Đề tài nghiên cứu làm rõ hơn nữa cơ sở lý luận NNPQXHCN, về vai trò, trách nhiệm của Chính phủ trong hoạt động xây dựng dự án luật, pháp lệnh; đánh giá khái quát thực trạng quy định và thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật về vai trò, trách nhiệm của Chính phủ đối với hoạt động xây dựng luật, pháp lệnh;... Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Đ I H C QU C GIA HÀ N I Ạ Ọ Ố Ộ
KHOA LU TẬ
TR N HOÀI NAMẦ
VAI TRß, TR¸CH NHIÖM CñA CHÝNH PHñ
§èI VíI HO¹T §éNG X¢Y DùNG Dù ¸N LUËT, PH¸P
LÖNH TRONG §IÒU KIÖN X¢Y DùNG NHµ N¦íC PH¸P
QUYÒN X· HéI CHñ NGHÜA VIÖT NAM
Chuyên ngành: Lý lu n và L ch s Nhà nậ ị ử ước và Pháp lu tậ
Mã s : 62 38 01 01ố
TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ LU T H C Ắ Ậ Ế Ậ Ọ
Trang 2HÀ N I 201Ộ 6
Trang 3Công trình được hoàn thành t i: ạ
Khoa Lu t tr c thu c Đ i h c Qu c gia Hà N iậ ự ộ ạ ọ ố ộ
Ngườ ưới h ng d n khoa h c: TS. PH M TU N KH Iẫ ọ Ạ Ấ Ả
Ph n bi n 1 ả ệ :
Ph n bi n 2 ả ệ :
Ph n bi n 3 ả ệ
Lu n án đậ ược b o v t i H i đ ng ch m lu n án c p Đ i h cả ệ ạ ộ ồ ấ ậ ấ ạ ọ
Qu c gia t i Khoa Lu t tr c thu c Đ i h c Qu c gia Hà N iố ạ ậ ự ộ ạ ọ ố ộ
Vào h i ồ …… gi … … ờ ngày …… tháng ……. năm 2016
Trang 4Có th tìm hi u lu n án t i:ể ể ậ ạ
Th vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ
Trung tâm Thông tin Th vi n Đ i h c Qu c Gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ
Trang 5M Đ UỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a đ tài Lu n ánấ ế ủ ề ậ
T khi thành l p cho đ n nay, Đ ng, Nhà nừ ậ ế ả ước Vi t Nam luôn coiệ pháp lu t là công c h u hi u đ xây d ng, qu n lý và phát tri n đ tậ ụ ữ ệ ể ự ả ể ấ
nước. M i ho t đ ng c a nhà nọ ạ ộ ủ ước nh m b o v tr t t an toàn xã h i,ằ ả ệ ậ ự ộ
b o đ m công b ng, t do, dân ch đ u th c hi n trên c s quy đ nhả ả ằ ự ủ ề ự ệ ơ ở ị
c a pháp lu t. Vì th , xây d ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t qu củ ậ ế ự ệ ệ ố ậ ố gia luôn là m t nhu c u thi t y u, đ ng th i là nhi m v c b n hàngộ ầ ế ế ồ ờ ệ ụ ơ ả
đ u c a nhà nầ ủ ướ Ởc. Vi t Nam, Chính ph v i t cách là c quan th cệ ủ ớ ư ơ ự
hi n quy n hành pháp, c quan hành chính nhà nệ ề ơ ước cao nh t c a nấ ủ ướ cCông hoa XHCN Vi t Nam, c quan ch p hành c a Qu c h i, ngoài vi c̣ ̀ ệ ơ ấ ủ ố ộ ệ
t ch c th c thi pháp lu t, qu n lý, đi u hành đ t nổ ứ ự ậ ả ề ấ ước, còn gi vai tròữ quan tr ng trong ho t đ ng xây d ng pháp lu t. Qua theo dõi cho th y, tọ ạ ộ ự ậ ấ ừ
trước đ n nay Chính ph luôn trình trên 90% các d án lu t, pháp l nhế ủ ự ậ ệ
trước Qu c h i, ố ộ UBTVQH. Trong công tác này, bên c nh nh ng k t quạ ữ ế ả
đ t đạ ược, thì vai trò, trách nhi m c a Chính ph v n t n t i nh ng b tệ ủ ủ ẫ ồ ạ ữ ấ
c p các khâu nh : ho ch đ nh chính sách, so n th o, th m tra, th mậ ở ư ạ ị ạ ả ẩ ẩ
đ nh và ph i h p v i các c quan c a Qu c h i, UBTVQH trong giaiị ố ợ ớ ơ ủ ố ộ
đo n xem xét, thông qua d án lu t, pháp l nh.ạ ự ậ ệ
T u chung, có không ít vự ướng m c, h n ch đã b c l , c vắ ạ ế ộ ộ ả ề khuôn kh pháp lý, cũng nh v th c ti n đ i v i ho t đ ng xây d ngổ ư ề ự ễ ố ớ ạ ộ ự
d án lu t, pháp l nh c a Chính ph ự ậ ệ ủ ủ Trong b i c nh đó, yêu c u xâyố ả ầ
d ng m t NNPQ có h th ng pháp lu t đ y đ và hoàn thi n, v i lu t,ự ộ ệ ố ậ ầ ủ ệ ớ ậ pháp l nh là c b n, đang là nhi m v tr ng tâm đệ ơ ả ệ ụ ọ ược Đ ng, Nhà nả ướ c
ta u tiên th c hi n. Nhi m v này đư ự ệ ệ ụ ược th hi n trong Hi n phápể ệ ế 2013: Nhà nước CHXHCN Vi t Nam là NNPQXHCN c a Nhân dân doệ ủ Nhân dân, vì Nhân dân (Kho n 1, Đi u 2).ả ề
