Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Khoa học giáo dục: Đổi mới dạy học lịch sử địa phương ở trường trung học cơ sở tỉnh Hà Giang

Luận án trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc đổi mới dạy học LSĐP ở trường phổ thông, đề tài tập trung đề xuất định hướng đổi mới về chương trình, mục tiêu và các biện pháp đổi mới nội dung, hình thức và PPDH LSĐP ở trường THCS tỉnh Hà Giang.

Công trình được hoàn thành t i: Trạ ường Đ i h c S  ph m Hàạ ọ ư ạ  

Ph n bi n 2: PGS.TS Nguy n Đình lêả ệ ễ

Ph n bi n 3: TS Nguy n Văn Ninhả ệ ễ

 (Theo Quy t đ nh thành l p H i đ ng ch m lu n án ti n sĩ c pế ị ậ ộ ồ ấ ậ ế ấ  

Trường s          / QĐ­ĐHSPHN, ngày    tháng    năm 2016ố

Lu n án s  đậ ẽ ược b o v  trả ệ ước H i đ ng ch m lu n án c pộ ồ ấ ậ ấ  

Trường h p t i ọ ạ Trường Đ i h c S  ph m Hà N i vào h i 8 giạ ọ ư ạ ộ ồ ờ 

30 ngày 26 tháng 5 năm 2016 

M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề

Bước   sang   th   k   XXI,   nhân   lo i   đang   đ ng   trế ỷ ạ ứ ước   nh ngữ  chuyên biên manh me c a xu th  toàn c u hóa   hâu hêt cac linh v c̉ ́ ̣ ̃ ủ ế ầ ở ̀ ́ ́ ̃ ự  

c a đ i s ng. Bài h c thành công t  nhi u qu c gia có n n giáo d củ ờ ố ọ ừ ề ố ề ụ  tiên  ti n  cho th y ch t lế ấ ấ ượng  giáo d c luôn  g n v i  ch t lụ ắ ớ ấ ượ  ngngu n nhân l c và s  phát tri n kinh t ,  n đ nh xã h i và   m i giaiồ ự ự ể ế ổ ị ộ ở ỗ  

đo n l ch s  nh t đ nh. Vì th , đ i m i giáo d c hi n nay là yêu c uạ ị ử ấ ị ế ổ ớ ụ ệ ầ  

c p thi t, mang tính toàn c u. ấ ế ầ

Văn ki n Đ i h i XI c a Đ ng đã kh ng đ nh: ệ ạ ộ ủ ả ẳ ị “Phát tri n giáo ể  

d c là qu c sách hàng đ u. Đ i m i căn b n, toàn di n n n giáo d c ụ ố ầ ổ ớ ả ệ ề ụ  

Vi t Nam theo h ệ ướ ng chu n hóa, hi n đ i hóa, xã h i hóa, dân ch ẩ ệ ạ ộ ủ  hóa và h i nh p qu c t ” ộ ậ ố ế  Cùng v i các môn khoa h c khác trong nhàớ ọ  

trường ph  thông, b  môn L ch s  (trong đó có LSĐP) có vai trò v  tríổ ộ ị ử ị  quan tr ng trong giáo d c và đào t o ngu n nhân l c trong tọ ụ ạ ồ ự ương lai, đáp  ng yêu c u th c ti n xã h i. ứ ầ ự ễ ộ Vi c ệ đ i m i d y h c LSĐP   phổ ớ ạ ọ ở ổ thông hi n nay góp ph n quan tr ng trong đ i m i d y h c b  môn l chệ ầ ọ ổ ớ ạ ọ ộ ị  

s  ử

Hi n nay, t i các t nh mi n núi nệ ạ ỉ ề ước ta, trong đó có Hà Giang, 

v n đ  d y h c l ch s  đ a phấ ề ạ ọ ị ử ị ương   trở ường ph  thông còn b c lổ ộ ộ nhi u b t c p, khó khăn. Do ch a có tài li u đ y đ  và th ng nh t,ề ấ ậ ư ệ ầ ủ ố ấ  giáo viên các trường ph  thông thổ ường t  nghiên c u, biên so n giáoự ứ ạ  

án d a trên nh ng tài li u s u t m t  nhi u ngu n khác nhau. Nh ngự ữ ệ ư ầ ừ ề ồ ữ  

h n ch  v  năng l c biên so n tài li u d y h c LSĐP c a nhi u giáoạ ế ề ự ạ ệ ạ ọ ủ ề  viên đã tác đ ng l n t i hi u qu  d y h c b  môn.ộ ớ ớ ệ ả ạ ọ ộ

Nhi m v  giáo d c l ch s , đ c bi t là LSĐP t nh Hà Giang c nệ ụ ụ ị ử ặ ệ ỉ ầ  

g n li n v i giáo d c th  h  tr  hi u v  l ch s  quê hắ ề ớ ụ ế ệ ẻ ể ề ị ử ương, bi t trânế  

tr ng nh ng giá tr  truy n th ng và rút ra nh ng bài h c trong cu cọ ữ ị ề ố ữ ọ ộ  

s ng hôm nay; g n v i  ố ắ ớ th c hi n m c tiêu chi n lự ệ ụ ế ược qu c gia vố ề 

b o v  biên cả ệ ương T  qu c; v i nhi m v  qu c t  v  b o t n vàổ ố ớ ệ ụ ố ế ề ả ồ  phát huy giá tr  di s n văn hóa truy n th ng trên ị ả ề ố Công viên đ a ch tị ấ  Toàn c u Cao nguyên đá Đ ng Vănầ ồ  trong giai đo n hi n nay và nh ngạ ệ ữ  năm ti p theo, đây là nhi m v  r t c p thi t và mang ý nghĩa th cế ệ ụ ấ ấ ế ự  

ti n sâu s c. ễ ắ

 Xu t phát t  yêu c u th c ti n v  đ i m i d y h c b  môn l chấ ừ ầ ự ễ ề ổ ớ ạ ọ ộ ị  

s    nhà trử ở ường ph  thông, trên c  s  các công trình nghiên c u vổ ơ ở ứ ề 

l ch s  Hà Giang, th c ti n gi ng d y LSĐP   trị ử ự ễ ả ạ ở ường ph  thông nóiổ  

chung và trường THCS t nh Hà Giang nói riêng, chúng tôi ch n v n đỉ ọ ấ ề 

"Đ i m i d y h c LSĐP   tr ổ ớ ạ ọ ở ườ ng THCS t nh Hà Giang" ỉ  làm lu n ánậ  

Ti n s  chuyên ngành Lý lu n và Phế ỹ ậ ương pháp d y h c L ch sạ ọ ị ử

2. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

2.1. Đ i tố ượng nghiên c u c a đ  tài là qứ ủ ề uá trình đ i m i d yổ ớ ạ  

h c LSĐP   trọ ở ường THCS t nh Hà Giang.ỉ

2.2. Ph m vi nghiên c u c a đ  tài: ch  t p trung vào đ i m iạ ứ ủ ề ỉ ậ ổ ớ  

d y h c LSĐP   trạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giangỉ , c  th :ụ ể

