Luận án với các mục đích nghiên cứu: tập hợp, hệ thống đầy đủ tư liệu điền dã và các kết quả nghiên cứu từ trước tới nay về di tích Giồng Lớn, qua đó làm rõ những đặc trưng cơ bản của di tích này; tìm hiểu mối quan hệ của di tích Giồng Lớn trong không gian và thời gian, nhằm làm rõ nguồn gốc, vị trí của di tích trong giai đoạn lịch sử này ở vùng ven biển Đông Nam Bộ,... Để biết rõ hơn về nội dung chi tiết, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ
TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ
Trang 2Hà N i – 2016ộ
Trang 3Lu n án đ ậ ượ c hoàn thành t i: ạ
TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XÃ H I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ
Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ
Ng ườ ướ i h ng d n khoa h c: ẫ ọ
Lu n án s đậ ẽ ược b o v trả ệ ước H i đ ng c p c s ch m Lu n án ti n sĩ ộ ồ ấ ơ ở ấ ậ ế
h p t i Trọ ạ ường Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn, s 336 Nguy n ạ ọ ọ ộ ố ễTrãi, Thanh Xuân, Hà N i, vào h i gi phút, ngày tháng năm ộ ồ ờ2016
Có th tìm hi u Lu n án t i: ể ể ậ ạ
Th vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ
Trung tâm Thông tin th vi n Đ i h c Qu c gia Hà N iư ệ ạ ọ ố ộ
Trang 4M Đ UỞ Ầ
1. Lý do ch n đ tài ọ ề
1.1 “Văn hoá Óc Eo” là m t ch đ nghiên c u khoa h c l n, khôngộ ủ ề ứ ọ ớ
ph i ch c a Vi t Nam mà còn c a c Đông Nam Á, b i nó liên quan m tả ỉ ủ ệ ủ ả ở ậ thi t t i l ch s giai đo n đ u công nguyên giai đo n hình thành và phátế ớ ị ử ạ ầ ạ tri n c a nhi u qu c gia c trong khu v c.ể ủ ề ố ổ ự
Nh ng di tích thu c n n văn hoá Óc Eo Nam B đã đữ ộ ề ở ộ ược phát hi nệ
t cu i th k XIX, tuy nhiên, d u m c quan tr ng trong l ch s phát hi nừ ố ế ỉ ấ ố ọ ị ử ệ
và nghiên c u n n văn hóa này là năm 1944, v i cu c khai qu t quy môứ ề ớ ộ ậ
c a L. Malleret t i khu di tích Óc Eo Ba Thê. Tr i h n 70 năm nghiênủ ạ ả ơ
c u, v i m t kh i t li u v t ch t đ s , phong phú, di n m o c a vănứ ớ ộ ố ư ệ ậ ấ ồ ộ ệ ạ ủ hoá Óc Eo đã d n đầ ược làm rõ trên các m t, nh : đ c tr ng di tích, đ cặ ư ặ ư ặ
tr ng di v t, đ a bàn phân b Qua đó, có th th y n n văn hoá này ch aư ậ ị ố ể ấ ề ứ
đ ng nhi u giá tr l n v v t ch t tinh th n, v khoa h c kĩ thu t, vự ề ị ớ ề ậ ấ ầ ề ọ ậ ề kinh t xã h i. Nghiên c u sâu kĩ văn hoá Óc Eo không ch giúp cho vi cế ộ ứ ỉ ệ
nh n th c l ch s v quá trình khai phá, m mang vùng đ t phía Nam c aậ ứ ị ử ề ở ấ ủ các c dân 2000 năm trư ước, mà còn có ý nghĩa l n trong công cu c xâyớ ộ
d ng và phát tri n kinh t xã h i ngày nay.ự ể ế ộ
1.2. Trong nghiên c u văn hoá Óc Eo, có m t v n đ h t s c quanứ ộ ấ ề ế ứ
tr ng nh ng l i ít đọ ư ạ ược nh c t i, đó là v n đ ngu n g c. Cho dù, dắ ớ ấ ề ồ ố ườ ng
nh m i nhà nghiên c u đ u th a nh n r ng Óc Eo chính là s phát tri nư ọ ứ ề ừ ậ ằ ự ể
tr c ti p t các văn hoá c đ ng b ng sông C u Long và văn hoá Đ ngự ế ừ ổ ở ồ ằ ử ồ Nai, thì v n còn đó nh ng d u h i v m t kh o c h c, b i b ng ch ngẫ ữ ấ ỏ ề ặ ả ổ ọ ở ằ ứ xác th c v m t ph h phát tri n văn hoá kh o c v n ch a đự ề ộ ổ ệ ể ả ổ ẫ ư ược tìm
th y. Mãi t i th p k 90 c a th k XX, v i các cu c phát qu t Gò Câyấ ớ ậ ỉ ủ ế ỉ ớ ộ ậ ở Tung (An Giang) và Gò Ô Chùa (Long An), người ta m i b t đ u nh nớ ắ ầ ậ
th y ch ng c v nh ng con đấ ứ ứ ề ữ ường ti n t i Óc Eo t th i ti n s Đ cế ớ ừ ờ ề ử ặ
bi t h n, cũng trong cu i th p k này, vi c phát hi n c m di tích Gi ng Cáệ ơ ố ậ ỉ ệ ệ ụ ồ
V Gi ng Ph t vùng ng p m n C n Gi (TP. H Chí Minh) đã gâyồ ồ ệ ở ậ ặ ầ ờ ồ
“ch n đ ng” gi i kh o c nói riêng và s h c nói chung b i tính đ c đáoấ ộ ớ ả ổ ử ọ ở ộ
và t m vóc c a nó. Trong nhóm di tích này đã b t đ u có nh ng y u t Ócầ ủ ắ ầ ữ ế ố
Eo, g i m cho các nhà nghiên c u đi tìm m t con đợ ở ứ ộ ường h p t o nên vănợ ạ hoá Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B Tuy v y, niên đ i c a nhóm diở ể ộ ậ ạ ủ tích Gi ng Cá V đồ ồ ược xác đ nh là kho ng 2500 năm BP, và vì th v n cònị ả ế ẫ
c m t kho ng tr ng vài trăm năm gi a nó v i văn hoá Óc Eo. Ngoài ra,ả ộ ả ố ữ ớ
nh ng y u t Óc Eo trong đó còn khá m nh t. Đó là lý do cho s c p thi tữ ế ố ờ ạ ự ấ ế
ph i tìm nh ng bả ữ ước chuy n/g ch n i Gi ng Cá V Óc Eo. ể ạ ố ồ ồ
1.3. Di tích Gi ng L n n m trong vùng sinh thái ng p m n trên đ oồ ớ ằ ậ ặ ả Long S n (TP. Vũng Tàu, t nh Bà R a Vũng Tàu) thu c vùng v nh bi nơ ỉ ị ộ ị ể Gành Rái, cách C n Gi kho ng 10 km v phía b c. Có th nói, đ o Longầ ờ ả ề ắ ể ả