Liên quan đ n v n đ trên, có nhi u quan đi m đánh giá, nh n xétế ấ ề ề ể ậ khác nhau, th m chí trái ngậ ược nhau. Co quan điêm cho răng, theo Hiêń ̉ ̀ ́ phap, Quôc hôi la c quan th c hi n quyên l p Hi n, quy n l p pháp, nêń ́ ̣ ̀ ơ ự ệ ̀ ậ ế ề ậ tât ca cac hoat đông có liên quan đ n lâp phap, t viêc đ a ra sang kiêń ̉ ́ ̣ ̣ ế ̣ ́ ừ ̣ ư ́ ́ phap lu t đên viêc soan thao, thông qua đêu phai do Quôc hôi th c hiên.́ ậ ́ ̣ ̣ ̉ ̀ ̉ ́ ̣ ự ̣
Trang 6Ung hô quan điêm này, co y kiên cho răng: ̉ ̣ ̉ ́ ́ ́ ̀ Th c tê, Chinh phu phai so n ự ́ ́ ̉ ̉ ạ
th o trên 90% các d án lu t, pháp l nh nh hiên nay, đã đ ng nghĩa v i ả ự ậ ệ ư ̣ ồ ớ
vi c Qu c h i “chuy n cho hành pháp m t gánh n ng c a l p pháp” ệ ố ộ ể ộ ặ ủ ậ
Ngược lai, cũng có quan điêm cho răng, viêc xây d ng cac d an luât, phap̣ ̉ ̀ ̣ ự ́ ự ́ ̣ ́ lênh thuôc trach nhiêm cua Chinh phu, còn Quôc hôi, UBTVQH chi co vaị ̣ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ̣ ̉ ́ tro ph n bác và thông qua hay không thông qua các d án cua Chinh phù ả ự ̉ ́ ̉
Do v y, yêu c u nghiên c u v vai trò, trách nhi m c a Chính phậ ầ ứ ề ệ ủ ủ
đ i v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh không ch xu t phátố ớ ạ ộ ự ự ậ ệ ỉ ấ
t nhu c u th c ti n mà còn t nh ng đòi h i đ t ra trong lĩnh v c lýừ ầ ự ễ ừ ữ ỏ ặ ự
lu n. Cùng v i quá trình đ i m i b máy nhà nậ ớ ổ ớ ộ ước, vi c nghiên c u vệ ứ ề Chính ph , v i tính ch t là c quan th c hi n quy n hành pháp ngàyủ ớ ấ ơ ự ệ ề càng được quan tâm nhi u h n các m c đ , khía c nh khác nhau trongề ơ ở ứ ộ ạ
m t s công trình nghiên c u g n đây. Song s lộ ố ứ ầ ố ượng công trình nghiên
c u m t cách toàn di n v vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v iứ ộ ệ ề ệ ủ ủ ố ớ
m t ho t đ ng c th nh xây d ng d án lu t, pháp l nh nhìn chungộ ạ ộ ụ ể ư ự ự ậ ệ còn khá ít. V n i dung, nhi u v n đ lý lu n và th c ti n trong ho tề ộ ề ấ ề ậ ự ễ ạ
đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh c a Chính ph còn ch a độ ự ự ậ ệ ủ ủ ư ược làm
rõ th m chí ch a đậ ư ược đ c p đ n. Đi u này có th quan sát đề ậ ế ề ể ượ ởc các
m t nh : ch a nh n di n và làm rõ các khái ni m liên quan đ n công tácặ ư ư ậ ệ ệ ế xây d ng d án lu t, pháp l nh; phự ự ậ ệ ương th c ho t đ ng c a Chính phứ ạ ộ ủ ủ
và đ c thù công tác xây d ng lu t, pháp l nh nặ ự ậ ệ ở ước ta; vi c nghiênệ
c u, đánh giá vai trò, trách nhi m c a Chính ph trong ho t đ ng xâyứ ệ ủ ủ ạ ộ
d ng d án lu t, pháp l nh ch a toàn di n, đ y đ ; vi c tìm ki m cácự ự ậ ệ ư ệ ầ ủ ệ ế
gi i pháp phù h p v i tình hình m i cũng nh v i v trí, vai trò c aả ợ ớ ớ ư ớ ị ủ Chính ph , đ c đi m c a h th ng pháp lu t Vi t Nam còn nhi u v nủ ặ ể ủ ệ ố ậ ệ ề ấ
đ b ng ho c v n còn có nh ng tranh lu n, cách th c ti p c n khácề ỏ ỏ ặ ẫ ữ ậ ứ ế ậ nhau c n đầ ược ti p t c làm sáng t ế ụ ỏ
Ngoài ra, vi c nghiên c u v vai trò, trách nhi m c a Chính phệ ứ ề ệ ủ ủ
đ i v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh t i th i đi m nàyố ớ ạ ộ ự ự ậ ệ ạ ờ ể cũng tr nên c p thi t nh m đáp ng yêu c u thi hành Hi n pháp nămở ấ ế ằ ứ ầ ế
2013, Lu t t ch c Qu c h i, Lu t t ch c chính ph và Lu t ban hànhậ ổ ứ ố ộ ậ ổ ứ ủ ậ văn b n quy ph m pháp lu t năm 2015 góp ph n vào vi c ki n toàn tả ạ ậ ầ ệ ệ ổ
ch c, ho t đ ng c a Chính ph nói riêng và c a c b máy nhà nứ ạ ộ ủ ủ ủ ả ộ ướ c
Trang 7nói chung trong đi u ki n xây d ng NNPQXHCN Vi t Nam hi n nay.ề ệ ự ệ ệ
2. M c đích và nhi m v nghiên c u c a Lu n ánụ ệ ụ ứ ủ ậ
M t là, ộ nghiên c u làm rõ h n n a c s lý lu n NNPQXHCN,ứ ơ ữ ơ ở ậ
v vai trò, trách nhi m c a Chinh phu trong ho t đ ng xây d ng d anề ệ ủ ́ ̉ ạ ộ ự ự ́ luât, phap lênh.̣ ́ ̣
Hai là, đánh giá khái quát th c tr ng quy đ nh và th c ti n th cự ạ ị ự ễ ự
