Tóm tắt Luận văn Thạc sĩ Xã hội học: Dư luận xã hội về việc giải quyết khiếu nại, tố cáo cấp xã, phường hiện nay

Luận văn này tìm hiểu thực trạng việc giải quyết các KN, TC cấp phường, xã trong thời gian qua. Tìm hiểu nguyên nhân gây hạn chế, yếu kém trong việc giải quyết các KN, TC cấp phường, xã. Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan chức năng giải quyết các đơn, thư KN, TC cấp phường, xã.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

******

TRẦN THỊ HỒNG

DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CẤP XÃ, PHƯỜNG HIỆN NAY

(Nghiên cứu trường hợp xã Phú Sơn, huyện Ba Vì và phường Minh Khai, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

Hà Nội - 2009

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

******

TRẦN THỊ HỒNG

DƯ LUẬN XÃ HỘI VỀ VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CẤP XÃ, PHƯỜNG HIỆN NAY

(Nghiên cứu trường hợp xã Phú Sơn, huyện Ba Vì và phường Minh Khai, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội)

Chuyên ngành: Xã hội học

Mã số: 60 31 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

Người hướng dẫn khoa học:PGS TS Vũ Hào Quang

Hà Nội - 2009

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên, em xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và hướng dẫn rất nhiệt tình của các thầy cô trong khoa Xã hội học, đặc biệt là PGS.TS Vũ Hào Quang, người đã trực tiếp gợi ý đề tài và hướng dẫn những bước đầu tiên cũng như trong suốt quá trình hoàn thiện Luận văn này

Đồng thời, xin chân thành cảm ơn các thành viên lớp cao học Xã hội học, khoá 2006 - 2009 đã giúp tôi trong việc tìm kiếm tài liệu và thu thập thông tin trong quá trình nghiên cứu

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo và các đồng nghiệp trong Viện Nghiên cứu Dư luận xã hội đã động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm Luận văn

Mặc dù đã cố gắng nghiên cứu, mô tả, phân tích nhiều khía cạnh của hoạt động KN,TC và giải quyết khiếu nại, tố cáo hiện nay, nhưng do hạn chế về thời gian và năng lực nên đề tài không thể được phân tích một cách toàn diện

và không tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và các bạn để luận văn này được hoàn thiện tốt hơn nữa

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2009

Học viên Trần Thị Hồng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Sơ lược vấn đề nghiên cứu 7

3 Ý nghĩa khoa ho ̣c và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 9

3.1 Ý nghĩa khoa ho ̣c 9

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 9

4 Mục đích, nhiê ̣m vu ̣ nghiên cứu 9

4.1 Mục đích nghiên cứu 10

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu đề tài 11

5.1 Đối tượng nghiên cứu 11

5.2 Khách thể nghiên cứu 11

5.3 Phạm vi nghiên cứu 11

5.4 Mẫu nghiên cư ́ u 11

6 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6.1 Phương pháp phân tích các tài liệu sẵn có Error! Bookmark not defined 6.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng Error! Bookmark not defined 6.3 Phương pháp pho ̉ng vấn sâu, thảo luận nhóm.Error! Bookmark not defined

6.4 Một vài phương pháp khác Error! Bookmark not defined.

7 Giả thuyết nghiên cứu và khung lý thuyết Error! Bookmark not defined.

7.1 Giả thuyết nghiên cứu Error! Bookmark not defined.

7.2 Khung lý thuyết Error! Bookmark not defined.

8 Cấu trúc của luận văn Error! Bookmark not defined

NỘI DUNG CHÍNH Error! Bookmark not defined Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀIError! Bookmark not

defined

1.1 Cơ sở lý luâ ̣n và cơ sở thực tiễn của đề tài Error! Bookmark not defined.

1.1.1 Cơ sơ ̉ lý luâ ̣n Error! Bookmark not defined 1.1.2 Cơ sơ ̉ thực tiễn Error! Bookmark not defined.

1.2 Hệ thống khái niệm công cụ Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm khiếu nại, tố cáo Error! Bookmark not defined 1.2.2 Khái niệm dư luận xã hội Error! Bookmark not defined.

