Dạy tiếng Anh ở bậc tiểu học - thách thức và giải pháp

Bài viết này một lần nữa khẳng định rằng việc đưa chương trình tiếng Anh vào giảng dạy ở bậc tiểu học là hoàn toàn phù hợp và cần thiết vì đây là giai đoạn thích hợp nhất trong cuộc đời một con người để học ngôn ngữ thứ hai. Thông qua đây chúng tôi cũng điểm lại một số khó khăn chính mà các trường tiểu học hiện đang gặp phải trong việc triển khai việc dạy thí điểm chương trình tiếng Anh theo lộ trình của bộ Giáo dục và Đào tạo.

DẠY TIẾNG ANH Ở BẬC TIỂU HỌC- THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP

Lê Quang Dũng *

Khoa Ngoại ngữ - ĐH Thái Nguyên

TÓM TẮT

Bài viết này một lần nữa khẳng định rằng việc đưa chương trình tiếng Anh vào giảng dạy ở bậc

tiểu học là hoàn toàn phù hợp và cần thiết vì đây là giai đoạn thích hợp nhất trong cuộc đời một

con người để học ngôn ngữ thứ hai Thông qua đây chúng tôi cũng điểm lại một số khó khăn chính mà các trường tiểu học hiện đang gặp phải trong việc triển khai việc dạy thí điểm chương trình

tiếng Anh theo lộ trình của bộ Giáo dục và Đào tạo Trên cơ sở đó, chúng tôi đề xuất một số giải pháp với tư cách là một trong những cơ sở đào tạo giáo viên tiếng Anh đó là xây dựng chương

trình đào tạo về kỹ năng và phương pháp giảng dạy cho giáo viên tiếng Anh ở bậc học này Với hy vọng sẽ phần nào giải quyết được những vấn đề mà chúng ta đang gặp phải

Từ khóa: khó khăn- giải pháp- dạy tiếng Anh tiểu học

ĐẶT VẤN ĐỀ *

Hiện nay việc dạy và học tiếng Anh ở bậc

Tiểu học đang thu hút được rất nhiều sự quan

tâm của đông đảo các tầng lớp nhân dân trong

xã hội ; các trường tiểu học , trung học phổ

thông, các bậc phu huynh cũng như các nhà

quản lý và hoạch định chiến lược giáo dục

Đảng và Nhà nước ta đã thể hiện rõ quyết tâm

xây dưng một đội ngũ nhân lực có chất lượng

cao về ngoại ngữ (triển khai với tiếng Anh

trước, sau đó với các ngoại ngữ khác ) thông

qua đề án “ Dạy và h ọc ngoại ng ữ trong hệ

thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008 –

2020” gọi tắt là đề án 2020 Trong đó đặc

biêt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc dạy

và học tiếng Anh ở bậc Tiểu học (từ lớp 3

đến lớp 5)

Có rất nhiều ý kiến xung quanh việc thực hiện

đề án 2020, trong đó bao gồm hai nhóm

chính: Một là việc dạy và học tiếng Anh đối

với bậc học này có quá sớm ? Hai là , cần có

những điều kiện gì để việc dạy và học tiếng

Anh từ bậc học này đạt hiệu quả cao nhất?

Trong khuôn khổ bài viết này , chúng tôi xin

chia sẻ một số nghiên cứu đã được tiến hành

ở các nước phát triển về việc giảng dạy và

học tập ngoại ngữ đối với lứa tuổi này , đồng

thời cũng đề xuất một số giải pháp nhằm phần

nào tháo gỡ những khó khăn trong việc giảng

dạy và học tập tiếng Anh ở bậc tiểu học sao

*

Tel: 0913547905; Email: huonghadung@yahoo.com

cho học phù hợp với điều kiện kinh tế , xã hội tại Việt Nam

TỔNG QUAN TÀI LIỆU Đối với nhóm ý kiến thứ nhất , cho rằng việc giảng dạy và học tập tiếng Anh bắt đầu từ lớp