hi n các quy đ nh c a pháp lu t v vai trò, trách nhi m c a Chính phệ ị ủ ậ ề ệ ủ ủ
đ i v i ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nh.ố ớ ạ ộ ự ậ ệ
Ba là, đ xu t yêu c u cũng nh gi i pháp cân thiêt đ nâng caoề ấ ầ ư ả ̀ ́ ể
va phat huy vai tro, trach nhiêm cua Chinh phu đôi v i hoat đông xâỳ ́ ̀ ́ ̣ ̉ ́ ̉ ́ ớ ̣ ̣
d ng d an luât, phap lênh trong đi u ki n xây d ng NNPQXHCN.ự ự ́ ̣ ́ ̣ ề ệ ự
3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u c a Lu n ánạ ứ ủ ậ
Th nh t ứ ấ , nghiên c u v vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ iứ ề ệ ủ ủ ố
v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp lu t t quy đ nh trong các vănớ ạ ộ ự ự ậ ậ ừ ị
b n pháp lu t liên quan; t th c ti n l p pháp đ t trong b i c nh Vi tả ậ ừ ự ễ ậ ặ ố ả ệ Nam xây d ng NNPQXHCN; cùng v i vi c kh o sát nh ng bự ớ ệ ả ữ ước ti nế trong ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh c a Chính ph qua quáạ ộ ự ự ậ ệ ủ ủ trình hình thành, phát tri n đ t nể ấ ướ ừc t Hi n pháp 1946 đ n nay.ế ế
Th hai ứ , xem xét nh ng kinh nghi m th c ti n cũng nh nh ngữ ệ ự ễ ư ữ quan đi m lý lu n v ho t đ ng xây d ng pháp lu t c a chính ph (cể ậ ề ạ ộ ự ậ ủ ủ ơ quan hành pháp) m t s nở ộ ố ước trên th gi i đ tham kh o, ch n l c rútế ớ ể ả ọ ọ
ra nh ng y u t h p lý có th h c t p v n d ng vào đi u ki n c thữ ế ố ợ ể ọ ậ ậ ụ ề ệ ụ ể
c a nủ ướ a.c t
4. Cách ti p c n và phế ậ ương pháp nghiên c u c a Lu n ánứ ủ ậ
Lu n án s d ng các phậ ử ụ ương pháp nghiên c u nh : phứ ư ương pháp phân tích và t ng h p; phổ ợ ương pháp l ch s c th ; phị ử ụ ể ương pháp k tế
h p lý lu n v i th c ti n; phợ ậ ớ ự ễ ương pháp lu t h c so sánh; ậ ọ phương pháp nghiên c u tr c ti p qua tham v n th c t ứ ự ế ấ ự ế
5. Ý nghĩa khoa h c và th c ti n c a Lu n ánọ ự ễ ủ ậ
V m t khoa h c: ề ặ ọ Đ a ra nh ng yêu c u và gi i pháp c thư ữ ầ ả ụ ể mang tính c b n, thi t th c nh m nâng cao vai trò, trách nhi m c aơ ả ế ự ằ ệ ủ Chính ph trong ho t đ ng xây d ng d án luât, phap lênh trình Quôcủ ạ ộ ự ự ̣ ́ ̣ ́ hôi, UBTVQH đáp ng yêu c u đ i m i và phát tri n c a đ t ṇ ứ ầ ổ ớ ể ủ ấ ướ c
Trang 8trong đi u ki n xây d ng Nhà nề ệ ự ước pháp quy n XHCN.ề
V m t th c ti n ề ặ ự ễ : Góp ph n thi hành Hi n pháp nầ ế ước CHXHCN
Vi t Nam 2013 và tri n khai, hệ ể ướng d n thi hành Lu t t ch c Chínhẫ ậ ổ ứ
ph 2015, Lu t ban hành VBQPPL 2015; đóng góp vào quá trình ti p t củ ậ ế ụ nghiên c u ti n t i s a đ i, b sung, ban hành m i các lu t trên, khiứ ế ớ ử ổ ổ ớ ậ
đi u ki n cho phép.ề ệ
6. Nh ng đóng góp m i c a Lu n ánữ ớ ủ ậ
Làm rõ quan ni m v ệ ề NNPQXHCN Vi t Nam T đó phânệ ừ tích làm rõ c s lý lu n v vi c t i sao l i ph i đ cao vai trò, tráchơ ở ậ ề ệ ạ ạ ả ề nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nh trongệ ủ ủ ố ớ ạ ộ ự ậ ệ
b i c nh xây d ng ố ả ự NNPQXHCN Vi t Nam hi n nay.ệ ệ
Lu n gi i v vai trò, trách nhi m c a Chính ph trong ho t đ ngậ ả ề ệ ủ ủ ạ ộ xây d ng pháp lu t nói chung và xây d ng lu t, pháp l nh nói riêng,ự ậ ự ậ ệ
nh m tr l i câu h i ằ ả ờ ỏ Chính ph Hành pháp có th c hi n” quy n L p ủ ự ệ ề ậ pháp” hay không? N u cóế , v n đ này hi u nh th nào v m t lý lu n,ấ ề ể ư ế ề ặ ậ
và th c t Chính ph th c hi n “quy n” này ra sao?ự ế ủ ự ệ ề
Nghiên c u, đánh giá vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v iứ ệ ủ ủ ố ớ
ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nh m t cách toàn di n, trong đó nh nạ ộ ự ậ ệ ộ ệ ấ
m nh m t s v n đ đi n hình, nh : Chính ph có quy n ch đ ngạ ộ ố ấ ề ể ư ủ ề ủ ộ trong chương trình xây d ng lu t, pháp l nh c a Qu c h i; Chính phự ậ ệ ủ ố ộ ủ