S n nói riêng và vùng ng p m n ven bi n Vũng Tàu nói chung có ý nghĩaơ ậ ặ ể
h t s c quan tr ng v i ti n s s khu v c. Cho t i nay, trên đ a bàn TP.ế ứ ọ ớ ề ơ ử ự ớ ị
Trang 5Vũng Tàu và đ o Long S n đã phát hi n đả ơ ệ ược m t lo t các di tích thu cộ ạ ộ
giai đo n Gi ng Cá V Gi ng Ph t ạ ồ ồ ồ ệ nh Gò Ông S m dư ầ ưới, Bãi Cá Sóng,
Gi ng Ông Trồ ượng, Hàng X m L n, và ồ ớ văn hoá Óc Eo nh Gò H mư ầ Than, Gò Ông S m trên, Kênh T p Đoàn, Gò Ông Ki n, trong đó Gi ngầ ậ ế ồ
L n có vai trò đ c bi t quan tr ng.ớ ặ ệ ọ
Di tích này được phát hi n vào năm 2002, sau đó đệ ược khai qu t quyậ
mô hai l n vào năm 2003 và 2005, k t qu khai qu t cho th y đây là m t diầ ế ả ậ ấ ộ tích m táng h t s c quan tr ng, có nh ng m i quan h m t thi t v iộ ế ứ ọ ữ ố ệ ậ ế ớ
Gi ng Cá V V i Gi ng L n, chúng ta đã có th nói t i m t di tích Óc Eoồ ồ ớ ồ ớ ể ớ ộ
s kì vùng ng p m n ven bi n Đông Nam B , và đ ng th i, l i có thơ ở ậ ặ ể ộ ồ ờ ạ ể
th y rõ con đấ ường t Gi ng Cá V t i văn hoá Óc Eo.ừ ồ ồ ớ
1.4. T khi công tác t i B o tàng L ch s Vi t Nam (nay là B o tàngừ ạ ả ị ử ệ ả
L ch s Qu c gia), tác gi lu n án có may m n đị ử ố ả ậ ắ ược tr c ti p tham giaự ế khai qu t di tích Gi ng L n; đi u tra, kh o sát và khai qu t m t s di tíchậ ồ ớ ề ả ậ ộ ố
kh o c trên đ a bàn t nh Bà R a Vũng Tàu, mà ch y u là khu v c đ oả ổ ị ỉ ị ủ ế ự ả Long S n và vùng sinh thái ng p m n c a t nh. Bên c nh đó, tác gi cònơ ậ ặ ủ ỉ ạ ả
được nghiên c u các tài li u có liên quan và cũng đã có m t s bài vi t vứ ệ ộ ố ế ề
kh o c h c ti n s s các t nh phía Nam, nh t là lĩnh v c liên quan đ nả ổ ọ ề ơ ử ỉ ấ ự ế
đ tài lu n án. ề ậ
V i nh ng lý do nói trên, tác gi đã quy t đ nh ch n đ tài ớ ữ ả ế ị ọ ề Di tích
Gi ng L n và vai trò c a nó v i s hình thành văn hoá Óc Eo vùng ồ ớ ủ ớ ự ở ven bi n Đông Nam B ể ộ cho lu n án Ti n sĩ chuyên ngành kh o c h cậ ế ả ổ ọ
c a mình. Thông qua lu n án, tác gi mu n góp ph n làm sáng t m tủ ậ ả ố ầ ỏ ộ trong nhi u con đề ường h p t o nên văn hoá Óc Eo n i ti ng.ợ ạ ổ ế
2. M c đích và nhi m v nghiên c u c a lu n ánụ ệ ụ ứ ủ ậ
2.1. T p h p, h th ng đ y đ t li u đi n dã và các k t qu nghiênậ ợ ệ ố ầ ủ ư ệ ề ế ả
c u t trứ ừ ướ ớc t i nay v di tích Gi ng L n, qua đó làm rõ nh ng đ c tr ngề ồ ớ ữ ặ ư
c b n c a di tích này.ơ ả ủ
2.2. Tìm hi u m i quan h c a di tích Gi ng L n trong không gian vàể ố ệ ủ ồ ớ
th i gian, nh m làm rõ ngu n g c, v trí c a di tích trong giai đo n l ch sờ ằ ồ ố ị ủ ạ ị ử này vùng ven bi n Đông Nam B ở ể ộ
2.3. Trên c s so sánh các t li u kh o c , lu n án phác th o conơ ở ư ệ ả ổ ậ ả
đường ti n t i văn hoá Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B cũng nhế ớ ở ể ộ ư
b c tranh l ch s giai đo n c n k công nguyên, m t giai đo n l ch s h tứ ị ử ạ ậ ề ộ ạ ị ử ế
s c sôi đ ng c a khu v c.ứ ộ ủ ự
3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ
3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u: ứ
Đ i tố ượng chính c a lu n án là các di tích và di v t kh o c h c thuủ ậ ậ ả ổ ọ
được qua các đ t khai qu t di tích Gi ng L n; nh ng di tích, di v t kh oợ ậ ồ ớ ữ ậ ả
c h c thu đổ ọ ược qua đi u tra, kh o sát, thám sát và khai qu t các di tíchề ả ậ khác có m i quan h m t thi t v i Gi ng L n trên đ o Long S n; nh ngố ệ ậ ế ớ ồ ớ ả ơ ữ
Trang 6di tích, di v t kh o c t i các đ a đi m khác có liên quan Nam B , Đôngậ ả ổ ạ ị ể ở ộ Nam Á, n Đ hay Trung Hoa.Ấ ộ
3.2. Ph m vi nghiên c u: ạ ứ
V th i gian: lu n án t p trung nghiên c u giai đo n chuy n ti p tề ờ ậ ậ ứ ạ ể ế ừ
Ti n Óc Eo lên văn hóa Óc Eo, t là t 500 năm BC đ n 100 200 AD. Tuyề ừ ừ ế nhiên, do tính ch t ph c t p c a các di tích kh o c Nam B , nên khungấ ứ ạ ủ ả ổ ở ộ
th i gian này có th đờ ể ược đ y s m h n tùy t ng trẩ ớ ơ ừ ường h p c th ợ ụ ể
V không gian: là vùng ven bi n Đông Nam B , c th là khu v cề ể ộ ụ ể ự
ng p m n thu c đ a bàn các t nh Đ ng Nai, Long An, TP. H Chí Minh vàậ ặ ộ ị ỉ ồ ồ
Bà R a Vũng Tàu, trong đó c t lõi là vùng ng p m n xung quanh v nhị ố ậ ặ ị Gành Rái, bao g m bán đ o C n Gi (TP. H Chí Minh) và đ o Long S nồ ả ầ ờ ồ ả ơ (TP. Vũng Tàu). Không gian nghiên c u c a lu n án cũng s đứ ủ ậ ẽ ược mở
r ng khi ti n hành các nghiên c u so sánh v i nh ng khu v c khác Namộ ế ứ ớ ữ ự ở
B , mi n Trung Vi t Nam hay Đông Nam Á, n Đ , Trung Hoa. ộ ề ệ Ấ ộ
4. Ngu n t li u và phồ ư ệ ương pháp nghiên c uứ
4.1. Ngu n t li u ồ ư ệ
