Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm đề xuất một số kiến nghị nhằm tạo niềm tin đúng đắn của tín đồ người Hmông đối với đạo Tin lành, đồng thời phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của đạo Tin lành đối với họ.
Trang 1ĐẠI HỌC HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
TÔ THÚY HẠNH
THỰC TRẠNG NIỀM TIN ĐỐI VỚI ĐẠO TIN LÀNH
CỦA CÁC TÍN ĐỒ NGƯỜI HMÔNG Ở MỘT SỐ TỈNH MIỀN NÚI TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC
HÀ NỘI - 2009
Trang 2ĐẠI HỌC HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-*** -
TÔ THÚY HẠNH
THỰC TRẠNG NIỀM TIN ĐỐI VỚI ĐẠO TIN LÀNH CỦA CÁC TÍN ĐỒ NGƯỜI HMÔNG Ở MỘT SỐ TỈNH
MIỀN NÚI TÂY BẮC VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Tâm lý học
Mã số: 60.31.80 LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC
Giáo viên hướng dẫn khoa học:
PGS.TS TRẦN QUỐC THÀNH
HÀ NỘI – 2009
Trang 3MỤC LỤC
4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4
Chương I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 7
1.1 Tổng quan lịch sử nghiên cứu về niềm tin tôn giáo 7 1.1.1 Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài 7 1.1.2 Nghiên cứu của các tác giả trong nước 9
1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 11
1.3 Đặc điểm của niềm tin tôn giáo 22 1.3.1 Niềm tin tôn giáo là niềm tin hư ảo 23 1.3.2 Niềm tin tôn giáo có tính ổn định, bền vững 24
1.4 Cấu trúc tâm lý của niềm tin tôn giáo 24
1.5 Một số đặc điểm tâm lý của người Hmông 26
Trang 41.5.1 Tâm lý cộng đồng dân tộc, dòng họ truyền thống 27 1.5.2 Về nhận thức của dân tộc Hmông
1.5.3 Niềm tin, tín ngưỡng tôn giáo của người Hmông rất phong phú,
đa dạng, phức tạp
27
1.6 Hiện tượng Vàng Trứ xuất hiện ở các tín đồ người Hmông 30 1.6.1 Vài nét sơ lược về hiện tượng “xưng vua” 31 1.6.2 Sự ra đời và phát triển hiện tượng Vàng Trứ 32
1.7 Đặc điểm niềm tin của các tín đồ đối với đạo Vàng Trứ - Tin lành
32
1.7.1 Niềm tin vào vàng Trứ- Đức Chúa Trời 33 1.7.2 Niềm tin vào sự tồn tại một thế giới khác, thế giới thứ hai 34
1.7.4 Niềm tin vào đạo Tin lành – Vàng Trứ đòi hỏi người Hmông phải từ bỏ nhiều phong tục tập quán truyền thống
36
Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 38
2.1 Phương pháp luận nghiên cứu của đề tài 38 2.1.1 Nghiên cứu niềm tin đối với đạo Tin lành từ góc độ của tâm lý học xã hội
38
2.1.2 Nghiên cứu niềm tin đối với đạo Tin lành từ góc độ văn hoá và tôn giáo
38
2.1.3 Nghiên cứu niềm tin đối với đạo Tin lành mang tính hệ thống 38
2.2.5 Phương pháp mô phỏng thống kê toán học 44
Trang 53.1.Vài nét về đặc điểm đời sống tâm linh và sự chuyển đạo của người Hmông
45
3.1.1 Dân tộc Hmông ở khu vực phía Bắc nước ta – dân số và các đặc điểm kinh tế - xã hội
45
3.1.2 Đời sống tâm linh và sự chuyển đạo của dân tộc Hmông phía Bắc nước ta
51
3.2 Thực trạng niềm tin tôn giáo của người Hmông ở một số tỉnh phía Bắc nước ta hiện nay
67
3.2.1 Niềm tin vào Đức chúa trời – Vàng Trứ 68 3.2.2 Niềm tin của các tín đồ Hmông vào sự tồn tại một thế giới khác 81
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
Trang 6MỞ ĐẦU
1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Tôn giáo là một hiện tượng xã hội tồn tại lâu nhất trong lịch sử nhân loại
Nó xuất hiện từ buổi bình minh của nhân loại và tồn tại đến ngày nay Trong suốt quá trình tồn tại của mình, tôn giáo không ngừng phát triển về tổ chức, số lượng tín đồ và sự ảnh hưởng trong đời sống xã hội Một số công trình nghiên cứu đã thống kê cứ 10 người dân thì có 9 người có niềm tin tôn giáo hay có đức tin đối với một tôn giáo nào đó Điều này cho thấy tôn giáo có vai trò rất to lớn trong đời sống xã hội Và sự ảnh hưởng của tôn giáo đến con người và xã hội có thể theo hai hướng tích cực và tiêu cực
