Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Văn học: Mối quan hệ giữa văn học và hiện thực qua tiểu thuyết Việt Nam sau năm 1986

Luận án hướng đến mục tiêu nghiên cứu mối quan hệ giữa văn học và hiện thực, thiết lập cơ sở lý luận để xem xét, nắm bắt những xu hướng vận động, đổi mới căn bản của tiểu thuyết Việt Nam từ sau năm 1986. Mời các bạn cùng tham khảo.

I H C QU C GIA HÀ N IỌ Ố Ộ

TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XàH I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ

ĐINH VĂN THU NẦ

M I QUAN H  GI A VĂN H C VÀ HI N TH CỐ Ệ Ữ Ọ Ệ Ự

QUA TI U THUY T VI T NAM SAU NĂM 1986Ể Ế Ệ

Chuyên ngành: Lí lu n văn h cậ ọ

Mã s :ố 62 22 01 20

TÓM T T LU N ÁN TI N SĨ VĂN H CẮ Ậ Ế Ọ

Hà N i – 201ộ 6

Công trình được hoàn thành t i: ạ

Trường Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân vănạ ọ ọ ộ

Đ i h c Qu c gia Hà N iạ ọ ố ộ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c: ẫ ọ

Có th  tìm hi u lu n án t i:ể ể ậ ạ

­ Th  vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ

­ Trung tâm Thông tin ­ Th  vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ

DANH M C CÔNG TRÌNH KHOA H C C A TÁC GI  Ụ Ọ Ủ Ả

LIÊN QUAN Đ N LU N ÁNẾ Ậ

1. Đinh Văn Thu n (2015), “Các lo i hình th  tài và vai trò xâyầ ạ ể  

d ng con ngự ười Vi t Nam th i k  đ i m i c a ti u thuy t Vi tệ ờ ỳ ổ ớ ủ ể ế ệ  Nam sau năm 1986”, K  y u H i th o Khoa h c Qu c gia ỷ ế ộ ả ọ ố V n đ ấ ề 

đ o đ c xã h i trong văn h c, ngh  thu t hi n nay ạ ứ ộ ọ ệ ậ ệ , NXB Chính trị 

qu c gia, tr.662­672.ố

2. Đinh Văn Thu n (2016), “M i quan h  gi a văn h c và hi nầ ố ệ ữ ọ ệ  

th c trong lý lu n văn h c   Vi t Nam t  sau năm 1986”, ự ậ ọ ở ệ ừ T p chí ạ  

Lý lu n, phê bình văn h c, ngh  thu t ậ ọ ệ ậ  (42), tr.44­51.

3. Đinh Văn Thu n (2016), “M i quan h  gi a văn h c và hi nầ ố ệ ữ ọ ệ  

th c trong lý thuy t ký hi u h c văn hóa”, ự ế ệ ọ T p chí Di n đàn văn ạ ễ   ngh  Vi t Nam ệ ệ  (260), tr.24­29

4. Đinh Văn Thu n (2016), “M i quan h  gi a văn h c và hi nầ ố ệ ữ ọ ệ  

th c trong t  duy lý lu n phự ư ậ ương Tây”, T p chí Lý lu n, phê bình ạ ậ   văn h c, ngh  thu t ọ ệ ậ  (50), tr.20­26.

M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề

M i quan h  gi a văn h c và hi n th c là m t trong nh ngố ệ ữ ọ ệ ự ộ ữ  

v n đ  n n t ng, c t lõi c a lý lu n văn h c nh ng đ n nay v nấ ề ề ả ố ủ ậ ọ ư ế ẫ  

t n t i nhi u cách ki n gi i khác nhau, th m chí đ i l p.   Vi tồ ạ ề ế ả ậ ố ậ Ở ệ  Nam, v n đ  này ch a đấ ề ư ược nghiên c u th c s  đ y đ  và khoaứ ự ự ầ ủ  

h c  ọ Vì v y, m i quan h  gi a văn h c và hi n th c c n ph iậ ố ệ ữ ọ ệ ự ầ ả  

được ti p t c đ t ra và nghiên c u m t cách h  th ng, sâu s c h nế ụ ặ ứ ộ ệ ố ắ ơ  

n a.ữ

Ti u thuy t là th  lo i đóng vai trò quan tr ng trong đ i s ngể ế ể ạ ọ ờ ố  văn h c Vi t Nam t  sau năm 1986. Nghiên c u ti u thuy t th i kọ ệ ừ ứ ể ế ờ ỳ này t  giác đ  m i quan h  gi a văn h c và hi n th c tuy đã đừ ộ ố ệ ữ ọ ệ ự ượ  c

