Tóm tắt Luận án Tiến sĩ Văn học: Phong cách nghệ thuật Nguyễn Huy Tưởng

Luận án tập trung tìm hiểu những vấn đề lý luận về phong cách trong nghiên cứu văn học, đặc biệt là vấn đề phong cách tác giả; qua đó ứng dụng những lý thuyết của phong cách để tìm hiểu phong cách nghệ thuật Nguyễn Huy Tưởng, chỉ ra những nét độc đáo, nổi bật trong quan niệm của nhà văn về nghệ thuật và con người, trong cảm hứng sáng tạo, nội dung tư tưởng và bút pháp thể hiện; từ đó luận án khẳng định những đóng góp của Nguyễn Huy Tưởng đối với sự phát triển của văn chương dân tộc. Mời các bạn cùng tham khảo.

Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ

TRƯỜNG Đ I H C KHOA H C XàH I VÀ NHÂN VĂNẠ Ọ Ọ Ộ

Hà N i ­ 2014ộ

Công trình được hoàn thành t i: Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn ­ạ ạ ọ ọ ộ

Đ i h c Qu c gia Hà N iạ ọ ố ộ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c: ẫ ọ PGS.TS Ph m Thành H ngạ ư

       TS. Nguy n Văn Namễ

Ph n bi n 1: . . . ả ệ      . . . 

Ph n bi n 2: . . . ả ệ       . . . 

Ph n bi n 3: . . . ả ệ       . . . 

Lu n án s  đậ ẽ ược b o v  trả ệ ước H i đ ng c p Đ i h c Qu c gia ch m lu n án ộ ồ ấ ạ ọ ố ấ ậ

ti n sĩ h p t i Đ i h c Khoa h c Xã h i và Nhân văn ­ế ọ ạ ạ ọ ọ ộ

Đ i h c Qu c gia Hà N i.ạ ọ ố ộ

vào h i     gi     ngày       tháng        năm 2014ồ ờ

       Có th  tìm hi u lu n án t i: ể ể ậ ạ

      ­ Th  vi n Qu c gia Vi t Namư ệ ố ệ

      ­ Trung tâm Thông tin ­ Th  vi n, Đ i h c Qu c gia Hà N i ư ệ ạ ọ ố ộ

M  Đ UỞ Ầ

1. Lý do ch n đ  tàiọ ề

  1.1. S  v n đ ng, phát tri n c a m t n n văn h c đự ậ ộ ể ủ ộ ề ọ ược đánh d u b ng sấ ằ ự 

xu t hi n, đ nh hình c a các tài năng văn h c, các phong cách ngh  thu t đ cấ ệ ị ủ ọ ệ ậ ộ  đáo. B i khi m t phong cách l n ra đ i, đó là m t th i k  m i c a văn h c trongở ộ ớ ờ ộ ờ ỳ ớ ủ ọ  quá trình l ch s  Vì th  vi c nghiên c u sáng tác c a nhà văn dị ử ế ệ ứ ủ ưới góc nhìn lý thuy t phong cách là hế ướng nghiên c u c n thi t, có tính th i s  đ  nh n di n,ứ ầ ế ờ ự ể ậ ệ  

kh ng đ nh nh ng n  l c sáng t o c a ngẳ ị ữ ỗ ự ạ ủ ười ngh  sĩ trong vi c t o ra m t l iệ ệ ạ ộ ố  

vi t, m t phong cách riêng không l n v i các cây bút cùng th i. Đ ng th i quaế ộ ẫ ớ ờ ồ ờ  

vi c nghiên c u phong cách tác gi  s  th y đệ ứ ả ẽ ấ ượ ực s  phong phú, đa d ng c a đ iạ ủ ờ  

s ng văn chố ương, th y đấ ược nh ng d u  n c a c  m t giai đo n, th i k  l chữ ấ ấ ủ ả ộ ạ ờ ỳ ị  

s ử

Trong đ i s ng lý lu n, phê bình văn h c hi n nay có s  xu t hi n, t n t iờ ố ậ ọ ệ ự ấ ệ ồ ạ  

c a nhi u lý thuy t, khuynh hủ ề ế ướng phê bình nh : phê bình t  s  h c, thông di nư ự ự ọ ễ  

h c, văn hóa h c, phê bình n  quy n, h u th c dân… Tuy nhiên đ  th y đọ ọ ữ ề ậ ự ể ấ ượ ự c skhác bi t, n i b t trong c m h ng, quan đi m sáng tác đ n phệ ổ ậ ả ứ ể ế ương th c, bútứ  pháp ngh  thu t c a nhà văn… thì l i nghiên c u, phê bình theo phong cách h cệ ậ ủ ố ứ ọ  

v n là m t hẫ ộ ướng nghiên c u phù h p, có tính th c ti n c n đứ ợ ự ễ ầ ược v n d ng đậ ụ ể 

th y đấ ược v  đ p khác l  c a nh ng tác ph m văn chẻ ẹ ạ ủ ữ ẩ ương và s  sáng t o, đóngự ạ  góp c a nhà văn đ i v i s  phát tri n c a văn h c dân t c, nh t là trong b i c nhủ ố ớ ự ể ủ ọ ộ ấ ố ả  

hi n nay có s  xu t hi n m t l c lệ ự ấ ệ ộ ự ượng đông đ o các cây bút tr  trong khi h  l iả ẻ ọ ạ  

ch a đ nh hình và tìm đư ị ược cho mình m t l i vi t riêng đ  t o nên m t phongộ ố ế ể ạ ộ  cách in d u trong lòng b n đ c.ấ ạ ọ

1.2. Nh c đ n văn h c Vi t Nam th  k  XX không th  không nh c t iắ ế ọ ệ ế ỷ ể ắ ớ  

nh ng gữ ương m t tiêu bi u v i phong cách đ c đáo nh  Ngô T t T , Nguy nặ ể ớ ộ ư ấ ố ễ  Công Hoan, Vũ Tr ng Ph ng, Nam Cao, Th ch Lam…và đ c bi t ph i k  t iọ ụ ạ ặ ệ ả ể ớ  

nh ng sáng tác  n tữ ấ ượng c a Nguy n Huy Tủ ễ ưởng. Nguy n Huy Tễ ưởng xu tấ  

hi n trên văn đàn khá mu n so v i s  thành công c a nh ng b n văn cùng th i.ệ ộ ớ ự ủ ữ ạ ờ  