3 là chưa cần thiết vì ở lứa tuổi này học sinh còn phải học các môn học cơ bản khác như Toán hay tiếng Việt Hơn nữa việc học tiếng Anh quá sớm sẽ phần nào ảnh hưởng đến năng lực tiếng mẹ đẻ của học sinh ở bậc học này Tuy nhiên, đây chỉ là nhận định mang tính chủ quan của một bộ phận giáo viên và phụ huynh học sinh trước việc con em họ phải chịu một áp lực lớn về các môn học tại trường Trong vòng 50 năm trở lại đây , các nghiên cứu trên phạm vi toàn thế giới đã khẳng định việc học ngoại ngữ khi còn nhỏ không những không ảnh hưởng đến năng lực tiếng mẹ đẻ mà còn có rất nhiều tác dụng tích cực đến năng lực ngôn ngữ sau này

Tatiana [8, p.50] đã khẳng định rằng trẻ em khi học ngoại ngữ sẽ đạt được những tiến bộ vượt trội hơn so với người lớn đặc biệt trong việc phát triển khả năng giao tiếp lưu loát Điều đó có nghĩa là khi phát âm sẽ không có sự khác biệt quá lớn so với người bản ngữ Một nghiên cứu tại Mỹ so sánh trẻ em nhập

cư và người trưởng thành nhập cư vào quốc gia này đã chứng minh rằng nhân tố lứa tuổi đóng vai trò quan trọng trong việc xác định người học sẽ phát âm giống hay khác với người bản ngữ Một nghiên cứu khác được

tiến hành với 46 người nhập cư là người

Trung Quốc và Hàn Quốc từ 3 đến 36 tuổi

đã cho thấy những người nhập cư khi còn

trẻ có năng lực tiếng Anh tốt hơn và ổn định

hơn so với những người nhập cư ở tuổi

trưởng thành [8]

Vậy, tại sao trẻ em học ngoại ngữ tốt hơn

người lớn ? Giải thích theo Lenneberg , một

nhà ngôn ngữ học và thần kinh học ng ười Mỹ

gốc Đức , thì đó là do gene bẩm sinh trong

việc học một ngôn ngữ Điều này giống như

một em bé khi sinh ra đã có sẵn khả năng học

tiếng mẹ đẻ Tuy nhiên , khả năng bẩm sinh

này không tồn tại trong suốt cuộc đời một con

người mà nó sẽ biến mất sau một thời điểm ,

thời điểm đó được gọi là thời điểm thuận lợi

nhất để thụ đắc ngôn ngữ (Critical Period )

Đối với con người thời điểm này sẽ kết thúc

sau tuổi dậy thì (12-13 tuổi) [2] Giai đoạn

phát triển này được biết đến bằng cụm từ

„những cánh cửa cơ hội‟ (windows of

opportunity) Nếu vì một lý do gì đó , một

người không tận dụng được cơ hội của mình

thì sẽ không còn cơ hội phát triển trong những

năm sau của cuộc đời

Quay trở lại đề án 2020, việc chính phủ phê

duyệt đề án giảng dạy tiếng Anh từ bậc tiểu

học là một chủ trương đúng đắn nhằm đổi

mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ

trong hệ thống giáo dục quốc dân và hoàn

toàn phù hợp với yêu cầu hội nhập quốc tế

trong một tương lai gần Điều này đã được

khẳng định trong dự thảo chương trình tiếng

Anh tiểu học:

“Tiếng Anh là một trong những ngôn ngữ

quốc tế thông dụng nhất trên thế giới hiện

nay Học tiếng Anh ở tiểu học giúp học sinh

hình thành và phát triển năng lực giao tiếp

bằng tiếng Anh thông qua các kĩ năng nghe,

nói, đọc, viết Đồng thời, việc học tiếng Anh

là một trong những điểm khởi đầu góp phần

cho việc hình thành và phát triển kĩ năng học

tập suốt đời, năng lực làm việc trong tương lai

và khả năng tham gia các hoạt động văn hóa –

xã hội Hơn nữa, học tiếng Anh ở tiểu học còn

tạo nền tảng cho việc tiếp tục học tiếng

Anh ở các bậc học tiếp theo cũng như học

các ngôn ngữ cần thiết khác trong tương

lai…” [nguồn 9]