Trong những năm gần đây, đạo Tin lành phát triển mạnh ở nước ta, nhất là khu vực Tây Bắc và Tây Nguyên Theo số liệu thống kê, ở khu vực phía Bắc
đã có hơn 100.000 tín đồ đạo Tin lành phát triển trong mấy năm qua (chiếm 10% tổng số tín đồ đạo Tin lành cả nước) Ở khu vực phía Bắc, đạo Tin lành chủ yếu phát triển trong dân tộc Hmông Nếu tính theo tổng số dân tộc Hmông
ở nước ta thì cứ 5-6 người Hmông có 1 người là tín đồ của đạo Tin lành [13, tr.22] Điều đáng chú ý là, đạo Tin lành xâm nhập vào Tây Bắc mang màu sắc tín ngưỡng bản địa (đạo Vàng Trứ) Chính sắc thái này làm cho người Hmông
dễ gia nhập và dễ tin vào đạo Tin lành hơn Sự phát triển đạo Tin lành đã có những tác động cả tích cực và tiêu cực đến đời sống xã hội ở một số khu vực nước ta, đặc biệt là những tác động tiêu cực Đạo Tin lành bị các thế lực phản động lợi dụng để gây mất ổn định xã hội ở nước ta Việc nghiên cứu đạo Tin lành nói chung và nghiên cứu đạo Tin lành của dân tộc Hmông ở một số tỉnh phía Bắc nói riêng đã trở nên một nhiệm vụ có tính thời sự và có ý nghĩa thực tiễn cao hiện nay
Một yếu tố quan trọng hàng đầu tác động đến sự phát triển đạo Tin lành là
niềm tin tôn giáo Đây là thành tố tâm lý chủ yếu nhất của các tín đồ và của
các tôn giáo Do vậy, việc nghiên cứu niềm tin tôn giáo của người Hmông sẽ giúp ta hiểu được đời sống tâm lý tôn giáo của họ, lý giải được sự phát triển và ảnh hưởng của đạo Tin lành đối với dân tộc này
Trang 7Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Thực
trạng niềm tin đối với với đạo Tin lành của các tín đồ người Hmông ở một số tỉnh miền núi Tây Bắc Việt Nam hiện nay”
2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Từ kết quả nghiên cứu thực trạng về niềm tin đối với đạo Tin lành của người Hmông ở Tây Bắc đề xuất một số kiến nghị nhằm tạo niềm tin đúng đắn của tín đồ người Hmông đối với đạo Tin lành, đồng thời phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của đạo Tin lành đối với họ
3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
3.1 Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về niềm tin đối với đạo Tin lành của các tín đồ tôn giáo
3.2 Nghiên cứu thực trạng về niềm tin đối với đạo Tin lành của người Hmông
ở khu vực phía Bắc nước ta hiện nay
3.3 Đề xuất một số kiến nghị góp phần quản lý đạo Tin lành có hiệu quả hơn
và giúp cho các tín đồ không bị tác động tiêu cực của tôn giáo này
4 ĐỐI TƯỢNG, KHÁCH THỂ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
4.1 Đối tượng nghiên cứu:
Thực trạng niềm tin đối với đạo Tin lành của người Hmông ở một số tỉnh miền núi Tây Bắc Việt Nam
4.2 Khách thể nghiên cứu:
- Các tín đồ đạo Tin lành người Hmông: 200 người
- Các cán bộ phụ trách về công tác tôn giáo ở địa phương: 10 người
- Phỏng vấn sâu 30 người trong đó 10 người đã từng theo Vàng Trứ - Tin lành
4.3 Giới hạn phạm vi nghiên cứu :
Trang 8- Về nội dung : Đề tài chỉ nghiên cứu thực trạng về niềm tin đối với đạo Tin
lành của người Hmông
- Về không gian nghiên cứu: Đạo Tin lành tồn tại ở nhiều địa phương có
người Hmông sinh sống trải dài từ miền núi phía Bắc xuống tận Tây Thanh Hoá và Tây Nghệ An, Tây Nguyên Thông qua việc tổng quan các tài liệu nghiên cứu, trong những năm qua cho thấy 2 tỉnh Điện Biên (giáp Lào) và Lai Châu (giáp Trung Quốc) có số lượng người Hmông theo Tin Lành đông hơn
cả1 [12, tr.12] Tình hình phát triển đạo Tin lành ở hai tỉnh này cũng được coi
là phức tạp hơn Đồng thời, với sự tạo điều kiện và giúp đỡ của đề tài cấp Bộ
và đề tài cấp Nhà nước của Viện Tâm lý học nghiên cứu về dân tộc thiểu số tại Tây Bắc, chúng tôi điều tra tại 4 xã thuộc hai tỉnh Điện Biên và Lai Châu
5 GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
Đa số những tín đồ người Hmông ở các tỉnh miền núi phía Bắc có niềm tin đối với đạo Tin lành khá sâu sắc mặc dù nhận thức của họ về tôn giáo này còn nhiều hạn chế