Nh ng v i nh ng bư ớ ữ ước ti n ch m mà ch c ch n, đĩnh đ c c a m t cây bút luônế ậ ắ ắ ạ ủ ộ  

n  l c vỗ ự ươn lên v i ni m khát khao mãnh li t mu n mớ ề ệ ố ượn văn chương đ  tể ỏ lòng yêu nước, “tô đi m cho non sông nh ng tòa đài hoa l  l ng l y nh t tr nể ữ ệ ộ ẫ ấ ầ  gian” (k ch ị Vũ Nh  Tô ư ), đã thôi thúc và giúp nhà văn có được nh ng tác ph mữ ẩ  

xu t s c v i l i vi t tài hoa. Bao trùm lên sáng tác c a nhà văn là âm hấ ắ ớ ố ế ủ ưởng sử thi hùng tráng quy n hòa trong ch t men say c a lãng m n, tr  tình v i ni mệ ấ ủ ạ ữ ớ ề  

c m th c khôn nguôi v  l ch s  dân t c trong quá kh , hi n t i v i lòng yêuả ứ ề ị ử ộ ứ ệ ạ ớ  

nước thi t tha, sâu n ng. ế ặ

1.3. Tính t  tác ph m đ u tay ừ ẩ ầ Vũ Nh  Tô ư  đ n cu n ti u thuy t cu i đ iế ố ể ế ố ờ  

S ng mãi v i Th  đô ố ớ ủ , Nguy n Huy Tễ ưởng đã t o ra m t hành trình văn chạ ộ ươ  ngphong phú, đ c s c. L y c m h ng t  m ch ngu n l ch s , nhà văn đã có nh ngặ ắ ấ ả ứ ừ ạ ồ ị ử ữ  

h  c u, sáng t o đ c đáo mà cho đ n nay nh ng v n đ  đ t ra trong sáng tác c aư ấ ạ ộ ế ữ ấ ề ặ ủ  nhà văn nh  m i quan h  gi a ngh  thu t và cu c s ng; ngh  thu t v i cư ố ệ ữ ệ ậ ộ ố ệ ậ ớ ườ  ngquy n; trách nhi m c a nhà văn v i cu c đ i, v i ngh  thu t; tài ngh  h  c u,ề ệ ủ ớ ộ ờ ớ ệ ậ ệ ư ấ  sáng t o v  đ  tài l ch s …v n thu hút s  quan tâm c a gi i nghiên c u, phêạ ề ề ị ử ẫ ự ủ ớ ứ  bình và công chúng b n đ c.ạ ọ

1.4. Nguy n Huy Tễ ưởng không ch  là nhà văn mà còn là nhà văn hóa l nỉ ớ  

c a dân t c. Cu c đ i và s  nghi p c a ông là m t đ  tài l n, luôn gây đủ ộ ộ ờ ự ệ ủ ộ ề ớ ượ ự c squan tâm, chú ý c a nhi u nhà nghiên c u v i nhi u công trình khoa h c, nhi uủ ề ứ ớ ề ọ ề  

h i th o, nhi u bài báo gi i thi u, tìm hi u v  cu c đ i, s  nghi p sáng tác c aộ ả ề ớ ệ ể ề ộ ờ ự ệ ủ  nhà văn   nhi u góc đ , phở ề ộ ương di n. Nh ng ti p c n sáng tác c a Nguy n Huyệ ư ế ậ ủ ễ  

Tưởng dưới góc nhìn c a lý thuy t phong cách thì v n còn b  ng , ch a đủ ế ẫ ỏ ỏ ư ượ  cnhìn nh n m t cách toàn di n, bao quát, có h  th ng. Vì th , vi c nghiên c uậ ộ ệ ệ ố ế ệ ứ  phong cách ngh  thu t Nguy n Huy Tệ ậ ễ ưởng là công vi c c n thi t đ  nh n chânệ ầ ế ể ậ  

và kh ng đ nh d u  n sáng t o, tài năng văn chẳ ị ấ ấ ạ ương và nh ng đóng góp to l nữ ớ  

c a nhà văn đ i v i s  phát tri n văn hóa, văn h c nủ ố ớ ự ể ọ ước nhà

2. Ph m vi, đ i tạ ố ượng nghiên c uứ

Nghiên c u phong cách ngh  thu t c a m t tác gi , chúng tôi nghiên c uứ ệ ậ ủ ộ ả ứ  toàn b  quá trình sáng tác c a nhà văn trong s  đ i sánh v i các tác gi  cùng th iộ ủ ự ố ớ ả ờ  

và sau này. Phong cách ngh  thu t tác gi  th  hi n qua quan ni m sáng tác vàệ ậ ả ể ệ ệ  

nh ng tác ph m tiêu bi u, đ nh cao. Nguy n Huy Tữ ẩ ể ỉ ễ ưởng sáng tác trên nhi u thề ể 

lo i v i kh i lạ ớ ố ượng tác ph m đ  s  nh ng chúng tôi t p trung nghiên c u vàoẩ ồ ộ ư ậ ứ  

b n th  lo i l n v i nh ng tác ph m mà theo chúng tôi, chúng ch a đ ng vănố ể ạ ớ ớ ữ ẩ ứ ự  phong, c t cách con ngố ười Nguy n Huy Tễ ưởng: Ti u thuy t (ể ế Đêm h i Long Trì, ộ  

An T , S ng mãi v i Th  đô ư ố ớ ủ ); K ch (ị Vũ Nh  Tô, B c S n, Nh ng ng ư ắ ơ ữ ườ ở ạ   i   l i,

Lu  hoa ỹ  ­ k ch b n phim); Truy n thi u nhi (ị ả ệ ế Lá c  thêu sáu ch  vàng, Tìm m , ờ ữ ẹ  

An D ươ ng V ươ ng xây thành  c, K  chuy n Quang Trung Ố ể ệ ) và toàn b  nh t kýộ ậ  

c a nhà văn.ủ

3. M c đích nghiên c uụ ứ

Lu n án t p trung tìm hi u nh ng v n đ  lý lu n v  phong cách trongậ ậ ể ữ ấ ề ậ ề  nghiên c u văn h c, đ c bi t là v n đ  phong cách tác gi  Qua đó  ng d ngứ ọ ặ ệ ấ ề ả ứ ụ  

nh ng lý thuy t c a phong cách đ  tìm hi u phong cách ngh  thu t Nguy n Huyữ ế ủ ể ể ệ ậ ễ  

