Đối tượng, phạm vi, nhiệm vụ nghiên cứu của môn Cơ sở văn hóa Việt Nam; các khái niệm về văn hóa, văn minh, văn hiến và văn vật; cấu trúc, đặc trưng và chức năng của văn hóa;... là những nội dung chính mà Bài giảng Chủ đề 1: Những vấn đề chung về văn hóa do Trung tá, ThS Nguyễn Hồng Thái biên soạn.
Trang 1Ng ườ i biên so n: Trung tá, ThS. Nguy n H ng Thái ạ ễ ồ
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VĂN HÓA
1
TR ƯỜ NG SĨ QUAN Đ C CÔNG Ặ KHOA KHXH & NV
Trang 2M C ĐÍCH, YÊU C U Ụ Ầ
I.
Đ I Ố
T ƯỢ NG,
PH M Ạ
VI,
NHI M Ệ
V Ụ
NGHIÊN
C U Ứ
C A Ủ
MÔN C Ơ
S VĂN Ở
HÓA
VI T Ệ
NAM
II.
CÁC KHÁI
NI M V Ệ Ề
VĂN HÓA, VĂN MINH, VĂN
HI N VÀ Ế
VĂN V T Ậ
IV.
M I Ố
QUAN H Ệ
GI A Ữ
CON
NG ƯỜ I,
T Ự
NHIÊN,
XÃ H I Ộ
VÀ VĂN HÓA
III.
C U Ấ
TRÚC,
Đ C Ặ
TR NG Ư
VÀ
CH C Ứ
NĂNG
C A Ủ
VĂN HÓA
Trang 3Đ I T Ố ƯỢ NG, PH M VI, NHI M V NGHIÊN C U C A Ạ Ệ Ụ Ứ Ủ
MÔN C S VĂN HÓA VI T NAM Ơ Ở Ệ
I
1. Đ i ố
t ượ ng,
ph m ạ
vi
nghiên
c u ứ
môn
C s ơ ở
văn hóa
Vi t ệ
Nam
* Đ i t ố ượ ng:
Môn h c nghiên c u nh ng đ c tr ng c b n cùng ọ ứ ữ ặ ư ơ ả các quy lu t HT và PT c a m t n n văn hóa.ậ ủ ộ ề
C s văn hóa Vi t Nam nghiên c u nh ng ơ ở ệ ứ ữ
đ c tr ng c b n và nh ng quy lu t HT và PT ặ ư ơ ả ữ ậ
c a văn hóa Vi t Nam c v đ ng đ i và ủ ệ ả ề ồ ạ
đ ng đ i, làm rõ tính đa d ng phong phú quá ươ ạ ạ trình giao l u ti p bi n cũng nh b n s c c a ư ế ế ư ả ắ ủ văn hóa dân t c trong quá trình phát tri n c a ộ ể ủ
qu c gia dân t c Vi t Nam.ố ộ ệ
* Ph m vi nghiên ạ
c u ứ
C s hình thành, phát tri n và đ c tr ng ơ ở ể ặ ư
c a n n văn hóa Vi t Nam.ủ ề ệ
Quá trình giao l u ti p biên c a văn hóa ư ế ủ
Vi t Namệ
Các vòng c ng đ ng văn hóa.ộ ồ
Nghiên c u phong t c t p quán, tín ng ng, tôn giáo ứ ụ ậ ưỡ ngh thu t, l i ng x v i môi tr ng t nhiên và môi ệ ậ ố ứ ử ớ ườ ự
tr ng xã h i c a con ng i và dân t c Vi t Nam.ườ ộ ủ ườ ộ ệ
Xây d ng n n văn hóa Vi t Nam tiên ti n đ m đà ự ề ệ ế ậ
b n s c dân t c.ả ắ ộ
Trang 4Đ I T Ố ƯỢ NG, PH M VI, NHI M V NGHIÊN C U C A Ạ Ệ Ụ Ứ Ủ
MÔN C S VĂN HÓA VI T NAM Ơ Ở Ệ
I
2.
Nhi m ệ
v ụ
nghiên
c u ứ
c a ủ
môn c ơ
s văn ở
hóa
Vi t ệ
Nam
Nghiên c u nh ng ti n đ t nhiên, xã h i, con ng ứ ữ ề ề ự ộ ườ i và
l ch s HT, PT c a VHVN ị ử ủ
Quá trình PT, giao l u ti p bi n c a VHVN ư ế ế ủ
Nh ng đ c tr ng c b n, quy lu t HT và PT c a ữ ặ ư ơ ả ậ ủ VHVN.