6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Phương pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Phương pháp phỏng vấn sâu
- Phương pháp quan sát có tham dự
- Phương pháp mô phỏng thông kê toán học
7 CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phần phụ lục, đề tài nghiên cứu gồm có 3 chương:
Chương 1 Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
Chương 2 Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
Chương 3 Kết quả nghiên cứu
1
Điện Biên có 20.257 người; Lai Châu có 14.924 người; Cao Bằng có 9.721 người; Lào Cai: 7.193; Bắc cạn: 6.895; Hà Giang: 5.605; Thanh Hoá: 4.479 người… (Nguyễn Thanh Xuân, 2005)
Trang 9TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Vũ Dũng (1998)
Tâm lý học tôn giáo, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1998
2 Vũ Dũng (2004)
Những yếu tố tâm lý dân tộc ảnh hưởng đến sự ổn định và phát triển ở
Tây Nguyên hiện nay
Báo cáo tổng kết Dự án điều tra cơ bản, Viện Tâm lý học,Viện Khoa học
xã hội Việt Nam, Hà Nội
3 Vũ Dũng (2005)
Những đặc điểm tâm lý cơ bản của cộng đồng người ở Tây Nguyên, Tây Nam Bộ và ảnh hưởng của chúng tới sự phát triển kinh tế – xã hội ở khu vực này
Báo cáo tổng kết Đề tài độc lập cấp Nhà nước, Viện Tâm lý học, Viện Khoa học xã hội Việt Nam, Hà Nội
4 Nguyễn Đăng Duy (2001)
Các hình thái tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam
Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hoá thông tin tr 358-372
5 Mai Thanh Hải (2002)
Từ điển tôn giáo
Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, Hà Nội
6 Lê Văn Hảo:
Một số đặc điểm tâm lý – xã hội của xu hướng lan rộng đạo Tin lành ở các
tỉnh Tây Bắc Việt Nam,
Đề tài cấp Bộ, Hà Nội, 2007
7 Phạm Quang Hoan và Nguyễn Ngọc Thanh (1999)
Văn hoá của người Hmông và môi trường
Tạp chí Dân tộc học, số 4-1998, tr 9- 18
8 Đỗ Quang Hưng (2003)
Trang 10Vài nhận biết về Tin lành Mỹ
Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 1/ 2003, tr 70
9 Hoàng Xuân Lương (2002)
Bản sắc văn hoá dân tộc Mông và giải pháp giữ gìn, phát huy các giá trị
của nó ở Việt Nam hiện nay
Luận án tiến sĩ triết học Đại học KHXH & NV, ĐH Quốc gia Hà Nội
10 Vương Thị Kim Oanh
Bàn về niềm tin tôn giáo
Tạp chí Tâm lý học, số 3/2004, trang 49
11 Vương Thị Kim Oanh (2005)
Đặc điểm nhận thức và niềm tin đối với Đạo Tin lành của tín đồ người
dân tộc thiểu số ở Gia Lai
Luận án Tiến sĩ Tâm lý học, Thư viện Viện Tâm lý học, Hà Nội
12 Vương Duy Quang (2005)
Văn hoá tâm linh của người Hmông ở Việt Nam, truyền thống và hiện đại
Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, Viện Văn hoá, Hà Nội
13 Vương Duy Quang (1998)
Quan hệ dòng họ trong xã hội người Hmông
Tạp chí Dân tộc học, số 2/1998
14 Vương Duy Quang (1998)
Thực trạng vấn đề người Hmông theo đạo Tin lành ở các tỉnh Lào Cai,
Những vấn đề liên quan đến hiện tượng “Vàng Chứ”
Viện nghiên cứu Tôn giáo, Hà Nội
15 Trần Hữu Sơn (1996)
Văn hoá Hmông
Nhà xuất bảnVăn hoá dân tộc, Hà Nội
16 Nguyễn Văn Thắng (2004)
Sự thay đổi tôn giáo và ảnh hưởng của nó ở người Hmông Thái Lan Tạp chí Dân tộc học, số 2-2004, tr 56-67
Trang 1117 Lương Hồng Trí (2005)
Một số suy nghĩ về đời sống tín ngưỡng, tôn giáo, tâm linh của người
Hmông ở Việt Nam
Trong cuốn Tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Lê Như Hoa (chủ biên) Nhà xuất bản Văn hoá thông tin, tr 237 – 261.
18 Nguyễn Thanh Xuân (2005)
Một số đặc điểm tình hình tôn giáo ở Việt Nam
Tạp chí Công tác xã hội, số 1/2005
19 Đặng Nghiệm Vạn (1998)
Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
20 Cư Hoà Vần – Nguyên Nam (1994)
Dân tộc Mông ở Việt Nam
Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc, tr 110, Hà Nội
21 Johnson P (1945)
Psychology of religion
New York – Nashville, 30 page