Chương 3 - Phương pháp luận tư duy hệ thống. Các nội dung chính trong chương này gồm: Vài nét khái quát về tư duy cơ giới, khái niệm tư duy hệ thống, đặc điểm tư duy hệ thống, các thành phần của tư duy hệ thống, phân loại phương pháp tư duy hệ thống, các nguyên tắc cơ bản của phương pháp tư duy hệ thống. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Chương 3
PHƯƠNG PHÁP LUẬN TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 2NỘI DUNG TRÌNH BÀY
1 Vài nét khái quát về Tư duy
cơ giới
2 Khái niệm tư duy hệ thống
3 Đ ặc điểm tư duy hệ thống
4 C ác thành phần của tư duy
hệ thống
5 Phân loại phương pháp tư
duy hệ thống
6 Các nguyên tắc cơ bản của
phương pháp tư duy hệ thống
Trang 31 VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ TƯ DUY CƠ GIỚI
Tư duy cơ giới là tư duy một chiều, hiểu bộ phận để hiểu toàn thể, tuyệt
đối hóa quy luật nhân quả.
V ới cách nhìn một chiều, tư duy cơ giới đã và đang gây nguy hại nhiều mặt cho đời sống của con người (học tập, s ản xuất, m ôi trường ).
Trang 42 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy hệ thống là phương pháp
tư duy hướng đến mở rộng tầm
nhìn để hiểu mối liên hệ tồn tại
giữa mọi sự vật, nhận thức được nguyên nhân sâu sa ẩn
dưới bề nổi của những hiện tượng tưởng chừng như riêng rẽ
Trang 52 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
1 Giúp con người thấy được bức tranh chính xác hơn của hiện thực được nhìn
từ nhiều góc độ
2 Khuyến khích con người suy nghĩ sâu sắc hơn về vấn đề và đưa ra những giải pháp với tầm nhìn xa rộng và bền vững
3 Tư duy hệ thống là tư duy động
Trang 62 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 72 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy môi trường - bối cảnh, tư duy toàn thể
Để hiểu một sự vật, hiện tượng thấu đáo, cần
quan tâm tới cả chi tiết và bối cảnh xung
quanh các chi tiết đó, mở rộng sự thấu hiểu về các liên kết tồn tại giữa các sự vật, hiện tượng
với môi trường.
Trang 82 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy mạng lưới
Chú trọng vào mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng hơn là từng sự vật hiện tượng riêng lẻ, khuyến khích tương tác linh động giữa các cấp
bậc trong hệ thống.
Trang 92 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy tiến trình
Muốn thay đổi kết quả, trước hết cần thay đổi tiến trình dẫn tới kết quả, khuyến khích cách quản lý tập trung
vào tiến trình hơn là kết quả.
Trang 102 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy hồi quy
Kiểm tra giả thuyết, đặt ra
những câu hỏi phản hồi để đi
đến tận cùng vấn đề.
Trang 112 KHÁI NIỆM TƯ DUY HỆ THỐNG
Tư duy hệ thống vận dụng các luận điểm của khoa học hệ thống nói chung vào các giai đoạn của quá trình thực hiện giải quyết vấn đề và ra quyết định để góp phần làm tăng hiệu quả tư duy sáng tạo
và năng lực đổi mới của con người.
Trang 12Phẩm chất hợp trội
Tính đa chiều
Tính có mục tiêu
Tính toàn thể
3 ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 13TÍNH TOÀN THỂ
1 Toàn thể không phải là tổng gộp các thành phần riêng lẻ, rời rạc mà là một chỉnh thể thống nhất gồm các thành phần tương tác với nhau
2 Các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan là một thể thống nhất, không thể tách rời, trong đó tất cả các đơn vị cấu thành và các hiện tượng cơ bản sinh ra từ chúng đều có mối liện hệ và tác động qua lại với nhau
Trang 143 ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
3 Từng thành phần trong hệ thống đều đóng góp phần mình vào phẩm chất hợp trội của toàn thể thông qua sự tương tác với các thành phần khác, và ngược lại, phẩm chất hợp trội sẽ làm tăng giá trị, phẩm chất của từng thành phần trong hệ thống
Trang 153 ĐẶC ĐIỂM CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
4 Tìm các đặc điểm giống nhau trong các đặc điểm khác nhau sẽ hướng tới tính phổ biến, tính có quy luật của sự vật, hiện tượng
5 Tìm các đặc điểm khác nhau trong các đặc điểm giống nhau
sẽ hướng tới phong cách riêng, sắc thái cảm thụ riêng
Trang 16Tư duy theo tương quan
Trang 17TƯ DUY THEO MÔ HÌNH
Chọn một dạng biểu diễn thích hợp là điểm mấu chốt của tư duy hệ thống.