đ  c p   nhi u c p đ , nh ng nhìn chung v n ch u s  chi ph i c aề ậ ở ề ấ ộ ư ẫ ị ự ố ủ  khung lý lu n cũ. Vi c xem xét l i toàn di n v n đ  m i quan hậ ệ ạ ệ ấ ề ố ệ 

gi a văn h c và hi n th c, qua đó n m b t nh ng xu hữ ọ ệ ự ắ ắ ữ ướng cách tân ti u thuy t là v n đ  nghiên c u c p thi t.ể ế ấ ề ứ ấ ế

2. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ

Đ i tố ượng nghiên c u c a đ  tài là m i quan h  gi a văn h cứ ủ ề ố ệ ữ ọ  

và hi n th c qua ti u thuy t Vi t Nam sau năm 1986.ệ ự ể ế ệ

Ph m vi nghiên c u c a đ  tài là lý lu n v  m i quan h  gi aạ ứ ủ ề ậ ề ố ệ ữ  văn h c và hi n th c. Bên c nh đó, đ  tài l a ch n nghiên c u ti uọ ệ ự ạ ề ự ọ ứ ể  thuy t Vi t Nam sau năm 1986. Tuy nhiên, trong đi u ki n t  li uế ệ ề ệ ư ệ  

b  b n c a ti u thuy t trong giai đo n dài nh  v y, chúng tôi chề ộ ủ ể ế ạ ư ậ ỉ 

t p trung kh o sát, phân tích nh ng tác ph m đậ ả ữ ẩ ược các nhà nghiên 

c u, phê bình chú ý, đánh giá cao. ứ

 3. M c đích nghiên c uụ ứ

Nghiên c u m i quan h  gi a văn h c và hi n th c, thi t l pứ ố ệ ữ ọ ệ ự ế ậ  

c  s  lý lu n đ  xem xét, n m b t nh ng xu hơ ở ậ ể ắ ắ ữ ướng v n đ ng, đ iậ ộ ổ  

m i căn b n c a ti u thuy t Vi t Nam t  sau năm 1986.ớ ả ủ ể ế ệ ừ

4. Phương pháp nghiên c uứ

Các phương pháp chính đượ ử ục s  d ng trong lu n án: ậ Phươ  ngpháp ti p c n c u trúc ­ h  th ng, Phế ậ ấ ệ ố ương pháp ti p c n liênế ậ  ngành, Phương pháp ký hi u h c văn hóa, Phệ ọ ương pháp tr n thu tầ ậ  

h c. Ngoài ra, lu n án s  d ng các thao tác nghiên c u thông d ng:ọ ậ ử ụ ứ ụ  

vi c lý gi i h  th ng khái ni m và v n d ng trong nghiên c u th cệ ả ệ ố ệ ậ ụ ứ ự  

ti n. 2/ Phân tích s  v n đ ng, đ i m i c a ti u thuy t Vi t Namễ ự ậ ộ ổ ớ ủ ể ế ệ  sau năm 1986 m t cách toàn di n, h  th ng nhìn t  m i quan hộ ệ ệ ố ừ ố ệ 

gi a văn h c và hi n th c. 3/ữ ọ ệ ự  K t qu  nghiên c u c a lu n án gópế ả ứ ủ ậ  

ph n vào thành qu  nghiên c u nói chung, ph c v  cho vi c nghiênầ ả ứ ụ ụ ệ  

c u, h c t p và gi ng d y b  môn lí thuy t và l ch s  văn h c, vănứ ọ ậ ả ạ ộ ế ị ử ọ  

h c Vi t Nam hi n đ i.ọ ệ ệ ạ

6. C u trúc lu n ánấ ậ

Ngoài ph n  ầ M  đ u, K t lu n   ở ầ ế ậ và  Tài li u tham kh o ệ ả , ph nầ  

N i dung  ộ c a lu n án chia làm 4 chủ ậ ương: 

Chương 4. Mô hình hi n th c s p đ t trong ti u thuy t Vi tệ ự ắ ặ ể ế ệ  Nam sau năm 1986

