên hành vi l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Namố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ ,
đ xu t m t s gi i pháp ề ấ ộ ố ả mang tính đ nh hị ướng nh m xây d ngằ ự l iố
s ng lành m nh cho gi i tr ố ạ ớ ẻ
Nghiên c u t p trung vào l i s ng tiêu c c ph bi n c a m t bứ ậ ố ố ự ổ ế ủ ộ ộ
ph n gi i tr Vi t Nam trong th i k đ i m i. Tuy nhiên, do có nhi u l iậ ớ ẻ ệ ờ ỳ ổ ớ ề ố
s ng khác nhau trong đó có nhi u d ng bi u hi n c a l i s ng khác nhauố ề ạ ể ệ ủ ố ố
và h c thuy t Freud l i r t r ng l n, đ c p t i nhi u v n đ , nên lu n ánọ ế ạ ấ ộ ớ ề ậ ớ ề ấ ề ậ
ch t p trung đi sâu vào ba l i s ng tiêu c c đi n hình, v i nh ng d ngỉ ậ ố ố ự ể ớ ữ ạ
bi u hi n để ệ ượ ực l a ch n mà có th v n d ng các lu n thuy t phù h p c aọ ể ậ ụ ậ ế ợ ủ
h c thuy t hành vi con ng i c a Freud đ phân tích, lý gi i. Đó là: ọ ế ườ ủ ể ả
+ L i s ng hành x b o l c coi th ố ố ử ạ ự ườ ng pháp lu t ậ v i d ng bi uớ ạ ể
hi n đệ ượ ực l a ch n là ọ hành x b o l c ử ạ ự
+ L i s ng h i h t, a dua đua đòi ố ố ờ ợ v i d ng bi u hi n đ c l a ch nớ ạ ể ệ ượ ự ọ
là đua xe trái phép, lu n án g i là ậ ọ v n n n đua xe trái phép ấ ạ
+ L i s ng buông th b n thân ố ố ả ả v i d ng bi u hi n đ c l a ch nớ ạ ể ệ ượ ự ọ
4.2. Phương pháp nghiên c u ứ
Lu n ánậ s d ng ử ụ : Ph ươ ng pháp phân tích và t ng h p ổ ợ đ đánh giáể
t ng quanổ các nghiên c u v l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i trứ ề ố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ
hi n nay và các nghiên c u v h c thuy t Freud Vi t Namệ ứ ề ọ ế ở ệ ; Ph ươ ng pháp l ch s lôgic ị ử đ nghiên c u đánh giá và phân tích nh ng lu nể ứ ữ ậ thuy tế c b n c a h c thuy t Freud. ơ ả ủ ọ ế Đ ng th i, lu n ánồ ờ ậ v n d ng quan ậ ụ
đi m duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s ể ậ ệ ứ ậ ị ử đ phân tích, đánh giá, ể v nậ
d ng ụ h c thuy t ọ ế Freud để lý gi i l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi iả ố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ
tr ẻ hi n nay.ệ
5. ĐÓNG GÓP M I V KHOA H C C A LU N ÁNỚ Ề Ọ Ủ Ậ
1. Nghiên c u xác đ nh đứ ị ược nguyên nhân n i sinh ộ d n đ n hành viẫ ế
c a m t s l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Nam hi nủ ộ ố ố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ ệ nay, khác bi t v i các nghiên c u v thanh thi u niên trệ ớ ứ ề ế ước đây chỉ nghiên c u nguyên nhân ứ ngo i sinh ạ v i các tác đ ng ngo i c nh. ớ ộ ạ ả
Trang 102. L n đ u tiên có m t nghiên c u v n d ng h c thuy t Freud đầ ầ ộ ứ ậ ụ ọ ế ể phân tích, lý gi i tâm lý hành vi c a l i s ng tiêu c c c a gi i tr , khácả ủ ố ố ự ủ ớ ẻ