Tưởng, ch  ra nh ng nét đ c đáo, n i b t trong quan ni m c a nhà văn v  nghỉ ữ ộ ổ ậ ệ ủ ề ệ thu t và con ngậ ười, trong c m h ng sáng t o, n i dung t  tả ứ ạ ộ ư ưởng và bút pháp thể 

hi n. T  đó lu n án kh ng đ nh nh ng đóng góp c a Nguy n Huy Tệ ừ ậ ẳ ị ữ ủ ễ ưởng đ i v iố ớ  

s  phát tri n c a văn chự ể ủ ương dân t c.ộ

4. Phương pháp nghiên c uứ

Nghiên c u phong cách c a m t tác gi  văn h c Vi t Nam hi n đ i, chúngứ ủ ộ ả ọ ệ ệ ạ  tôi d a trên phự ương pháp lu n bi n ch ng, l ch s  c a ch  nghĩa Mác ­ Lênin,ậ ệ ứ ị ử ủ ủ  phân tích đánh giá tác gi , tác ph m m t cách khách quan, khoa h c trong s  đ iả ẩ ộ ọ ự ố  sánh v i s  v n đ ng và phát tri n c a n n văn h c dân t c. ớ ự ậ ộ ể ủ ề ọ ộ

Bên c nh đó, chúng tôi s  d ng m t s  phạ ử ụ ộ ố ương pháp nghiên c u c  thứ ụ ể làm công c  cho vi c đ nh hụ ệ ị ướng th m bình và ch  ra nh ng v  đ p trong sángẩ ỉ ữ ẻ ẹ  tác c a nhà văn nh : phủ ư ương pháp ti p c n thi pháp h c, phế ậ ọ ương pháp nghiên 

c u ti u s , phứ ể ử ương pháp so sánh, phương pháp th ng kê, Phố ương pháp nghiên 

c u liên ngành.ứ

5. Đóng góp m i c a lu n ánớ ủ ậ

Thông qua lu n án, chúng tôi mu n đ a ra cái nhìn bao quát v  hành trìnhậ ố ư ề  sáng t o c a Nguy n Huy Tạ ủ ễ ưởng v i nh ng quan ni m ti n b  c a ông v  nghớ ữ ệ ế ộ ủ ề ệ thu t mà đ n nay v n v n nguyên giá tr ậ ế ẫ ẹ ị

Đây là công trình đ u tiên nghiên c u sáng tác c a Nguy n Huy Tầ ứ ủ ễ ưởng m tộ  cách h  th ng dệ ố ưới góc nhìn lý thuy t phong cách. Lu n án kh ng đ nh nh ngế ậ ẳ ị ữ  giá tr  n i b t, nh ng d u  n sáng t o và đóng góp to l n c a Nguy n Huyị ổ ậ ữ ấ ấ ạ ớ ủ ễ  

Tưởng đ i v i dòng văn h c vi t v  l ch s  V i nh ng n  l c sáng t o cùngố ớ ọ ế ề ị ử ớ ữ ỗ ự ạ  tình yêu l ch s , yêu quê hị ử ương, đ t nấ ước, Nguy n Huy Tễ ưởng x ng đáng đứ ượ  c

m nh danh là nhà chép s  b ng văn chệ ử ằ ương, nhà văn c a Hà N i v i nh ng trangủ ộ ớ ữ  

vi t tài hoa, đ c đáo.ế ộ

Nh ng k t lu n c a lu n án hy v ng s  là tài li u tham kh o có ý nghĩaữ ế ậ ủ ậ ọ ẽ ệ ả  cho h c sinh, sinh viên, giáo viên các trọ ường ph  thông khi tìm hi u sáng tác c aổ ể ủ  Nguy n Huy Tễ ưởng

6. C u trúc c a lu n ánấ ủ ậ

Ngoài ph n m  đ u (5 trang), k t lu n (4 trang) và danh m c tài li u thamầ ở ầ ế ậ ụ ệ  

kh o (9 trang), c u trúc lu n án g m có 4 chả ấ ậ ồ ương nh  sau:ư

Chương 1

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U Ổ Ứ

1.1. M t s  v n đ  v  phong cách ngh  thu t ộ ố ấ ề ề ệ ậ

Phong cách h c là m t khoa h c nghiên c u văn chọ ộ ọ ứ ương ra đ i s m và đ tờ ớ ạ  

được nhi u thành t u trong vi c ch  ra nh ng nét đ c đáo, riêng bi t, nh ng d uề ự ệ ỉ ữ ộ ệ ữ ấ  

n sáng t o đ  kh ng đ nh nh ng đóng góp c a nhà văn đ i v i s  phát tri n văn

Thu t ng  ậ ữ Stylos (Hy L p), ạ Stylus (La Mã), Style (Pháp) có nghĩa là phong 

cách ra đ i s m nh t   Hy L p ­ La Mã c  đ i v i ý nghĩa ban đ u ch  nét ch ,ờ ớ ấ ở ạ ổ ạ ớ ầ ỉ ữ  bút pháp, nghĩa r ng h n là ch  tình yêu ngôn ng , ngh  thu t dùng t  Sau đó,ộ ơ ỉ ữ ệ ậ ừ  cùng v i s  phát tri n c a các trớ ự ể ủ ường phái, trào l u sáng tác và th c ti n đ iư ự ễ ờ  

s ng lý lu n phê bình, phong cách đố ậ ược dùng v i ý nghĩa ch  nh ng đ c tínhớ ỉ ữ ặ  ngh  thu t c a tác ph m văn chệ ậ ủ ẩ ương, m t công c  trong phê bình văn h c. Tuyộ ụ ọ  nhiên xung quanh khái ni m phong cách v n còn t n t i nhi u cách hi u khácệ ẫ ồ ạ ề ể  nhau. Theo Khrapchenco thì hi n đang t n t i m t s  lệ ồ ạ ộ ố ượng r t l n nh ng đ nhấ ớ ữ ị  nghĩa khác nhau v  phong cách văn h c. Nh ng đ nh nghĩa này xoè ra nh  cáiề ọ ữ ị ư  

qu t gi a s  th a nh n phong cách là m t ph m trù l ch s  ­ th m mĩ r ng nh t,ạ ữ ự ừ ậ ộ ạ ị ử ẩ ộ ấ  bao quát và s  nhìn nh n nó nh  nh ng đ c đi m c a nh ng tác ph m riêng l ự ậ ư ữ ặ ể ủ ữ ẩ ẻ

 ph ng Đông, trong các công trình phê bình th  ca c a L u Hi p (

tâm điêu long), Viên Mai (Tùy viên thi tho i ạ ) nh ng khái ni m, thu t ng  nh  ữ ệ ậ ữ ư văn 

khí, văn nh  k  nhân ư ỳ  đã được các nhà nghiên c u, phê bình dùng đ  g i tên sứ ể ọ ự 