Ngu n t li u s d ng trong lu n án là báo cáo c a các cu c đi uồ ư ệ ử ụ ậ ủ ộ ề tra, kh o sát, thám sát và khai qu t kh o c h c; các bài vi t công b trênả ậ ả ổ ọ ế ố
t p chí ạ Kh o c h c ả ổ ọ và k y u ỷ ế Nh ng phát hi n m i v kh o c h c ữ ệ ớ ề ả ổ ọ xu tấ
b n hàng năm; các sách chuyên kh o, các đ tài đã công b và m t s bàiả ả ề ố ộ ố
vi t đăng trên các t p chí và k y u h i th o trong nế ạ ỷ ế ộ ả ước và qu c t có liênố ế quan đ n đ tài lu n án.ế ề ậ
Nh ng k t qu thu th p t li u, nghiên c u c a tác gi v di tíchữ ế ả ậ ư ệ ứ ủ ả ề
Gi ng L n nói riêng và các di tích khác Nam B t năm 2005 đ n nay.ồ ớ ở ộ ừ ế
4.2. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ
Lu n án s d ng phậ ử ụ ương pháp kh o c h c truy n th ng đ thuả ổ ọ ề ố ể
th p tài li u nh đi u tra, thám sát, khai qu t trên th c đ a. Nh ng phậ ệ ư ề ậ ự ị ữ ươ ngpháp th ng kê đ nh tính, đ nh lố ị ị ượng, phân lo i lo i hình h c, b n đ h c,ạ ạ ọ ả ồ ọ miêu t , đo v , ch p nh, d p hoa văn, so sánh liên văn hoá đả ẽ ụ ả ậ ược sử
d ng đ phân tích và di n gi i tài li u.ụ ể ễ ả ệ
Bên c nh đó, lu n án s d ng k t qu nghiên c u khoa liên ngànhạ ậ ử ụ ế ả ứ
nh : dân t c h c, đ a lý, đ a ch t, phư ộ ọ ị ị ấ ương pháp đ nh niên đ i C14, phị ạ ươ ngpháp phân tích th ch h c đ đ a ra nh ng ki n gi i khoa h c h p lýạ ọ ể ư ữ ế ả ọ ợ
nh t.ấ
Lu n án còn s d ng phậ ử ụ ương pháp so sánh, đ i chi u gi a các diố ế ữ tích, di v t c a Gi ng L n và các di tích khác trong khu v c đ tìm hi uậ ủ ồ ớ ự ể ể
nh ng đ c tr ng riêng chung và m i quan h qua l i c a các c ng đ ngữ ặ ư ố ệ ạ ủ ộ ồ
c dân trong giai đo n này, qua đó nh m tái hi n ph n nào b c tranh vư ạ ằ ệ ầ ứ ề
nh ng nhóm c dân th i s s trong khu v c. ữ ư ờ ơ ử ự
V n d ng phậ ụ ương pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l ch sậ ậ ệ ứ ậ ị ử trong vi c tìm hi u quá trình phát tri n n i t i và m i quan h c a di tíchệ ể ể ộ ạ ố ệ ủ
Gi ng L n v i các khu v c khác. ồ ớ ớ ự
Trang 75. Ý nghĩa khoa h c và th c ti n c a lu n ánọ ự ễ ủ ậ
5.1. Lu n án t p h p, h th ng các t li u và k t qu nghiên c u vậ ậ ợ ệ ố ư ệ ế ả ứ ề
di tích Gi ng L n nói riêng và các di tích có liên quan nói chung, qua đóồ ớ cung c p cho các nhà nghiên c u nh ng thông tin, t li u đ y đ v m tấ ứ ữ ư ệ ầ ủ ề ộ nhóm các di tích trong giai đo n chuy n ti p và hình thành văn hoá Óc Eo ạ ể ế ở vùng ven bi n Đông Nam B ể ộ
5.2. Trên c s nh ng đ c tr ng di tích, di v t c a Gi ng L n cũngơ ở ữ ặ ư ậ ủ ồ ớ
nh so sánh nó v i các di tích khác trong không gian và th i gian, lu n ánư ớ ờ ậ góp ph n làm rõ m t con đầ ộ ường phát tri n n i sinh c a văn hoá Óc Eo ể ộ ủ ở vùng ven bi n mi n Đông Nam B Đi u đó cũng ph n ánh tính đa ngu nể ề ộ ề ả ồ
5.4. Nh ng k t qu nghiên c u c a lu n án là c s bữ ế ả ứ ủ ậ ơ ở ước đ u choầ
ho t đ ng tr ng bày, gi i thi u nh ng di tích, di v t c a Gi ng L n t iạ ộ ư ớ ệ ữ ậ ủ ồ ớ ạ
B o tàng t nh Bà R aVũng Tàu và B o tàng L ch s Qu c gia. ả ỉ ị ả ị ử ố
6. C u trúc lu n ánấ ậ
Ngoài ph n M đ u và K t lu n, n i dung chính c a lu n án đầ ở ầ ế ậ ộ ủ ậ ượ c
c u trúc thành 3 chấ ương sau đây:
Chương 1: T ng ổ quan tình hình nghiên c u liên quan đ n đ tài lu nứ ế ề ậ án
Chương 2: Di tích Gi ngồ L n: Di tích và di v t Niên đ i và đ cớ ậ ạ ặ
tr ng văn hóaư
Chương 3: V trí di tích Gi ng L n trong giai đo n chuy n ti p Ti nị ồ ớ ạ ể ế ề
Óc Eo Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam Bở ể ộ
CHƯƠNG 1. T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U LIÊNỔ Ứ
QUAN Đ N Đ TÀI LU N ÁN Ế Ề Ậ
1.1. Tình hình nghiên c u văn hóa Óc Eoứ
L ch s phát hi n và nghiên c u văn hóa Óc Eo có th chia làm hai giaiị ử ệ ứ ể
đo n: trạ ước năm 1975 và t 1975 đ n nay.ừ ế
Trước 1975: l ch s phát hi n và nghiên c u văn hóa Óc Eo g n li nị ử ệ ứ ắ ề
v i ho t đ ng c a các quan ch c và h c gi Pháp, đ c bi t là nh ng đ tớ ạ ộ ủ ứ ọ ả ặ ệ ữ ợ
kh o sát và khai qu t c a L.Malleret t 1938 đ n 1944 Nam B K t quả ậ ủ ừ ế ở ộ ế ả nghiên c u c a Malleret đã đứ ủ ượ ậc t p h p và trình bày trong công trìnhợ
“Kh o c h c đ ng b ng sông C u Long ả ổ ọ ồ ằ ử ” (xu t b n 1959 1963). T pấ ả ậ sách này không ch cung c p cho chúng ta t li u v m t b s u t p hi nỉ ấ ư ệ ề ộ ộ ư ậ ệ
v t quý giá, mà còn có nh ng ch d n khoa h c quan tr ng v m t n n vănậ ữ ỉ ẫ ọ ọ ề ộ ề hóa c Nam B ổ ở ộ
Trang 8 Sau năm 1975: vi c nghiên c u văn hóa Óc Eo g n li n v i ho tệ ứ ắ ề ớ ạ
đ ng khoa h c c a các nhà kh o c h c Vi t Nam. Cùng v i vi c hộ ọ ủ ả ổ ọ ệ ớ ệ ệ