v i các nghiên c u trớ ứ ước đây Vi t Nam ch nghiên c u v n d ng h cở ệ ỉ ứ ậ ụ ọ thuy t Freud trong văn h c ngh thu t, tôn giáo, tâm linh, tính cách dânế ọ ệ ậ
t c.ộ
3. Làm sâu s c h n tính khoa h c cho các gi i pháp c a Đ ng và Nhàắ ơ ọ ả ủ ả
nước ta nh m gi m thi u l i s ng tiêu c c c a gi i trằ ả ể ố ố ự ủ ớ ẻ. Các gi i phápả mang tính đ nh h ng trong lu n án, có th t ng t nh các gi i phápị ướ ậ ể ươ ự ư ả
hi n có, song nó đệ ược xây d ng trên c s c a m t h c thuy t n i ti ngự ơ ở ủ ộ ọ ế ổ ế
v hành vi con ng i là h c thuy t Freud.ề ườ ọ ế
6. Ý NGHĨA LÝ LU N VÀ Ý NGHĨA TH C TI N C A LU N ÁN Ậ Ự Ễ Ủ Ậ
1. Góp ph n ầ nghiên c u v gi i tr Vi t Nam, trong đó ứ ề ớ ẻ ệ nghiên c uứ sâu v căn nguyên hình thành ba ề l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi iố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ
tr đang là b c xúc l n c a xã h i hi n nayẻ ứ ớ ủ ộ ệ , đó là: Hành x b o l c coi ử ạ ự
th ườ ng pháp lu t ậ ; V n n n đua xe trái phép; Đ ng tính luy n ái ấ ạ ồ ế
2. Góp ph n ầ nghiên c u, đánh giá v h c thuy t Freud Vi tứ ề ọ ế ở ệ Nam, m t h c thuy t ph bi n r ng rãi trên th gi i song ộ ọ ế ổ ế ộ ế ớ g n đây ầ m iớ
đượ quan tâm nhi u h n c ề ơ ở Vi t Namệ
3. Lu n án có th làm tài li u tham kh o cho các nghiên c u vậ ể ệ ả ứ ề
gi i tr Vi t Nam và v h c thuy t Freud Vi t Nam. ớ ẻ ệ ề ọ ế ở ệ
7. K T C U LU N ÁN Ế Ấ Ậ
Ngoài ph n m đ u, k t lu n,ầ ở ầ ế ậ danh m c tài li u tham kh o, các nụ ệ ả ấ
ph m đã công b c a nghiên c u sinh, lu n án có k t c u 4 ch ngẩ ố ủ ứ ậ ế ấ ươ , 11
ti t.ế
Trang 11T NG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C UỔ Ứ
LIÊN QUAN T I Ớ N I DUNG Ộ Đ TÀI LU N ÁNỀ Ậ
1.1. NH NG NGHIÊN C U V GI I TR VÀ L I S NG C A GI IỮ Ứ Ề Ớ Ẻ Ố Ố Ủ Ớ
TR VI T NAM TRONG TH I K Đ I M I Ẻ Ệ Ờ Ỳ Ổ Ớ
1.1.1. Các t ng k t đánh giá v thanh thi u niên ổ ế ề ế hi n nayệ
Các t ng k t ổ ế đánh giá c a Đ ngủ ả , c a Đoàn ủ chỉ rõ m t m nh vàặ ạ
m t y u kém c a thanh niên Vi t Nam trong th i k đ i m i hi nặ ế ủ ệ ờ ỳ ổ ớ ệ nay. Trong đó, v n đ đ o đ c l i s ng, tình tr ng t i ph m và t n nấ ề ạ ứ ố ố ạ ộ ạ ệ ạ
xã h i c a thanh thi u niên là b c xúc l n c a xã h i.ộ ủ ế ứ ớ ủ ộ
1.1.2. Đi u tra xã h i h c v thanh thi u niênề ộ ọ ề ế
Đã có nhi u cu c đi u tra kh o sát xã h i h c nh : ề ộ ề ả ộ ọ ư Đi u tra kh o ề ả sát v th c tr ng văn hóa thanh niên ề ự ạ (2002) và Cu c đi u tra qu c gia ộ ề ố