1.3 Các lý thuyết tiếp cận Error! Bookmark not defined

1.3.1 Lý thuyết dư luận xã hội Error! Bookmark not defined 1.3.2 Các mô hình lý thuyết về thái độ Error! Bookmark not defined 1.3.3 Lý thuyết xung đột Error! Bookmark not defined Chương 2 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

CẤP XÃ, PHƯỜNG HIỆN NAY Error! Bookmark not defined.

2.1 Vài nét khái quát về tình hình khiếu nại, tố cáo của công dân Error!

Bookmark not defined.

2.2 Thời gian giải quyết các khiếu nại, tố cáo cấp xã phường hiện nay Error!

Bookmark not defined.

2.3 Những tiêu cực trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo Error! Bookmark not

defined.

Chương 3 NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN NHỮNG HẠN CHẾ, YẾU KÉM

TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

CẤP XÃ, PHƯỜNG HIỆN NAY Error! Bookmark not defined.

3.1 Cơ chế, chính sách liên quan đến giải quyết các việc liên quan đến khiếu nại,

tố cáo Error! Bookmark not defined

3.2 Nguyên nhân từ phía cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo Error!

Bookmark not defined.

3.3 Nguyên nhân từ phía người dân Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO…… ……… ……68

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua, một thực trạng đáng quan tâm là tình hình khiếu nại, tố cáo (KN, TC) vẫn kéo dài, dư luận vẫn còn nhiều lo ngại về tình trạng quan liêu, hách dịch của cán bộ làm công tác giải quyết KN, TC Mặc dù Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ thị mạnh mẽ về việc lập lại kỷ cương, kiên quyết đẩy mạnh cải cách hành chính, nhưng các vụ khiếu kiện vẫn kéo dài Số lượng đợt đơn thư KN, TC của năm sau có xu hướng tăng nhiều hơn so với năm trước Tình hình hiện nay cho thấy những vụ việc cũ giải quyết không được nhiều hoặc giải quyết nhưng chưa đúng, những vụ việc mới phát sinh tăng lên chủ yếu liên quan nhiều đến vấn đề thu hồi đất đai, và tỷ lệ tăng của những vụ việc mới tỷ lệ với diện tích bị Nhà nước thu hồi Mặc dù số lượng lượt đơn chưa nói lên số lượng vụ việc cần giải quyết nhưng lại là một chứng cứ rất rõ để nói lên rằng cả hệ thống hành chính lẫn hệ thống tư pháp giải quyết không tốt tình trạng tranh chấp, KN, TC Nếu tình trạng như vậy cứ tiếp diễn thì không biết bao giờ chúng ta mới có thể yên tâm về những hệ quả xấu nảy sinh trong quá trình thực thi pháp luật về giải quyết KN, TC Trong những năm tới, Việt Nam đang đòi hỏi những đổi mới mang tính đột biến tích cực trong giải quyết các vấn đề liên quan đến KN, TC của người dân

Nghiên cứu dư luận xã hội về tình hình giải quyết KN, TC để có một cái nhìn tổng thể về thực trạng tình hình giải quyết KN, TC và những nguyên nhân của nó là việc làm cần thiết nhằm góp phần tạo ra một bước để cải cách giải quyết KN, TC một cách khoa học và hiệu quả hơn

Các xung đột trong lĩnh vực giải phóng mặt bằng, tranh chấp đất đai giữa các nhóm xã hội là nguyên nhân chính của số đơn thư KN, TC ngày một nhiều Theo báo cáo của Phó Tổng thanh tra Chính phủ Lê Tiến Hào thì nội dung KN,