đ c đáo, khác l  trong sáng t o văn chộ ạ ạ ương c a các thi sĩ. Dù không đ  c p tr củ ề ậ ự  

ti p đ n v n đ  phong cách nh ng qua cách phê bình c a h , ngế ế ấ ề ư ủ ọ ườ ọi đ c nh nậ  

th y, t  r t s m nh ng d u hi u c a l i phê bình theo phong cách đã xu t hi nấ ừ ấ ớ ữ ấ ệ ủ ố ấ ệ   Trung Hoa

ở

Có th  nói, tuy còn nhi u ý ki n, quan đi m khác nhau v  phong cách nh ngể ề ế ể ề ư  

đa s  các ý ki n đ u nh n m nh đ n m t đ c đi m chung c a l i phê bình này,ố ế ề ấ ạ ế ộ ặ ể ủ ố  

đó là m t ph m trù th m mĩ, ch  s  th ng nh t tộ ạ ẩ ỉ ự ố ấ ương đ i  n đ nh c a h  th ngố ổ ị ủ ệ ố  hình tượng, c a các phủ ương ti n bi u hi n ngh  thu t, nói lên cái nhìn đ c đáoệ ể ệ ệ ậ ộ  trong sáng tác c a m t nhà văn, trong tác ph m riêng l , trong trào l u văn h củ ộ ẩ ẻ ư ọ  hay văn h c dân t c.ọ ộ

1.1.2. M t s  quan đi m c a các nhà nghiên c u nộ ố ể ủ ứ ước ngoài v  phong cáchề  

cá nhân nhà văn

Phong cách cá nhân hay phong cách tác gi  là m t trong nh ng v n đ  quanả ộ ữ ấ ề  

tr ng c a lý thuy t phong cách, b i nhà văn chính là ch  th  sáng t o, là nhân tọ ủ ế ở ủ ể ạ ố quy t đ nh trong vi c t o ra nh ng nét đ c đáo, nét riêng trong lao đ ng nghế ị ệ ạ ữ ộ ộ ệ thu t. Phong cách bi u hi n nh ng đ c đi m c a cá tính sáng t o c a nhà văn,ậ ể ệ ữ ặ ể ủ ạ ủ  

s  hoàn ch nh c a nh n th c nhà văn v  cu c s ng, cách nhìn c a nhà văn đ iự ỉ ủ ậ ứ ề ộ ố ủ ố  

v i th  gi i. Trong ti u m c này, lu n án đi m qua ý ki n, quan đi m c a cácớ ế ớ ể ụ ậ ể ế ể ủ  nhà   lý   lu n,   phê   bình   nậ ước   ngoài   nh :   Buffon,   Flaubert,   Vinogradov,   Turin,ư  Khrapchenco, V. Hugo bàn v  đ c đi m c a phong cách cá nhân nhà văn trongề ặ ể ủ  sáng t o ngh  thu t. ạ ệ ậ

1.1.3. Tình hình nghiên c u và  ng d ng lý thuy t phong cách   Vi t Namứ ứ ụ ế ở ệVào nh ng th p niên đ u th  k  XX trong quá trình ti p xúc v i văn hóa,ữ ậ ầ ế ỷ ế ớ  văn h c phọ ương Tây, đ c bi t là văn h c Pháp, các nhà nghiên c u, lý lu n phêặ ệ ọ ứ ậ  bình nh  Hoài Thanh, H i Tri u, Thi u S n, Vũ Ng c Phan, Lê Tràng Ki u,ư ả ề ế ơ ọ ề  

Trương T u… trong các bài vi t c a mình đã v n d ng nhi u lý thuy t phê bìnhử ế ủ ậ ụ ề ế  

đ  th m đ nh v  đ p và giá tr  c a nh ng tác ph m văn chể ẩ ị ẻ ẹ ị ủ ữ ẩ ương, trong đó có v nậ  

d ng nh ng lý thuy t phê bình theo phong cách. ụ ữ ế

Tuy nhiên thu t ng  phong cách và nh ng v n đ  lý lu n v  phong cách chậ ữ ữ ấ ề ậ ề ỉ 

th c s  đự ự ược đ  c p đ n trong m t s  bài vi t c a các nhà nghiên c u vàoề ậ ế ộ ố ế ủ ứ  

nh ng th p niên 60 c a th  k  trữ ậ ủ ế ỷ ước. Nhà nghiên c u Đ  Lai Thúy cho r ngứ ỗ ằ  

ngườ ầi đ u tiên nh c đ n t  phong cách trong phê bình văn h c Vi t Nam, có l ,ắ ế ừ ọ ệ ẽ  

là Nguy n L c trong cu n ễ ộ ố Th  H  Xuân H ơ ồ ươ  (Văn h c, 1968). Ti p sau đó là ng ọ ế  nhi u công trình d ch thu t gi i thi u lý thuy t nghiên c u phê bình văn h c theoề ị ậ ớ ệ ế ứ ọ  phong cách c a Khrapchenco. Và g n đây trong nhi u công trình nghiên c u nh :ủ ầ ề ứ ư  

Văn ch ươ ng, tài năng và phong cách (Hà Minh Đ c), ứ Nhà văn, t  t ư ưở ng và phong   cách  (Nguy n Đăng M nh),  ễ ạ Nhà văn, hi n th c đ i s ng và cá tính sáng t o ệ ự ờ ố ạ  

(Tr n Đăng Suy n), ầ ề Tài năng và b n lĩnh ngh  sĩ  ả ệ (Nguy n Ng c Thi n), ễ ọ ệ Phong  cách ngh  thu t Nguy n Minh Châu  ệ ậ ễ (Tôn Phương Lan), Lý lu n và phê bình văn ậ  

h c  ọ (Tr n Đình S ), ầ ử Thi pháp hi n đ i  ệ ạ (Đ  Đ c Hi u)… đã  ng d ng hi u quỗ ứ ể ứ ụ ệ ả 

lý thuy t phong cách, coi đó nh  m t thao tác chính trong vi c th m bình, đánhế ư ộ ệ ẩ  giá các hi n tệ ượng văn chương. 