v v thành ề ị niên và thanh niên Vi t Nam ệ (Survey Assessment of Vietnamese Youth – SAVY1, SAVY2 2003, 2010). Các cu c đi u traộ ề này ch cung c p nh ng con s v th c tr ng tình hình mà ch a đi sâu vàoỉ ấ ữ ố ề ự ạ ư tìm hi u l i s ng c a gi i tr , đ c bi t ch a có nh ng phân tíchể ố ố ủ ớ ẻ ặ ệ ư ữ , lý gi iả tìm nguyên nhân d n đ n l i s ng c a h ẫ ế ố ố ủ ọ
1.1.3 Nghiên c u v thanh thi u niên và l i s ng c a thanhứ ề ế ố ố ủ thi u niên trong th i k đ i m iế ờ ỳ ổ ớ
Các nghiên c u v thanh niên khá phong phú Bứ ề ước đ u cácầ nghiên c u đã phân tích nguyên nhân d n đ n nh ng h n ch tiêu c cứ ẫ ế ữ ạ ế ự trong l i s ng c a m t b phân gi i tr hi n nay. Tuy nhiên, cácố ố ủ ộ ộ ớ ẻ ệ nghiên c u m i ch đ a ra các nguyên nhân ngo i c nh tác đ ng d nứ ớ ỉ ư ạ ả ộ ẫ
đ n hành vi tiêu c c đó nh thi u s giáo d c c a gia đình và nhàế ự ư ế ự ụ ủ
trường, nh hả ưởng c a văn hóa ph m ngo i lai, c a internet… màủ ẩ ạ ủ
ch a đi sâu vào căn nguyên g c r bên trong d n đ n các hành vi tiêuư ố ễ ẫ ế
c c nói trên. C th h n, ch a có m t nghiên c u nào v n d ng h cự ụ ể ơ ư ộ ứ ậ ụ ọ thuy t Freud, h c thuy t n i ti ng v tâm lý hành vi con ngế ọ ế ổ ế ề ười, để phân tích hành vi l i s ng tiêu c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Namố ố ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ
Trang 12mi n B c Vi t Nam tr c năm 1975
Ở ề ắ ệ ướ , vi c ệ nghiên c u tri tứ ế
h c phọ ương Tây nói chung và h c thuy t Freud nói riêngọ ế ch a đư ượ c
ph bi n, n u không mu n nói là ch a h đổ ế ế ố ư ề ược tri n khai. Chính vìể
v y, h c thuy t Freud r t xa l v i gi i trí th c mi n B c Vi tậ ọ ế ấ ạ ớ ớ ứ ề ắ ệ Nam vào th i gian này.ờ
T nừ ăm 1990, sau Ngh quy t s 01NQ/TW c a B Chính tr trongị ế ố ủ ộ ị nhi m k Đ i h i VI v ệ ỳ ạ ộ ề Công tác Văn hoá T t ư ưở thì cách nhìn nh n ng ậ
v tri t h c ph ng Tây, trong đó có h c thuy t Freudề ế ọ ươ ọ ế , đã có nh ng b cữ ướ
đ t phá, c i m h nộ ở ở ơ r t nhi uấ ề Tri t h c ph ng Tây nói chung và h cế ọ ươ ọ thuy t Freud nói riêngế , đượ nhi u ng ic ề ườ nghiên c u và có đi u ki n lanứ ề ệ
t a, hòa chung vào dòng tri t h c v n có tr c đây Vi t Nam. ỏ ế ọ ố ướ ở ệ M t ộ kh iố
l ng l nượ ớ các tác ph mẩ c a Freud và nghiên c u vủ ứ ề h c thuy t Freudọ ế
được xu t b n. Đã có t i 16 tác ph m trong t ng s 35 tác ph m c aấ ả ớ ẩ ổ ố ẩ ủ Freud đ c d ch ra ti ng Vi t ượ ị ế ệ Bên c nh đó, nhi u nghiên c u v h cạ ề ứ ề ọ thuy t Freud c a các h c gi trong và ngoài nế ủ ọ ả ước cũng được xu t b n.ấ ả
1.2.2. Các nghiên c u đi sâu v n i dung h c thuy t ứ ề ộ ọ ế hành vi con ngườ ủi c a Freud và v n d ng lý lu n c a h c thuy t ậ ụ ậ ủ ọ ế này vào