Chương 1: T NG QUANỔ

1.1. T ng quan v  ổ ềm i quan h  gi a văn h c và hi n th c trongố ệ ữ ọ ệ ự  

t  duy lý lu n văn h c th  gi iư ậ ọ ế ớ

1.1.1. M i quan h  gi a văn h c và hi n th c trong t  duy lý ố ệ ữ ọ ệ ự ư  

lu n ti n hi n đ i ậ ề ệ ạ

Trong t  duy lý lu n ti n hi n đ i, dù cách hi u đa d ngư ậ ề ệ ạ ể ạ  

nh ng các lý thuy t văn h c đ u có đi m chung, cho r ng văn h cư ế ọ ề ể ằ ọ  

có kh  năng nh n th c và bi u hi n th  gi i khách quan. M c dùả ậ ứ ể ệ ế ớ ặ  

có nh ng s  khác bi t nh t đ nh nh ng các lý thuy t truy n th ng,ữ ự ệ ấ ị ư ế ề ố  

t  thuy t bi u hi n, thuy t c m xúc đ n thuy t b t chừ ế ể ệ ế ả ế ế ắ ước và sau này là ph n ánh lu n đ u d a trên n n t ng tri t h c cho r ng conả ậ ề ự ề ả ế ọ ằ  

người có kh  năng nh n th c th  gi i khách quan nh  nó v n cóả ậ ứ ế ớ ư ố  

và th  nghi m s  nh n th c  y (b ng cách th c khác nhau) trongể ệ ự ậ ứ ấ ằ ứ  tác ph m ngh  thu t. Bên c nh đó, các lý thuy t trên ch a đánh giáẩ ệ ậ ạ ế ư  vai trò đ c bi t quan tr ng c a ngôn ng  trong m i quan h  gi aặ ệ ọ ủ ữ ố ệ ữ  văn h c và hi n th c. ọ ệ ự

1.1.2. M i quan h  gi a văn h c và hi n th c trong t  duy lý ố ệ ữ ọ ệ ự ư  

ng ”, ữ các nhà hình th c ch  nghĩa ch  trứ ủ ủ ương cô l p văn b n vănậ ả  

h c ra kh i môi trọ ỏ ường sinh thành và t n t i c a nó, xem văn b nồ ạ ủ ả  

nh  m t h  th ng nh  nguyên khép kín ký hi u/ý nghĩa, hư ộ ệ ố ị ệ ướng t iớ  tri t tiêu toàn di n m i quan h  gi a văn h c và hi n th c. T  ti nệ ệ ố ệ ữ ọ ệ ự ừ ề  

đ  ph  nh n m i liên h  gi a ngôn ng  và th c t i, các nhà c uề ủ ậ ố ệ ữ ữ ự ạ ấ  trúc ch  quan tâm đ n văn b n và đ c tr ng c u trúc c a nó đỉ ế ả ặ ư ấ ủ ể 

ki n gi i nghĩa c a văn b n.ế ả ủ ả

1.1.3. M i quan h  gi a văn h c và hi n th c trong t  duy lý ố ệ ữ ọ ệ ự ư  

lu n h u hi n đ i   ậ ậ ệ ạ

T  duy lý lu n h u hi n đ i v  m i quan h  gi a văn h c vàư ậ ậ ệ ạ ề ố ệ ữ ọ  

hi n th c g n li n v i “bệ ự ắ ề ớ ước ngo t di n ngôn”, xem xét ngôn ngặ ễ ữ trong vai trò ki n t o tri th c, chân lý, quy ph m, ni m tin,…; ngônế ạ ứ ạ ề  

ng  t o ra quy n l c, duy trì và c ng c  quy n l c; ngôn ngữ ạ ề ự ủ ố ề ự ữ quy t đ nh, “l a ch n” ch  th ; ngôn ng  tham gia vào s  v nế ị ự ọ ủ ể ữ ự ậ  hành quy n l c;… Các nhà h u c u trúc, h u hi n đ i nh n ề ự ậ ấ ậ ệ ạ ậ th yấ  

nh ng h n ch  c a phữ ạ ế ủ ương pháp truy tìm nghĩa trong m t văn b nộ ả  khép kín nên đã đ  xu t các phề ấ ương pháp gi i c u trúc khi chú tâmả ấ  vào tìm ki m nh ng đ t g y c a văn b n, n i mà m i liên h  vế ữ ứ ẫ ủ ả ơ ố ệ ề 