c n ho ch đ nh chính sách m t cách k lầ ạ ị ộ ỹ ưỡng trước khi b t đ u giaiắ ầ
đo n so n th o chính sách dạ ạ ả ướ ại d ng các d án lu t, pháp l nh; Chínhự ậ ệ
ph ph i có trách nhi m đ n cùng v i các d án lu t, pháp l nh do mìnhủ ả ệ ế ớ ự ậ ệ trình
Đ a ra nh ng yêu c u và gi i pháp c th nh m nâng cao vai trò,ư ữ ầ ả ụ ể ằ trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nhệ ủ ủ ố ớ ạ ộ ự ậ ệ trong đi u ki n hi n nay.ề ệ ệ
7. K t c u c a Lu n ánế ấ ủ ậ
Ngoài ph n M đ u, ph n K t lu n, Danh m c tài li u tham kh oầ ở ầ ầ ế ậ ụ ệ ả
và ph n Ph l c, Lu n án g m 4 chầ ụ ụ ậ ồ ương
Ch ươ ng 1
Trang 9T NG QUAN TÌNH HÌNHỔ
NGHIÊN C U VÀ C S LÝ THUY T C A Đ TÀIỨ Ơ Ở Ế Ủ Ề
1.1. T ng quan tình hình nghiên c uổ ứ
1.1.1. Tình hình nghiên c u trong n ứ ướ c
Nhi u v n đ lý lu n và th c ti n liên quan đ n ho t đ ng c aề ấ ề ậ ự ễ ế ạ ộ ủ Chính ph , các b , ngành đ c bi t là ho t đ ng xây d ng xây d ng phápủ ộ ặ ệ ạ ộ ự ự
lu t, pháp quy đã đậ ược các nhà khoa h c, chuyên gia quan tâm đ c pọ ề ậ
đ n trong nhi u công trình nghiên c u. Tuy nhiên, s lế ề ứ ố ượng các công trình nghiên c u chuyên bi t, toàn di n v vai trò, trách nhi m c aứ ệ ệ ề ệ ủ Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh trong đi uủ ố ớ ạ ộ ự ự ậ ệ ề
ki n xây d ng NNPQXHCN còn h n h p ệ ự ạ ẹ M c dù v y, nh ng côngặ ậ ữ trình đã nghiên c u trứ ước là nh ng t li u tham kh o h u ích cho NCSữ ư ệ ả ữ trong vi c nh n di n nh ng v n đ lý lu n và th c ti n liên quan đ nệ ậ ệ ữ ấ ề ậ ự ễ ế
ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh c a Chính ph trình Qu cạ ộ ự ự ậ ệ ủ ủ ố
h i, UBTVQH.ộ
1.1.2. Tình hình nghiên c u n ứ ở ướ c ngoài
Cho đ n nay, công trình nghiên c u c a B T pháp v i tên g iế ứ ủ ộ ư ớ ọ :
“Báo cáo t ng h p k t qu nghiên c u pháp lu t v ban hành văn b n ổ ợ ế ả ứ ậ ề ả pháp lu t c a n ậ ủ ướ c ngoài ” là công trình nghiên c u tứ ương đ i đ y đố ầ ủ
và c th v ho t đ ng xây d ng pháp lu t c a m t s nụ ể ề ạ ộ ự ậ ủ ộ ố ước trên thế
gi i, trong đó có đ c p đ n vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v iớ ề ậ ế ệ ủ ủ ố ớ
ho t đ ng này.ạ ộ Báo cáo đã thu th p, d ch và t ng h p các văn b n vậ ị ổ ợ ả ề ban hành văn b n pháp lu t và quy trình l p pháp c a các nả ậ ậ ủ ước. T i Báoạ cáo, B T pháp đã đ t ra v n đ y quy n l p pháp cho nhánh hànhộ ư ặ ấ ề ủ ề ậ pháp; vai trò, trách nhi m c a Chính ph trong chệ ủ ủ ương trình xây d ngự
lu t, pháp l nh, trong sáng ki n l p pháp; quy trình xây d ng chính sách;ậ ệ ế ậ ự quy trình th m đ nh, th m tra; và yêu c u v tính chuyên nghi p hóaẩ ị ẩ ầ ề ệ trong ho t đ ng xây d ng pháp lu t. Ngoài ra, còn có m t s công trìnhạ ộ ự ậ ộ ố nghiên c u v chính ph , v ho t đ ng xây d ng pháp lu t m t sứ ề ủ ề ạ ộ ự ậ ở ộ ố
nước có giá tr tham kh o trong quá trình nghiên c u Lu n án.ị ả ứ ậ
1.1.3 Tóm l ượ c các k t qu nghiên c u t cách ti p c n c a ế ả ứ ừ ế ậ ủ
Lu n án ậ
Trang 10Qua t ng h p và nghiên c u các công trình khoa h c có liên quanổ ợ ứ ọ
đ n đ tài Lu n án, có th khái quát m t s l u ý sau:ế ề ậ ể ộ ố ư
H u h t các công trình trên đ u đ c vi t t i th i đi m mà Hi nầ ế ề ượ ế ạ ờ ể ế pháp năm 2013 và Lu t t ch c Chính ph 2015 và Lu t ban hành văn b nậ ổ ứ ủ ậ ả quy ph m pháp lu t 2015 ch a đạ ậ ư ược Qu c h i thông qua và có hi u l cố ộ ệ ự thi hành;
Nhi u công trình đề ược vi t trên c s t ng k t th c ti n quáế ơ ở ổ ế ự ễ trình đ i m i h th ng chính tr , và xây d ng ổ ớ ệ ố ị ự NNPQXHCN t i Vi tạ ệ Nam, qua đó kh ng đ nh vai trò c a Chính ph trong quy trình l p pháp,ẳ ị ủ ủ ậ cũng nh đ t ra nh ng đ nh hư ặ ữ ị ướng đ i m i quy trình l p pháp, ch tổ ớ ậ ấ