th c ti n cu c s ng ự ễ ộ ố
1.2.2.1. Các nghiên c u đi sâu v n i dung h c thuy t ứ ề ộ ọ ế hành vi con ng ườ ủ i c a Freud
Có nhi u tác ph m c a các h c gi trong nề ẩ ủ ọ ả ước và ngoài n c nghiênướ
c u v n i dung h c thuy t Freud. ứ ề ộ ọ ế NCS đí sâu phân tích 3 tác ph m đẩ ượ ccoi là r t c b n vàấ ơ ả sâu s c, đó là: ắ Freud đã th c s nói gì ự ự c a Davidủ
Stafford Clrak (1966), Freud và tâm phân h c ọ c a Ph m Minh Lăngủ ạ
(2000), H c thuy t và tâm lý h c Freud ọ ế ọ c a Ph m Minh H c (20ủ ạ ạ 13)
Trong Freud đã th c s nói gì ự ự , D.Stafford Clrak đã t ng h p m tổ ợ ộ cách khoa h c toàn b công trình nghiên c u trong su t cu c đ i c a Freudọ ộ ứ ố ộ ờ ủ vào m t cu n sách không quá nhi u trang. H n th n a, ộ ố ề ơ ế ữ tác gi đãgiúpả
ng i đ c hi u rõ h n nh ng t t ng ườ ọ ể ơ ữ ư ưở trong các tác ph mẩ c a Freudủ
Trong Freud và tâm phân h c ọ , Ph m Minh Lăng t p trung phânạ ậ tích
nh ng v n đ c b n nh t, c t lõi nh t c a h c thuy t Freud. Đó là: lýữ ấ ề ơ ả ấ ố ấ ủ ọ ế thuy t v ế ề vô th c ứ , lý thuy t v ế ề tính d c ụ và lý thuy t v ế ề c c u nhân ơ ấ cách toàn di n ệ hay tâm lý h c v ọ ề cái tôi. Cùng v i ba v n đ l n nêuớ ấ ề ớ trên, Ph m Minh Lăng cũng đ c p t i các nghiên c u khác c a Freudạ ề ậ ớ ứ ủ
v ề gi c m , ấ ơ v ề m c c m dipe ặ ả Ơ và g i ý m t s kh năng ng d ngợ ộ ố ả ứ ụ
h c thuy t Freud vào th c t xã h i.ọ ế ự ế ộ
Trang 13Trong H c thuy t và tâm lý h c S.Freud ọ ế ọ Ph m Minh H c choạ ạ
ngườ ọ th y b c tranh toàn c nh v h c thuy t Freudi đ c ấ ứ ả ề ọ ế Tác gi t ngả ổ
h p h c thuy t Freud v i nh ng nét cô đ ng nh t ợ ọ ế ớ ữ ọ ấ v i các v n đớ ấ ề: khái
ni m năng l ệ ượ ng, l c, xung; gi c ng và gi c m ; vô th c và ý th c; ự ấ ủ ấ ơ ứ ứ
b n năng… ả T đóừ , tác gi gi i thi u: ả ớ ệ tâm lý h c sâu th m ọ ẳ (tâm lý h cọ
mi n sâu) và ề tâm lý h c đ ng, ọ ộ là nh ng v n đ m i c a Tâm lý h cữ ấ ề ớ ủ ọ
đương đ i ạ Tác giả nêu lên m i liên h gi a ch nghĩa Marx và h cố ệ ữ ủ ọ thuy t Freud đã đế ược nhi u h c gi trên th gi i quan tâm nghiên c u. ề ọ ả ế ớ ứ
1.2.2.2. Các nghiên c u v n d ng h c thuy t ứ ậ ụ ọ ế hành vi con ng ườ i
c a ủ Freud vào th c ti n cu c s ng ự ễ ộ ố
Trên th gi i đã có r t nhi u nghiên c u ế ớ ấ ề ứ v nậ d ng h c thuy tụ ọ ế
Freud vào phân tích, lý gi i các hi n tả ệ ượng trong đ i s ng xã h i, trongờ ố ộ
b nh h c, trong tâm lý con ngệ ọ ười, trong văn hóa ngh thu t…Lĩnh v cệ ậ ự nghiên c u này đứ ược g i chung làọ nghiên c u ứ v n d ng h c thuy t ậ ụ ọ ế Freud.