m t c u trúc y u nh t. T  đó, h  đ  xu t khái ni m liên văn b nặ ấ ế ấ ừ ọ ề ấ ệ ả  

và c  ch  quy chi u liên t c gi a các văn b n ch  không quy chi uơ ế ế ụ ữ ả ứ ế  

v  hi n th c  ề ệ ự Quan ni m nh  th , ch  nghĩa h u hi n đ i chệ ư ế ủ ậ ệ ạ ủ 

trương tái t o s  h n đ n c a cu c s ng b ng s  h n đ n nhânạ ự ỗ ộ ủ ộ ố ằ ự ỗ ộ  

t o, t  đó tr ng bày m t “hi n th c th m ph n” thông qua s  ng yạ ừ ư ộ ệ ự ậ ồ ự ụ  

t o, ki n t o nh ng b n sao không có b n g c.ạ ế ạ ữ ả ả ố

1.2. T ng quan tình hình nghiên c u m i quan h  văn h c ­ổ ứ ố ệ ọ  

hi n th c và ti u thuy t Vi t Nam t  sau năm 1986 ệ ự ể ế ệ ừ

1.2.1. Tình hình nghiên c u m i quan h  gi a văn h c và hi n th c ứ ố ệ ữ ọ ệ ự

T  sau năm 1986, lý lu n v  m i quan h  này đã đi qua ba giaiừ ậ ề ố ệ  

đo n. Giai đo n đ u là nh ng năm đ u đ i m i, khi v n đ  này điạ ạ ầ ữ ầ ổ ớ ấ ề  

li n v i v n đ  t  do sáng tác, đòi h i nhà văn ph i đề ớ ấ ề ự ỏ ả ược vi tế  đúng v i hi n th c nh  nó đang di n ra. Giai đo n th  hai t  nămớ ệ ự ư ễ ạ ứ ừ  

1988 v i s  xu t hi n bài vi t c a Lê Ng c Trà. Trong giai đo nớ ự ấ ệ ế ủ ọ ạ  này, v n đ  đấ ề ược th o lu n g n li n v i vi c nh n th c l i ph nả ậ ắ ề ớ ệ ậ ứ ạ ả  ánh lu n. Sau th i gian t m l ng, v n đ  m i quan h  gi a vănậ ờ ạ ắ ấ ề ố ệ ữ  

h c và hi n th c l i ti p t c đọ ệ ự ạ ế ụ ược đ t ra trong nh ng nh n th cặ ữ ậ ứ  chuy n bi n v  ch t. Trong không gian h i nh p, lý lu n văn h cể ế ề ấ ộ ậ ậ ọ  

Vi t Nam t ng bệ ừ ước được hi n đ i, hòa vào dòng ch y hi n th iệ ạ ả ệ ờ  

c a lý lu n văn h c th  gi i. Nh ng thành t u m i nh t c a ngônủ ậ ọ ế ớ ữ ự ớ ấ ủ  

ng  h c hi n đ i đã t ng bữ ọ ệ ạ ừ ước được gi i thi u và  ng d ng trongớ ệ ứ ụ  nghiên c u văn h c   nứ ọ ở ước ta trên n n t ng nh ng nh n th c m iề ả ữ ậ ứ ớ  

v  m i quan h  gi a văn h c và hi n th c. T  đây, hàng lo tề ố ệ ữ ọ ệ ự ừ ạ  

nh ng v n đ  căn c t trong m i quan h  này đã đữ ấ ề ố ố ệ ược đ t ra và táiặ  

nh n th c. S  xu t hi n c a ngôn ng  v i vai trò quan tr ng trongậ ứ ự ấ ệ ủ ữ ớ ọ  

nh n th c và bi u hi n văn h c nh  m t khâu trung gian quanậ ứ ể ệ ọ ư ộ  

tr ng đã đ y v n đ  sang chi u họ ẩ ấ ề ề ướng khác khi mà chính nh nậ  

th c con ngứ ười đã b  “b a vây” b i h  th ng ký hi u. Chúng tôi sị ủ ở ệ ố ệ ẽ 

k  th a, ch t l c và ti p t c bi n gi i trong lu n án. ế ừ ắ ọ ế ụ ệ ả ậ

1.2.2. Tình hình nghiên c u ti u thuy t Vi t Nam sau năm 1986 ứ ể ế ệ   nhìn t  m i quan h  gi a văn h c và hi n th c ừ ố ệ ữ ọ ệ ự