lượng h th ng pháp lu t Vi t Nam th i gian t i;ệ ố ậ ệ ờ ớ
M t s công trình tuy đ cao vai trò c a Qu c h i và các c quanộ ố ề ủ ố ộ ơ
c a Qu c h i trong ho t đ ng xây d ng pháp lu t, đã lu n gi i khá sâuủ ố ộ ạ ộ ự ậ ậ ả
s c v m i quan h gi a Qu c h i và Chính ph trong quy trình l pắ ề ố ệ ữ ố ộ ủ ậ pháp, nh ng v n kh ng đ nh t m quan tr ng c a Chính ph và s c nư ẫ ẳ ị ầ ọ ủ ủ ự ầ thi t ph i có s ph i h p ch t ch v i Chính ph trong quy trình này,ế ả ự ố ợ ặ ẽ ớ ủ
ch Qu c h i không th m t mình l p pháp;ứ ố ộ ể ộ ậ
Nh ng công trìnhữ nghiên c u v kinh nghi m qu c t ứ ề ệ ố ế v vai trò,ề trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ng l p pháp đãệ ủ ủ ố ớ ạ ộ ậ c p nh t, bậ ậ ổ sung và nghiên c u khá toàn di n mô hình quy trình l p pháp m t sứ ệ ậ ộ ố
nước trên th gi i, trong đó có đ c p đ n vai trò c a Chính ph nhế ớ ề ậ ế ủ ủ ư
m t c quan “ộ ơ ch l c”ủ ự trong quy trình l p pháp.ậ M t s nghiên c u đãộ ố ứ
kh ng đ nh vi c Chính ph tham gia vào quá trình xây d ng lu t là m tẳ ị ệ ủ ự ậ ộ
th c t khách quanự ế ;
Thông qua vi c t ng h p các quan ni m v ho t đ ng xây d ngệ ổ ợ ệ ề ạ ộ ự pháp lu t, Lu n án đã th a nh n và tái kh ng đ nh quan ni m toàn di nậ ậ ừ ậ ẳ ị ệ ệ
v b n ch t c a ho t đ ng xây d ng pháp lu t. Theo đó, xây d ng phápề ả ấ ủ ạ ộ ự ậ ự
lu t th c ch t là m t quá trình có nhi u ch th tham gia và đ u có vaiậ ự ấ ộ ề ủ ể ề trò quan tr ng, đây không đ n thu n ch là công vi c di n d ch các chọ ơ ầ ỉ ệ ễ ị ủ
trương, đường l i đã có t trố ừ ước. Vi c hi u đệ ể ược toàn di n b n ch tệ ả ấ
c a ho t đ ng xây d ng pháp lu t s đóng góp r t nhi u vào ch tủ ạ ộ ự ậ ẽ ấ ề ấ
lượng xây d ng lu t, pháp l nh c a Chính ph ch th qu n lý nhàự ậ ệ ủ ủ ủ ể ả
nước và xã h i;ộ
Trang 11 Nh ng công trình nghiên c u đã phân tích nh ng tác đ ng c thữ ứ ữ ộ ụ ể
c a toàn c u hóa, h i nh p qu c t đ i v i pháp lu t trong nủ ầ ộ ậ ố ế ố ớ ậ ước, ch raỉ
được nh ng thu n l i, nh ng thách th c l n ph i đ i m t trong vi cữ ậ ợ ữ ứ ớ ả ố ặ ệ xây d ng và hoàn thi n h th ng pháp lu t cũng nh g i m nh ng đ nhự ệ ệ ố ậ ư ợ ở ữ ị
hướng cho quá trình h i nh p. Có th nói, n i dung này có m i liên quanộ ậ ể ộ ố
ch t ch v i vi c nâng cao vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v iặ ẽ ớ ệ ệ ủ ủ ố ớ
ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh. V i v trí là c quan th cạ ộ ự ự ậ ệ ớ ị ơ ự
hi n quy n hành pháp, đi u hành toàn b các lĩnh v c c th c a đ iệ ề ề ộ ự ụ ể ủ ờ
s ng xã h i c a đ t nố ộ ủ ấ ước, cùng v i th c t xây d ng h n 90% các dớ ự ế ự ơ ự
án lu t, pháp l nh trình ra Qu c h i, UBTVQH thì Chính ph đang đóngậ ệ ố ộ ủ
m t vai trò không th thay th trong quá trình phát tri n, đ i m i c aộ ể ế ể ổ ớ ủ pháp lu t Vi t Nam t tác đ ng c a toàn c u hóa.ậ ệ ừ ộ ủ ầ
Nhìn chung, các công trình nghiên c u này khi đ c p đ n công tácứ ề ậ ế xây d ng pháp lu t c a nhà n c đ u ít nhi u kh ng đ nh vai trò khôngự ậ ủ ướ ề ề ẳ ị
th thi u c a Chính ph , th m chí còn có ý ki n kh ng đ nh Chính ph làể ế ủ ủ ậ ế ẳ ị ủ
ch th quan tr ng nh t trong ho t đ ng này. Do v y, trên c s lý lu nủ ể ọ ấ ạ ộ ậ ơ ở ậ
và th c ti n đự ễ ược đ c p, cùng v i các ki n gi i khá sâu s c, t t c cácề ậ ớ ế ả ắ ấ ả công trình trên đ u có giá tr tham kh o cao đ i v i Lu n ánề ị ả ố ớ ậ K th aế ừ
nh ng k t qu đó, Lu n án là công trình nghiên c u theo h ng t p trungữ ế ả ậ ứ ướ ậ
h n vào góc đ lý lu n nhà n c và pháp lu t v pháp quy n, ơ ộ ậ ướ ậ ề ề NNPQ, Chính ph , b n ch t c a Chính ph , v trí c a Chính ph trong c c uủ ả ấ ủ ủ ị ủ ủ ơ ấ quy n l c nhà n c, và vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho tề ự ướ ệ ủ ủ ố ớ ạ