Nghiên c u văn hóa thông qua ho t đ ng nh n th c, t ứ ạ ộ ậ ứ ổ
ch c c ng đ ng, m i quan h xã h i, l i ng x v i t ứ ộ ồ ố ệ ộ ố ứ ử ớ ự nhiên và xã h i, các vùng mi n văn hóa ộ ề
Nghiên c u b o t n, gi gìn và phát huy b n s c văn hóa ứ ả ồ ữ ả ắ dân t c Vi t Nam ộ ệ
3.
Ph ươ n
g pháp
lu n và ậ
ph ươ ng
pháp
nghiên
c u ứ
D a trên c s quán tri t sâu s c và v n d ng các quan ự ơ ở ệ ắ ậ ụ
đi m, ph ng pháp lu n c a CN Mác – Lênin, TTHCM, ể ươ ậ ủ quan đi m đ ng l i c a ĐCSVN liên quan đ n s HT và ể ườ ố ủ ế ự
PT c a VH.ủ
D a trên PP lu n c a CN DVBC và DVLS v n d ng ự ậ ủ ậ ụ đúng đ n các quan đi m khách quan, toàn di n, l ch s , c ắ ể ệ ị ử ụ
th và phát tri n.ể ể
V n d ng PP ti p c n liên ngành, k t h p c th nhi u ậ ụ ế ậ ế ợ ụ ể ề môn h c khác nhau.ọ
PP đ a văn hóa nghiên c u các đi u ki n hoàn c nh v ị ứ ề ệ ả ề
đ a lý, môi tr ng thiên nhiên có quan h tr c ti p đ n ị ườ ệ ự ế ế quá trình lao đ ng, sáng t o c a con ng i trong ho t ộ ạ ủ ườ ạ
đ ng SXVC và tinh th n.ộ ầ
PP kh o sát đi u tra xã h i h c: Phân tích, so sánh, đ i ả ề ộ ọ ố chi u đ làm rõ trình đ phát tri n c a xã h i m i vùng ế ể ộ ể ủ ộ ở ỗ
mi n c a các t ng l p dân c , các dân t c khác nhau trong ề ủ ầ ớ ư ộ
đ i gia đình các dân t c Vi t Nam.ạ ộ ệ
Thăm quan các b o tàng, các công trình văn hóa, thâm ả
nh p vào đ i s ng văn hóa dân t c.ậ ờ ố ộ
Trang 5CÁC KHÁI NI M V VĂN HÓA, VĂN MINH, VĂN HI N Ệ Ề Ế
VÀ VĂN V T Ậ
II
1.
Khái
ni m ệ
văn hóa
* Th gi i ế ớ
TRUNG QU CPHVI T NAMƯƠUNESCOỆ NG TÂYỐ
“Văn hóa ph n ánh và th ả ế
hi n m t cách t ng quát m i ệ ộ ổ ọ
m t c a cu c s ng (c a m i ặ ủ ộ ố ủ ỗ
cá nhân và c ng đ ng) đã ộ ồ
di n ra trong quá kh cũng ễ ứ
nh đang di n ra trong hi n ư ễ ệ
t i qua hàng bao th k nó đã ạ ế ỷ
c u thành m t h th ng các ấ ộ ệ ố giá tr truy n th ng th m m ị ề ố ẩ ỹ
và l i s ng mà d a trên đó ố ố ự
t ng dân t c kh ng đ nh b n ừ ộ ẳ ị ả
s c riêng c a mình”ắ ủ
Trang 6CÁC KHÁI NI M V VĂN HÓA, VĂN MINH, VĂN HI N Ệ Ề Ế
VÀ VĂN V T Ậ
II
1.
Khái
ni m ệ
văn hóa
KHÁI NI M CHUNG NH TỆ Ấ
Văn hóa là toàn b giá tr v t ch t và tinh th n do con ngộ ị ậ ấ ầ ười sáng t o ra và đạ ược tích lũy trong quá trình ho t đ ng th c ạ ộ ự
ti n.ễ
V B N CH TỀ Ả Ấ
Tính dân
t c ộ
Tính Giai
C p ấ
Tính Nhân
Lo i ạ
Trang 7CÁC KHÁI NI M V VĂN HÓA, VĂN MINH, VĂN HI N Ệ Ề Ế
VÀ VĂN V T Ậ
II
2.