Trong kho ng 10 năm đ u đ i m i (1986 – 1995), ti u thuy tả ầ ổ ớ ể ế  

thường xuyên được bàn đ n trong s  chuy n d ch, đ i m i c a vănế ự ể ị ổ ớ ủ  xuôi Vi t Nam. Sau đó, khi ti u thuy t đã kh ng đ nh đệ ể ế ẳ ị ược v  tríị  trung tâm c a đ i s ng văn h c, th  lo i này tr  thành đ i tủ ờ ố ọ ể ạ ở ố ượ  ngnghiên c u đứ ược quan tâm đ c bi t. Trong s  đa d ng hặ ệ ự ạ ướng ti pế  

c n ti u thuy t Vi t Nam t  sau đ i m i, n i b t nh t là xu hậ ể ế ệ ừ ổ ớ ổ ậ ấ ướ  ng

v n d ng nh ng t  tậ ụ ữ ư ưởng lý lu n hi n đ i c a th  gi i đ  khámậ ệ ạ ủ ế ớ ể  phá, n m b t giá tr , nh ng bắ ắ ị ữ ước v n đ ng, đ i m i th  lo i. ậ ộ ổ ớ ể ạ Từ 

th c ti n nghiên c u ti u thuy t  Vi t  Nam  ba mự ễ ứ ể ế ệ ươi  năm  qua, ngo i tr  nh ng nghiên c u trạ ừ ữ ứ ường h p (đ i v i t ng tác gi , tácợ ố ớ ừ ả  

ph m c  th ), có th  k  đ n m t s  xu hẩ ụ ể ể ể ế ộ ố ướng n i b t: nghiên c uổ ậ ứ  cách tân thi pháp th  lo i; nh n di n các khuynh hể ạ ậ ệ ướng v n đ ng,ậ ộ  phát tri n c a th  lo i; nghiên c u s  v n đ ng, đ i m i c a ti uể ủ ể ạ ứ ự ậ ộ ổ ớ ủ ể  

thuy t   các đ  tài c  th ;  Nh ng thành t u đ t đế ở ề ụ ể ữ ự ạ ược là không 

th  ph  nh n, ể ủ ậ tuy v y, trên n n t ng c a khung tri th c ph n ánhậ ề ả ủ ứ ả  

lu n, nh ng phân tích, ki n gi i giá tr  c a ti u thuy t Vi t Namậ ữ ế ả ị ủ ể ế ệ  sau năm 1986 v n n m tr n trong m i quan h  gi a ch  th  kháchẫ ằ ọ ố ệ ữ ủ ể  

th  ph n ánh, ch a đánh giá đúng vai trò c a ngôn ng  trong m iể ả ư ủ ữ ố  quan h  liên ch  th  c a tác ph m văn h c – m t hi n tệ ủ ể ủ ẩ ọ ộ ệ ượng giao 

ti p ký hi u h c. Hế ệ ọ ướng ti p c n r ng m  t  m t s  lý thuy t vănế ậ ộ ở ừ ộ ố ế  

h c đọ ược v n d ng trong nghiên c u ti u thuy t th i k  đ i m iậ ụ ứ ể ế ờ ỳ ổ ớ  

m c dù đã mang đ n m t s  khái ni m m i, khám phá nh ng s cặ ế ộ ố ệ ớ ữ ắ  

di n và thành t u m i, tuy nhiên v n b  trì níu b i nh ng t  duyệ ự ớ ẫ ị ở ữ ư  

n n t ng, khi n nh ng tìm tòi, đ i m i t a nh  vi c đánh nh ngề ả ế ữ ổ ớ ự ư ệ ữ  con đường m i đ n cái đích m c đ nh: ti u thuy t đã chi m lĩnhớ ế ặ ị ể ế ế  