­ Nghiên c u lý lu n v  đ i m i d y h c l ch s    trứ ậ ề ổ ớ ạ ọ ị ử ở ường phổ thông nói chung, t  đó đi sâu vào nghiên c u v n đ  đ i m i d y h cừ ứ ấ ề ổ ớ ạ ọ  LSĐP   trở ường THCS t nh Hà Giang v  : M c tiêu, chỉ ề ụ ương trình, n iộ  dung, hình th c và phứ ương pháp d y h c (PPDH).ạ ọ

­ Đi u tra th c ti n t i m t s  trề ự ễ ạ ộ ố ường THCS t nh Hà Giang trênỉ  

03 vùng : Vùng 1 (TP, th  tr n), vùng 2 (nông thôn), vùng 3 (vùng sâu,̣ ị ấ  vùng xa) c a t nh Hà Giang.ủ ỉ

­ Th c nghi m s  ph m t ng ph n và toàn ph n trong m t sự ệ ư ạ ừ ầ ầ ộ ố 

­ Kh o sát, đi u tra th c ti n vi c d y ­ h c LSĐP   m t s  đ aả ề ự ễ ệ ạ ọ ở ộ ố ị  

phương trong nước và trong nhà trường THCS t nh Hà Giang, làm n nỉ ề  

t ng cho vi c gi i quy t v n đ  mà đ  tài đ t ra.ả ệ ả ế ấ ề ề ặ

­ Tìm hi u chể ương trình, n i dung SGK l ch s  ph  thông; phânộ ị ử ổ  

ph i chố ương trình LSĐP   m t s  đ a phở ộ ố ị ương trong nước và   trở ườ  ngTHCS t nh Hà Giang. Qua đó đ  xu t  ỉ ề ấ đ nh hị ướng đ i m i chổ ớ ươ  ngtrình, m c tiêu và bi n pháp  ụ ệ đ i m i n i dung, hình th c và PPDHổ ớ ộ ứ  LSĐP   trở ường THCS t nh Hà Giang.ỉ  

­ Th c nghi m s  ph m t ng ph n và toàn ph n nh ng bi nự ệ ư ạ ừ ầ ầ ữ ệ  

pháp s  ph m đ  xu t; rút ra k t lu n, ư ạ ề ấ ế ậ khuy n ngh ế ị

4. C  s  phơ ở ương pháp lu n và PP nghiên c uậ ứ

m c tiêu, nghiên c u t  li u, xây d ng n i dung d y h c LSĐP; t  đóụ ứ ư ệ ự ộ ạ ọ ừ  

đ  xu t hình th c, bi n pháp s  ph m nh m đ i m i d y h c LSĐPề ấ ứ ệ ư ạ ằ ổ ớ ạ ọ  

 tr ng THCS t nh Hà Giang

* Nghiên c u th c ti n ứ ự ễ

 Đi u tra th c ti n vi c d y h c LSĐP   trề ự ễ ệ ạ ọ ở ường THCS t nh Hàỉ  Giang thông qua phi u đi u tra, d  gi , quan sát, phân tích phi u đi uế ề ự ờ ế ề  tra, ph ng v n tr c ti p, h i th o khoa h c (GV, HS, cán b  qu n lýỏ ấ ự ế ộ ả ọ ộ ả  giáo d c), nh m làm rõ b c tranh toàn c nh v  th c tr ng d y h cụ ằ ứ ả ề ự ạ ạ ọ  LSĐP   trở ường THCS t nh Hà Giangỉ

5. Gi  thuy t khoa h cả ế ọ

Chúng  tôi  cho  r ng,ằ   n u v n đế ấ ề  đ i m i d y h c LSĐP ổ ớ ạ ọ ở 

trường THCS t nh Hà Giang đỉ ược th c hi n m t cách h  th ng, đ ngự ệ ộ ệ ố ồ  

b , t  m c tiêu, chộ ừ ụ ương trình, n i dung, hình th c và PPDH, s  t ngộ ứ ẽ ừ  

bước gi i quy t nh ng b t c p, h n ch  trong d y h c LSĐP ả ế ữ ấ ậ ạ ế ạ ọ ở 

trường THCS t nh Hà Giang, góp ph n nâng cao ch t lỉ ầ ấ ượng d y h cạ ọ  

B  môn l ch s  trong nhà trộ ị ử ường THCS t nh Hà Giang.ỉ

6. Đóng góp c a lu n ánủ ậ

­ Ti p t c kh ng đ nh vai trò, ý nghĩa c a vi c đ i m i d y h cế ụ ẳ ị ủ ệ ổ ớ ạ ọ  LSĐP nói chung và v n đ  đ i m i d y h c LSĐP   trấ ề ổ ớ ạ ọ ở ường THCS 

t nh Hà Giangỉ

­ Làm phong phú thêm lý lu n v  đ i m i d y h c B  môn l chậ ề ổ ớ ạ ọ ộ ị  

s  nói nói chung, đ i m i d y h c LSĐP   trử ổ ớ ạ ọ ở ường THCS t nh Hàỉ  Giang nói riêng

­ Phác ho  b c tranh toàn c nh v  th c tr ng d y h c LSĐP ạ ứ ả ề ự ạ ạ ọ ở 

7. Ý nghĩa khoa h c và th c ti n c a đ  tàiọ ự ễ ủ ề

Nghiên c u đ  tài có ý nghĩa quan tr ng v  lí lu n và th c ti n.ứ ề ọ ề ậ ự ễ

­ V  lí lu n: Góp ph n làm phong phú thêm lí lu n v  đ i m iề ậ ầ ậ ề ổ ớ  

d y h c nói chung và đ i m i d y h c LSĐP nói riêng   trạ ọ ổ ớ ạ ọ ở ườ  ngTHCS t nh Hà Giang.ỉ