th ng hóa ngu n tài li u và phúc tra nh ng di tích đã phát hi n t trố ồ ệ ữ ệ ừ ướ c
1975, các nhà kh o c Vi t Nam còn phát hi n và khai qu t thêm hàng lo tả ổ ệ ệ ậ ạ các di tích m i thu c văn hóa Óc Eo trên đ a bàn mi n Nam. Đã có nhi uớ ộ ị ề ề
cu c h i th o khoa h c v văn hóa Óc Eo độ ộ ả ọ ề ượ ổc t ch c, nhi u công trìnhứ ề khoa h c quan tr ng v văn hóa Óc Eo cũng đọ ọ ề ược công b , xu t b n. ố ấ ả
Tóm l i, tr i qua h n70 năm nghiên c u, nh ng đ c tr ng c a văn hóaạ ả ơ ứ ữ ặ ư ủ
Óc Eo đã d n đầ ược làm rõ trên các m t nh : di n phân b , lo i hình diặ ư ệ ố ạ tích, đ c tr ng di tích và di v t. ặ ư ậ T đó có th nh n th y Óc Eo là m t xãừ ể ậ ấ ộ
h i phát tri n m nh v nông nghi p, th công nghi p và thộ ể ạ ề ệ ủ ệ ương nghi p,ệ
đ c bi t là giao l u trên bi n. Tuy nhiên, v n còn đó nhi u câu h i c nặ ệ ư ể ẫ ề ỏ ầ
ph i gi i đáp, mà n i lên trong s đó là v n đ ngu n g c c a văn hóa này.ả ả ổ ố ấ ề ồ ố ủ 1.2. V n đ quá trình hình thành c a văn hóa Óc Eoấ ề ủ
Tuy ch a đư ược đ tâm đúng m c nh ng v n đ ngu n g c văn hóaể ứ ư ấ ề ồ ố
Óc Eo đã ít nhi u đề ược bàn đ n trong các công trình nghiên c u c a cácế ứ ủ
h c gi trong và ngoài nọ ả ước. Dưới đây là m t s quan đi m c a các h cộ ố ể ủ ọ
gi trong nả ước và qu c t v v n đ này.ố ế ề ấ ề
1.2.1. Các h c gi n ọ ả ướ c ngoài
Cho t i trớ ước th p k 1980, đa ph n gi i s h c phậ ỉ ầ ớ ử ọ ương Tây đ u choề
r ng nh ng n n văn minh s m Đông Nam Á, trong đó có Óc Eo, đằ ữ ề ớ ở ượ chình thành khá đ t ng t d a trên s ti p xúc v i văn hóa n Đ , ho c coiộ ộ ự ự ế ớ Ấ ộ ặ
đó là vùng đ t th c dân c a ngấ ự ủ ườ Ấi n, còn các c dân b n x ch đóng vaiư ả ứ ỉ trò th đ ng ho c v th ph thu c. Đ i di n cho quan đi m này là cácụ ộ ặ ở ị ế ụ ộ ạ ệ ể
1.2.2. Các nhà nghiên c u trong nứ ướ c
K t h p t li u c a giai đo n trế ợ ư ệ ủ ạ ước v i nh ng phát hi n sau 1975,ớ ữ ệ các nhà nghiên c u ngứ ười Vi t đã đ a ra nh ng nh n đ nh khác nhau vệ ư ữ ậ ị ề quá trình hình thành văn hóa Óc Eo mi n Nam. Trên đ i th , có nh ngở ề ạ ể ữ quan đi m đáng chú ý sau đây: ể
Quan đi m th nh t là c a Lê Xuân Di m, coi ngu n g c ch y uể ứ ấ ủ ệ ồ ố ủ ế
c a văn hóa Óc Eo là t văn hóa Đ ng Nai, c th h n là t nhóm di tíchủ ừ ồ ụ ể ơ ừ
c trú nhà sàn vùng ng p m n quanh châu th Đ ng Nai C u Long.ư ở ậ ặ ổ ồ ử
Quan đi m th hai là c a Võ Sĩ Kh i và Ph m Đ c M nh, coi t t cể ứ ủ ả ạ ứ ạ ấ ả các l p văn hóa/di tích có niên đ i t S k S t tr v trớ ạ ừ ơ ỳ ắ ở ề ước trên toàn mi nề Nam là c t ng b n đ a c a văn hóa Óc Eo. ơ ầ ả ị ủ
Trang 9 Quan đi m th ba là c a Lể ứ ủ ương Ninh và Nguy n M nh Cễ ạ ường, coi văn hóa Óc Eo có ngu n g c t văn hóa Sa Hu nh, ch nhân là nh ngồ ố ừ ỳ ủ ữ
người nói ti ng Nam Đ o di c t bi n vào. ế ả ư ừ ể
Quan đi m th t là c a Hà Văn T n và nhi u nhà nghiên c u khác,ể ứ ư ủ ấ ề ứ coi văn hóa Óc Eo là s h p thành c a nhi u con đự ợ ủ ề ường hay nhi u lo iề ạ hình văn hóa khác nhau trong giai đo n Kim khí, mà ch y u là các văn hóaạ ủ ế
d a trên tình hình t li u cũng nh nh n th c c a t ng h c gi ự ư ệ ư ậ ứ ủ ừ ọ ả
Trong các ý ki n k trên, theo chúng tôi, quan đi m c a Hà Văn T nế ể ể ủ ấ
và m t s nhà kh o c khác nh Đào Linh Côn, Vũ Qu c Hi n, Nguy nộ ố ả ổ ư ố ề ễ
Th H u, T ng Trung Tín coi văn hóa Óc Eo đị ậ ố ược hình thành t nhi uừ ề con đường, nhi u tuy n phát tri n là h p lí h n c , b i nó không ch logicề ế ể ợ ơ ả ở ỉ
v m t lí thuy t mà còn ch nh h p v i nh ng tài li u kh o c h c. Tuyề ặ ế ỉ ợ ớ ữ ệ ả ổ ọ
v y, đ ch ng minh và làm rõ nh ng con đậ ể ứ ữ ường ti n t i văn hóa Óc Eo l iế ớ ạ không đ n gi n. Cho đ n nay v n ch a có m t công trình nào mang tínhơ ả ế ẫ ư ộ
t ng h p v quá trình chuy n ti p lên văn hóa Óc Eo Nam B , dù là tổ ợ ề ể ế ở ộ ừ
m t hay nhi u tuy n.ộ ề ế
D a trên ngu n t li u hi n bi t, có th bự ồ ư ệ ệ ế ể ước đ u phác h a ra các conầ ọ
đường hay các nhóm di tích Ti n Óc Eo sau đây:ề
Nhóm di tích đ ng b ng sông C u Long: ồ ằ ử g m các di tích phân b chồ ố ủ
y u trên đ a bàn t nh An Giang nh Gò Cây Tung, Gò T Trâm, Gò Me –ế ị ỉ ư ư
Gò Sành. Bên c nh đó, có th k đ n đ a đi m Gi ng N i B n Tre hayạ ể ể ế ị ể ồ ổ ở ế
đ a đi m K9 và Gi ng Cu Hà Tiên. Các đ a đi m này có niên đ i kh iị ể ồ ở ị ể ạ ở
đ u thu c S k S t và l p mu n b t đ u có y u t Óc Eo.ầ ộ ơ ỳ ắ ớ ộ ắ ầ ế ố
Nhóm di tích l u v c sông Vàm C : ư ự ỏ g m các di tích phân b t nhồ ố ở ỉ Long An nh Gò Ô Chùa, Gò Cao Su, Lò G ch, Gò Dung, Gò Đ hay Tr pư ạ ế ấ Gáo Mi u. Đây đ u là các di ch c trú, c trú – m táng ho c xễ ề ỉ ư ư ộ ặ ưởng s nả