hi n th c sâu s c h n.ệ ự ắ ơ

Ti u k t Ch ể ế ươ ng 1: Trong chương 1, chúng tôi đã t ng quanổ  

m i quan h  gi a văn h c và hi n th c trong lý lu n văn h c thố ệ ữ ọ ệ ự ậ ọ ế 

gi i và tình hình nghiên c u m i quan h  gi a văn h c và hi nớ ứ ố ệ ữ ọ ệ  

th c và v n d ng m i quan h  này trong nghiên c u ti u thuy t ự ậ ụ ố ệ ứ ể ế ở 

Vi t Nam t  năm 1986 đ n nay. Tính ch t r ng l n và ph c t pệ ừ ế ấ ộ ớ ứ ạ  

c a v n đ  là đi u d  nh n th y. Có th  kh ng đ nh, v n đ  m iủ ấ ề ề ễ ậ ấ ể ẳ ị ấ ề ố  quan h  gi a văn h c và hi n th c không h  cũ và ch a đệ ữ ọ ệ ự ề ư ược gi iả  quy t xong xuôi, nh t là trong th c ti n lý lu n   nế ấ ự ễ ậ ở ước ta hi n nay.ệ  

Nh ng tìm tòi, đ i m i trong quan ni m v  m i quan h  gi a vănữ ổ ớ ệ ề ố ệ ữ  

h c và hi n th c cùng v i nh ng nghiên c u v  ti u thuy t Vi tọ ệ ự ớ ữ ứ ề ể ế ệ  Nam sau năm 1986 s  đẽ ược chúng tôi ti p t c bi n gi i, k  th a vàế ụ ệ ả ế ừ  phát tri n trong lu n án.ể ậ

Chương 2: M I QUAN H  VĂN H C ­ HI N TH CỐ Ệ Ọ Ệ Ự

VÀ TI U THUY T VI T NAM SAU NĂM 1986Ể Ế Ệ

2.1. V  m i quan h  gi a văn h c và hi n th cề ố ệ ữ ọ ệ ự

2.1.1. Văn h c nh  là hình th c mô hình hóa hi n th c ọ ư ứ ệ ự

Văn h c là m t hình th c giao ti p liên ch  th , trong đó m iọ ộ ứ ế ủ ể ỗ  tác ph m văn h c là m t ẩ ọ ộ s  ki n giao ti p  ự ệ ế gi a nh ng ch  th  giaoữ ữ ủ ể  

ti p và b c tranh th  gi i đế ứ ế ớ ược nói t i b ng h  th ng ký hi u. ớ ằ ệ ố ệ Thế 

gi i ký hi u h c v  hi n th c trong tác ph m văn h c có tính n iớ ệ ọ ề ệ ự ẩ ọ ộ  

t i trong tạ ương quan v i hi n th c bên ngoài văn b n. ớ ệ ự ả Hi n th cệ ự  trong tác ph m văn h c đóng vai trò ch t li u ký hi u h c, vì v y,ẩ ọ ấ ệ ệ ọ ậ  

m i quan h  gi a văn h c và hi n th c luôn luôn là s  phiên d ch. ố ệ ữ ọ ệ ự ự ị

2.1.2. C  s  xem xét mô hình hi n th c trong tác ph m văn h c ơ ở ệ ự ẩ ọ

C  ch  trò ch i, s  ch i có s  tơ ế ơ ự ơ ự ương h p đ c bi t v i c  chợ ặ ệ ớ ơ ế 

ki n t o và ti p nh n mô hình hi n th c trong tác ph m văn h c.ế ạ ế ậ ệ ự ẩ ọ  Trong l ch s  văn h c, t n t i ph  bi n hai th  pháp, hai ki u cị ử ọ ồ ạ ổ ế ủ ể ơ 

ch   trò   ch i   c   b n   là  ế ơ ơ ả mô   ph ng ỏ   (imitation)   và  t   h p ổ ợ  

(combination). S  tự ương đ ng v  c  ch  cho phép chúng tôi kh ngồ ề ơ ế ẳ  

đ nh hai mô hình hi n th c c  b n trong văn h c: mô hình hi nị ệ ự ơ ả ọ ệ  

th c mô ph ng và mô hình hi n th c s p đ t. M t khác, s  ki nự ỏ ệ ự ắ ặ ặ ự ế  

t o b c tranh th  gi i th c ch t là s  t  ch c các m t xích c uạ ứ ế ớ ự ấ ự ổ ứ ắ ấ  trúc không đ ng c p. Vì v y, chúng tôi ki n gi i và l a ch n baồ ấ ậ ế ả ự ọ  