NHỮNG KHÓ KHĂN TRONG VIỆC TRIỂN KHAI ĐỀ ÁN 2020 – BẬC TIỂU HỌC- TẠI VIỆT NAM

Điều kiện giảng dạy, cơ chế và đãi ngộ

Rất nhiều trường tiểu học trên cả nước đã tiến hành dạy thí điểm tiếng Anh từ lớp 3 năm học 2010-2011 (Thành phố Hồ Chí Minh : 9 trường, thành phố Hà Nội : 8 trường và tỉnh Hòa Bình trong năm học 2011-2012 sẽ có 43 trường dạy thí điểm ) Tuy nhiên , vấn đề mà các trường tiểu học gặp phải: Một là, biên chế (theo quy định mỗi trường có 01 giáo viên trong biên chế ) số còn lại phải hợp đồng với mức lương thấp vậy nên rất khó thu hút giáo viên Hai là , cơ sở vật chất Hầu hết các trường tiểu học chưa đáp ứng được cơ sở vật chất để tiến hành các hoạt động phù hợp với lứa tuổi này (phòng học , sân chơi , giáo cụ trực quan … ) Ba là , trình độ giáo viên tại một số nơi chưa đáp ứng được yêu cầu của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Đội ngũ giáo viên

Tính đến trước năm 2008, hầu hết các đơn vị đào tạo giáo viên ngoại ngữ chỉ dành một thời lượng khiêm tốn trong chương trình giảng dạy để cung cấp kiến thức về phương pháp giảng dạy cho giáo sinh (2 học kỳ của những năm cuối ) Mảng kiến thức về phương pháp này chỉ tập trung vào phương pháp giảng dạy tiếng Anh nói chung mà chưa chú trọng vào yếu tố lứa tuổi Trọng tâm của mảng kiến thức này là kỹ năng giảng dạy các bình diện ngôn ngữ (Ngữ pháp , ngữ âm, từ vựng ), các kỹ năng ngôn ngữ (Nghe, Nói, Đọc, Viết) và cách soạn giáo án Số giáo viên này sau khi ra trường có thể đảm nhiệm tốt công tác giảng dạy tại các trường trung học phổ thông hoặc trung học cơ sở Tuy nhiên, khi phải làm việc với nhóm đối tượng là học sinh tiểu học thì vô cùng lúng túng vì họ chưa được trang bị các kiến thức về tâm lý của lứa tuổi này cũng như các nguyên tắc giảng dạy cho nhóm đối tượng này một cách bài bản

MỘT SỐ GIẢI PHÁP

Để giải quyết được những khó khăn như đã

nêu ở trên chúng ta cần có thời gian cũng như

sự tham gia tích cực của nhiều cơ quan chức

năng Tuy nhiên , đứng ở góc độ một đơn vị

đào tạo giáo viên tiếng Anh chúng tôi chỉ tập

chung vào các giải pháp đào tạo nguồn giáo

viên cho bậc học này với hy vọng góp sức

mình vào công cuộc chung của Đảng và Nhà

nước trong quá trình đào tạo nguồn nhân lực

có trình độ ngoại ngữ cho đất n ước trong

tương lai

Giải pháp trước mắt

Để giải quyết vấn đề đội ngũ giáo viên tiếng

Anh tại các trường tiểu học hiện nay , Hội

đồng Anh (British Council) đã phát triển dự

án Access English kéo dài 4 năm phối hợp

với Bộ Giáo dục tại 9 quốc gia thuộc khu vực

Đông Á: Indonesia, Nhật Bản, Hàn Quốc,

Malaysia, Philippines, Singapore, Đài Loan,

Thái Lan và Việt Nam Trong khuôn khổ dự

án, Hội đồng Anh tiến hành các hoạt động hỗ

trợ các nhà hoạch định chính sách , hỗ trợ các

giảng viên và trực tiếp hỗ trợ các giáo viên ở

bậc trung học phổ thông [nguồn 10]