1.1.4. M t s  tiêu chí khi nghiên c u phong cách ngh  thu t tác giộ ố ứ ệ ậ ả

Nghiên c u phong cách ngh  thu t c a nhà văn là tìm hi u cá tính c a chứ ệ ậ ủ ể ủ ủ 

th  sáng t o trong vi c l a ch n ch t li u, cách ti p c n đ i tể ạ ệ ự ọ ấ ệ ế ậ ố ượng ngh  thu t,ệ ậ  cách th c xây d ng tác ph m, các th  pháp và phứ ự ẩ ủ ương ti n bi u đ t ngh  thu tệ ể ạ ệ ậ  ngôn t  Đ ng th i ch  ra nh ng nét đ c đáo, n i b t trong nh ng tác ph m cừ ồ ờ ỉ ữ ộ ổ ậ ữ ẩ ụ 

th  trên c  hai bình di n hình th c bi u hi n và n i dung ph n ánh.ể ả ệ ứ ể ệ ộ ả

Phong cách ngh  thu t c a nhà văn có th  đệ ậ ủ ể ược hình thành t  th i đi mừ ờ ể  nhà văn m i b t đ u c m bút nh ng v n đ ng, phát tri n và ch u  nh hớ ắ ầ ầ ư ậ ộ ể ị ả ưởng c aủ  

th  gi i quan, c a môi trế ớ ủ ường s ng, b i c nh th i đ i và c  nh ng  nh hố ố ả ờ ạ ả ữ ả ưở  ng

c a nh ng nhà văn mà h  yêu thích. Phong cách ngh  thu t là nh ng cái tủ ữ ọ ệ ậ ữ ươ  ng

đ i  n đ nh, tr  đi tr  l i trong nhi u sáng tác nh ng l i đố ổ ị ở ở ạ ề ư ạ ược bi u hi n đaể ệ  

d ng, phong phú trong các th  lo i.ạ ể ạ

1.2. L ch s  v n đ  nghiên c u phong cách ngh  thu t Nguy n Huyị ử ấ ề ứ ệ ậ ễ  

Tưởng 

      1.2.1. Tình hình nghiên c u   trong nứ ở ước

Theo kh o sát c a chúng tôi, công trình đ u tiên nghiên c u toàn di n, baoả ủ ầ ứ ệ  quát v  Nguy n Huy Tề ễ ưởng là chuyên lu n ậ Nguy n Huy T ễ ưở ng (1912­1960) c aủ  nhà nghiên c u Phan C  Đ  và Hà Minh Đ c, xu t b n năm 1966. Chuyên lu nứ ự ệ ứ ấ ả ậ  

đã phác h a m t cách chi ti t v  hành trình sáng t o ngh  thu t c a nhà văn, chọ ộ ế ề ạ ệ ậ ủ ỉ 

ra nh ng thành t u và c  nh ng h n ch  trong sáng tác c a Nguy n Huy Tữ ự ả ữ ạ ế ủ ễ ưở  ng

 c  hai giai đo n sáng tác tr c và sau Cách m ng tháng Tám năm 1945. Ti p

sau cu n chuyên lu n là hàng lo t các bài vi t, các cu n sách s u t m v  cu cố ậ ạ ế ố ư ầ ề ộ  

đ i, s  nghi p sáng tác c a Nguy n Huy Tờ ự ệ ủ ễ ưởng, đ c bi t b  ba t p  ặ ệ ộ ậ Nh t ký ậ   Nguy n Huy T ễ ưở ng được NXB Thanh Niên  n hành (2006) đã góp ph n phác h aấ ầ ọ  

rõ nét gương m t, chân dung con ngặ ười Nguy n Huy Tễ ưởng trong sáng t o nghạ ệ thu t, trong cu c s ng đ i thậ ộ ố ờ ường. Bên c nh đó là các h i th o khoa h c nhạ ộ ả ọ ư 

Nguy n Huy T ễ ưở ng m t s  nghi p ch a k t thúc, Nguy n Huy T ộ ự ệ ư ế ễ ưở ng m t nhà ộ   văn Hà N i, Nguy n Huy T ộ ễ ưở ng và l ch s … ị ử   đã đ a ra nhi u nh n đ nh, phátư ề ậ ị  

hi n m i nh m kh ng đ nh nh ng giá tr  sáng t o, nh ng đóng góp to l n c aệ ớ ằ ẳ ị ữ ị ạ ữ ớ ủ  Nguy n Huy Tễ ưởng đ i v i văn h c ngh  thu t dân t c.ố ớ ọ ệ ậ ộ

Ngày nay vi c nghiên c u, tìm hi u sáng tác c a Nguy n Huy Tệ ứ ể ủ ễ ưở  ngkhông ch  gi i h n trong ph m vi h p c a gi i nghiên c u, phê bình mà đỉ ớ ạ ạ ẹ ủ ớ ứ ược mở 

r ng biên đ  đ n m i t ng l p, l a tu i b n đ c. S  ra đ i c a các trang vănộ ộ ế ọ ầ ớ ứ ổ ạ ọ ự ờ ủ  

h c m ng, các di n đàn trao đ i trên internet, đ c bi t là s  thành l p ọ ạ ễ ổ ặ ệ ự ậ Câu l c b ạ ộ 

Ng ườ i yêu sách Nguy n Huy T ễ ưở  (tháng 09 năm 2011) t i thành ph  H  Chí ng ạ ố ồ  Minh là m t minh ch ng cho s c h p d n, lan t a c a nh ng trang văn Nguy nộ ứ ứ ấ ẫ ỏ ủ ữ ễ  Huy Tưởng

1.2.2. Sáng tác c a Nguy n Huy Tủ ễ ưởng trên văn đàn Trung Qu cố

Trong nhi u công trình nghiên c u và giáo trình gi ng d y Đ i h c, Caoề ứ ả ạ ạ ọ  

đ ng   Trung Qu c, nh ng sáng tác c a Nguy n Huy Tẳ ở ố ữ ủ ễ ưởng chi m m t v  tríế ộ ị  

quan tr ng. Nhi u tác ph m c a nhà văn đọ ề ẩ ủ ược d ch sang ti ng Trung nh  ị ế ư Lá cờ 

thêu sáu ch  vàng, Truy n Anh L c, B n năm sau ữ ệ ụ ố  gây đượ ấ ược  n t ng t t đ i v iố ố ớ  

b n đ c Trung Hoa.ạ ọ

 góc đ  nghiên c u chuyên ngành, theo kh o sát c a nhà nghiên c u Vũ

Phong T o, thì hi n nay m t s  h c viên, nghiên c u sinh Trung Qu c cũng đãạ ệ ộ ố ọ ứ ố  

b t đ u chú ý và ch n nh ng sáng tác c a Nguy n Huy Tắ ầ ọ ữ ủ ễ ưởng làm đ  tài nghiênề  

c u thông qua đ i sánh v i các tác gi  Trung Qu c đ  th y đứ ố ớ ả ố ể ấ ược nh ng nétữ  

tương đ ng và khác bi t trong cách miêu t , ph n ánh hi n th c cu c s ng c aồ ệ ả ả ệ ự ộ ố ủ  các nhà văn   hai qu c gia có nh ng đi m tở ố ữ ể ương đ ng v  văn hóa.ồ ề