phương di n căn b n là t  ch c truy n k , nhân v t truy n k  vàệ ả ổ ứ ệ ể ậ ệ ể  

t  ch c tr n thu t làm căn c  xem xét các mô hình hi n th c trongổ ứ ầ ậ ứ ệ ự  

ti u thuy t Vi t Nam sau năm 1986. ể ế ệ

2.2. Ti u thuy t nh  là m t hình th c mô hình hóa hi n th cể ế ư ộ ứ ệ ự

2.2.1. Th  lo i nh  m t mã chi ph i quá trình mô hình hóa hi n ể ạ ư ộ ố ệ  

th c ự

Mã th  lo i để ạ ược hi u là h  th ng nh ng nguyên t c xác l pể ệ ố ữ ắ ậ  

m i quan h  gi a thông tin và th  lo i. M i th  lo i bao gi  cũngố ệ ữ ể ạ ỗ ể ạ ờ  

có m t c u trúc tộ ấ ương đ i  n đ nh và v ng ch c, có vai trò chiố ổ ị ữ ắ  

ph i vi c t  ch c và ti p nh n các văn b n c  th  ố ệ ổ ứ ế ậ ả ụ ể

2.2.2. Đ c tr ng th  lo i và v n đ  mô hình hóa hi n th c ặ ư ể ạ ấ ề ệ ự   trong ti u thuy t  ể ế

Ti u thuy t là th  lo i văn h c duy nh t còn đang bi n đ i,ể ế ể ạ ọ ấ ế ổ  

ch a đ nh hình v i nh ng đ c tr ng ch a r n l i và đ y uy nư ị ớ ữ ặ ư ư ắ ạ ầ ể  chuy n. Đ i tể ố ượng khám phá và bi u hi n c a ti u thuy t là cáiể ệ ủ ể ế  

hi n t i ch a hoàn thành. M t khác, ti u thuy t có kh  năng thâmệ ạ ư ặ ể ế ả  

nh p, thu hút và đ ng hóa trong ch nh th  c a nó nhi u th  lo i,ậ ồ ỉ ể ủ ề ể ạ  nhi u chi u đ i tho i khác nhau. V i tính năng m m d o, linhề ề ố ạ ớ ề ẻ  

ho t và s  ti p xúc m t thi t v i hi n th c trong tính ch t thì hi nạ ự ế ậ ế ớ ệ ự ấ ệ  

t i nh  th , ti u thuy t ôm ch a kh  năng đ c bi t trong vi cạ ư ế ể ế ứ ả ặ ệ ệ  khám phá và bi u hi n hi n th c.ể ệ ệ ự

2.3. B i c nh l ch s , văn hóa và s  đ i m i ti u thuy t Vi t Namố ả ị ử ự ổ ớ ể ế ệ  sau năm 1986 

2.3.1. B i c nh l ch s , văn hóa c a ti u thuy t Vi t Nam sau năm ố ả ị ử ủ ể ế ệ   1986

Công cu c đ i m i toàn di n đ t nộ ổ ớ ệ ấ ước và h i nh p qu c t  làộ ậ ố ế  

b i c nh văn hóa căn b n c a s  v n đ ng, đ i m i ti u thuy tố ả ả ủ ự ậ ộ ổ ớ ể ế  

Vi t Nam sau năm 1986. N u nh  công cu c đ i m i toàn di n đ tệ ế ư ộ ổ ớ ệ ấ  

nước mang đ n không khí dân ch  và s  phân hóa, đa d ng cá tínhế ủ ự ạ  sáng t o, th  hi u th m mĩ ti p nh n, thì công cu c h i nh p qu cạ ị ế ẩ ế ậ ộ ộ ậ ố  