đ ng xây d ng các d án lu t, pháp l nh trong đi u ki n đ y m nh xâyộ ự ự ậ ệ ề ệ ẩ ạ
d ng, hoàn thi n ự ệ NNPQXHCN n c ta. ở ướ Trong đó, Chính ph đóng vaiủ trò “trung tâm” trong xây d ng ự NNPQ, h ng đ n m t h th ng pháp lu tướ ế ộ ệ ố ậ phúc đáp được yêu c u c a cu c s ng đ t raầ ủ ộ ố ặ
1.1.4. Nh ng v n đ Lu n án c n ti p t c nghiên c u ữ ấ ề ậ ầ ế ụ ứ
Th nh t, ứ ấ Lu n án k th a, phát tri n nh m hoàn thi n m t bậ ế ừ ể ằ ệ ộ ướ c
c s lý lu n vai trò, trách nhi m c a Chính ph trong ho t đ ng xâyơ ở ậ ệ ủ ủ ạ ộ
d ng d án lu t, pháp l nh trình Qu c h i, UBTVQH; khái ni m phápự ự ậ ệ ố ộ ệ quy n, ề NNPQ, NNPQXHCN Vi t Nam; các yêu c u b o đ m ch tệ ầ ả ả ấ
lượng ho t đ ng xây d ng các d án lu t, pháp l nh c a Chính phạ ộ ự ự ậ ệ ủ ủ trong đi u ki n ti p t c đ i m i t ch c và ho t đ ng c a Chính ph ,ề ệ ế ụ ổ ớ ổ ứ ạ ộ ủ ủ
Trang 12xây d ng và hoàn thi n ự ệ NNPQXHCN Vi t Nam.ệ
Th hai ứ , t nh ng ti n đ lý lu n, đánh giá toàn di n th c tr ngừ ữ ề ề ậ ệ ự ạ
ho t đ ng c a Chính ph , các B , ngành, c quan c a Chính ph , t đó,ạ ộ ủ ủ ộ ơ ủ ủ ừ
t p trung ch y u vào vi c nh n di n, phân tích làm rõ nh ng h n chậ ủ ế ệ ậ ệ ữ ạ ế trong ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nh c a các c quan này.ạ ộ ự ậ ệ ủ ơ
Th ba ứ , đ xu t các yêu c u và gi i pháp ki n toàn ho t đ ng c aề ấ ầ ả ệ ạ ộ ủ Chính ph đ i v i vi c xây d ng các d án lu t, pháp l nh trong đi uủ ố ớ ệ ự ự ậ ệ ề
ki n xây d ng Nhà nệ ự ước pháp quy n XHCN Vi t Nam; g n các n iề ệ ắ ộ dung này v i b i c nh tri n khai thi hành Hi n pháp 2013 và các vănớ ố ả ể ế
b n pháp lu t v t ch c b máy nhà nả ậ ề ổ ứ ộ ước
1.2. C s lý thuy t c a đ tàiơ ở ế ủ ề
1.2.1. Câu h i nghiên c u ỏ ứ
M t là, ộ trong đi u ki n xây d ng NNPQXHCN Vi t Nam hi nề ệ ự ệ ệ nay, nh ng nguyên t c nào c n đ t ra đ i v i ho t đ ng xây d ng d ánữ ắ ầ ặ ố ớ ạ ộ ự ự
lu t, pháp l nh c a Chính phậ ệ ủ ủ ?
Hai là, nh ng y u t nào nh hữ ế ố ả ưởng đ n ho t đ ng xây d ng phápế ạ ộ ự
lu t nói chung và vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ngậ ệ ủ ủ ố ớ ạ ộ xây d ng d án lu t, pháp l nh nói riêngự ự ậ ệ ?
Ba là, quy trình nh th nào đ đ m b o đư ế ể ả ả ược vai trò, trách nhi mệ
c a Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh.ủ ủ ố ớ ạ ộ ự ự ậ ệ
B n là, ố đ nâng cao vai trò, trách nhi m c a Chính ph trong ho tể ệ ủ ủ ạ
đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh, thông qua đó c i thi n ch t lộ ự ự ậ ệ ả ệ ấ ượ ng
c a ho t đ ng này thì c n ph i đ m b o các yêu c u gì và th c hi n cácủ ạ ộ ầ ả ả ả ầ ự ệ
gi i pháp nàoả ?
1.2.2. Lý thuy t nghiên c u ế ứ
Quá trình th c hi n Lu n án cũng có s nghiên c u tham kh oự ệ ậ ự ứ ả
nh ng lý thuy t có liên quan v t ch c và ho t đ ng c a Chính ph nóiữ ế ề ổ ứ ạ ộ ủ ủ chung và vai trò trách nhi m c a Chính ph nói riêng trong công tác xâyệ ủ ủ
d ng pháp lu t; các quan ni m Chính ph là thi t ch trung tâm c a bự ậ ệ ủ ế ế ủ ộ máy quy n l c nhà nề ự ước, Chính ph m i th c s là “cha đ ” c a các dủ ớ ự ự ẻ ủ ự
án lu t, quan ni m Chính ph là c quan “ch l c” trong ho t đ ng xâyậ ệ ủ ơ ủ ự ạ ộ
d ng các d án lu t, pháp l nh c a QH, UBTVQH các quan đi m lýự ự ậ ệ ủ ể
lu n v vi c “lu t c a Qu c h i” hay “lu t c a Chính ph ”, “L p phápậ ề ệ ậ ủ ố ộ ậ ủ ủ ậ
Trang 131.2.3. Các gi thuy t nghiên c u ả ế ứ
Th nh t, ứ ấ Chính ph là ch th chính có vai trò quan tr ng và tráchủ ủ ể ọ nhi m cao trong ho t đ ng xây d ng lu t, pháp l nh trình Qu c h i,ệ ạ ộ ự ậ ệ ố ộ UBTVQH. Đi u này đã đề ược NCS kh ng đ nh và ch ng minh tính phùẳ ị ứ
