Luận án tiến sĩ: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay

Mục đích của luận án nhằm làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng, luận án đề xuất phương hướng và những giải pháp phát huy vai trò của mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay.

TRƯƠNG MINH LUÂN

MÆt trËn tæ quèc viÖt nam

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC

HÀ NỘI - 2018

TRƯƠNG MINH LUÂN

MÆt trËn tæ quèc viÖt nam

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÂY DỰNG ĐẢNG VÀ CHÍNH QUYỀN NHÀ NƯỚC

Mã số: 62 31 02 03

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

1 PGS.TS LÊ KIM VIỆT

2 PGS.TS NGUYỄN VĂN BIỀU

HÀ NỘI - 2018

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả Các số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Trương Minh Luân

MỞ ĐẦU 1

1.3 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề luận án sẽ tập trung

ĐẢNG - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 24 2.1 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và công tác xây dựng Đảng Cộng sản

2.2 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng đảng - khái niệm, căn

cứ, vai trò, nguyên tắc, nội dung, phương thức và điều kiện 45

ĐẢNG - THỰC TRẠNG, NGUYÊN NHÂN, KINH NGHIỆM VÀ NHỮNG

3.1 Thực trạng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng 68

TRÒ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THAM GIA XÂY DỰNG ĐẢNG

4.1 Dự báo những nhân tố thuận lợi, khó khăn và phương hướng phát huy

vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn

4.2 Những giải pháp phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa CNXH Chủ nghĩa xã hội

CT-XH Chính trị - xã hội HTCT Hệ thống chính trị HĐND Hội đồng nhân dân MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

PBXH Phản biện xã hội UBND Ủy ban nhân dân XHCN Xã hội chủ nghĩa

Bảng 3.1: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp thực hiện giám sát,

Bảng 3.2: Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tổ chức đối thoại góp

ý tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền 82

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Trang

Biểu đồ 3.1: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có những

kết quả tích cực đối với tham gia xây dựng Đảng về chính trị 69 Biểu đồ 3.2: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có những

kết quả tích cực đối với tham gia xây dựng Đảng về đạo đức 76 Biểu đồ 3.3: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vẫn còn

hạn chế trong tham gia xây dựng Đảng về tổ chức, cán bộ 90 Biểu đồ 3.4: Số liệu ý kiến cho rằng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam vẫn còn

hạn chế trong tham gia xây dựng Đảng về đạo đức 92 Biểu đồ 3.5: Số liệu ý kiến cho rằng, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các

cấp còn hạn chế trong tuyên truyền, vận động, phát huy vai trò nhân dân tham gia xây dựng Đảng 96 Biểu đồ 3.6: Số liệu ý kiến đánh giá về nhân tố tác động đến hiệu quả tham

gia xây dựng Đảng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam 104

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII đã nhấn mạnh một điều rất quan trọng: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa bị đẩy lùi, có mặt, có bộ phận còn diễn biến tinh

vi, phức tạp hơn; tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vẫn còn nghiêm trọng” [42, tr.23] Những tiêu cực đó trong Đảng, kể cả trong một số cán bộ, đảng viên cấp cao được Đảng ta xác định là “nguy hiểm khôn lường”, “làm giảm sút vai trò lãnh đạo của Đảng; làm tổn thương tình cảm và suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, là nguy cơ trực tiếp đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ” [42, tr.23] Nhận định trên cho thấy tính bức thiết đối với công tác xây dựng Đảng (XDĐ) hiện nay

Để tồn tại và phát triển, Đảng phải không ngừng xây dựng, hoàn thiện, phải thường xuyên chỉnh đốn, đổi mới, nâng cao trình độ, năng lực lãnh đạo Đó là quy

luật tất yếu khách quan Quá trình xây dựng, hoàn thiện, đổi mới để phát triển, một

mặt, Đảng phải tự xây dựng, hoàn thiện bản thân mình, mặt khác, Đảng phải dựa

vào nhân dân, có sự tham gia góp ý của nhân dân và các tổ chức trong hệ thống chính trị (HTCT) Đảng không thể vững mạnh nếu không có sự tham gia góp ý của nhân dân thông qua vai trò Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (MTTQVN)

