Bài giảng Chương 2: Các lý thuyết cơ bản về quản lý

Bài giảng Chương 2: Các lý thuyết cơ bản về quản lý được biên soạn nhằm giúp cho các bạn nắm bắt được những kiến thức về lý thuyết quản lý phương Đông, lý thuyết quản lý phương Tây, nhìn nhận sự phát triển của các học thuyết theo tiến trình lịch sử.

CHƯƠNG 2: CÁC LÝ THUYẾT CƠ BẢN

VỀ QUẢN LÝ

 Mục đích: Nắm được các nội dung

 - Lý thuyết quản lý phương Đông

 - Lý thuyết quản lý phương Tây

 - Nhìn nhận sự phát triển của các học thuyếttheo tiến trình lịch sử

Sự cần thiết phải nghiên cứu các học thuyết

 Nhận thức được sự đa dạng của các lýthuyết Mỗi học thuyết thích ứng với một điều kiện nhất định

 Nắm được lý luận về quản lý để áp dụng trênthực tiễn đảm bảo hiệu lực và hiệu quả

Tại sao lại chia làm 2 trường phái quản lý

(phương Đông và phương Tây)?

 Do quan điểm sống và phong cách làm việckhác nhau nên tư tưởng, quan điểm quản lýcũng khác nhau

 Các lý thuyết khác nhau đặt trong thời điểmkhác nhau với hoàn cảnh lịch sử và xã hộikhác nhau

I Lý thuyết theo trường phái phương Đông.

 Thuyết Đức trị của Khổng Tử

 Thuyết pháp trị của Hàn Phi Tử

 Thuyết an dân của Mạnh Tử

 Thuyết quản lý theo Luật Hồng Đức

Tiểu sử của Khổng Tử (551-479 TCN)

 Người nước Lỗ, tên Khâu, tự là Trọng Ni

 Xuất thân từ gia đình quý tộc sa sút

 Từng làm chức quan nhỏ

 Nước Lỗ binh biến, sang Tề nhưng khôngđược trọng dụng, ông lại quay về nước Lỗdạy học, chỉnh lý văn hóa, điển tích

 Từng làm chức Trung đô tế, Đại Tư khấu,Nhiếp tướng sự

 Đi nhiều nước nhưng không tìm được vị minhquân để thực hiện chủ trương chính trị.

 Được UNESSCO thừa nhận là một danhnhân văn hóa thế giới

 Người nhân có trách nhiệm giáo hóa xã hội

để tạo xã hội nhân nghĩa, thịnh trị

 Lý thuyết nhằm phát triển phẩm chất tốt đẹpcủa con người.

 Lãnh đạp theo nguyên tắc đức trị: người trênnêu gương, người dưới tự giác tuân thủ

1.3 Nội dung học thuyết

 Đối với nhà quản lý

 Đối với việc sử dụng nhân tài

 Chính sách trị dân (dưỡng dân, giáo dân,chính hình)

Đối với nhà quản lý

 Vua, quan phải làm cho dân tin tưởng, phụctùng bằng cách yêu dân như con (nhân giả áinhân)

 Trong gia đình: trọng hiếu đễ, yêu trẻ, kínhgià Ngoài xã hội thì phải yêu thương giúp đỡnhau

 Người nhân:

 - “muốn lập thân thì phải giúp người khác lậpthân, muốn thông đạt thì phải giúp ngườikhác thông đạt”, “điều mình không muốn thìkhông nên đối xử với người khác”

 - có 5 đức tính cơ bản: cung, khoan, tín, mẫn,huệ

hạ thái bình”

 “Danh không chính thì lời nói không thuận lý,lời nói không thuận thì sự việc không thành,

sự việc không thành thì lễ, nhạc, chế độkhông được kiến lập; lễ, nhạc không đượckiến lập thì hình phạt không trúng; hình phạtkhông trúng thì dân không biết đặt tay vàođâu Cho nên người quân tử dùng cái danhthì tất phải nói ra được, đã nói điều gì thì tấtphải làm được”

Đối với việc sử dụng nhân tài:

 Chọn người “hiền tài”, có năng lực và nhân đức, không phản bội nguyên tắc thân nhân.

 Chọn người có trí, đề bạt người chính trực lên trên người cong queo.

 Chọn người theo năng lực, tài đức chứ không theo huyết thống và giai cấp

 Đặt người vào vị trí theo đúng năng lực

 Chính sách thưởng phạt công bằng, trọng hiền đi đôi với trừ ác.

Chính sách trị dân

 - Dưỡng dân

 - Giáo dân

 - Chính hình

Chính hình

 Khổng Tử không thích nhưng cũng khôngphủ nhận vai trò chủa chính hình Chính làdùng lệnh Hình là hình pháp

 Dùng đạo đức để dẫn dắt dân, dùng lễ giáo

để đưa dân vào khuôn phép, dân biết hổthẹn mà theo đường chính

Nhược điểm

 Tư tưởng vẫn phục vụ cho giai cấp thống trị

 Khẩu hiệu yêu dân, nêu gương rất khó thựchiện

 Dùng danh để quy thực là tư tưởng bảo thủ,chống lại quy luật khách quan

2 Thuyết Pháp trị của Hàn Phi Tử

2.1 Bối cảnh xã hội

 HPT sống ở thời Chiến Quốc (403-221)

 Nông nghiệp, thương mại phát triển

 Chế độ chính trị suy vi: đạo đức suy đồi,quan tham, lại nhũng, chiến tranh kéo dài,đời sống nhân dân đói khổ, cùng cực…

 Có 3 dòng tư tưởng lớn cùng tồn tại: Nho gia,Đạo gia, Pháp gia

Các pháp gia trước Hàn phi

Tiểu sử của Hàn Phi Tử (280-233)

 Là công tử nước Hàn, biết đạo Nho, đạo Lãonhưng lại có tư tưởng mới về Pháp trị

 Được vua Hàn cử đi sứ bên nước Tần, Lý Tưtiến cử với vua Tần và bị hãm hại ở nướcTần

 HPT có lòng yêu nước, quan tâm sâu sắc tớilĩnh vực cai trị đất nước

 Lý luận cai trị sắc bén, duy lý thậm chí đếnmức lạnh lùng tàn nhẫn.