xu t g m. Đ a t ng di tích thấ ố ị ầ ường dày t 1,0 – 2,0 m, g m hai giai đo nừ ồ ạ văn s m mu n, trong đó l p văn hóa s m thu c giai đo n S k S t, l pớ ộ ớ ớ ộ ạ ơ ỳ ắ ớ
mu n có niên đ i c n k công nguyên và b t đ u chuy n sang văn hóa Ócộ ạ ậ ề ắ ầ ể Eo
Nhóm di tích ven bi n Đông Nam B : ể ộ g m các di tích Gi ng Cá Vồ ồ ồ
và Gi ng Ph t phân b vùng ng p m n ven bi n huy n C n Gi , thànhồ ệ ố ở ậ ặ ể ệ ầ ờ
ph H Chí Minh. Các di tích này có tính ch t v a là di ch c trú, v a làố ồ ấ ừ ỉ ư ừ trung tâm th công nghi p v i các ngh s n xu t g m, ch tác trang s c,ủ ệ ớ ề ả ấ ố ế ứ làm đ th y tinh…, sau đó d n d n bi n thành khu m táng. Nhóm di tíchồ ủ ầ ầ ế ộ này có niên đ i S k S t, trong đó Gi ng Ph t có niên đ i kh i đ u mu nạ ơ ỳ ắ ồ ệ ạ ở ầ ộ
h n và k t thúc mu n h n chút ít. Trong các di tích này đã b t đ u có y uơ ế ộ ơ ắ ầ ế
t Óc Eo, dù v n còn m nh t. ố ẫ ờ ạ
Trang 10Trong ba nhóm di tích này, nhóm di tích ven bi n Đông Nam B là đ iể ộ ố
tượng mà lu n án quan tâm. Qua nghiên c u nh ng di tích, di v t thu đậ ứ ữ ậ ượ c
t i các đ a đi m Gi ng Cá V , Gi ng Ph t, m t s nhà nghiên c u đãạ ị ể ồ ồ ồ ệ ộ ố ứ
nh n th y có y u t Óc Eo trong nhóm di tích này, và t đó đi đ n nh nậ ấ ế ố ừ ế ậ
đ nh r ng có th tìm th y m t tuy n phát tri n lên Óc Eo vùng ven bi nị ằ ể ấ ộ ế ể ở ể Đông Nam B Tuy nhiên, cũng nh chính các nhà nghiên c u này kh ngộ ư ứ ẳ
đ nh, các y u t Óc Eo đó m i ch là "ph ng ph t", "s khai", và v m tị ế ố ớ ỉ ả ấ ơ ề ặ niên đ i thì t Gi ng Cá V , Gi ng Ph t lên t i các di tích Óc Eo th c thạ ừ ồ ồ ồ ệ ớ ự ụ (ví d nh Gi ng Am, niên đ i th k 4 5 AD) v n còn c m t kho ngụ ư ồ ạ ế ỉ ẫ ả ộ ả
tr ng vài trăm năm. Do đó, đi u quan tr ng là ph i tìm đố ề ọ ả ược m t g ch n iộ ạ ố
t Gi ng Cá V , Gi ng Ph t lên t i Óc Eo. V i vi c phát hi n di tíchừ ồ ồ ồ ệ ớ ớ ệ ệ
Gi ng L n trên đ o Long S n (Bà R a Vũng Tàu), chúng ta đã có th nóiồ ớ ả ơ ị ể
t i m t cách ch c ch n h n v con đớ ộ ắ ắ ơ ề ường ti n t i văn hóa Óc Eo vùngế ớ ở ven bi n Đông Nam B ể ộ
1.3. Phát hi n và ệ nghiên c u di tích Gi ng L nứ ồ ớ
1.3.1. Phát hi n ệ
Di tích Gi ng L n đồ ớ ược phát hi n vào năm 2002, trong chệ ương trình
đi u tra kh o sát l p b n đ di tích kh o c h c trên đ a bàn t nh Bà R a ề ả ậ ả ồ ả ổ ọ ị ỉ ị Vũng Tàu, do B o tàng L ch s Vi t Nam và B o tàng t nh ph i h p th cả ị ử ệ ả ỉ ố ợ ự
hi n. Trong đ t kh o sát này, các nhà kh o c đã phát hi n đệ ợ ả ả ổ ệ ược 2 vòng
th y tinh màu xanh dủ ương còn khá nguyên v n, m t s m nh g m màuẹ ộ ố ả ố nâu đ , xỏ ương thô, pha nhi u s n s i, trong đó xác đ nh đề ạ ỏ ị ược 4 m nhả thu c lo i hình chum. T đó, các nhà kh o c cho r ng Gi ng L n có thộ ạ ừ ả ổ ằ ồ ớ ể
là m t di tích m chum có tính ch t và niên đ i tộ ộ ấ ạ ương t v i di tích Gi ngự ớ ồ
đ dùng sinh ho t, đ trang s c, công c , vũ khí, ti n đ ng , đ c bi t làồ ạ ồ ứ ụ ề ồ ặ ệ
ba chi c m t n vàng. Theo nh n xét c a nh ng ngế ặ ạ ậ ủ ữ ười khai qu t di tíchậ
Gi ng L n có nh ng đ c đi m sau:ồ ớ ữ ặ ể
V tính ch t di tích, có th th y Gi ng L n m t khu m táng, khôngề ấ ể ấ ồ ớ ộ ộ
có d u v t c trú. đây có hai lo i hình m táng là m đ t và m n i. Vấ ế ư Ở ạ ộ ộ ấ ộ ồ ề táng th c, có l m đ t thu c lo i hung táng còn m n i dùng cho c i tángứ ẽ ộ ấ ộ ạ ộ ồ ả
ho c chôn tr em.ặ ẻ
V niên đ i, các tác gi khai qu t cho r ng di tích này có niên đ iề ạ ả ậ ằ ạ kho ng th k 1 2 AD.ả ế ỉ
V văn hóa, các tác gi ti p t c kh ng đ nh đây là m t di tích Óc Eoề ả ế ụ ẳ ị ộ
s m, trên c s so sánh Gi ng L n v i các đ a đi m nh Gò Ô Chùa hayớ ơ ở ồ ớ ớ ị ể ư
Gi ng Cá V Các tác gi cũng cho r ng Gi ng Cá V Gi ng L n là m tồ ồ ả ằ ồ ồ ồ ớ ộ con đường, m t lo i hình c a văn hóa Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B ộ ạ ủ ể ộ
Trang 11Sau hai đ t khai qu t này, di tích Gi ng L n nói riêng và các di tíchợ ậ ồ ớ
kh o c trên đ o Long S n nói chung v n ti p t c đả ổ ả ơ ẫ ế ụ ược kh o sát, nghiênả
c u. Nh ng k t qu nghiên c u này đã đứ ữ ế ả ứ ược công b trên t p chí ố ạ Kh o ả
c h c ổ ọ (Vi n Kh o c h c), ệ ả ổ ọ Thông báo Khoa h c ọ (B o tàng L ch s Vi tả ị ử ệ Nam). Trong các công trình này, các tác gi đ u nh n m nh đ n t m quanả ề ấ ạ ế ầ
tr ng c a di tích Gi ng L n v i ý nghĩa nh m t g ch n i t nhóm di tíchọ ủ ồ ớ ớ ư ộ ạ ố ừ
đ c tr ng văn hóa cũng nh niên đ i c a di tích này v n còn nhi u h nặ ư ư ạ ủ ẫ ề ạ