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận trong HTCT ở nước ta, là tổ chức liên minh chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, có vai trò quan trọng tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân; thực hiện giám sát và phản biện xã hội (PBXH); tham gia XDĐ, xây dựng chính quyền

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia XDĐ là một yêu cầu tất yếu khách quan đối với hoạt động lãnh đạo của Đảng, phản ánh bản chất mối quan hệ giữa Đảng với MTTQVN, cũng là phản ánh mối quan hệ giữa Đảng với dân - một quy luật tồn tại và phát triển của Đảng, nhằm củng cố và giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng cầm quyền Vì vậy, hơn lúc nào hết mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân phải được tăng cường và hơn lúc nào hết phải phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, bởi vì, liên quan đến sự tồn vong của Đảng

Qua quá trình hình thành và phát triển của Đảng, từ khi MTTQVN được thành lập, Đảng Cộng sản Việt Nam quan tâm và coi trọng phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, góp ý cho Đảng trong thực hiện tập hợp, đoàn kết nhân dân, lãnh đạo thành công sự nghiệp cách mạng mà nhân dân giao phó

Trước những yếu kém của công tác XDĐ, làm cho mối quan hệ giữa Đảng với dân đang đối mặt với những thách thức mới chưa có tiền lệ trong lịch sử của Đảng Do đó, Đảng không thể không dựa vào dân để tiến hành XDĐ và Đảng không thể đóng cửa lại một mình để xây dựng, chỉnh đốn Đảng Cách tốt nhất là phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, coi đây là yếu tố hàng đầu giúp Đảng vượt qua khó khăn, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với dân, góp phần XDĐ trong sạch, vững mạnh

Phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ được Đảng ta nhận thức sớm

và được đề cập, xác định trong các văn bản chính trị của Đảng Đây là chủ trương đúng, phù hợp với nguyện vọng của nhân dân, được nhân dân rất đồng tình, ủng hộ, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng, bảo đảm cho sự nghiệp đổi mới đất nước thành công

Thời gian qua, thực hiện chủ trương, quan điểm của Đảng về phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, MTTQVN các cấp đã tích cực tham gia XDĐ và đạt được một số kết quả nhất định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã tích cực tham gia PBXH vào quá trình hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách; giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng và giám sát việc tu dưỡng, rèn luyện đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên Thông qua giám sát và PBXH một

số chủ trương, chính sách của Đảng được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn và nguyện vọng của nhân dân; một số vụ việc tiêu cực trong cán bộ, đảng viên được yêu cầu, kiến nghị xử lý, qua đó góp phần tích cực vào những thành tựu chung của đất nước và công tác XDĐ

Song, hoạt động tham gia XDĐ của MTTQVN còn rất khiêm tốn, chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra Hiệu quả giám sát và PBXH còn hạn chế; sự tham gia góp ý hoạch định đường lối, chủ trương của Đảng và tham gia giám sát, góp ý về công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, tổ chức đảng, góp ý cán bộ, đảng viên nhất là người

đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền chưa được MTTQVN thực hiện có hiệu quả Sự tham gia góp ý của MTTQVN trong các khâu công tác cán bộ của Đảng chưa được thực hiện tốt Những khuyết điểm, hạn chế trên có nguyên nhân từ phía Đảng, cũng có nguyên nhân từ phía MTTQVN, đó là: một số cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ MTTQVN nhận thức chưa đầy đủ vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ, có biểu hiện ngại va chạm, “dĩ hòa vi quý”; những đề xuất, kiến nghị của MTTQVN chưa được Đảng quan tâm xem xét, giải quyết và phản hồi một cách thỏa đáng Việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức nhân dân tham gia XDĐ chưa được thực hiện tốt; nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về MTTQVN chưa được làm sáng tỏ đã làm hạn chế kết quả tham gia XDĐ của MTTQVN…

Trước tình hình trên, việc nghiên cứu lý luận, tổng kết thực tiễn, đánh giá đúng thực trạng và tìm ra những giải pháp phát huy vai trò MTTQVN tham gia XDĐ là đòi hỏi cấp thiết hiện nay Với những lý do trên, nghiên cứu sinh chọn đề

tài “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia xây dựng Đảng giai đoạn hiện nay”

làm luận án tiến sĩ, chuyên ngành Xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu của luận án