Vi t Nam cho đ n nay
Ở ệ ế , nh ng nghiên c u mang tính v n d ngữ ứ ậ ụ
h cọ thuy t Freud vào th c ti n cu c s ng ế ự ễ ộ ố mà ch y u trong văn h củ ế ọ ngh thu t ệ ậ m i ch d ng l i mớ ỉ ừ ạ ở ức đ nh l qua các bài báo trên các t pộ ỏ ẻ ạ chí. Ch có m t s ỉ ộ ố công trình mang tính t ng h p ổ ợ như: Phân tâm h c áp ọ
d ng vào vi c nghiên c u các ngành h c v n ụ ệ ứ ọ ấ c a Vũ Đình L u (1969)ủ ư và
m t chùm tác ph mộ ẩ v nghiên c u v n d ng h c thuy t Freud c aề ứ ậ ụ ọ ế ủ h cọ
gi Đ Lai Thúy (20032007). ả ỗ NCS phân tích sâu hai tác ph m ẩ này như
là đ i di n cho nhóm các nghiên c u v n d ng h c thuy t Freud vàoạ ệ ứ ậ ụ ọ ế
th c ti n cu c s ng.ự ễ ộ ố
1.3. GIÁ TR THAM KH O C A CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C UỊ Ả Ủ Ứ TRONG T NGỔ QUAN VÀ NH NG V N Đ LU N ÁNỮ Ấ Ề Ậ S TI P T CẼ Ế Ụ NGHIÊN C UỨ
1.3.1. Giá tr tham kh o c a các công trình nghiên c u trongị ả ủ ứ
Trang 14con người. C th h nụ ể ơ , cho đ n nay ch a có m t nghiên c u nào v nế ư ộ ứ ậ
d ng nh ng t tụ ữ ư ưởng và lu n đi m c a h c thuy t Freud h c thuy tậ ể ủ ọ ế ọ ế
n i ti ng v ổ ế ề tâm lý hành vi con ngườ ểi đ tìm nguyên nhân sâu xa, g cố
r c a l i s ng tiêu c cễ ủ ố ố ự c a m t b ph n gi i tr đang lan tràn hi nủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ nay.
1.3.1.2. Giá tr tham kh o c a các công trình nghiên c u v h c ị ả ủ ứ ề ọ thuy t Freud và v n d ng h c thuy t Freud ế ậ ụ ọ ế vào th c ti n cu c s ng ự ễ ộ ố
Cho đ n nay Vi t Nam, ế ở ệ đã có nhi u ề nghiên c u v h cứ ề ọ thuy t Freud và b t đ u cũng đã có các nghiên c u v n d ng h cế ắ ầ ứ ậ ụ ọ thuy t Freud vào các lĩnh v c khoa h c xã h i, ế ự ọ ộ văn hóa ngh thu t.ệ ậ Tuy nhiên, ch a có m t nghiên c u nào v n d ng ư ộ ứ ậ ụ ưu th m nhế ạ
nh t c a ấ ủ h c thuy t Freud là ọ ế xu t phát t ấ ừ g c r ố ễ sâu th m c a tâmẳ ủ
lý nhân cách con ngườ đ lý gi i i ể ả tâm lý hành vi c aủ l i s ng tiêuố ố
c c c a m t b ph n gi i tr Vi t Nam. ự ủ ộ ộ ậ ớ ẻ ệ
1.3.2. Nh ng v n đ lu n án ti p t c nghiên c uữ ấ ề ậ ế ụ ứ