Ngoài ra , các địa phương cũng đã phối hợp

với các cơ sở đào tạo tổ chức nhiều khóa tập

huấn cho giáo viên tiếng Anh về phương pháp

giảng dạy cũng như các kỹ năng cần thiết khi

làm việc với nhóm đối tượng này Việc làm

này cũng đã phần nào giải quyết được vấn đề

về trình độ của giáo viên tiếng Anh tại các

trường tiểu học đang dạy thí điểm môn tiếng

Anh từ lớp 3 Tuy nhiên , về lâu dài , chúng ta

cần đầu tư một cách bài bản cho đối tượng

giáo sinh ngành sư phạm tiếng Anh về

phương pháp dạy học môn tiếng Anh cho

tiểu học

Giải pháp bền vững

Để giải quyết dứt điểm v ấn đề thiếu giáo viên

tiếng Anh cho tiểu học , theo chúng tôi các cơ

sở đào tạo cần xây dựng chương trình đào tạo

giáo viên cho bậc học này Trong đó cần tập

trung vào:

- Khối kiến thức về tâm lý cho lứa tuổi này

Người giáo viên cần nắm bắt được đặc điểm

cũng như khả năng phát triển ngôn ngữ của

trẻ ở giai đoạn này Halliwell [1, p.3] đã

khẳng định “trẻ em không đến lớp học với cái

đầu rỗng tuếch Chúng mang trong đầu tất cả

những gì được gọi là bản năng , kỹ năng và những điều kiện cần thiết cho việc học một ngôn ngữ mới” Piaget khi phát triển lý thuyết về sự hình thành nhận thức trẻ em đã chia thành bốn giai đoạn Giai đoạn 1: Thời kỳ giác động (sensori-motor) từ 0-2 tuổi Giai đoạn 2: Thời kỳ tiền thao tác (pre-operational) từ 2-7 tuổi Giai đoạn 3: Thời kỳ thao tác cụ thể (concrete operational) từ 7-12 tuổi Ở giai đoạn này trẻ em có khả năng phân loại và sắp xếp đồ vật the o thứ tự Cũng trong giai đoạn này, trẻ em đã hình thành khả năng tư duy logic và hệ thống Theo nhiều chuyên gia, đây là giai đoạn tốt nhất để tiếp thu một ngôn ngữ mới Giai đoạn 4: Thời kỳ thao tác chuẩn mực (formal operational) từ 12 tuổi trở lên [4] Wendy & Jayne [6] [ 3] đã chia lứa tuổi này thành hai nhóm

Nhóm 1 từ 5 đến 7 tuổi Đặc điểm của lứa tuổi này là chúng có thể:

- Nói về những việc chúng đang làm

- Nói cho bạn biết những điều chúng đã làm

hoặc đã nghe thấy

- Tranh luận về một điều gì đó và nói cho bạn

biết vì sao chúng lại nghĩ những điều chúng đang nghĩ

- …

Nhóm 2 từ 8 đến 10 tuổi Đặc điểm của nhóm này là chúng:

- Đã sắp trưởng thành,

- Đã hình thành các khái niệm cơ bản

- Hỏi nhiều câu hỏi để khám phá thế giới

- Có quan điểm rõ ràng về những điều chúng

thích hoặc không thích

- Có khả năng làm việc cùng nhau và học hỏi

lẫn nhau

- …

- Khối kiến thức về phương pháp giảng dạy ngôn ngữ

Việc dạy các kỹ năng ngôn ngữ cho học sinh tiểu học cần nhìn nhận dưới góc độ lứa tuổi Chúng ta không thể áp dụng theo cách chúng

ta vẫn làm với người trưởng thành Shin [7] đã đề cập các nguyên tắc trong việc dạy tiếng Anh cho trẻ em trong đó nhấn mạnh vai trò của giáo viên trong việc:

- Bổ sung các hoạt động có sự kết hợp giữa

nhà trường và thực tế , các hoạt động kết hợp

với giáo cụ trực quan

- Để các em tham gia và o việc tạo ra đồ dùng

học tập sinh động

- Linh hoạt trong việc thay đổi các hoạt động

trên lớp, vì học sinh ở lứa tuổi này khó có thể

tập trung vào một hoạt động trong khoảng

thời gian dài

- Dạy học theo chủ điểm

- Sử dụn g các câu chuyện , bài hát, thơ ca …

phù hợp với văn hóa của học sinh

- Tạo thói quen hàng ngày cho học sinh

- …

- Khối kiến thức về kỹ năng quản lý lớp

học và quản lý hành vi

Giáo viên cần được trang bị kiến thức về các

bước lên lớp , tổ chức lớp học và giải quyết

các tình huống có thể xảy ra trong quá trình

làm việc với học sinh Bao gồm:

- Bắt đầu tiết học như thế nào

- Sắp xếp bàn ghế trong lớp học để phù hợp

với các loại hình hoạt động khác nhau

- Cách giải quyết với các tác động ngoại cảnh

- Tạo ra kỷ luật và nội quy lớp học

- Kết thúc bài học

- Tìm hiểu và ngăn chặn nhũng hành vi không

chuẩn mực của học sinh

- Cách giải quyết khi có học sinh có hành vi

không mong đợi trong lớp học

- Các hình thức động viên , khuyến khích khi

các em hoàn thành một nhiệm vụ được giao

- Sử dụng các hình thức kỷ luật phù hợp [5]

- …

KẾT LUẬN

Trong khuôn khổ bài viết này , chúng tôi muốn khẳng định lại một lần nữa rằng việc đưa việc dạy và học tiếng Anh vào bậc tiểu học là một chủ trương lớn và chính xác của Đảng và Nhà nước ta trong việc tạo ra một thế hệ nhân lực có chất lượng về ngoại ngữ , đủ để đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế trong một tương lai gần Tuy nhiên , để làm được việc đó chúng ta cần phải giải quyết rất nhiều vấn đề Chúng tôi cũng xin chia sẻ một số giải pháp từ góc nhìn của các đơn vị đào tạo giáo viên với mong muốn phần nào tháo gỡ được những khó khăn như đã nêu ở trên

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Halliwell, S 1992 Teaching English in the Primary Classroom Longman

[2] Lenneberg, E 1967 Biological Foundation of Language New York John Wiley & Sons

[3] Moon, J 2005 Children Learning English

Macmillan

[4] Piaget, J 2001 The Children Conception of Physical Causality New Brunswick, NJ

[5] Reynolds, D & D Muijs 2005 Effective Teaching – Evidence & Practice SAGE

Publications

[6] Scott, W A 2002 Teaching English to Children Longman

[7] Shin, K, J Teaching English to Young Learners English Teaching Forum (Vol 44, No

2) published by the U.S Department of State‟s Office of English Language Programs

[8] Tatiana, G 2007 Teaching Young Children a Second Language

[9] Bộ Giáo dục và Đào tạ o Dự thảo đề án tiếng Anh tiểu học

[10] Hội đồng Anh SUMMARY

TEACHING & LEARNING ENGLISH

AT PRIMARY SCHOOLS – CHALLENGES & SOLUTIONS

The article is the answer to those who show doubt about the appropriateness of the teaching and learning of English at primary schools We strongly believe that this is the most suitable time to start leaning English However, in order to impliment the program on a large scale, there are many of problems that primary schools are now facing to such as; policy barriers, facilities and the re-education for high school teachers of English On the long run, the institutions should focus on the training programs to create skillul teachers of English at primary schools It is also what we want to share in this article

*

Tel: 0913547905; Email: huonghadung@yahoo.com