ch Do v y, đ c tr ng văn hóa cũng nh các giai đo n phát tri n c a diế ậ ặ ư ư ạ ể ủ tích là v n đ đ t ra cho lu n án.ấ ề ặ ậ
1.3.2. Gi ng L n là m t trong s ít các di tích phát hi n đồ ớ ộ ố ệ ược đ tùyồ táng b ng vàng. M c dù khá phong phú và r t đ c đáo, tuy nhiên s u t pằ ặ ấ ộ ư ậ này m i ch đớ ỉ ược công b dố ướ ại d ng t li u ch ch a đư ệ ứ ư ược nghiên c uứ
m t cách sâu kĩ, nh t là ch a độ ấ ư ược phân tích b ng các phằ ương pháp khoa
h c t nhiên. Nh v y, vi c nghiên c u s u t p hi n v t vàng cũng là v nọ ự ư ậ ệ ứ ư ậ ệ ậ ấ
đ lu n án c n quan tâm gi i quy t.ề ậ ầ ả ế
1.3.3. Thông qua vi c nghiên c u các m i quan h văn hóa c a di tíchệ ứ ố ệ ủ
Gi ng L n trong không gian và th i gian, lu n án s làm rõ v trí c a di tíchồ ớ ờ ậ ẽ ị ủ này trong giai đo n l ch s b n l c a khu v c giai đo n chuy n ti p tạ ị ử ả ề ủ ự ạ ể ế ừ
Ti n Óc Eo lên văn hóa Óc Eo. ề
1.3.4. Văn hóa Óc Eo được hình thành t nhi u con đừ ề ường khác nhau, trong đó con đường vùng ven bi n Đông Nam B đã đở ể ộ ược đ c p sau khiề ậ phát hi n c m di tích C n Gi Tuy nhiên, vi c ch ng minh và k t n iệ ụ ầ ờ ệ ứ ế ố nhóm di tích này v i văn hóa Óc Eo cũng ch a đớ ư ược nghiên c u m t cáchứ ộ
kĩ càng. Trên c s ti p thu các k t qu nghiên c u t i C n Gi c a cácơ ở ế ế ả ứ ạ ầ ờ ủ nhà khoa h c ti n b i, k t h p v i các t li u kh o c di tích Gi ngọ ề ố ế ợ ớ ư ệ ả ổ ở ồ
L n và các di tích khác trên đ o Long S n, chúng tôi s c g ng phác d ngớ ả ơ ẽ ố ắ ự
l i con đạ ường ti n t i văn hóa Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B ế ớ ở ể ộ
Ti u k t chể ế ương 1
Văn hóa Óc Eo đã tr i qua 70 năm nghiên c u, theo đó nhi u v n đả ứ ề ấ ề
đã được làm rõ, nh ng cũng không ít câu h i còn đ ng , trong đó có v nư ỏ ể ỏ ấ
đ ngu n g c. Có nhi u quan đi m khác nhau v v n đ này, nh ng cóề ồ ố ề ể ề ấ ề ư
th th y quan đi m cho r ng văn hóa Óc Eo để ấ ể ằ ược hình thành t nhi u conừ ề
đường, t nhi u tuy n là h p lí h n c Tuy nhiên cho đ n nay v n ch aừ ề ế ợ ơ ả ế ẫ ư
Trang 12có m t công trình nào mang tính t ng h p v quá trình chuy n ti p lên vănộ ổ ợ ề ể ế hóa Óc Eo Nam B , dù là t m t hay nhi u tuy n. ở ộ ừ ộ ề ế
Di tích Gi ng L n đồ ớ ược phát hi n năm 2002, khai qu t hai l n vàoệ ậ ầ năm 2003 và 2005. K t qu khai qu t t i Gi ng L n là ngu n tài li u quýế ả ậ ạ ồ ớ ồ ệ báu góp ph n tìm hi u v con đầ ể ề ường ti n t i văn hóa Óc Eo vùng venế ớ ở
bi n Đông Nam B M c tiêu c b n c a lu n án là h th ng hóa toàn bể ộ ụ ơ ả ủ ậ ệ ố ộ
t li u và k t qu nghiên c u v di tích Gi ng L n; xác đ nh đ c tr ngư ệ ế ả ứ ề ồ ớ ị ặ ư văn hóa, các giai đo n phát tri n c a di tích cũng nh v trí c a nó trongạ ể ủ ư ị ủ giai đo n chuy n ti p ti n Óc Eo Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B ,ạ ể ế ề ở ể ộ
t đó phác d ng l i con đừ ự ạ ường ti n t i văn hóa Óc Eo vùng ven bi nế ớ ở ể Đông Nam B ộ
CHƯƠNG 2. DI TÍCH GI NG L N: DI TÍCH VÀ DI V T Ồ Ớ Ậ
NIÊN Đ I VÀ Đ C TR NG VĂN HÓAẠ Ặ Ư
2.1. Khái quát v đi u ki n t nhiên vùng ven bi n Đông Nam Bề ề ệ ự ể ộ
V m t đ a lý t nhiên và c nh quan sinh thái, vùng ven bi n Đôngề ặ ị ự ả ể Nam B bao g m khu v c ng p m n thu c đ a bàn các t nh Đ ng Nai,ộ ồ ự ậ ặ ộ ị ỉ ồ Long An, TP. H Chí Minh và Bà R a Vũng Tàu, trong đó quan tr ng nh tồ ị ọ ấ
là vùng C n Gi TP. H Chí Minh và vùng ng p m n phía tây nam t nhầ ờ ở ồ ậ ặ ỉ
Bà R a Vũng Tàu, b i đây chính là c a ngõ đ đi vào hai châu th sôngị ở ử ể ổ
l n nh t c a khu v c là sông Đ ng Nai và sông C u Long. V i t cách làớ ấ ủ ự ồ ử ớ ư
m t khu v c đ a lý sinh thái đ c thù, vùng ven bi n Đông Nam B cóộ ự ị ặ ể ộ
nh ng đ c đi m t nhiên đáng chú ý sau đây:ữ ặ ể ự
V m t đ a ch t, đây là khu v c có l ch s hình thành mu n, v i đ aề ặ ị ấ ự ị ử ộ ớ ị hình b ng ph ng và m t h th ng sông r ch ch ng ch t. Các con sôngằ ẳ ộ ệ ố ạ ằ ị chính vùng này (Đ ng Nai, Sài Gòn, Vàm C và Th V i) đ u có đ cở ồ ỏ ị ả ề ặ
đi m là r ng và sâu nên thu n l i cho giao thông để ộ ậ ợ ường th y, nh ng đóủ ư cũng chính là đi u ki n đ th y tri u xâm nh p d dàng vào sâu trong l cề ệ ể ủ ề ậ ễ ụ
đ a. ị
Đây là vùng có mùa khô kéo dài h n các vùng khác và lơ ượng m aư cũng th p h n lấ ơ ượng m a trung bình c a toàn vùng Đông Nam B ư ủ ộ
Khu v c này còn có đ c đi m s n văn đ c đáo, đó là trên m t vùngự ặ ể ơ ộ ộ
g n nh bình đ a, b ng đ t ng t xu t hi n m t s núi đá hoa cầ ư ị ỗ ộ ộ ấ ệ ộ ố ương vươ ncao s ng s ng, nh núi Dinh và núi Th V i huy n Tân Thành cao 491mừ ữ ư ị ả ở ệ