T tên g i c a đ tài lu n án, có th th y đừ ọ ủ ề ậ ể ấ ược hướng nghiên
c u c aứ ủ lu n án ch n là ậ ọ nghiên c u ứ v n d ng h c thuy t Freud vào ậ ụ ọ ế
th c ti n cu c s ng ự ễ ộ ố Lu n án ch n cách ti p c n mà Vi t Nam ch aậ ọ ế ậ ở ệ ư
có nghiên c u nào l a ch n là nghiên c u tìm hi u nguyên nhân g c rứ ự ọ ứ ể ố ễ
nguyên nhân n i sinh ộ c a hành vi d n đ n l i s ng tiêu c c c a m tủ ẫ ế ố ố ự ủ ộ
b ph n gi i tr ộ ậ ớ ẻ nhìn t các lu n thuy t c b n c a h c thuy t Freud,ừ ậ ế ơ ả ủ ọ ế
đó là: vô th c, libido, b n năng eros, thanatos, tính d c, đ ng tính ứ ả ụ ồ luy n ái, tâm lý đám đông ế
CHƯƠNG 2
L I S NGỐ Ố TIÊU C C C A M T B PHỰ Ủ Ộ Ộ ẬN GI I TRỚ Ẻ
VI TỆ NAM HI N NAY Ệ VÀ KHÁI LƯỢC H C THUY TỌ Ế
HÀNH VI CON NGƯỜI C A Ủ FREUD
2.1. L I S NG TIÊU C C C A M T B PH N GI I TR VI TỐ Ố Ự Ủ Ộ Ộ Ậ Ớ Ẻ Ệ NAM HI N NAYỆ
2.1.1. V ph m trù “gi i trề ạ ớ ẻ” và ph m trù ạ “l i s ngố ố ”
NCS phân tích và ch n l a đ nh nghĩa t ng quát và ph d ng nh tọ ự ị ổ ổ ụ ấ
c a ủ ph m trù “ạ gi i tr ớ ẻ” và ph m trù “ạ l i s ng ố ố ” để m c đ nh ặ ị xuyên xu tố quá trình nghiên c uứ trong lu n ánậ .
Trang 152.1.2. Nh ng bi u hi n c a l i s ng tiêu c c c a m t b ph nữ ể ệ ủ ố ố ự ủ ộ ộ ậ
gi i tr Vi t Nam hi n nayớ ẻ ệ ệ
Đ tài nghiên c u khoa h c c p nhà nề ứ ọ ấ ướ , mã s KX03.16/0610c ố ,
Th c tr ng và xu h ự ạ ướ ng bi n đ i l i s ng c a thanh niên Vi t Nam ế ổ ố ố ủ ệ trong quá trình đ i m i và h i nh p qu c t ổ ớ ộ ậ ố ế đã t ng h p và phân chia 4ổ ợ
xu hướng s ng ố tiêu c c c a gi i tr ự ủ ớ ẻ v i các c p đ khác nhau nh sau: ớ ấ ộ ư
Ích k , th , vô c m, thi u trách nhi m, thi u nhi t tình và ni mỷ ờ ơ ả ế ệ ế ệ ề tin
H i h t, a dua đua đòi, ch y theo các trào l u “th i thờ ợ ạ ư ờ ượng”, ti pế thu thi u ch n l c nh hế ọ ọ ả ưởng văn hóa t bên ngoài. ừ
L i s ng buông th b n thân v i các d ng: ố ố ả ả ớ ạ bu n chán, th tồ ấ
v ngọ ; t gây thự ương tích, t tự ử; s ng thác lo n, nghi n hútố ạ ệ ; l ch l c vệ ạ ề hành vi tình d cụ , có hành vi tình d c không bình thụ ường, đ ng tính luy nồ ế
ái.