h p và t t y u v i nguyên t c và mô hình t ch c quy n l c c a nhàợ ấ ế ớ ắ ổ ứ ề ự ủ
nước Vi t Nam, trong đó xu t phát t đ c đi m Qu c h i là c quanệ ấ ừ ặ ể ố ộ ơ
ho t đ ng “bán th i gian” đ ng nghĩa v i đó là s “bán chuyên nghi p”,ạ ộ ờ ồ ớ ự ệ còn Chính ph v i tính ch t là c quan hành pháp, c quan ch p hànhủ ớ ấ ơ ơ ấ
c a Qu c h i, qu n lý đi u hành m i ho t đ ng c a đ i s ng xã h iủ ố ộ ả ề ọ ạ ộ ủ ờ ố ộ nên c n đầ ược coi là m t y u t đ c bi t quan tr ng có nh hộ ế ố ặ ệ ọ ả ưởng tr cự
ti p đ n ho t đ ng l p pháp c a Qu c h i. Đây cũng là xu th t t y uế ế ạ ộ ậ ủ ố ộ ế ấ ế phù h p v i đi u ki n xây d ng ợ ớ ề ệ ự NNPQXHCN Vi t Nam.ở ệ
Th hai, ứ quy trình l p pháp có ý nghĩa quan tr ng đ n ho t đ ngậ ọ ế ạ ộ xây d ng pháp lu t. Tuy, ho t đ ng xây d ng pháp lu t nói chung vàự ậ ạ ộ ự ậ
ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh nói riêng th i gian qua đãạ ộ ự ự ậ ệ ờ
được đ i m i trên c s m r ng, có ti p thu quy trình l p pháp c a cácổ ớ ơ ở ở ộ ế ậ ủ
nước ti n b trên th gi i nh ng v n còn b c l nhi u h n ch , xét cế ộ ế ớ ư ẫ ộ ộ ề ạ ế ả
v khía c nh khuôn kh pháp lý và th c ti n ho t đ ng. Do v y, c nề ạ ổ ự ễ ạ ộ ậ ầ tìm ra m t quy trình phù h p qua đó đ nâng cao vai trò, trách nhi m c aộ ợ ể ệ ủ Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh trình Qu củ ố ớ ạ ộ ự ự ậ ệ ố
h i, UBTVQH.ộ
Th ba ứ , ngoài các y u t chính tr , n n t ng pháp lý thì còn r tế ố ị ề ả ấ nhi u y u t khác nh hề ế ố ả ưởng đ n vai trò, trách nhi m c a Chính phế ệ ủ ủ trong ho t đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh trình Qu c h i,ạ ộ ự ự ậ ệ ố ộ UBTVQH. Đ t ra các gi thuy t v t m quan tr ng c a các y u t tácặ ả ế ề ầ ọ ủ ế ố
đ ng s giúp NCS xác đ nh và đ a ra các gi i pháp c th đ nâng caoộ ẽ ị ư ả ụ ể ể vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ng xây d ng d ánệ ủ ủ ố ớ ạ ộ ự ự
Trang 14NƯƠC PHAP QUYÊN XA HÔI CHU NGHIA VIÊT NAḾ ́ ̀ ̃ ̣ ̉ ̃ ̣
2.1. Nhà nước pháp quy n xã h i ch nghĩa Vi t Nam và yêuề ộ ủ ệ
c u đ i v i ho t đ ng xây d ng pháp lu tầ ố ớ ạ ộ ự ậ
2.1.1. Nh ng đ c đi m c b n c a Nhà n ữ ặ ể ơ ả ủ ướ c pháp quy n xã ề
h i ch nghĩa Vi t Nam ộ ủ ệ
Qua phân tích quá trình phát tri n nh n th c và quan đi m, đ nhể ậ ứ ể ị
hướng chi n l c c a Đ ng v NNPQXHCN Vi t Nam, nhi u công trìnhế ượ ủ ả ề ệ ề nghiên c u đã t ng đ i th ng nh t v nh ng đ c đi m c b n c aứ ươ ố ố ấ ề ữ ặ ể ơ ả ủ NNPQXHCN Vi t Namệ :
Là Nhà nước c a nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, t t củ ấ ả quy n l c nhà nề ự ước thu c v nhân dân;ộ ề
Hi n pháp và các đ o lu t gi v trí t i thế ạ ậ ữ ị ố ượng trong đi u ch nhề ỉ các quan h thu c t t c các lĩnh v c c a đ i s ng xã h i;ệ ộ ấ ả ự ủ ờ ố ộ
Quy n l c nhà nề ự ước là th ng nh t, có s phân công rành m ch vàố ấ ự ạ
s ph i h p gi a các c quan nhà nự ố ợ ữ ơ ước trong vi c th c hi n các quy nệ ự ệ ề
Nhà nước tôn tr ng và th c hi n đ y đ các đi u ọ ự ệ ầ ủ ề ước qu c tố ế
mà C ng hòa ộ XHCN Vi t Nam là thành viên;ệ
B o đ m s lãnh đ o c a Đ ng C ng s n Vi t Nam đ i v iả ả ự ạ ủ ả ộ ả ệ ố ớ NNPQXHCN
NNPQXHCN ph i g n li n v i xã h i dân s đ nh hả ắ ề ớ ộ ự ị ướng xã h iộ
Trang 15công ch c và viên ch c ph i ch u trách nhi m trứ ứ ả ị ệ ước pháp lu tậ
Thứ hai, pháp lu t ph i rõ ràng, đậ ả ược công b , n đ nh.ố ổ ị
Thứ ba, pháp lu t ph i công b ng.ậ ả ằ
Thứ tư, pháp lu t ph i b o v quy n c b n c a con ngậ ả ả ệ ề ơ ả ủ ười
Thứ năm, pháp lu t ph iậ ả được ban hành, th c hi n vàự ệ cưỡ ngchế thông qua quy trình mà công chúng ti p c nế ậ được
Nh ng yêu c uữ ầ k trên đ i v i pháp lu t trong ể ố ớ ậ NNPQ là nh ng yêuữ