­ V  th c ti n: ề ự ễ

Nh ng đóng góp ữ c a lu n án s  góp ph n nâng cao nh n th củ ậ ẽ ầ ậ ứ  

v  t m quan tr ng c a LSĐP trong d y h c l ch s  đ i v i các c pề ầ ọ ủ ạ ọ ị ử ố ớ ấ  

qu n lý giáo d c các nhà trả ụ ường, GV và HS   trở ường THCS t nh Hàỉ  Giang. T  đó, giúp giáo viên THCS t nh Hà Giang bi t v n d ngừ ỉ ế ậ ụ  

nh ng v n đ  c a LSĐP vào đ i m i d y h c l ch s    trữ ấ ề ủ ổ ớ ạ ọ ị ử ở ường THCS 

t nh Hà Giangỉ Lu n án có th  là tài li u tham kh o cho sinh viênậ ể ệ ả , 

h c viên cao h c, nghiên c u sinh chuyên ngành lý lu n và PPDH l chọ ọ ứ ậ ị  sử

8. C u trúc c a lu n ánấ ủ ậ

Ngoài ph n m  đ u, k t lu n, tài li u tham kh o và ph  l c,ầ ở ầ ế ậ ệ ả ụ ụ  

lu n án đậ ược chia làm 4 chương

Chương 1: T ng quan ổ

Chương 2:  V n đ  đ i m i dấ ề ổ ớ ạy h c h c LSĐP   trọ ọ ở ường  phổ thông ­ Lí lu n và th c ti n.ậ ự ễ

Chương 3: Đ i m i chổ ớ ương trình, n i dung và hình th c t  ch cộ ứ ổ ứ  

d y h c LSĐP   trạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giangỉ

Chương   4.  Đ i   m iổ ớ   ph ng   pháp  d y   h c  LSĐP     tr ngươ ạ ọ ở ườ  THCS t nh Hà Giang. Th c nghi m s  ph mỉ ự ệ ư ạ

Chương 1

T NG QUANỔ

Trong lĩnh v c giáo d c l ch s  nói chung, LSĐP (LSĐP) nóiự ụ ị ử  

riêng, v n đ  đ i m i đã ấ ề ổ ớ được các nhà tâm lý h c, ọ giáo d cụ  h c, giáoọ  

d c l ch sụ ị ử trong và ngoài nước đ  c p đ n   nhi u góc đ , cách ti pề ậ ế ở ề ộ ế  

Ở trước đây), các nhà giáo d c và tâm lý h c đã ti pụ ọ ế  

c n v n đ  đ i m i nh m nâng cao ch t lậ ấ ề ổ ớ ằ ấ ượng d y h c   nhi u gócạ ọ ở ề  

đ  khác nhau: ộ

Bàn v  PPDH và v n đ  đ i m i PPDH   trề ấ ề ổ ớ ở ường ph  thông, cácổ  tác   gi   Đaniôp.M.A,   Xcatkin   M.N;ả M.Aleecxêep,  N.V   Savin   , I.F.Kharlamop , T.A.Ilina đã phân tích nh ng d u hi u bi u đ t tínhữ ấ ệ ể ạ  tích c c c a ngự ủ ườ ọ  ti p c n vi c đ i m i d y h c thông qua pháti h c; ế ậ ệ ổ ớ ạ ọ  tri n năng l c nh n th c cho HS g n v i m i quan h  tâm lý h c ­ lýể ự ậ ứ ắ ớ ố ệ ọ  

lu n d y h c ­ logic h c.ậ ạ ọ ọ

Unesco ­ T  ch c Giáo d c, Khoa h c và Văn hóa c a Liên hi pổ ứ ụ ọ ủ ệ  

Qu c đã xu t b n nhi u  n ph m v  phát tri n giáo d c, đ c bi t đ iố ấ ả ề ấ ẩ ề ể ụ ặ ệ ố  

v i các qu c gia đang phát tri n. Các tài li u  ớ ố ể ệ "Phát tri n mô hình ể  

gi ng d y trong đào t o giáo viên ả ạ ạ " (b n ti ng Anh), "Nh ng c  h iả ế ữ ơ ộ  cho s  đ i m i giáo d c trong và sau xung đ t" c a tác gi  ự ổ ớ ụ ộ ủ ả Susan 

Nicolai"  (b n ti ng Anh), đã cho th y nh ng kinh nghi m đ i m iả ế ấ ữ ệ ổ ớ  giáo d c: đó chính là vi c xác đ nh m c tiêu giáo d c, vai trò ngụ ệ ị ụ ụ ườ  i

th y trong phát huy hi u qu  giáo d c. ầ ệ ả ụ

B  sách ộ "Đ i m i phổ ớ ương pháp d y h c"ạ ọ  c a t  ch c ủ ổ ứ ASCD 

­  (Association   for   Supervision   and   Curriculum   Development)  Hoa 

Kì (NXB Giáo d c Vi t Nam, Hà N i, 2011)ụ ệ ộ   đã cho chúng ta thêm 

nh ng phữ ương th c ti p c n m i v  đ i m i PPDHứ ế ậ ớ ề ổ ớ  

1.1.2. Tài li u ệ  giáo d c l ch s   ụ ị ử

 Liên Xô 

Ở (trước đây), Ở Nga và châu Âu (hi n nay), r t chúệ ấ  

tr ng v n đ  đ i m i d y h c l ch s  trong nhà trọ ấ ề ổ ớ ạ ọ ị ử ường ph  thông.ổ  Các cu n sách v  PPDH l ch s  đã ti p c n nhi u góc nhìn v  đ iố ề ị ử ế ậ ề ề ổ  

m i d y h c b  mônớ ạ ọ ộ , là sự chia sẻ nh ng cách nhìn ữ trong d y h c ạ ọ l chị  

s  th i hi n đ i, th  hi n   s  trân tr ng các ý tử ờ ệ ạ ể ệ ở ự ọ ưởng t  ngừ ườ ọ  i h c,