 Ông tổng hợp và phát triển tư tưởng của 3phái chính: Thế của Thận Đáo, Thuật củaThân Bất Hại và Pháp của Thương Ưởng

2.3 Nội dung tư tưởng của Hàn Phi

1. Thế

2. Thuật

3. Pháp

(1) Thế trong quản lý:

 “Thế”: uy, danh, vị thế của người nắm giữquyền lực

 Biểu hiện:

 - Vua là người duy nhất đề ra luật pháp

 - Nhà vua là người nắm giữ thưởng phạt

 Thưởng phạt tạo nên thế của vua, thế củanước.

 Thưởng phạt là “làm lợi cho dân”, “kẻ bị phạtnặng là bọn trộm cướp và được thương yêu

lo lắng là dân lành”

 Mục đích của cai trị là yên dân và mạnh nước.

(2) Thuật trong quản lý

 Thuật: cách thức cai trị của vua đối với quan

 Thuật là nhân tài năng của con người màgiao cho chức quan, theo cái danh mà trách

cứ cái thực, nắm quyền sinh, quyền sát trongtay mà xét khả năng của quần thần

 Thuật gồm các nội dung:

 - Thuật trừ gian

 - Thuật dùng người

 - Thuật vô vi

Thuật trừ gian

 2 loại gian thần: kẻ thân thích của vua vàquần thần

 Nếu người hiền thì bắt vợ, con làm con tin

 Nếu người tham cho tước lộc để mua chuộc

 Nếu người gian tà thì phải trừng phạt

 Không cảm hóa được thì diệt trừ.

Thuật dùng người

 Có phương pháp nghe bề tôi nói;

 Khảo sát nhiều mặt để biết lòng bề tôi;

 Giao chức và dùng thực tiễn để kiểm tra thực lực

 Giao chức nhỏ rồi mới tuần tự thăng cấp;

 Không cho kiêm nhiệm chức vụ;

 Phân công công việc rõ ràng, mỗi người chịu trách nhiệm công việc được phân công;

 Kiểm tra chất lượng công việc.

 Hàn Phi Tử:

 - Nghệ thuật cai trị của vua chúa là phải chếngự dân trong bốn bể để kẻ thông minhkhông gian xảo được, kẻ miệng lưỡi khôngnịnh bợ được…

 - Khiến quan lại làm hết năng lực, quản lýquan lại bằng thưởng phạt công bằng và

(3) Pháp trong quản lý

 Vua là người đặt ra luật pháp

 “Pháp”: là pháp luật “Pháp” được ví như dây,mực – những đồ dùng làm tiêu chuẩn đểphân biệt cái đúng, sai

Những yêu cầu đối với luật pháp

 Pháp luật phải kịp thời, hợp thời

 PL phải công khai, dễ biết, dế thi hành

 PL phải công bằng, bênh vực kẻ yếu và số ít

 PL phải có tính phổ biến

2.4 Đánh giá

 Ưu điểm

 Hạn chế

II Các lý thuyết quản lý phương Tây

 1 Thuyết quản lý theo khoa học:

 2 học giả tiêu biểu: Robert Owen và F.W.Taylor

1.1 Tiểu sử của Taylor (1856-1915)

 Sinh ra trong gia đình tri thức Mỹ, học tập ở Pháp, Đức, Italia

 Thi đỗ khoa Luật trường Havard nhưng lại về quê là nghề chế tạo máy.

 Năm 1883, dành học vị Tiến sĩ kỹ thuật chế tạo máy rồi trở thành Chủ tịch Hội kỹ sư cơ khí Mỹ.

 Được cấp 100 bằng sáng chế gắn với hoạt động quản lý doanh nghiệp công nghiệp

 15 năm cuối đời ông đã dành toàn bộ tâm lựcvào nghiên cứu và xây dựng thuyết quản lýkhoa học.

 Ông được mệnh danh là “cha đẻ của thuyết quản lý khoa học”.

 “Quản lý là biết chính xác điều bạn muốnngười khác làm và sau đó hiểu rằng họ đãhoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻnhất”

1.2 Nội dung lý thuyết

 Phân công lao động

 - Thấy được vai trò sự hợp tác giữa chủ vàthợ trong nâng cao năng suất lao động.

 - Cách thức trả thù lao theo sản phẩm cũng

là một động cơ để người lao động nâng caohiệu quả sản xuất

2 Thuyết quản lý hành chính

2.1 Tiểu sử của Henry Fayol

 Sinh ra và lớn lên trong một gia đình tiểu tưsản Năm 1860, tốt nghiệp kỹ sư mỏ

 Ông từng làm quản lý mỏ than rồi làm Tổnggiám đốc mỏ than ở Xanhđica, đưa mỏ thanphát triển vượt bậc từ tình trạng bất ổn, nguy

cơ phá sản

 1908, ông từ giã ngành than, dành phần cuốicuộc đời để lập cơ sở nghiên cứu và quản lýhành chính

 1915, ông xuất bản cuốn sách “Hành chínhchung và hành chính trong công nghiệp”

 Ông chủ trương đem trật tự, tính hệ thống để

áp dụng vào quản lý tổ chức

Quản lý là gì?

Tổ chức Kiểm tra

Lập kế hoạch

QUẢN LÝ