và 470m, hay núi L n mũi Vũng Tàu Ô C p cao 245m, có vai trò nhớ ở ấ ư
nh ng c t m c đánh d u đ t li n (ữ ộ ố ấ ấ ề landmark) cho nh ng ngữ ười đi bi n. ể
M t đ c đi m t nhiên n i b t c a khu v c này là h sinh thái r ngộ ặ ể ự ổ ậ ủ ự ệ ừ
ng p m n. R ng ng p m n có tác d ng gi đ t, ch ng l i tình tr ng xâmậ ặ ừ ậ ặ ụ ữ ấ ố ạ ạ
th c đ ng th i cũng là môi trự ồ ờ ường thích h p cho các lo i th y h i s nợ ạ ủ ả ả
nước m n và nặ ướ ợc l phát tri n. ể
Đây cũng là vùng có ngu n sét và than bùn khá phong phú. Tr m tíchồ ầ
ch y u c a khu v c này thu c h t ng C n Gi , v i thành ph n là sét vàủ ế ủ ự ộ ệ ầ ầ ờ ớ ầ
Trang 13than bùn. Có th nói, ngu n sét, than bùn và c i để ồ ủ ước chính là nh ng đi uữ ề
ki n quan tr ng cho ngh th công làm g m th i ti n s phát tri n. ệ ọ ề ủ ố ờ ề ử ể
Nh v y, có th th y vùng ven bi n Đông Nam B có đi u ki n tư ậ ể ấ ể ộ ề ệ ự nhiên tương đ i kh c nghi t và không thu n l i cho phát tri n nôngố ắ ệ ậ ợ ể nghi p, tr ng tr t. Tuy v y, vùng này cũng có nh ng th m nh riêng c aệ ồ ọ ậ ữ ế ạ ủ
nó, th hi n ch có tr m tích cát, sét là nguyên li u quan tr ng cho cácể ệ ở ỗ ầ ệ ọ ngành ngh th công làm g ch, g m; có than bùn, c i đề ủ ạ ố ủ ước làm ch t đ t;ấ ố
có ngu n l i th y h i s n d i dào. Bên c nh đó, vùng này n m v tríồ ợ ủ ả ả ồ ạ ằ ở ị chi n lế ược trên con đường giao thương Đông Tây, v i m t h th ng sôngớ ộ ệ ố sâu và r ng, thu n l i cho giao thông độ ậ ợ ường th y, đó chính là ti n đ hìnhủ ề ề thành nên các c ng th s khai. ả ị ơ
2.2. V trí đ a lý c nh quan di tích Gi ng L nị ị ả ồ ớ
V m t đ a lý hành chính, di tích Gi ng L n thu c thôn 3, xã Longề ặ ị ồ ớ ộ
S n, thành ph Vũng Tàu, t nh Bà R a Vũng Tàu. Xã Long S n có di nơ ố ỉ ị ơ ệ tích 92 km2, g m hai ph n tách bi t nhau, đó là đ o l n Long S n phíaồ ầ ệ ả ớ ơ ở tây và đ o nh (bãi b i) Gò Găng phía đông, đả ỏ ồ ở ược bao quanh b i r tở ấ nhi u sông r ch. Xã Long S n hi n t i g m 11 thôn, g i theo s đ m,ề ạ ơ ệ ạ ồ ọ ố ế trong đó đ o l n Long S n có 10 thôn, Gò Găng ch có 1 thôn. Dân s xãả ớ ơ ở ỉ ố Long S n kho ng 15.400 ngơ ả ười (tính đ n năm 2009). ế
Xã Long S n n m phía b c v nh Gành Rái, cách trung tâm thành phơ ằ ở ắ ị ố Vũng Tàu kho ng 25 km theo đả ường b , cách mũi Vũng Tàu kho ng 8 kmộ ả
v phía đông nam theo đề ường bi n, cách bán đ o C n Gi kho ng 10 kmể ả ầ ờ ả
v phía nam, phía b c giáp huy n Tân Thành, phía đông giáp sông Dinh,ề ắ ệ phía tây và phía nam giáp bi n. Bán đ o C n Gi và bán đ o Vũng Tàuể ả ầ ờ ả
nh hai cánh cung ôm l y v nh Gành Rái mà phía trong là đ o Long S n.ư ấ ị ả ơ
Gi a b n b sông nữ ố ề ước, đ o Long S n nh bình phong che ch n các c aả ơ ư ắ ử sông đ vào v nh Gành Rái nh sông Th V i, sông Ngã B y phía tây,ổ ị ư ị ả ả ở sông Chà Và, sông Mũi Dùi, sông Dinh phía đông. Đây là nh ng c a sôngở ữ ử
r ng và sâu, là độ ường giao thông quan tr ng n i vùng c a bi n v i cácọ ố ử ể ớ vùng trong đ t li n. V i v trí đ a lý và h th ng sông ngòi nh v y, Longấ ề ớ ị ị ệ ố ư ậ
S n r t thu n l i giao thông đơ ấ ậ ợ ường th y và là c a ngõ quan tr ng c a củ ử ọ ủ ả
mi n Đông Nam B ề ộ
V m t đ a hình, tuy có di n tích không l n nh ng Long S n có đề ặ ị ệ ớ ư ơ ủ các d ng đ a hình nh núi, thung lũng chân núi và vùng ng p m n c a sôngạ ị ư ậ ặ ử ven bi n. trung tâm đ o Long S n là Núi N a, cao 183m, đóng vai trò làể Ở ả ơ ứ kho tài nguyên đ ngth c v t và là ngu n tích tr nộ ự ậ ồ ữ ước ng t đ con ngọ ể ườ i
có th t c sinh s ng. Ven chân núi N a phía b c và phía đông là nh ngể ụ ư ố ứ ở ắ ữ kho nh đ t tả ấ ương đ i b ng ph ng, có nh ng thung lũng tích tr đố ằ ẳ ữ ữ ượ c
nước ng t, ít nhi u có th tr ng tr t đọ ề ể ồ ọ ược. Ti p đó là d ng đ a hình ng pế ạ ị ậ
m n. D ng đ a hình này bao quanh đ o Long S n, nh t là t tây b c sangặ ạ ị ả ơ ấ ừ ắ đông b c, v i h th ng nh ng gi ng đ t/cát n i cao kho ng t 1 4m, bắ ớ ệ ố ữ ồ ấ ổ ả ừ ị chia c t b i m ng lắ ở ạ ưới sông r ch ch ng ch t, và bao ph b i th m r ngạ ằ ị ủ ở ả ừ
Trang 14ng p m n mà ngậ ặ ười dân đ a phị ương g i là r ng sác. R ng sác Long S nọ ừ ừ ơ
n i li n v i r ng sác Tân Thành, H i Bài (Bà R a Vũng Tàu), r ng sácố ề ớ ừ ộ ị ừ Long Thành, Nh n Tr ch (Đ ng Nai) và r ng sác C n Gi (TP. H Chíơ ạ ồ ừ ầ ờ ồ Minh) t o thành m t qu n th r ng ng p m n r ng hàng trăm kilômétạ ộ ầ ể ừ ậ ặ ộ vuông. H sinh thái r ng sác này là n i cung c p g , than c i và ngu n l iệ ừ ơ ấ ỗ ủ ồ ợ