TC chủ yếu là về đất đai, chiếm 80% số vụ việc

Muốn giảm thiểu các vu ̣ KN, TC vượt cấp trước hết chúng ta phải làm tốt từ cơ sở, chính tình trạng người dân mất niềm tin vào cơ sở là một trong những

nguyên nhân dẫn đến viê ̣c KN , TC vượt cấp Do đó nghiên cứu để có mô ̣t cái nhìn toàn diện về KN , TC ở cơ sở (cấp xã, phường) là việc làm cần thiết nhằm rút ra những bài học để giải quyết KN, TC ở cấp xã, phường ngày mô ̣t tốt hơn

Xuất phát từ những lý do đó chúng tôi đã chọn đề tài nghiên cứu “Dư luận xã hội về việc giải quyết KN, TC cấp xã, phường hiện nay” Đề tài sẽ phần

nào mô tả và phân tích được thực trạng và nguyên nhân về vấn đề giải quyết

KN, TC Chúng tôi hy vọng đề tài sẽ có được những đóng góp về vấn đề này cho những nghiên cứu tiếp theo

2 Sơ lược vấn đề nghiên cứu

Vấn đề KNTC của công dân đã và đang được rất nhiều các cơ quan có chức năng quan tâm Tuy nhiên, viê ̣c nghiên cứu tình hình KN, TC của công dân theo góc độ Dư luâ ̣n xã hô ̣i vẫn còn hạn chế Hầu hết, vấn đề mới chỉ dừng ở những bài báo trên các tạp chí pháp luật , mang tính thống kê , chỉ ra những thực tra ̣ng bề nổi , chưa đi sâu giải thích những nguyên nhân khách quan , chủ quan của tình tra ̣ng khiếu kiê ̣n , tố cáo ngà y càng gia tăng , tình trạng KN ,TC vượt cấp chưa có xu hướng giảm mà còn tăng Đặc biệt, KN,TC cấp xã, phường chưa được quan tâm đúng mức, trong khi, đây là cấp cơ sở quan tro ̣ng nhất, gần dân nhất và là nơi đầu tiên để người dân có thể tìm đến để giải quyết các vấn đề KN,TC củ a mình Tạp chí Lý luận Chính trị số 12-2004 có bài «Nâng cao hiê ̣u quả giải quyết khiếu nại , tố cáo của chính quyền cấp xã » của tác giả Mai Thị Chung Bài báo đã đưa ra được tám giải pháp cho viê ̣c nâng cao hiê ̣u quả giải quyết KN, TC, song còn chung chung Tám giải pháp mà tác giả đưa ra không chỉ áp dụng với cấp xã mà có tính giải pháp mang tính vĩ mô , áp dụng chung cho các cấp cao hơn Bên ca ̣nh đó, tác giả cũng nêu l ên được bốn nguyên nhân của “tình trạng khiếu nại , tố cáo của công dân diễn ra phức ta ̣p và khá bức

xúc; khiếu kiê ̣n vượt cấp , đông người vẫn phát sinh ”1

song cũng vẫn còn mang tính vĩ mô , thể hiê ̣n cái nhìn chủ quan của nhà nghiên cứu , chưa đi sâu vào thực tế , chưa chỉ ra được những nguyên nhân sâu x a từ cấp cơ sở (xã, phường) Dự án Khoa học & Công nghệ tỉnh Nam Định trong giai đoạn

2000-2005 cũng có một đề tài của tác giả Nguyễn Khắc Chanh về “Thực trạng KN,

TC và giải quyết KN, TC hiện nay ở Nam Định, các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác giải quyết KN, TC đảm bảo quyền KN, TC của công dân” song đề

tài mới chỉ dừng lại ở việc mô tả các loại hình KN, TC và nguyên nhân của tình trạng giải quyết KN, TC kém hiệu quả qua những đánh giá chủ quan của nhà nghiên cứu Chưa có những đánh giá sâu từ phía những người dân để thấy được nguyên nhân thực sự của tình trạng yếu kém trong hoạt động giải quyết KN, TC hiện nay, đặc biệt là KN, TC cấp xã phường