t m quan tr ng c a th c hành, hi u qu  c a phầ ọ ủ ự ệ ả ủ ương pháp d y h cạ ọ  

l ch s , tính chuyên nghi pị ử ệ  trong đ i m i trong d y h c…ổ ớ ạ ọ

1.1.3. Tài li u v  d y h c LSĐP ệ ề ạ ọ

Liên Xô (tr c đây)ướ  và Nước Nga (ngày nay) : T  đ u th  kừ ầ ế ỷ XVIII,  các  nhà  nghiên   c u  LSĐP  đã  cho  ra   đ i   nh ng  công  trìnhứ ờ ữ  nghiên c u có giá tr ứ ị  T  ừ th i nờ ước Nga Xô Vi t cho t i ngày nay,ế ớ  giáo d c LSĐP r t đụ ấ ược coi tr ng trong giáo d c c ng đ ng và giáoọ ụ ộ ồ  

d c trụ ường h c.ọ

T i Mạ ỹ, nghiên c u LSĐP r t đứ ấ ược coi tr ng. ọ T  nh ng nămừ ữ  

1980, LSĐP đã được đ a vào chư ương trình d y h c l ch s  và xã h iạ ọ ị ử ộ  

h c   t t c  các c p h c. ọ ở ấ ả ấ ọ Hi n nay, các nhà nghiên c u, giáo d c đãệ ứ ụ  

l p nên nh ng trang web riêng v  LSĐP (Aậ ữ ề ASLH  ­  The  American  Association for State and  Local  History),   đó   có th  truy c p r tở ể ậ ấ  nhi u ngu n tài nguyên ph c v  cho nghiên c u và gi ng d y LSĐP. ề ồ ụ ụ ứ ả ạ

       T i Anh, ạ đ u th  k  XX, LSĐP là n i dung đ c khuy n khíchầ ế ỷ ộ ượ ế  trong d y h c l ch s    tr ng ph  thông. ạ ọ ị ử ở ườ ổ Hi n nay, ngu n tài li u ph cệ ồ ệ ụ  

v  nghiên c u và gi ng d y LSĐP   Anhụ ứ ả ạ ở  r t phong phú, đa d ng. ấ ạ cu nố  

“Gi ng   d y   LSĐP” ả ạ   c a   tác   gi   W.B.Stephen,   b n   ti ng   anhủ ả ả ế  

(W.B.Stephen (1977),  “Teaching local history”,  Manchester University 

Press), đượ ử ục s  d ng nh  m t tài li u tham kh o r t có giá tr  trongư ộ ệ ả ấ ị  lĩnh v c d y h c LSĐPự ạ ọ  trong nhà trường s  ph m và ph  thông t iư ạ ổ ạ  

nước Anh. … 

Ở  Pháp, h  th ng tr ng h cệ ố ườ ọ   th ng s  d ng n i dung giáoườ ử ụ ộ  

d c đ a phụ ị ương nh  m t phư ộ ương ti n h u ích trong vi c giáo d cệ ữ ệ ụ  truy n   th ng   yêu   nề ố ước   cho   th   h   tr  ế ệ ẻ Nhi u   di n   đàn   trao   đ iề ễ ổ  

phương pháp d y h c LSĐP đạ ọ ược các GV l p nên kh ng đ nh v  tríậ ẳ ị ị  

c a giáo d c l ch s  trong vi c thúc đ y xã h i phát tri nủ ụ ị ử ệ ẩ ộ ể

Các h i ngh  s  h c Qu c tộ ị ử ọ ố ế đã bàn đ n vi c nghiên c u vàế ệ ứ  

gi ng d y LSĐP nh  h i ngh  t i C ng hòa Dân ch  Đ c (năm 1979),ả ạ ư ộ ị ạ ộ ủ ứ  

h i ngh  t i Rumani (năm 1980). Khuy n ngh  c a Ngh  vi n Châu Âuộ ị ạ ế ị ủ ị ệ  

s  1283, ngày 22­1­1996 đã nh n m nh vi c m  r ng n i dung c aố ấ ạ ệ ở ộ ộ ủ  các chương trình l ch s  và coiị ử “LSĐP cũng nh  LSDT ph i đ ư ả ượ   c

gi ng d y, cũng nh  l ch s  các t c ng ả ạ ư ị ử ộ ườ i thi u s ể ố”  Nh ng v n đữ ấ ề 

v  LSĐP cũng đề ược đ  c p t i các h i ngh  qu c tề ậ ạ ộ ị ố ế. 

 Trung Qu c

Ở ố , Vu H u Tây trong giáo trình  ữ “Giáo h c pháp ọ  

l ch s ” ị ử  xu t b n   B c Kinh năm ấ ả ở ắ 1988 và tái b n năm 2009, 2011,ả  cho r ng:ằ  "LSĐP là ngu n tài nguyên quan tr ng trong gi ng d y l ch ồ ọ ả ạ ị  

s  Vì th , vi c d y h c l ch s  c n b t đ u t  LSĐP” ử ế ệ ạ ọ ị ử ầ ắ ầ ừ

1.2. Công trình nghiên c u có liên quan đ n đ  tài c a các tác ứ ế ề ủ  

gi  trong n ả ướ c

1.2.1. Tài li u tâm lý h c, giáo d c h cệ ọ ụ ọ

Chúng tôi đi m qua nh ng nghiên c u có th  v n d ng tr ngể ữ ứ ể ậ ụ ọ  

đ i m i d y h c LSĐP   trổ ớ ạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giang nh  sau:ỉ ư

Nghiên c u v  giáo d c h c c a nhi u tác gi  đã bàn hình th cứ ề ụ ọ ủ ề ả ứ  

d y h c c n thay đ i đ  nâng cao ch t lạ ọ ầ ổ ể ấ ượng d y h c, ti p c n vi cạ ọ ế ậ ệ  

đ i m i PPDH : d y h c tích c c, l y ngổ ớ ạ ọ ự ấ ườ ọi h c làm trung tâm…

Ti p thu và v n d ng nh ng công trình nghiên c u c a các nhàế ậ ụ ữ ứ ủ  giáo d c h c, tâm lý h c trong nụ ọ ọ ước v  đ i m i d y h c v i nhi uề ổ ớ ạ ọ ớ ề  

hướng ti p c n khác nhau, chúng tôi nh n th y nh ng bi u hi n c aế ậ ậ ấ ữ ể ệ ủ  

ph m trù đ i m i : s  hi u qu , tính tích c c, s  t  h c, s  sáng t oạ ổ ớ ự ệ ả ự ự ự ọ ự ạ  