c u, đòi h i nhân b n. Do đó, nh ng yêu c u, đòi h i chung đó c n đ cầ ỏ ả ữ ầ ỏ ầ ượ xem là nh ng yêu c u, đòi h i mà pháp lu t trongữ ầ ỏ ậ NNPQXHCN ph i ả đáp n
c u t ch c quy n l c nhà nấ ổ ứ ề ự ước, truy n th ng dân t c và tề ố ộ ương quan
gi a các l c lữ ự ượng hi n có trong xã h i mà hình thành nên các thi t chệ ộ ế ế chính ph khác nhau tủ ương ng t ng qu c gia. S khác nhau đó đứ ở ừ ố ự ượ c
th hi n vi c xác đ nh c c u, t ch c, v trí, ch c năng, và ngay tênể ệ ở ệ ị ơ ấ ổ ứ ị ứ ở
g i c a chính ph m i nọ ủ ủ ỗ ước. Đ c bi t, s khác nhau gi a các chính phặ ệ ự ữ ủ
th hi n rõ nh t m i quan h quy n l c gi a chính ph v i t cách làể ệ ấ ở ố ệ ề ự ữ ủ ớ ư
c quan hành pháp v i qu c h i c quan l p pháp và toà án c quanơ ớ ố ộ ơ ậ ơ
t pháp.ư
Tuy v i tên g i, cách th c t ch c khác nhau nh ng t u chung l iớ ọ ứ ổ ứ ư ự ạ chính ph đủ ược xác đ nh là m t c quan t p th có th m quy n chungị ộ ơ ậ ể ẩ ề
th c hi n ho t đ ng qu n lý và đi u hành bao trùm toàn b nh ng v nự ệ ạ ộ ả ề ộ ữ ấ
đ thu c v đ i s ng kinh t xã h i c a m t qu c gia.ề ộ ề ờ ố ế ộ ủ ộ ố
2.2.1.2. Vai trò, trách nhi m c a Chính ph đ i v i ho t đ ng l p ệ ủ ủ ố ớ ạ ộ ậ pháp
Lu n án đã nh n di n, phân tích, làm rõ vai trò, trách nhi m c a chínhậ ậ ệ ệ ủ
ph (c quan hành pháp) đ i v i ho t đ ng l p pháp theo các khía c nhủ ơ ố ớ ạ ộ ậ ạ
Trang 16 Theo quan đi m chung hi n nay, ể ệ chính ph hành pháp không chủ ỉ
có trách nhi m t ch c th c hi n các văn b n l p pháp, mà còn là trungệ ổ ứ ự ệ ả ậ tâm c a b máy nhà nủ ộ ước có trách nhi m t o đi u ki n cho vi c th cệ ạ ề ệ ệ ự
hi n các quy n l p pháp và t pháp.ệ ề ậ ư
Quy n l p pháp thu c v Qu c h i, tuy nhiên, ho t đ ng l pề ậ ộ ề ố ộ ạ ộ ậ pháp không ph i là công vi c c a riêng qu c h i mà có s tham gia c aả ệ ủ ố ộ ự ủ nhi u ch th khác nhau. Trong đó, v i vai trò là c quan th c hi nề ủ ể ớ ơ ự ệ quy n hành pháp, chính ph có đi u ki n h n c đ th hi n vai trò,ề ủ ề ệ ơ ả ể ể ệ trách nhi m c a mình đ i v i ho t đ ng l p phápệ ủ ố ớ ạ ộ ậ
Chính ph , bao g m c các b , c quan ngang b là nh ng ch thủ ồ ả ộ ơ ộ ữ ủ ể
đi u hành công vi c hàng ngày c a đ t n c. Đ gi i quy t các v n đề ệ ủ ấ ướ ể ả ế ấ ề
c a cu c s ng, chính ph c n ph i ch đ ng đ a ra sáng ki n xây d ngủ ộ ố ủ ầ ả ủ ộ ư ế ự pháp lu tậ
2.2.2. Chính ph Vi t Nam và vai trò, trách nhi m đ i v i ho t ủ ệ ệ ố ớ ạ
đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh ộ ự ự ậ ệ
2.2.2.1. Chính ph Vi t Nam trong c c u quy n l c Nhà n ủ ệ ơ ấ ề ự ướ c
T nh ng đ c đi m chung v chính ph các nừ ữ ặ ể ề ủ ước trên th gi i vàế ớ theo quy đ nh c a pháp lu t Vi t Nam, Chính ph Vi t Nam đị ủ ậ ệ ủ ệ ược ti pế
c n nh ng n i dung sau:ậ ở ữ ộ
Chính ph là m t t p th các nhà lãnh đ o chính tr g m Thủ ộ ậ ể ạ ị ồ ủ
tướng, các Phó Th tủ ướng, các B trộ ưởng, Th trủ ưởng c quan ngangơ
b , do Qu c h i b u và phê chu n. Chính ph ph i ch u trách nhi mộ ố ộ ầ ẩ ủ ả ị ệ báo cáo công tác v i Qu c h i, UBTVQH, Ch t ch nớ ố ộ ủ ị ước
Chính ph là c quan th c hi n quy n hành pháp, c quan ch pủ ơ ự ệ ề ơ ấ hành c a Qu c h i đ ng th i cũng là c quan hành chính nhà nủ ố ộ ồ ờ ơ ước cao
nh t c a đ t nấ ủ ấ ước. Quy n hành pháp cu Chính ph bao g m hai n iề ả ủ ồ ộ dung c b n, quy n l p quy và quy n hành chính.ơ ả ề ậ ề
V c c u t ch c, hi n nay, Chính ph nề ơ ấ ổ ứ ệ ủ ước CHXHCN Vi tệ Nam g m có các b , c quan ngang b ồ ộ ơ ộ
2.2.2.2. Vai trò, trách nhi m c a Chính ph Vi t Nam đ i v i ho t ệ ủ ủ ệ ố ớ ạ
đ ng xây d ng d án lu t, pháp l nh ộ ự ự ậ ệ
Chính ph Vi t Nam tham gia vào ho t đ ng xây d ng d án lu t,ủ ệ ạ ộ ự ự ậ