Khái
ni m ệ
văn
minh
KHÁI NI MỆ Văn minh là trình đ phát ộ
tri n VH v t ch t và tinh ể ậ ấ
th n c a m t c ng đ ng ầ ủ ộ ộ ồ
ng ườ i (m t qu c gia dân t c) ộ ố ộ trong m t giai đo n l ch s ộ ạ ị ử
nh t đ nh đ c tr ng cho m t ấ ị ặ ư ộ khu v c r ng l n, m t th i ự ộ ớ ộ ờ
đ i ho c c nhân lo i ạ ặ ả ạ
Trang 8* Phân bi t khái ni m VH v i văn minh: ệ ệ ớ
Văn hóa Văn minh
Gi ng nhau:ố Đ u do con ngề ười sáng t o raạ
Khác nhau:
VH ph n ánh cái n đ nh, m t n ả ổ ị ặ ổ
đ nh t ng đ i trong ho t đ ng c a ị ươ ố ạ ộ ủ con ng i ườ
VM ph n ánh cái bi n đ ng, ả ế ộ khái quát m t k thu t trong ặ ỹ ậ
ho t đ ng chi m lĩnh t nhiên ạ ộ ế ự
c a con ng i ủ ườ
VH có b dày c a quá kh g n li n ề ủ ứ ắ ề
v i chi u dài c a l ch s ớ ề ủ ị ử
VM là m t lát c t c a đ ng đ i, ộ ắ ủ ồ ạ
nó cho bi t trình đ phát tri n ế ộ ể văn hóa c a t ng giai đo n ủ ừ ạ
VH bao g m c giá tr v t ch t và ồ ả ị ậ ấ tinh th n ầ
VM thiên v giá tr v t ch t, s ề ị ậ ấ ự phát tri n c a VM g n li n v i ể ủ ắ ề ớ
s phát tri n c a LLSX, c a KH ự ể ủ ủ
và CN
VH mang tính dân t c ộ VM mang tính qu c t ố ế
VH trong b n ch t c a nó h ng con ả ấ ủ ướ
ng i đ n giá tr nhân văn ườ ế ị
VM thì không ph i bao gi cũng ả ờ
vì m c đích nhân đ o cao c ụ ạ ả
Trang 9CÁC KHÁI NI M V VĂN HÓA, VĂN MINH, VĂN HI N Ệ Ề Ế
VÀ VĂN V T Ậ
II
3.
Khái
ni m ệ
văn
hi n, ế
văn v t ậ
VĂN HI NẾ
văn hi n là b ph n c a VH truy n th ng và thiên v giá tr tinh ế ộ ậ ủ ề ố ề ị
th n th hi n tính dân t c, tính l ch s rõ nét.ầ ể ệ ộ ị ử
VĂN V TẬ
Là khái ni m b ph n c a VH ch nh ng ệ ộ ậ ủ ỉ ữ công trình v t ch t có giá tr ngh thu t ậ ấ ị ệ ậ
VH, l ch s , nh ng nhân tài l ch s tr ị ử ữ ị ử ở thành di s n VH c a m t dân t c, m t ả ủ ộ ộ ộ
qu c gia.ố
Trang 10C U TRÚC, Đ C TR NG VÀ CH C NĂNG C A VĂN HÓA Ấ Ặ Ư Ứ Ủ
III
1.
C u ấ
trúc
văn hóa
* C U TRÚC :Ấ
Văn hóa nh n th c ậ ứ
Văn hóa t ch c ổ ứ
c ng đ ng ộ ồ
Văn hóa ng x ứ ử
v i môi tr ớ ườ ng t ự
nhiên
Văn hóa ng x ứ ử
v i môi tr ớ ườ ng xã
h i ộ
C u trúcấ VH g c nông nghi p ố ệ VH g c du m c ố ụ
VH nh n th cậ ứ T duy thiên v t ng h p, bi n ư ề ổ ợ ệ
ch ng trong các m i quan h ứ ố ệ
Tu duy thiên v phân tích, chú ề trong đ n các thành t thiên v ế ố ề
lý tính và phân tích khoa h c ọ
VH ng x v i môi trứ ử ớ ường t ự
nhiên:
Con ng ườ i có ý th c tôn tr ng t ứ ọ ự nhiên và ướ c v ng s ng hòa h p ọ ố ợ
v i thiên nhiên ớ
Con ng ườ i ít ph c thu c vào t ụ ộ ự nhiên, n y sinh tâm lý coi th ả ườ ng t ự nhiên, tham v ng chinh ph c t ọ ụ ự
nhiên.
VH ng x v i môi trứ ử ớ ường xã
h i:ộ
Con ng ườ i có thái đ dung h p ộ ợ
ti p nh n m m d o, h u hòa ế ậ ề ẻ ữ
trong ng phó ứ
Đ c đoán trong ti p nh n, c ng ộ ế ậ ứ
r n, hi u th ng trong ng phó ắ ế ắ ứ
VH t ch c c ng đ ngổ ứ ộ ồ Con ng ườ ố i s ng thiên v tr ng ề ọ
tình, tr ng đ c, tr ng văn, tr ng ọ ứ ọ ọ
n , s ng qu n t , coi tr ng c ng ữ ố ầ ụ ọ ộ
đ ng t p th ồ ậ ể
Coi tr ng vai trò cá nhân, ng x ọ ứ ử theo nguyên t c tr ng tài, tr ng ắ ọ ọ
võ, tr ng nam, đ cao t do cá ọ ề ự
nhân.