B  môn l ch s  hi n nay.ộ ị ử ệ

Các giáo trình “Phương pháp d y h c l ch s ” c aạ ọ ị ử ủ  xu t b n tấ ả ừ năm 1966, 1976, 1980, 1992, 2002, 2009, 2010 đã đ t c  s  n n t ngặ ơ ở ề ả  

nh ng v n đ  có tính ch t lý lu n và th c ti n c a phữ ấ ề ấ ậ ự ễ ủ ương pháp d yạ  

h c l ch s  v i t  cách là m t khoa h c; đi sâu phân tích nh ng yêuọ ị ử ớ ư ộ ọ ữ  

c u c  b n đ i v i m t gi  h c l ch s ; bài h c n i khoá và cách th cầ ơ ả ố ớ ộ ờ ọ ị ử ọ ộ ứ  

ti n hành bài l ch s  n i khoá   trế ị ử ộ ở ường ph  thông; ổ các bi n pháp nângệ  cao hi u qu  bài h c l ch s    trệ ả ọ ị ử ở ường ph  thông, đ c bi t nh n m nhổ ặ ệ ấ ạ  

t i vai trò c a ngớ ủ ười th y trong đ i m i. H i th o “Đ i m i phầ ổ ớ ộ ả ổ ớ ươ  ngpháp d y h c l ch s    trạ ọ ị ử ở ường ph  thông” (các năm 1999, 2006, 2008,ổ  2012); Các lu n văn th c sĩ, lu n án ti n sĩ đậ ạ ậ ế ược b  môn phộ ươ  ngpháp DHLS   m t s  trở ộ ố ường Đ i h c S  ph m, đ c bi t là Đ i h cạ ọ ư ạ ặ ệ ạ ọ  

s  ph m Hà N i th c hi n hàng năm đ u nghiên c u nh ng v n đư ạ ộ ự ệ ề ứ ữ ấ ề làm th  nào đ  nâng cao ch t lế ể ấ ượng d y h c b  môn. ạ ọ ộ

Nhìn chung, các nhà nghiên c u trên th  gi i và Vi t Nam ứ ế ớ ệ ở 

nh ng m c đ  nh t đ nh ữ ứ ộ ấ ị đã ti p c n t i v n đ  đ i m i d y h c, đ iế ậ ớ ấ ề ổ ớ ạ ọ ổ  

m i trong d y h c B  môn l ch s , ớ ạ ọ ộ ị ử đ  xu t m t s  gi i pháp nâng caoề ấ ộ ố ả  

ch t lấ ượng d y h c l ch s  hi n nay. Đây là nh ng ngu n t  li u quý,ạ ọ ị ử ệ ữ ồ ư ệ  

có ý nghĩa v i tác gi  trong quá trình nghiên c u và hoàn thành lu nớ ả ứ ậ  

án. 

* Tài li u LSĐP ệ

Đã có nhi u công trình nghiên c u v  LSĐP. Trong giáo trìnhề ứ ề  

"Phương pháp d y h c l ch s " c a ạ ọ ị ử ủ các tác gi  ả Phan Ng c Liên, Tr nọ ầ  Văn Tr , xu t b n các năm 1976, 1980, 1992, 1998, 2002, nh n m nhị ấ ả ấ ạ  

đ n vi c c n ph i g n công tác h c t p b  môn l ch s  trong nhàế ệ ầ ả ắ ọ ậ ộ ị ử  

trường v i th c ti n xã h i.ớ ự ễ ộ

Giáo trình LSĐP, sách chuyên kh o v  PPDH B  môn l ch s  khiả ề ộ ị ử  bàn t i các bi n pháp s  ph m trong DH b  môn thớ ệ ư ạ ộ ường quan tâm t iớ  

vi c d y h c s  c n g n v i th c ti n, chú tr ng m i liên h  gi aệ ạ ọ ử ầ ắ ớ ự ễ ọ ố ệ ữ  LSDT v i  LSĐP trong DHLS.ớ   D  án Vi t B  v  “Nâng cao ch tự ệ ỉ ề ấ  

lượng đào t o b i dạ ồ ưỡng GV Ti u h c và THCS các t nh mi n núiể ọ ỉ ề  phía B c Vi t Nam” v i cu n "ắ ệ ớ ố Tài li u h ệ ướ ng d n đ a ph ẫ ị ươ ng   biên so n tài li u n i dung đ a ph ạ ệ ộ ị ươ ng môn l ch s " ị ử  (2012) đã chỉ 

rõ nh ng v n đ  lý lu n v  biên so n và d y h c LSĐP và tài li uữ ấ ề ậ ề ạ ạ ọ ệ  minh h a.ọ

Các bài vi t trên các t p chí nghiên c u, các công trình th c s  vàế ạ ứ ạ ỹ  

ti n s  cũng đ  c p đ n nh ng khía c nh c a đ i m i d y h c LSĐPế ỹ ề ậ ế ữ ạ ủ ổ ớ ạ ọ  

đ u ề kh ng đ nh tính c p thi t ph i đ a ngu n tài li u LSĐP vào gi ngẳ ị ấ ế ả ư ồ ệ ả  

d y trong nhà trạ ường.  H u h t các t nh trong c  nầ ế ỉ ả ước đã biên so nạ  LSĐP và đ a vào gi ng d y trong trư ả ạ ường h c.ọ  Ở  Hà Giang, đã có nhi u công trình nghiên c u v  LSĐP nh : ề ứ ề ư "L ch s  Đ ng b  t nh Hà ị ử ả ộ ỉ   Giang" được tái b n nhi u l n; ả ề ầ "Văn hoá truy n th ng các dân t c Hà ề ố ộ   Giang" năm 1994; "Hà Giang th i ti n s " ờ ề ử  năm 2000, "Hà Giang 110  năm" năm 2001, "Nh ng s  ki n l ch s  tiêu bi u t nh Hà Giang" ữ ự ệ ị ử ể ỉ   năm 2000