t  đã mang đ n m t c  h i khác, đ a hành trình đ i m i n n vănế ế ộ ơ ộ ư ổ ớ ề  

h c đi vào qu  đ o v n đ ng c a n n văn h c th  gi i. ọ ỹ ạ ậ ộ ủ ề ọ ế ớ

2.3.2. S  v n đ ng, đ i m i c a ti u thuy t Vi t Nam sau năm ự ậ ộ ổ ớ ủ ể ế ệ   1986

T  đ u th  k  XX đ n nay, con đừ ầ ế ỷ ế ường hi n đ i hóa c a ti uệ ạ ủ ể  

thuy t Vi t Nam tr i qua ba d u m c quan tr ng. Đ u th  k  XX,ế ệ ả ấ ố ọ ầ ế ỷ  cùng v i văn h c nói chung, ti u thuy t v n đ ng ra kh i ph m trùớ ọ ể ế ậ ộ ỏ ạ  trung đ i, chuy n sang ph m trù hi n đ i. Cách m ng tháng Támạ ể ạ ệ ạ ạ  thành công m  ra m t giai đo n m i trong l ch s  dân t c, ti uở ộ ạ ớ ị ử ộ ể  thuy t thêm m t l n đ i m i, g n bó và đ ng hành cùng dân t cế ộ ầ ổ ớ ắ ồ ộ  trong công cu c đ u tranh gi i phóng mi n Nam, th ng nh t đ tộ ấ ả ề ố ấ ấ  

nước. Đ i th ng mùa xuân 1975 đã ch m d t m t giai đo n l ch sạ ắ ấ ứ ộ ạ ị ử đau thương c a dân t c, m  ra m t giai đo n m i, kh c ph c h uủ ộ ở ộ ạ ớ ắ ụ ậ  

qu  n ng n  c a chi n tranh, t ng bả ặ ề ủ ế ừ ước xây d ng và phát tri nự ể  

đ t nấ ước. Trong b i c nh l ch s , văn hóa đó, ti u thuy t đã ch ngố ả ị ử ể ế ứ  

ki n m t cu c đ i m i quan tr ng v i c t m c năm 1986.ế ộ ộ ổ ớ ọ ớ ộ ố

Đ i h i VI (1986) c a Đ ng đã t o ra m t đ ng l c m nhạ ộ ủ ả ạ ộ ộ ự ạ  

m , khi n ti u thuy t Vi t Nam t  đây th c s  đ i m i. Nhìn t ngẽ ế ể ế ệ ừ ự ự ổ ớ ổ  

th  c c di n ti u thuy t Vi t Nam t  sau năm 1986 t  giác để ụ ệ ể ế ệ ừ ừ ộ phân xu t c a các mô hình hi n th c, có th  th y rõ, ti u thuy tấ ủ ệ ự ể ấ ể ế  

mô ph ng v n đóng vai trò nòng c t c    phỏ ẫ ố ả ở ương di n s  lệ ố ượ  ngcũng nh  thành t u. Tuy nhiên, cũng không th  ph  nh n s  tr iư ự ể ủ ậ ự ỗ  

d y ngày càng m nh m  c a các th  nghi m s p đ t. Đây là sậ ạ ẽ ủ ể ệ ắ ặ ự 

v n đ ng h p quy lu t khi b i c nh l ch s  văn hóa c a đ t nậ ộ ợ ậ ố ả ị ử ủ ấ ướ  c

đã có nh ng bữ ước chuy n quan tr ng, t  cao trào đ i m i sang h iể ọ ừ ổ ớ ộ  nhâp qu c t  ố ế

Ti u k t ch ể ế ươ ng 2: Văn h c nh  là m t hình th c mô hìnhọ ư ộ ứ  hóa hi n th c. B c tranh th  gi i trong tác ph m văn h c ch u sệ ự ứ ế ớ ẩ ọ ị ự 

ch  đ nh c a hàng lo t các m i quan h  liên ch  th  và luôn t oế ị ủ ạ ố ệ ủ ể ạ  thành nh ng hình thái nh t đ nh. Ti u thuy t v i nh ng tính năngữ ấ ị ể ế ớ ữ  

u th  c a th  lo i ti m  n nh ng biên đ  r ng m , m m d o,

linh ho t là ti n đ  quan tr ng thúc đ y nh ng th  nghi m cáchạ ề ề ọ ẩ ữ ể ệ  tân đa d ng trong khám phá và bi u hi n hi n th c. Chúng tôi đãạ ể ệ ệ ự  

phân tích s  tự ương h p gi a c  ch  t o sinh và v n hành c a cácợ ữ ơ ế ạ ậ ủ  hình thái mô hình th  gi i ngh  thu t v i c  ch  trò ch i; nh ngế ớ ệ ậ ớ ơ ế ơ ữ  bình di n k t c u căn b n c a tác ph m ngh  thu t ngôn t , t oệ ế ấ ả ủ ẩ ệ ậ ừ ạ  

l p c  s  nghiên c u các mô hình hi n th c trong ti u thuy t Vi tậ ơ ở ứ ệ ự ể ế ệ  Nam sau năm 1986