4 CÁC THÀNH PHẦN CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 18TƯ DUY THEO TƯƠNG QUAN
1 Phác họa mối quan hệ giữa nguyên nhân
và kết quả
2 Tính tới các kết quả gián tiếp, mạng lưới nguyên nhân và hậu quả, chu trình phản hồi và việc phát triển của các cấu trúc như vậy qua thời gian
3 Công cụ biểu diễn thích hợp là biểu đồ chu trình nhân quả: công cụ đơn giản và linh hoạt để ghi lại các vấn đề tương quan
4 CÁC THÀNH PHẦN CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 19TƯ DUY ĐỘNG
Tư duy hệ thống là tư duy động - nhìn vấn đề dựa trên những kiểu mẫu hành xử theo thời gian, tập trung vào nguyên nhân, xem nguyên nhân như một quá trình chứ không chỉ là sự kiện xảy ra một lần; kết quả ảnh hưởng trở lại nguyên nhân và những nguyên nhân ảnh hưởng lẫn nhau
4 CÁC THÀNH PHẦN CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 20CHỈ ĐẠO HỆ THỐNG
Giải quyết các vấn đề của hệ thống:
suy nghĩ về hệ thống và quan tâm tới hành động hướng theo hệ thống.
4 CÁC THÀNH PHẦN CỦA TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 21Phương pháp khống chế tư duy
Phương pháp
phản hồi tư duy Phương pháp
tư duy điều hòa
Phương pháp tư duy thông tin
5 PHÂN LOẠI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 22và lý luận hệ thống.
Trang 235 PHÂN LOẠI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
chế hệ thống bị điều khiển
Trang 245 PHÂN LOẠI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
1 Độ nhanh nhạy đối với phản hồi thông tin
2 Có khả năng phán đoán cao
3 Có tư duy tổng thể
Trang 255 PHÂN LOẠI PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
bỏ qua các yếu tố cản trở.
Trang 266 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
NGUYÊN TẮC 1
1 Bất kỳ sự vật, hiện tượng, quá trình nào trong thế giới khách quan đều được xem là một hệ thống
2 Hệ thống là một tập hợp những phần tử liên kết với nhau, tác động qua lại lẫn nhau
và với môi trường bên ngoài, tạo nên tính chỉnh thể của hệ thống
Trang 276 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
NGUYÊN TẮC 2
1 Trong mỗi hệ thống, cái toàn thể bao giờ cũng lớn hơn tổng số đơn giản những bộ phận cấu thành, tức là cái toàn thể với tư cách là một hệ thống có những thuộc tính mới, chất lượng mới, chất lượng tổng hợp mà vốn không chứa đựng trong các
bộ phận cấu thành
2 Thuộc tính mới là tính toàn thể, thuộc tính hợp trội có chất lượng cao không có ở từng thành phần riêng lẻ
Trang 286 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 296 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
NGUYÊN TẮC 4
1 Mỗi hệ thống vừa là hệ thống, đồng thời vừa
là yếu tố của một hệ thống khác có cấp độ rộng lớn hơn
2 Mỗi yếu tố vừa là yếu tố, vừa là hệ thống của các yếu tố, đồng thời là hệ thống của các yếu
tố khác có cấp độ hẹp hơn
Trang 306 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 316 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 326 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 336 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
NGUYÊN TẮC 8
Tư duy hệ thống có tính hướng đích: tư duy
hệ thống điều khiển để giải quyết một nhiệm vụ nào đó, đạt đến một mục đích nào đó theo một chương trình nhất định
Trang 346 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
Trang 356 CÁC NGUYÊN TẮC CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP TƯ DUY HỆ THỐNG
NGUYÊN TẮC 10
Tính đa chiều là một đặc điểm cốt lõi của tư duy hệ thống.
Trang 36T ÀI LIỆU CHÍNH DÙNG TRONG BÀI GIẢNG CHƯƠNG 3
1 Jamshid Gharaiedaghi, Tư duy hệ thống - quản lý hỗn độn và phức hợp -
một cơ sở cho thiết kế kiến trúc kinh doanh, NXB Khoa học xã hội, 2005
2 Phan Dũng, Tư duy logic, biện chứng và hệ thống, NXB Trẻ, 2010
3 Phan Dũng, Các quy luật phát triển hệ thống (các quy luật sáng tạo và đổi