1.2.3. Nh ng v n đ  đ t ra qua kh o sát tình hình nghiên c u phong cáchữ ấ ề ặ ả ứ  ngh  thu t Nguy n Huy Tệ ậ ễ ưởng

Qua kh o sát các công trình nghiên c u v  Nguy n Huy Tả ứ ề ễ ưởng trong và ngoài nước, chúng tôi nh n th y các tác gi  đã dành nhi u th i gian, tâm huy tậ ấ ả ề ờ ế  tìm hi u, lý gi i và có nh ng phân tích sâu s c, thuy t ph c v  cu c đ i, sể ả ữ ắ ế ụ ề ộ ờ ự nghi p văn chệ ương Nguy n Huy Tễ ưởng b ng nhi u phằ ề ương pháp ti p c n,ế ậ  nhi u lý thuy t phê bình. M i m t công trình, m i m t bài nghiên c u dù đ  c pề ế ỗ ộ ỗ ộ ứ ề ậ  

đ n m t phế ộ ương di n nh  c a tác ph m, r ng h n là c  h  th ng th  lo i thìệ ỏ ủ ẩ ộ ơ ả ệ ố ể ạ  

đ u t p trung làm rõ nh ng c ng hi n, sáng t o c a nhà văn đ i v i s  phát tri nề ậ ữ ố ế ạ ủ ố ớ ự ể  

c a văn h c dân t c. Nh ng càng nghiên c u, tìm hi u, các nhà khoa h c l i càngủ ọ ộ ư ứ ể ọ ạ  phát hi n ra nhi u giá tr  m i  n sau nh ng con ch  và hình tệ ề ị ớ ẩ ữ ữ ượng nhân v t.ậ  Đúng nh  nh n đ nh c a nhà nghiên c u Hà Minh Đ c trong d p k  ni m 100ư ậ ị ủ ứ ứ ị ỷ ệ  năm  ngày sinh c a nhà văn:  ủ Văn chương  ta có  nhi u “mê cung”:  “mê cungề  Nguy n Tuân”, “mê cung Vũ Tr ng Ph ng”… Và Nguy n Huy Tễ ọ ụ ễ ưởng là m tộ  

d ng “mê cung” nh  th ”. Cái “mê cung Nguy n Huy Tạ ư ế ễ ưởng” luôn t o đạ ượ ự c sthu hút, quan tâm c a gi i nghiên c u cũng nh  công chúng đủ ớ ứ ư ương th i.ờ

1.2.4. Tri n v ng nghiên c u sáng tác c a Nguy n Huy Tể ọ ứ ủ ễ ưởng dưới góc nhìn phong cách

Trên c  s  k  th a thành t u nghiên c u c a các khoa h c v  lý thuy tơ ở ế ừ ự ứ ủ ọ ề ế  phong cách và th c ti n nghiên c u sáng tác c a Nguy n Huy Tự ễ ứ ủ ễ ưởng, trong công trình này, chúng tôi s  d ng nh ng  u th  c a lo i hình phê bình văn h c theoử ụ ữ ư ế ủ ạ ọ  

phong cách đ  tìm hi u và ch  ra nh ng nét đ c tr ng, nh ng đ c đi m n i b tể ể ỉ ữ ặ ư ữ ặ ể ổ ậ  làm nên phong cách ngh  thu t c a nhà văn.ệ ậ ủ

Ti u k t Chể ế ương 1

Phong cách là nh ng nét riêng bi t, đ c đáo c a m t tác gi  trong quá trìnhữ ệ ộ ủ ộ ả  

nh n th c và ph n ánh cu c s ng, nh ng nét đ c đáo  y th  hi n trong t t cậ ứ ả ộ ố ữ ộ ấ ể ệ ấ ả các y u t  n i dung và hình th c c a t ng tác ph m c  th  Vi c nghiên c uế ố ộ ứ ủ ừ ẩ ụ ể ệ ứ  sáng tác c a Nguy n Huy Tủ ễ ưởng dưới góc nhìn phong cách là công vi c có ýệ  nghĩa nh m ch  ra nh ng nét đ c đáo, n i b t,  n tằ ỉ ữ ộ ổ ậ ấ ượng trong sáng t o c a nhàạ ủ  văn, đ ng th i th y đồ ờ ấ ược nh ng đóng góp quan tr ng c a Nguy n Huy Tữ ọ ủ ễ ưở  ng

đ i v i s  phát tri n c a n n văn chố ớ ự ể ủ ề ương dân t c.ộ

HÀNH TRÌNH SÁNG T O VÀ QUAN NI M Ạ Ệ

C A NGUY N HUY TỦ Ễ ƯỞNG V  NGH  THU TỀ Ệ Ậ

2.1. Nh ng nhân t   nh hữ ố ả ưởng đ n vi c hình thành th  gi i quan vàế ệ ế ớ  

t  tư ưởng ngh  thu t c a Nguy n Huy Tệ ậ ủ ễ ưởng 

2.1.1. Gia đình, quê hương và th i đ iờ ạ

Nguy n Huy Tễ ưởng sinh ra trong m t gia đình nhà nho nghèo có truy nộ ề  

th ng khoa b ng và giàu lòng yêu nố ả ước. Vùng D c Tú, quê hụ ương ông ghi d uấ  nhi u s  tích, câu chuy n huy n tho i v  l ch s  dân t c, l n lên gi a th i bu iề ự ệ ề ạ ề ị ử ộ ớ ữ ờ ổ  

đ t nấ ước b  th c dân Pháp th ng tr … Nh ng y u t  cu  gia đình, quê hị ự ố ị ữ ế ố ả ương, 

th i đ i đã tác đ ng m nh đ n c m quan ngh  thu t, th  gi i quan sáng tác vàờ ạ ộ ạ ế ả ệ ậ ế ớ  ngu n c m h ng c a nhà văn trong quá trình sáng t o. Đó là ngu n c m h ngồ ả ứ ủ ạ ồ ả ứ  mãnh li t v  l ch s  dân t c trong quá kh , hi n t i v i nh ng trang s  đ p đệ ề ị ử ộ ứ ệ ạ ớ ữ ử ẹ ẽ oai hùng c a cha ông.     ủ 2.1.2. Con người Nguy n Huy Tễ ưởng 