Có thể nói , chưa có mô ̣t công trình nào nghiên cứu những đánh giá của

dư luâ ̣n xã hô ̣i trong nhân dân về tình hình giải quyết KN, TC cấp xã phường

Do đó, nghiên cứu dư luâ ̣n xã hô ̣i về tình hình KN, TC của công dân cấp xã phường, tác giả mong muốn đặt viên gạch đầu tiên cho những nghiên cứu về dư luâ ̣n xã hô ̣i trong lĩnh vực KN, TC từ cấp cơ sở, cấp đi ̣a phương đến cấp Trung ương

1 Mai Thi ̣ Chung, Nâng cao hiê ̣u quả giải quyết khiếu na ̣i, tố cáo của chính quyền cấp xã, Tạp chí Lý luận Chính Trị số 12-2004, tr54

3 Ý nghĩa khoa ho ̣c và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

Với tư cách là một nghiên cứu XHH, đề tài đã sử dụng cách tiếp cận và kết hợp tổng thể các phương pháp nghiên cứu của XHH Trong đề tài có vận dụng các lý thuyết XHH như thuyết dư luận xã hội, và thuyết xung đột, qua

đó, để có thể đưa ra một bức tranh về tình hình giải quyết KN, TC cấp xã , phường trong thời gian qua Đồng thời, kết quả của đề tài cũng là cơ sở cho việc sửa đổi phương pháp giải quyết KN, TC cho các cơ quan có thẩm quyền

Kết quả nghiên cứu đạt được mang ý nghĩa lý luận quan trọng, khẳng định tính hợp lý và ý nghĩa của việc vận dụng những lý thuyết trong nghiên cứu XHH Tuy nhiên, nghiên cứu này không nhằm mục đích xây dựng và phát triển

lý luận xã hội học cơ bản Nó chỉ là những đóng góp thêm nhằm làm rõ nhận định của các nghiên cứu trước đó và góp phần vào việc giải quyết các vấn đề nghiên cứu đặt ra Đồng thời kết quả nghiên cứu cũng góp phần vào viê ̣c xây dựng các phương pháp nghiên cứu DLXH ở Viê ̣t Nam trong giai đoa ̣n hiê ̣n nay

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ góc độ tiếp cận xã hội học, chúng tôi hy vọng kết quả nghiên cứu của

đề tài sẽ mang lại những thông tin hữu dụng bổ sung cho việc nghiên cứu, bổ sung, sửa đổi luật KN, TC đồng thời góp phần vào việc cải cách quy trình giải quyết KN, TC cấp xã, phường hiê ̣n nay Đề tài cũng mở ra những hướng nghiên cứu tiếp theo về DLXH trong viê ̣c giải quyết KN , TC ở cấp cao hơn (quâ ̣n, huyê ̣n, tỉnh, TƯ)

4 Mục đích, nhiê ̣m vu ̣ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu thực trạng việc giải quyết các KN, TC cấp phường, xã trong thời gian qua

- Tìm hiểu nguyên nhân gây hạn chế, yếu kém trong việc giải quyết các

KN, TC cấp phường, xã

- Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan chức năng giải quyết các đơn, thư KN, TC cấp phường, xã

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.2.1 Thực trạng tình hình KN, TC của công dân

4.2.1.1 Vài nét khái quát về tình hình KN, TC của công dân

4.2.1.2 Dư luận xã hội về thực trạng việc giải quyết KN, TC

 Thời gian giải quyết các KN, TC

 Quá trình giải quyết các KN, TC

 Mức đô ̣ hài lòng của người dân về quá trình giải quyết KN , TC của cán

bô ̣ giải quyết KN, TC

 Công việc thường làm của người dân khi muốn giải quyết nhanh những công việc có liên quan đến KN, TC

4.2.1.3 Những tiêu cực trong việc giải quyết KN, TC

 Tình trạng nhũng nhiễu (đòi bồi dưỡng), gây phiền hà trong quá trình giải quyết các thủ tục hành chính và KN, TC