* Đ c tr ng c a hai lo i hình văn hóa ặ ư ủ ạ
Trang 11C U TRÚC, Đ C TR NG VÀ CH C NĂNG C A VĂN HÓA Ấ Ặ Ư Ứ Ủ
III
2.
Đ c ặ
tr ng ư
c a văn ủ
hóa
a. Tính h th ng ệ ố
b. Tính giá trị
c. Tính bi u t ể ượ ng c a văn hóa ủ
3.
Ch c ứ
năng
c a văn ủ
hóa.
a. Ch c năng nh n th c ứ ậ ứ
b. Ch c năng giáo d c ứ ụ
c. Ch c năng th m mĩ ứ ẩ
d. Ch c năng giá tr ứ ị
Trang 12M I QUAN H GI A CON NG Ố Ệ Ữ ƯỜ I, T NHIÊN, XÃ H I Ự Ộ
VÀ VĂN HÓA
IV
1.
Con
ng ườ i
v a là ừ
ch ủ
th ể
v a là ừ
khách
th ể
c a ủ
văn
hóa
* M i quan h : ố ệ
CON NGƯỜI VĂN HÓA
M I QUAN H BI N CH NGỐ Ệ Ệ Ứ
* Con ng ườ i là ch th , khách th và là đ i bi u ủ ể ể ạ ể
mang các giá tr VH do mình sáng t o ra ị ạ
2.
Văn
hóa v i ớ
môi
tr ườ ng
t ự
nhiên
và môi
tr ườ ng
xã h i ộ
VH đ c sáng t o t môi tr ng t nhiên và môi tr ng xã h i.ượ ạ ừ ườ ự ườ ộ
T nhiên là cái có tr c, con ng i, xã h i, VH là cái co sau.ự ướ ườ ộ
Con ng i ch u s tác đ ng c a t nhiên và tác đ ng l i t ườ ị ự ộ ủ ự ộ ạ ự nhiên b ng cách thích ng và bi n đ i nh ng đi u ki n t ằ ứ ế ổ ữ ề ệ ự nhiên. Qua lao đ ng đ sáng t o ra nh ng s n ph m VH v t ộ ể ạ ữ ả ẩ ậ
ch t và tinh th n t o thành thiên nhiên th hai, đó là VH.ấ ầ ạ ứ Môi tr ng t nhiên t o nên nét khác bi t c a các n n VH ườ ự ạ ệ ủ ề
V môi tr ng xh, trong t ch c c ng đ ng, con ng i đ u hình ề ườ ổ ứ ộ ồ ườ ề thành nên các m i quan h ph c t p, quy đ nh cho s t n t i và ố ệ ứ ạ ị ự ồ ạ phát tri n c a xh, m i m t dân t c đ u có n n VH riêng bi t ể ủ ỗ ộ ộ ề ề ệ
c a mình.ủ
Trang 13K T LU N Ế Ậ
Văn hóa do con ng ườ i sáng t o ra, có vai trò vô cùng quan tr ng ạ ọ
trong cu c s ng c a XH loài ng ộ ố ủ ườ i.
Đ phát tri n KT – XH ng ể ể ườ i ta luôn ph i tính đ n l i ích c a ả ế ợ ủ
VH.
Đ ng ta luôn coi tr ng v trí, vai trò c a VH, coi VH v a là m c ả ọ ị ủ ừ ụ
tiêu, v a là đ ng l c là n n t ng phát tri n c a XH ừ ộ ự ề ả ể ủ
Đ NH H Ị ƯỚ NG NGHIÊN C U Ứ
1. Đ i t ố ượ ng, ph m vi, nhi m v , ph ạ ệ ụ ươ ng pháp nghiên c u môn C s VHVN? ứ ơ ở
2. Khái ni m văn hóa, văn minh, văn hi n, văn v t? ệ ế ậ Phân bi t khái ni m văn hóa v i văn minh? ệ ệ ớ
3. C u trúc, đ c tr ng, ch c năng c a văn hóa? ấ ặ ư ứ ủ
4. M i quan h gi a con ng ố ệ ữ ườ ự i t nhiên, xã h i và ộ văn hóa?
Trang 14CHÚC CÁC Đ NG CHÍ H C T P T T Ồ Ọ Ậ Ố