Nh ng ngu n tài li u trên r t h u ích, n u GV bi t cách khaiữ ồ ệ ấ ữ ế ế  thác, đ a vào gi ng d y LSĐP. Tuy nhiên, tình tr ng thi u ư ả ạ ạ ế th ng nh tố ấ  

v  n i dung d y h c LSĐP ề ộ ạ ọ gi a các c p h c, ữ ấ ọ đã di n ra   Hà Giangễ ở  

t  r t lâuừ ấ Vì v y, ch t lậ ấ ượng d y h c LSĐP còn nhi u h n ch , giáoạ ọ ề ạ ế  viên ch m đ i m i, các gi  h c n i khóa đậ ổ ớ ờ ọ ộ ược th c hi n m t cáchự ệ ộ  hình th c, các ho t đ ng ngo i khóa LSĐP thì r t hi m, n u có cũngứ ạ ộ ạ ấ ế ế  

ch a đúng nghĩa là ho t đ ng ngo i khóa LSĐP.ư ạ ộ ạ  

1.3. Nh ng v n đ  lu n án k  th a và c n ti p t c gi iữ ấ ề ậ ế ừ ầ ế ụ ả  quy tế

Trên c  s  k  th a nh ng thành t u c a các nhà khoa h c,ơ ở ế ừ ữ ự ủ ọ  chúng tôi xác đ nh nh ng v n đ  ch a đị ữ ấ ề ư ược gi i quy t đ  ả ế ể đ t ra m cặ ụ  tiêu c n ầ th c hi n ự ệ nh ng ữ n i dung nghiên c u ộ ứ trong lu n án:ậ

1. Ti p thu k t qu  nghiên c u đã đ t đ ế ế ả ứ ạ ượ c và t ng b ừ ướ c nâng   cao c  s  lí lu n c a vi c đ i m i d y h c LSĐP trong nhà tr ơ ở ậ ủ ệ ổ ớ ạ ọ ườ   ng

Vi c d y h c LSĐP   nệ ạ ọ ở ước ta đã được c  th  hóa trong chụ ể ủ 

trương, chính sách c a Đ ng và nhà nủ ả ước, Hướng d n th c hi nẫ ự ệ  

chương trình giáo d c ph  thông trong các năm h c c a B  Giáo d cụ ổ ọ ủ ộ ụ  

và Đào t o. V n đ  đ i m i d y h c LSĐP   trạ ấ ề ổ ớ ạ ọ ở ường THCS t nh Hàỉ  Giang nh m k  th a và phát tri n nh ng c  s  lý thuy t v  đ i m iằ ế ừ ể ữ ơ ở ế ề ổ ớ  

d y h c g n v i th c ti n đ a phạ ọ ắ ớ ự ễ ị ương; th  hi n   vi c đ i m i : vể ệ ở ệ ổ ớ ề 

m c tiêu, chụ ương trình, n i dung, phộ ương pháp d y h c LSĐP; gópạ ọ  

ph n đ i m i d y h c B  môn l ch s  hi n nay.ầ ổ ớ ạ ọ ộ ị ử ệ

Cu i cùng, ố  cho đ n th i đi m th c hi n lu n án,   Vi t Namế ờ ể ự ệ ậ ở ệ  chúng tôi ch a th y có m t công trình nghiên c u l ch s  mang tínhư ấ ộ ứ ị ử  chuyên sâu và có h  th ng v  “Đ i m i d y h c LSĐP   trệ ố ề ổ ớ ạ ọ ở ườ  ngTHCS t nh Hà Giang”ỉ

Lu n án v a là s  k  th a nh ng thành t u nghiên c u c a cácậ ừ ự ế ừ ữ ự ứ ủ  

h c gi , các nhà nghiên c u đi trọ ả ứ ước, v a là s  c  g ng c a b n thânừ ự ố ắ ủ ả  tác gi  lu n án trong vi c nghiên c u, góp ph n làm rõ v n đ : ả ậ ệ ứ ầ ấ ề “Đ i ổ  

m i d y h c LSĐP ớ ạ ọ    tr ở ườ ng THCS t nh Hà Giang ỉ ”.

khác nhau, có ranh gi i nh t đ nh, là b  ph n c u thành đ t nớ ấ ị ộ ậ ấ ấ ướ  c.Khái ni m "đ a phệ ị ương" còn được hi u là nh ng y u t  thu c ph mể ữ ế ố ộ ạ  trù văn hóa, g n v i con ngắ ớ ười, ch  các lĩnh v c liên quan t i đ i s ngỉ ự ớ ờ ố  

c a con ngủ ườ ởi   m i đ a phỗ ị ương: đ n v  hành chính, các lĩnh v cơ ị ự  chuyên ngành, đ i s ng văn hóa t c ngờ ố ộ ườ ại t i các khu v c, vùng mi nự ề  khác nhau. 

         b. LSĐP: Có nhi u đ nh nghĩa khác nhau t  các nhà giáo d cề ị ừ ụ  

l ch s  nị ử ước ngoài và trong nước :  Rogers v i “Phớ ương pháp ti pế  

c n   LSĐP”,   W.B.Stephen   trong   “D y   h c   LSĐP”,   IAAMSS   v iậ ạ ọ ớ  

“D y h c l ch s    trạ ọ ị ử ở ường trung h c c  s ”  ọ ơ ở (IAAMSS (1975);  tác 

gi  ả Nguy n C nh Minh đ nh nghĩa:  ễ ả ị “LSĐP là l ch s  c a các đ aị ử ủ ị  

phương, ch ng h n l ch s  c a làng xã, huy n, t nh, vùng, mi nẳ ạ ị ử ủ ệ ỉ ề  LSĐP còn bao hàm c  l ch s  c a các đ n v  s n xu t, chi n đ u,ả ị ử ủ ơ ị ả ấ ế ấ  các c  quan, xí nghi pơ ệ  Nh  v y, khái ni m LSĐP nh  v y r tư ậ ệ ư ậ ấ  phong phú và đa d ng c  v  n i dung và th  lo i.ạ ả ề ộ ể ạ