th y h i s n vô cùng phong phú cho c dân trên đ o trong l ch s cũng nhủ ả ả ư ả ị ử ư
mu i và nuôi tr ng th y s n, cao h n là ru ng m n (ru ng mu i), ti p đ nố ồ ủ ả ơ ộ ặ ộ ố ế ế
là ru ng ng t (ru ng lúa), chân núi làm đ t th c , sộ ọ ộ ấ ổ ư ườn núi được c i t oả ạ thành nương r y tr ng cây ăn qu và hoa màu. V c b n nh ng phẫ ồ ả ề ơ ả ữ ươ ng
th c m u sinh t th k XIX y không có gì thay đ i cho đ n nh ng nămứ ư ừ ế ỉ ấ ổ ế ữ
H m Than, Kênh T p Đoàn, Gò Ông Ki n và đ c bi t là Gi ng L n. Đâyầ ậ ế ặ ệ ồ ớ
là các di tích kh o c h c có niên đ i trong kho ng t th k 3 2 BC đ nả ổ ọ ạ ả ừ ế ỉ ế
th k 3 4 AD, t c là thu c giai đo n Ti n Óc Eo và Óc Eo Nam B ế ỉ ứ ộ ạ ề ở ộTrong các đ a đi m k trên, Gi ng L n là di tích quan tr ng nh t vàị ể ể ồ ớ ọ ấ cũng được đ u t nghiên c u sâu kĩ nh t. Di tích này n m v phía tây b cầ ư ứ ấ ằ ề ắ
đ o Long S n, thu c đ a bàn thôn 3, có t a đ đ a lý là 10ả ơ ộ ị ọ ộ ị o27'73'' vĩ B c,ắ
107o04'002'' kinh Đông. Đây là m t gi ng cát c có tu i Holocene mu n,ộ ồ ổ ổ ộ
được hình thành sau đ t bi n ti n Holocene trung, tu i tuy t đ i kho ngợ ể ế ổ ệ ố ả
4500 4000 năm. Gi ng cát dài kho ng 1 km, r ng kho ng 100m, cao h nồ ả ộ ả ơ xung quanh kho ng 3 4 m, ch y theo hả ạ ướng tây b c đông nam, d cắ ố tho i d n t đông sang tây. Sát chân gi ng có m t đả ầ ừ ồ ộ ường nước g i làọ
Ng n Gi ng H c. T đây, theo nọ ế ọ ừ ước tri u, ngề ười ta có th di chuy n b ngể ể ằ thuy n ra c a bi n phía tây, cách đó ch kho ng 1,5 2,0 km, k t n i v iề ử ể ở ỉ ả ế ố ớ các di tích nh Hàng X m L n, Gi ng Ông Trư ồ ớ ồ ượng, Bãi Cá Sóng, R chạ Già Nước, Gò Trâm B u T t c h p thành m t ph c h di tích kh o cầ ấ ả ợ ộ ứ ệ ả ổ trên đ o Long S n, có niên đ i t vài ba th k trả ơ ạ ừ ế ỷ ước công nguyên đ n thế ế
k 3 4 sau công nguyên. ỷ
T các đ c đi m v v trí đ a lý, c nh quan và môi trừ ặ ể ề ị ị ả ường sinh thái cũng nh tr m tích kh o c h c trên đ o Long S n, có th th y đây là m tư ầ ả ổ ọ ả ơ ể ấ ộ khu v c có ý nghĩa r t quan tr ng đ i v i vi c nghiên c u bự ấ ọ ố ớ ệ ứ ước chuy nể
ti p và s hình thành văn hóa Óc Eo vùng ven bi n Đông Nam B ế ự ở ể ộ
Trang 15Nh ng t li u kh o c h c c a di tích Gi ng L n s giúp chúng ta nh nữ ư ệ ả ổ ọ ủ ồ ớ ẽ ậ
th c rõ ràng h n v quá trình chuy n ti p Ti n Óc Eo Óc Eo khu v cứ ơ ề ể ế ề ở ự này.
2.3. Các h khai qu t và di n bi n đ a t ngố ậ ễ ế ị ầ
2.3.1. Các h khai qu t và thám sát ố ậ
Di tích Gi ng L n đã đồ ớ ược khai qu t hai l n v i 7 h khai qu t, t ngậ ầ ớ ố ậ ổ
di n tích là 536mệ 2, t p trung t i khu v c tây nam c a gi ng.ậ ạ ự ủ ồ
Trong l n khai qu t l n th nh t (năm 2003), các nhà kh o c đã mầ ậ ầ ứ ấ ả ổ ở
5 h khai qu t và 3 h thám sát. K t qu tìm đố ậ ố ế ả ược 49 m đ t và 5 m n iộ ấ ộ ồ trong các h khai qu t. Trong m t h thám sát phát hi n d u v t c a mố ậ ộ ố ệ ấ ế ủ ộ
r i g m.ả ố
Trong l n khai qu t th hai (năm 2005), các nhà kh o c đã m 2 hầ ậ ứ ả ổ ở ố khai qu t và m t s h thám sát. K t qu tìm đậ ộ ố ố ế ả ược 23 m đ t và 3 m n iộ ấ ộ ồ trong các h khai qu t. T i các h thám sát ch th y m t vài m nh g m Ócố ậ ạ ố ỉ ấ ộ ả ố
Eo và sành s mu n.ứ ộ
2.3.2. Di n bi n đ a t ng ễ ế ị ầ
Đ a t ng c a các h khai qu t và thám sát nhìn chung khá th ng nh t.ị ầ ủ ố ậ ố ấ
T đó, có th th y đ a t ng chung c a di tích nh sau:ừ ể ấ ị ầ ủ ư
T 0 0,7 m là l p cát màu xám đen, ch a nhi u r cây và nh ngừ ớ ứ ề ễ ữ
m nh sành s mu n, không có hi n v t kh o c ả ứ ộ ệ ậ ả ổ
T 0,7 1, 9 m là l p cát màu nâu vàng k t c u khá ch t. M tángừ ớ ế ấ ặ ộ
được chôn ch y u trong l p này.ủ ế ớ
T 1,9 2,4 m là l p cát nhi m phèn màu vàng s m, khá ch c, khôngừ ớ ễ ẫ ắ
có di tích, di v t.ậ
Nh v y, qua nghiên c u di n bi n đ a t ng cũng nh nh ng di tích,ư ậ ứ ễ ế ị ầ ư ữ
di v t xu t l trong h đào, có th th y Gi ng L n là m t di tích thu n mậ ấ ộ ố ể ấ ồ ớ ộ ầ ộ táng, không có d u v t c a t ng c trú.ấ ế ủ ầ ư
2.4. Di tích
Nh trên đã nói, Gi ng L n không có d u v t c a t ng c trú.ư ở ồ ớ ấ ế ủ ầ ư Trong các h khai qu t, các nhà kh o c ch tìm đố ậ ả ổ ỉ ược v t tích c a mế ủ ộ táng. T ng s m táng tìm đổ ố ộ ược là 80 m , g m 2 lo i hình là m đ t vàộ ồ ạ ộ ấ
m n i, trong đó m đ t là lo i hình ch đ o v i 72 m , m n i ch có 8ộ ồ ộ ấ ạ ủ ạ ớ ộ ộ ồ ỉ
m Đ sâu xu t l các m thộ ộ ấ ộ ộ ường trong kho ng t 0,8 1,4m, nhi u nh tả ừ ề ấ
là đ sâu 1,1 1,4m, cá bi t có m t vài m sâu t 1,6 1,9m, do chôn ở ộ ệ ộ ộ ừ ở phía chân c a gi ng cát. ủ ồ