Hành x b o l c b t ch p pháp lu t, k cử ạ ự ấ ấ ậ ỷ ươ g.n
Nghiên c u sinh đ ng tình v i cách phân đ nh v l i s ng tiêuứ ồ ớ ị ề ố ố
c c ự
c a đ tài đ a ra. ủ ề ư Do m c tiêu lu n án không đi sâu nghiên c u các xuụ ậ ứ
hướng s ng tiêu c cố ự , mà ch phân tích đánh giá căn nguyên c a chúngỉ ủ , nên lu n ánậ ti p thu, k th a phân đ nh này c a ế ế ừ ị ủ đ tài ề và l y đó làm cấ ơ
s đ nghiên c u phân tích. ở ể ứ
Đ làm sâu s c h n bi u hi n l i s ng tiêu c c c a m t b ph nể ắ ơ ể ệ ố ố ự ủ ộ ộ ậ
gi i tr ớ ẻ nh đã nêu trênư ở , NCS c p nh t b sung và phân tích thêm cácậ ậ ổ
s li u m iố ệ ớ và nh ng ữ thông tin m i ớ có đ n ế năm 2014 và n a đ u nămử ầ
2015. Các phân tích cùng v i các s li u đớ ố ệ ược th hi n tóm t t trong cácể ệ ắ
2.1.2.3. Bi u hi n c a l i s ng buông th b n thân ể ệ ủ ố ố ả ả
2.1.2.4. Bi u hi n v l i s ng hành x b o l c, coi th ể ệ ề ố ố ử ạ ự ườ ng lu t ậ pháp
Trang 162.2. KHÁI LƯỢC H C THUY T HÀNH VI CON NGỌ Ế ƯỜI C A Ủ
FREUD
2.2.1. B i c nh l ch s , ti n đ khoa h c và ti n đ lý lu n c aố ả ị ử ề ề ọ ề ề ậ ủ
h c thuy t ọ ế hành vi con ngườ ủi c a Freud
2.2.1.1. B i c nh l ch s ố ả ị ử
Sigmund Freud (1856 1939) sinh ngày 6 tháng 5 năm 1856 t iạ Freiberg, vùng Moravia thu c nộ ước Áo (nay thu c C ng hòa Sec) làộ ộ trung tâm văn hoá chính tr c a Châu Âu th i b y gi ị ủ ờ ấ ờ
2.2.1.2. Ti n đ khoa h c và ề ề ọ ti n đ ề ề lý lu n ậ
Freud đã ch u nh h ng và k th a nhi u t t ng tri t h c khácị ả ưở ế ừ ề ư ưở ế ọ nhau c a các tri t gia tr c và cùng th i v i ông nh : ủ ế ướ ờ ớ ư Darwin (18091882), G.W Leibniz (16461716),Schopenhauer(17881860), J.Goethe (17491832),Von Helmholtz (18211894), Nietzsche (18441900), F.Brentano (18381917).
2.2.2. Quá trình hình thành và phát tri n h c thuy t ể ọ ế hành vi con ngườ ủi c a Freud
C cu c đ i mình v i h n 60 năm làm khoa h c, Sả ộ ờ ớ ơ ọ Freud đã dành
h t tâm huy t choế ế vi cệ xây d ng, c ng c và phát tri n m t h c thuy tự ủ ố ể ộ ọ ế
n i ti ngổ ế mang tên ông. Quá trình đó được chia làm 3 giai đo n:ạ Giai
đo n 1 (18811896) ạ ; Giai đo n 2 (18961920 ạ ); Giai đo n 3 (1920 ạ
1939).
2.2.3. Nh ngữ lu n thuy t chính c aậ ế ủ h c thuy t ọ ế hành vi con
ngườ ủi c a Freud
H c thuy t Freud đọ ế ược t h p t nhi u các lu n thuy t khácổ ợ ừ ề ậ ế nhau,
trong khuôn kh c a lu n ánổ ủ ậ , NCS không th đi sâu vào t t c cácể ấ ả khía c nh n i dung c a h c thuy t mà ch t p trung vào ạ ộ ủ ọ ế ỉ ậ 4 lu nậ thuy t chínhế v tâm lý hành vi con ngề ười có liên quan t i lu n ánớ ậ
2.2.3.1. Lu n thuy t v vô th c ậ ế ề ứ
Lu n thuy t ậ ế v ề vô th c ứ là chìa khóa đi t i m i v n đ c a h cớ ọ ấ ề ủ ọ thuy t Freud.ế Khám phá v ề vô th c ứ c a Freud đủ ược coi là m t cu c cáchộ ộ
m ng trong nh n th c v b n ch t hành vi con ngạ ậ ứ ề ả ấ ười, b i trở ước đó, từ
người dân bình thường t i các nhà khoa h cớ ọ và các tri t gia v n đ cao ế ẫ ề ý