Dư luận xã hội về tình trạng hách dịch cửa quyền của cán bộ trực tiếp giải quyết các công việc hành chính và KN, TC

4.2.2 Nguyên nhân tình hình giải quyết KN, TC hiện nay

4.2.2.1 Cơ chế, chính sách giải quyết các việc liên quan đến KN, TC

+ Các văn bản pháp luật có liên quan đến việc giải quyết KN,TC của Việt Nam + Hệ thống giám sát việc giải quyết các KN, TC

+ Chế độ, chính sách đối với đội ngũ cán bộ giải quyết các KN, TC

4.2.2.2 Về phía cán bộ làm công tác giải quyết KN, TC:

+ Trình độ kỹ năng của cán bộ làm công tác giải quyết KN, TC

+ Đạo đức, nhân cách của một bộ phận giải quyết các KN, TC

4.2.2.3 Về phía người dân:

+ Tình trạng thiếu thông tin, kiến thức về các quy trình giải quyết KN, TC của người dân

5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu đề tài

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Dư luận xã hội về việc giải quyết các KN, TC cấp xã phường hiện nay

5.2 Khách thể nghiên cứu

Người dân, cán bộ quản lý, lãnh đạo cấp xã, phường tại xã Phú Sơn, huyện Ba

Vì và phường Minh Khai, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

5.3 Phạm vi nghiên cứu

- Không gian:

Xã Phú Sơn, hyện Ba Vì và phường Minh Khai, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

- Thờ i gian nghiên cứu:

Luâ ̣n văn được nghiên cứu từ tháng 4 năm 2009 đến tháng 10 năm 2009

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Trọng Bảo (2005), “Cải cách KN, TC gắn với phân cấp quản lý”, Tạp chí

Thuế nhà nước, Số 06

2 Nguyễn Khắc Chanh (2006), Thực trạng KN, TC và giải quyết KN, TC hiện

nay ở Nam Định, các giải pháp nhằm thực hiện tốt công tác giải quyết

KN, TC đảm bảo quyền KN, TC của công dân, Kỷ yếu Các đề tài, dự án

Khoa học & Công nghệ tỉnh Nam Định giai đoạn 2000-2005

3 Mai Thị Chung (2004), “Nâng cao hiệu quả giải quyết KN, TC của chính

quyền cấp xã”, Tạp chí Lý luận chính trị, Số 12

4 Phạm Văn Chung (2005), “Nguyên nhân và giải pháp nhằm hạn chế tình

trạng khiếu nại vượt cấp kéo dài”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số 11

5 Nguyễn Sinh Cúc (2007), “Bảy giải pháp đẩy nhanh cải cách hành chính”,

Tạp chí Quản lý kinh tế, Số 16

6 Hoàng Ngọc Dũng (2006), “Kỹ năng của cán bộ, công chức hành chính khi

giải quyết khiếu nại của công dân”, Tạp chí Quản lý nhà nước, Số 10

7 Nguyễn Hạnh (2005), “Vai trò KN, TC trong giải quyết khiếu nại của công

dân”, Tạp chí Tổ chức nhà nước, Số 12

8 Nguyễn Văn Hậu, Nguyễn Thị Thu Vân (2005), “Triển khai cải cách KN,

TC theo cơ chế „một cửa‟ ở cấp xã”, Tạp chí Quản lý nhà nước, Số 06

9 Vũ Lương Hoàn (2006), “Sự cần thiết ra đời của cơ quan tài phán hành

chính ở Việt Nam”, Tạp chí Thanh tra tài chính, Số 51

10 Nguyễn Văn Lạng (2007), “Phân biệt tranh chấp, KN, TC trong lĩnh vực

quản lý, sử dụng đất đai”, Tạp chí Địa chính, Số 01

11 Thu Linh (2008), “Cải cách về KN, TC: chuyên nghiệp hoá, hiện đại hoá,

minh bạch công tác thông tin”, Tạp chí Thanh tra tài chính, Số 69