Nguy n Huy Tễ ưởng là người giàu lòng yêu nước, g n bó sâu n ng v i quêắ ặ ớ  

hương. Ông t ng ôm gi c m ng l n, vi t đừ ấ ộ ớ ế ược nh ng tác ph m vĩ đ i đ  ng iữ ẩ ạ ể ợ  

ca T  qu c, nhân dân và nh ng chi n công oai hùng c a dân t c. ổ ố ữ ế ủ ộ

Là người đôn h u, chân thành, tôn tr ng s  th t, Nguy n Huy Tậ ọ ự ậ ễ ưởng luôn ý 

th c rõ v  trách nhi m, s  m nh l n lao c a ngứ ề ệ ứ ệ ớ ủ ườ ầi c m bút. Hướng ngòi bút vào 

ph n ánh s  th t, không né tránh nh ng v n đ  mà cu c s ng đang đ t ra.ả ự ậ ữ ấ ề ộ ố ặ

Ông là người có ni m tin mãnh li t vào nhân dân, vào tề ệ ương lai tươi sáng 

c a cách m ng. Đ ng th i cũng là ngủ ạ ồ ờ ười có cái nhìn bi n ch ng ­ l ch s , nhanhệ ứ ị ử  

nh y v i nh ng bi n đ ng c a th i cu c. Ông thích l i vi t hào hùng, trongạ ớ ữ ế ộ ủ ờ ộ ố ế  sáng, gi n d  mà tr  tình, sâu l ng, đ m ch t th ả ị ữ ắ ậ ấ ơ

2.2. Hành trình sáng t o ngh  thu t c a Nguy n Huy Tạ ệ ậ ủ ễ ưởng

2.2.1. Giai đo n trạ ước Cách m ng tháng Tám năm 1945ạ

Sau khi th  nghi m ngòi bút   lĩnh v c th  ca v i khát v ng vi t đử ệ ở ự ơ ớ ọ ế ượ  c

nh ng t p th  ng i ca nh ng v  anh hùng dân t c, Nguy n Huy Tữ ậ ơ ợ ữ ị ộ ễ ưởng c m th yả ấ  mình không bén duyên v i nàng th , ông quy t đ nh chuy n sáng vi t k ch vàớ ơ ế ị ể ế ị  

ti u thuy t. Nh ng tác ph m k ch và ti u thuy t nh  ể ế ữ ẩ ị ể ế ư Vũ Nh  Tô, C t đ ng Mã ư ộ ồ  

Vi n, ệ   An T , Đêm h i Long Trì   ư ộ đã đ a tên tu i Nguy n Huy Tư ổ ễ ưởng tr  thànhở  

m t trong nh ng nhà văn chuyên vi t v  đ  tài l ch s , m t k ch gia xu t s c c aộ ữ ế ề ề ị ử ộ ị ấ ắ ủ  văn h c Vi t Nam. C m h ng n i b t   giai đo n này là họ ệ ả ứ ổ ậ ở ạ ướng v  l ch s  đề ị ử ể 

ng i ca truy n th ng anh hùng, b t khu t c a dân t c v i nh ng con ngợ ề ố ấ ấ ủ ộ ớ ữ ười có khát v ng, s n sàng hy sinh vì xã t c, vì s  b t t  c a ngh  thu t.ọ ẵ ắ ự ấ ử ủ ệ ậ

2.2.2. Giai đo n sau Cách m ng tháng Tám năm 1945ạ ạ

V n ti p n i m ch ngu n v  đ  tài l ch s ,   giai đo n này Nguy n Huyẫ ế ố ạ ồ ề ề ị ử ở ạ ễ  

Tưởng vi t ế B c S n, Nh ng ng ắ ơ ữ ườ ở ạ i   l i, Ký s  Cao L ng, Truy n Anh L c, B n ự ạ ệ ụ ố   năm sau, S ng mãi v i Th  đô, Lũy hoa ố ớ ủ   và m t s  thiên tùy bút, bút ký. C mộ ố ả  

h ng l ch s  ­ th i s , hứ ị ử ờ ự ướng vào nh ng v n đ  hi n th c c a đ i s ng khángữ ấ ề ệ ự ủ ờ ố  chi n đ  ng i ca s c m nh c a con ngế ể ợ ứ ạ ủ ười Vi t Nam là âm hệ ưởng ch  đ o. Đâyủ ạ  cũng là giai đo n sáng tác v i nhi u trăn tr , suy t  c a nhà văn v  cu c s ngạ ớ ề ở ư ủ ề ộ ố  hòa bình sau chi n tranh v i ni m tin vào tế ớ ề ương lai tươi sáng

2.3. Quan ni m c a Nguy n Huy Tệ ủ ễ ưởng v  ngh  thu tề ệ ậ

Nguy n Huy Tễ ưởng không có tác ph m riêng bàn v  văn chẩ ề ương nghệ thu t. Nh ng qua nh ng trang ậ ư ữ Nh t ký ậ  được ghi chép c n th n trong su t 30 nămẩ ậ ố  

(Nh t ký Nguy n Huy T ậ ễ ưở , 3 t p, NXB Thanh Niên, 2006), chúng tôi th y  ng ậ ấ ở ông, t  r t s m, đã d n hình thành m t h  th ng quan ni m ngh  thu t ti n bừ ấ ớ ầ ộ ệ ố ệ ệ ậ ế ộ mang tính th i s  sâu s c. ờ ự ắ

2.3.1. V  thiên ch c cao c  c a ngề ứ ả ủ ười ngh  sĩệ

Trong hành trình sáng t o, Nguy n Huy Tạ ễ ưởng luôn suy t , trăn tr  vư ở ề trách nhi m c a ngệ ủ ười ngh  sĩ trệ ước nh ng v n đ  b c thi t c a cu c s ngữ ấ ề ứ ế ủ ộ ố  nhân sinh, ông luôn nh n m nh đ n s  d n thân và nh ng n  l c sáng t o c aấ ạ ế ự ấ ữ ỗ ự ạ ủ  

người vi t. “S ng đã. Nh ng đi u không c n thi t cho s  s ng t t ph i b  điế ố ữ ề ầ ế ự ố ấ ả ỏ  không dùng, d u nó thích h p v i lòng mình. Không nên đ  sóng gió th i đ i nóầ ợ ớ ể ờ ạ  

d t anh đi nh  ngắ ư ười ta d t đ a tr , anh ph i t  d t anh đi trong đắ ứ ẻ ả ự ắ ường chông gai.” Ông khuyên các nhà văn trong b t k  hoàn c nh nào v n luôn ph i gi  đấ ỳ ả ẫ ả ữ ượ  c

h n c t dân t c: “Dù truy n gì, vi c gì cũng không nên b  tinh th n Vi t Nam”ồ ố ộ ệ ệ ỏ ầ ệ  