2.1.1.2.  Đ i m i d y h c LSĐP  ổ ớ ạ ọ

a.  Th  nào là đ i m i?ế ổ ớ  Ti p c nế ậ  t  đi n Oxfordừ ể , Wikipedia, từ 

đi n ti ng Vi t ể ế ệ c a Trung tâm ngôn ng  Hà N iủ ữ ộ  v i ớ nh ng khái ni mữ ệ  

v  đ i m i. T  đó, chúng tôi cho r ngề ổ ớ ừ ằ , n i hàm c a khái ni m đ i m iộ ủ ệ ổ ớ  bao g m hai đ c tr ng:ồ ặ ư   1. S  thay đ i/   2. Có ti n b  nhi u h n cáiự ổ ế ộ ề ơ  

trước đó

      b. Đ i m i d y h c ổ ớ ạ ọ

  Theo cách hi u nh  trên v  “Đ i m i”, chúng ta đã s  d ng kháiể ư ề ổ ớ ử ụ  

ni m đ i m i   nhi u góc đ , nhi u khía c nh khác nhau trong giáoệ ổ ớ ở ề ộ ề ạ  

d c:ụ

Đ  làm rõ h n v n đ  “Đ i m i d y h c”, chúng tôi đã ti p c nể ơ ấ ề ổ ớ ạ ọ ế ậ  

m t s  tài li u giáo d c c a nộ ố ệ ụ ủ ước ngoài t  ừ newschools.org bàn v  v nề ấ  

đ  đ i m i giáo d c. Cề ổ ớ ụ ác bài vi t c a  ế ủ các nhà khoa h c t i t  cácọ ớ ừ  

trường đ i h c   M  cùng chung quan đi m v  đ i m i d y h c.ạ ọ ở ỹ ể ề ổ ớ ạ ọ  Theo đó, v n đ  đ i m i d y h c đấ ề ổ ớ ạ ọ ược các nhà nghiên c u giáo d cứ ụ  

ti p c n d a trên 4 d u hi u: ế ậ ự ấ ệ S  thay đ i, s  phát tri n, s  m i l  và ự ổ ự ể ự ớ ạ  

s  c i thi n ự ả ệ  

Các tài li u giáo d c trong nệ ụ ước bàn v  đ i m i d y h c : ề ổ ớ ạ ọ

Th  nh t, ứ ấ  ph m trù "đ i m i d y h c" x a và nay trong các tàiạ ổ ớ ạ ọ ư  

li u giáo d c; ệ ụ th  hai ứ , c n phân bi t gi a "M i" và "Cũ" nh  th  nào?ầ ệ ữ ớ ư ế  

Ti p c n qua 2 góc nhìn v  đ i m i trong ki m tra, đánh giá và .đ iế ậ ề ổ ớ ể ổ  

m i phớ ương ti n d y h c hi n nayệ ạ ọ ệ

T  nh ng phân tích trên, chúng tôi xin đ a ra cách hi u v  đ iừ ữ ư ể ề ổ  

m i d y h c trong tình hình hi n nay nh  sau:ớ ạ ọ ệ ư

M t là, ộ đ i m i không có nghĩa là lo i b  hoàn toàn cái cũ, cái ổ ớ ạ ỏ   truy n th ng ề ố

Hai là, đ i m i mang tính sáng t o và phát tri n trên c  s  cái cũ ổ ớ ạ ể ơ ở

Ba là,  đ i m i ph i có hi u qu , có ch t l ổ ớ ả ệ ả ấ ượ ng,  b i m c tiêuở ụ  

c a đ i m i d y h c là đ  mang l i m t hi u qu , ch t lủ ổ ớ ạ ọ ể ạ ộ ệ ả ấ ượng d yạ  

h c nh t đ nh. Đ i m i mà không hi u qu  thì không g i là m i. ọ ấ ị ổ ớ ệ ả ọ ớ

Nh  v y, đ i m i là m t ph m trù v a mang tính k  th a, v aư ậ ổ ớ ộ ạ ừ ế ừ ừ  mang tính sáng t o và phát tri n. ạ ể

c. Đ i m i d y h c LSĐP ổ ớ ạ ọ

Xét v  t ng th  quan ni m đ i m i d y h c hi n nay, c n b tề ổ ể ệ ổ ớ ạ ọ ệ ầ ắ  

đ u t  tri t lý, m c tiêu giáo d c: d y h c nh m phát tri n năng l cầ ừ ế ụ ụ ạ ọ ằ ể ự  

Lu t giáo d c 2005; Ngh  quy t Trung ậ ụ ị ế ương 8 ­ Khóa XI c a Đ ngủ ả  

v  đ i m i căn b n Giáo d c và Đào t o sau 2015. Đ c bi t, đ i v iề ổ ớ ả ụ ạ ặ ệ ố ớ  

vi c phát tri n giáo d c vùng đông đ ng bào dân t c thi u s , vùngệ ể ụ ồ ộ ể ố  khó khăn, Vì th , vi c đ i m i d y h c LSĐP là phù h p v i yêuế ệ ổ ớ ạ ọ ợ ớ  

c u th c ti n đ t ra trong d y h c hi n nayầ ự ễ ặ ạ ọ ệ

2.1.3. Đ c đi m tri th c LSĐP ặ ể ứ

Tri th c l ch s  nói chung   trứ ị ử ở ường ph  thông có nh ng đ cổ ữ ặ  

đi m n i b t: tính quá kh , tính không l p l i, tính c  th , tính hể ổ ậ ứ ặ ạ ụ ể ệ 

th ng và s  th ng nh t gi a “s ” và “lu n”. LSĐP còn có nh ng đ cố ự ố ấ ữ ử ậ ữ ặ  

đi m riêng nh  tính c  th , tính th c ti n đ a phể ư ụ ể ự ễ ị ương. Vì v y, đ cậ ặ  

đi m tri th c LSĐP thiên v  d ng " n", hình thành qua tr i nghi mể ứ ề ạ ẩ ả ệ  

th c ti n nhi u h n là tri th c l ch s  nói chung.ự ễ ề ơ ứ ị ử

2.1.4. Vai trò, ý nghĩa c a vi c đ i m i d y h c LSĐP   tr ủ ệ ổ ớ ạ ọ ở ườ ng   THCS t nh Hà Giang ỉ

   a. Vai trò: LSĐP có vai trò, v  trí quan tr ng trong vi c nâng caoị ọ ệ  

ch t l ng d y h c l ch s    tr ng ph  thông. LSĐP và LSDT ấ ượ ạ ọ ị ử ở ườ ổ có m tộ  

m i quan h  bi n ch ng không th  ố ệ ệ ứ ể tách r iờ , n m trong c p ph m trùằ ặ ạ  