(Nh t ký  ậ ngày 7­12­1932), ph i sáng tác đả ược "nh ng tác ph m đ c cháy lòngữ ẩ ọ  

người, thúc gi c m i ngụ ọ ười vào cu c đ u tranh” (ộ ấ Nh t ký  ậ ngày 19­6­1951), để 

“m i bài, m i sáng tác ph i là m t ti ng vang, m t viên đ n, m t ng n l a, m tỗ ỗ ả ộ ế ộ ạ ộ ọ ử ộ  

ni m tin. Làm cho ngề ườ ọi đ c, người xem nh n th y rõ mình.” (ậ ấ Nh t ký  ậ ngày 5­8­1951)

2.3.2. V  văn chề ương và tiêu chu n c a cái đ pẩ ủ ẹ

V i cách chi t t : Văn là v  đ p. Chớ ế ự ẻ ẹ ương là v  sáng. Văn chẻ ương là vẻ sáng c a gi i đ t đem di n ra l i văn c m tú, là v  sáng c a ngủ ờ ấ ễ ờ ẩ ẻ ủ ười ta đem di nễ  

ra l i văn c m tú, Nguy n Huy Tờ ẩ ễ ưởng ch  trủ ương m t l i vi t gi n d , trongộ ố ế ả ị  sáng v i c m h ng s  thi ­ tr  tình. “B  c c cho ch t ch  cho đ n gi n. Đi đ nớ ả ứ ử ữ ố ụ ặ ẽ ơ ả ế  pureté, simplicité (trong sáng, gi n d ).” (ả ị Nh t ký  ậ tháng 3­1935)

2.3.3. V  đ c tr ng c a th  và ti u thuy t l ch sề ặ ư ủ ơ ể ế ị ử

Khi đ  c p đ n s c h p d n và giá tr  lâu b n c a th  ca, Nguy n Huyề ậ ế ứ ấ ẫ ị ề ủ ơ ễ  

Tưởng cho r ng th  cũng nh  các lo i hình ngh  thu t khác ph i bén r , b tằ ơ ư ạ ệ ậ ả ễ ắ  ngu n t  cu c s ng, n y n  t  trong cu c đ i, g n li n v i tâm t , tình c m c aồ ừ ộ ố ả ở ừ ộ ờ ắ ề ớ ư ả ủ  nhân dân

V  đ c tr ng c a th  lo i ti u thuy t, Nguy n Huy Tề ặ ư ủ ể ạ ể ế ễ ưởng cho r ng:ằ  

Ti u thuy t ph i bao hàm m t ý tể ế ả ộ ưởng sâu xa. Ti u thuy t ph i là cu c xungể ế ả ộ  

đ t, n u không có xung đ t thì ti u thuy t ph i ch ng d n m t cái thèse (lu nộ ế ộ ể ế ả ứ ẫ ộ ậ  

đ ) nào, và ph i quy vào m t t  tề ả ộ ư ưởng nh t quán, ho c ti u thuy t l i dùng đấ ặ ể ế ạ ể phát bi u t  tể ư ưởng, tính tình c a mình ho c đ  tán dủ ặ ể ương nh ng tính tình caoữ  

thượng; tr ng danh d  ái qu c, t  do, lòng thọ ự ố ự ương xót. B  ph n chộ ậ ương ti t c aế ủ  

ti u thuy t ph i ch u c  vào t  tể ế ả ầ ả ư ưởng nh t quán nh  bao nhiêu con sông ph iấ ư ả  

ch y ra bi n c ả ể ả

Ti u k t Chể ế ương 2

Nguy n Huy Tễ ưởng sinh ra và l n lên trong nh ng năm tháng đ y bi nớ ữ ầ ế  

đ ng c a l ch s  v i âm vang cu c kháng chi n ch ng th c dân Pháp, nh ng nămộ ủ ị ử ớ ộ ế ố ự ữ  hòa bình xây d ng cu c s ng m i   mi n B c; nh ng h u qu , sai l m c a c iự ộ ố ớ ở ề ắ ữ ậ ả ầ ủ ả  cách ru ng đ t; nh ng di n bi n ph c t p c a đ i s ng văn ngh , nh t là vộ ấ ữ ễ ế ứ ạ ủ ờ ố ệ ấ ụ Nhân văn giai ph m… đã tác đ ng m nh m  đ n con đẩ ộ ạ ẽ ế ường sáng t o c a nhàạ ủ  văn

Là người nh y c m, d  xúc đ ng trạ ả ễ ộ ước nh ng bi n đ ng c a th i cu c,ữ ế ộ ủ ờ ộ  Nguy n Huy Tễ ưởng luôn hướng v  con ngề ườ ểi đ  trân tr ng, ng i ca. Đ ng th iọ ợ ồ ờ  dũng c m, nhìn th ng vào s  th t, nói lên nh ng v n đ  b c thi t c a cu c s ngả ẳ ự ậ ữ ấ ề ứ ế ủ ộ ố  nhân sinh, đ u tranh v i nh ng quan đi m gi n đ n  u trĩ c a m t s  cán bấ ớ ữ ể ả ơ ấ ủ ộ ố ộ lãnh đ o, qu n lý văn hóa, văn ngh  Ông cũng là ngạ ả ệ ười ôm gi c m ng l n, khátấ ộ ớ  khao vi t đế ược nh ng tác ph m vĩ đ i ng i ca chi n th ng, ng i ca nhân dân, Tữ ẩ ạ ợ ế ắ ợ ổ 

qu c. Và đ n nay nh ng sáng tác có giá tr  c a ông v  đ  tài l ch s  là m t minhố ế ữ ị ủ ề ề ị ử ộ  

ch ng cho nh ng n  l c, sáng t o c a m t nhà văn có tài v i nh ng quan đi mứ ữ ỗ ự ạ ủ ộ ớ ữ ể  sáng tác ti n b , vế ộ ượt th i đ i.ờ ạ