"cái chung và cái riêng". D y h c LSĐP   trạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giangỉ  đóng vai trò quan tr ng trong giáo d c ý th c và tinh th n dân t c, b oọ ụ ứ ầ ộ ả  

v  và xây d ng biên cệ ự ương phía B c c a T  qu c. ắ ủ ổ ố

b. Ý nghĩa

­ Tri th c l ch s  Hà Giang luôn g n li n v i ti n trình phát tri nứ ị ử ắ ề ớ ế ể  

c a LSDT và l ch s  th  gi i t  th i nguyên th y đ n nay. Vi c d yủ ị ử ế ớ ừ ờ ủ ế ệ ạ  

h c LSĐP t o nên s  th ng nh t, g n k t, hoàn thi n m c tiêu giáoọ ạ ự ố ấ ắ ế ệ ụ  

d c b  môn: LSTG, LSDT, LSĐP.ụ ộ

­ Quá trình d y h c LSĐP   trạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giang hìnhỉ  thành cho h c sinh nhi u k  năng c n thi t, giúp hoàn thi n nhân cáchọ ề ỹ ầ ế ệ  

và phát tri n năng l c b n thân ngể ự ả ườ ọi h c. D y h c l ch s  đ c bi tạ ọ ị ử ặ ệ  

là LSĐP luôn có  u th  trong giáo d c toàn di n th  h  tr , góp ph nư ế ụ ệ ế ệ ẻ ầ  nâng cao ch t lấ ượng, th c hi n m c tiêu đ i m i giáo d c b  mônự ệ ụ ổ ớ ụ ộ  

l ch s  trong giai đo n hi n nay.ị ử ạ ệ

 2.2. Th c ti n d y h c LSĐP   trự ễ ạ ọ ở ường THCS t nh Hà Giangỉ

       2.2.1. Đ c đi m tâm lí và nh n th c c a h c sinh THCS mi n ặ ể ậ ứ ủ ọ ề   núi Hà  Giang

         Hà Giang là t nh mi n núi v i 19 dân t c cùng sinh s ng. ỉ ề ớ ộ ố H c sinhọ  

ph ng th c ti p c n trong đ i m i d y h c LSĐP   tr ng THCS t nhươ ứ ế ậ ổ ớ ạ ọ ở ườ ỉ  

Hà Giang phù h p v i đ i t ng HS và đ t hi u qu  t t nh t. ợ ớ ố ượ ạ ệ ả ố ấ

2.2.2. Đi u tra kh o sátề ả

tra trên bình di n toàn t nh Hà Giang, chia làm 03 vùng. T ng s  GV kh oệ ỉ ổ ố ả  sát là : 99, t ng s  HS kh o sát là : 1320.ổ ố ả

2.2.2.3. K  ho ch và n i dung đi u tra, kh o sátế ạ ộ ề ả

­ So n phi u đi u tra, kh o sát GV, HS, ti p xúc, ph ng v n và phátạ ế ề ả ế ỏ ấ  phi u đi u tra, kh o sát. ế ề ả

­ Ti p c n ch ng trình d y h c b  môn l ch s  c a S  GD & ĐTế ậ ươ ạ ọ ộ ị ử ủ ở  

Hà Giang và m t s  t nh thành trong c  n c trong các năm h c (2008 ­ộ ố ỉ ả ướ ọ  

2009, 2009 ­ 2010, 2010 ­ 2011); xác đ nh các nhóm tiêu chí v  n i dungị ề ộ  

kh o sát th  hi n trong phi u đi u tra, kh o sát GV và HS ả ể ệ ế ề ả

2.2.2.4. K t qu  đi u tra, kh o sátế ả ề ả

* V  phân ph i chề ố ương trình d y h c LSĐPạ ọ  

Còn nhi u b t c p, h n ch : k t qu  kh o sát trong 3 năm h cề ấ ậ ạ ế ế ả ả ọ  (2008 ­ 2009, 2009 ­ 2010, 2010 ­ 2011) v  ph n LSĐP: ề ầ

(1).  Ch a chú ý t i tính th ng nh t, m i liên h  LSĐP ­ LSDT ­ư ớ ố ấ ố ệ  LSTG, th  hi n   s  phân b  ch  đ  ti t h c   c  4 l p: 6, 7, 8, 9. ể ệ ở ự ố ủ ề ế ọ ở ả ớ

(2). Ch  đ  d y h c trùng l p   l p 7 và l p 9 (Đ ng b  và ND cácủ ề ạ ọ ặ ở ớ ớ ả ộ  dân t c Hà Giang trong công cu c đ i m i đ t n c).ộ ộ ổ ớ ấ ướ

(3). Vi c b  trí ti t LSĐP sau bài ôn t p và làm bài t p l ch s  choệ ố ế ậ ậ ị ử  

th y n i dung LSĐP ít đ c coi tr ng ngay trong ch ng trình qui đ nh. ấ ộ ượ ọ ươ ị

  (4). S  ti t LSĐP b  trí còn thi u so v i qui đ nhố ế ố ế ớ ị

(5). Ch ng trình ch a chú ý t i hình th c t  ch c ngo i khóa LSĐPươ ư ớ ứ ổ ứ ạ

* K t qu  đi u tra GVế ả ề

Th  nh t, nh n th c c a GV v  vai trò c a LSĐP và v n đ  đ i ứ ấ ậ ứ ủ ề ủ ấ ề ổ  

m i d y h c b  môn l ch s    tr ng THCS hi n nay ớ ạ ọ ộ ị ử ở ườ ệ : Các GV đ u xácề  

đ nh rõ vai trò quan tr ng, ý nghĩa c a vi c d y h c LSĐP trong DHLS ị ọ ủ ệ ạ ọ ở 

tr ng THCSườ

Th  hai, đi u ki n và m c đ  th c hi n vi c d y h c LSĐP c a ứ ề ệ ứ ộ ự ệ ệ ạ ọ ủ   GV

Th  ba, nh ng đi u ki n c n thi t đ  đ i m i d y h c LSĐP  ứ ữ ề ệ ầ ế ể ổ ớ ạ ọ ở  

tr ng THCS  t nh Hà Giang:  ườ ỉ X p x p l i phân ph i ch ng trình d yắ ế ạ ố ươ ạ  

h c, ph n dành cho LSĐP; biên so n bài h c LSĐP; đ i m i  hình th c,ọ ầ ạ ọ ổ ớ ứ