Trên cơ sở nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn MTTQVN tham gia XDĐ, luận án đề xuất phương hướng và những giải pháp

phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

- Tổng quan các công trình nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài liên quan

đến đề tài luận án

- Luận giải, làm rõ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn về MTTQVN tham gia XDĐ, như: khái niệm, căn cứ, vai trò, nguyên tắc, nội dung, phương thức

và điều kiện MTTQVN tham gia XDĐ

- Đánh giá đúng thực trạng; làm rõ nguyên nhân, rút ra những kinh nghiệm

và những vấn đề đặt ra đối với MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

- Dự báo những nhân tố tác động, xác định phương hướng, yêu cầu và đề xuất

những giải pháp phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu của luận án

Luận án nghiên cứu MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu của luận án

- Về nội dung: MTTQVN tham gia XDĐ là vấn đề mới cả về lý luận và thực tiễn, lại diễn ra ở tất cả 4 cấp trong HTCT ở nước ta Với khả năng của một luận án tiến sĩ không thể giải quyết thấu đáo mọi vấn đề, ở mọi cấp Vì vậy, về nội dung luận án chỉ đề cập đến những vấn đề lý luận cơ bản nhất về MTTQVN và công tác XDĐ; khái niệm, căn cứ, vai trò, nguyên tắc, nội dung, phương thức và điều kiện MTTQVN tham gia XDĐ

- Về đối tượng và địa bàn khảo sát: Do điều kiện có hạn, luận án khảo sát, nghiên cứu thực trạng MTTQVN tham gia XDĐ có tính chất điểm của 10 tỉnh, thành ở 3 miền Bắc, Trung, Nam Mỗi địa bàn chọn đối tượng là cán bộ, đảng viên

và cán bộ mặt trận các cấp ở địa phương để khảo sát, đánh giá

- Về thời gian: từ năm 2006 đến năm 2017 và đề xuất phương hướng, giải

4.2 Cơ sở thực tiễn

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở thực tiễn hoạt động MTTQVN tham gia XDĐ; các báo cáo tổng kết tham gia XDĐ của Ủy ban MTTQVN từ Trung ương đến cơ sở; số liệu điều tra, khảo sát 3.000 phiếu tại 10 tỉnh, thành ở 3 miền Bắc,

Trung, Nam

4.3 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin; kết hợp sử dụng các phương pháp chuyên ngành và liên ngành cụ thể: tổng kết thực tiễn, lịch sử, lôgíc, phân tích, tổng hợp, thống kê, diễn dịch, quy nạp, khảo sát, điều tra xã hội học

5 Đóng góp mới của luận án

- Luận án làm rõ khái niệm MTTQVN tham gia XDĐ, đó là: MTTQVN tham gia XDĐ là tổng thể các hoạt động thực hiện quyền và trách nhiệm của MTTQVN đối với công tác XDĐ, góp phần XDĐ trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức; giữ vững và thực hiện đúng vai trò của Đảng cầm quyền, hạt nhân lãnh đạo HTCT; nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng, củng cố và tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân

- Luận án làm rõ những căn cứ, vai trò, nội dung, phương thức và điều kiện MTTQVN tham gia XDĐ

- Giải pháp nâng cao nhận thức, trách nhiệm của Đảng, MTTQVN, các thành viên của MTTQVN và nhân dân về vai trò, nhiệm vụ MTTQVN tham gia XDĐ; xây dựng, hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách và bảo đảm các điều kiện để MTTQVN tham gia XDĐ có hiệu quả, chất lượng cao; đẩy mạnh công tác tổng kết thực tiễn,

nghiên cứu lý luận những vấn đề cơ bản về MTTQVN trong điều kiện mới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận án bổ sung và làm sáng tỏ thêm những vấn đề

lý luận về MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

trị quốc gia Hồ Chí Minh

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình nghiên cứu của tác giả đã công bố có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 9 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC CÓ LIÊN QUAN

Trong những năm qua, đã có một số công trình khoa học, sách, luận án, bài báo khoa học nghiên cứu về MTTQVN tham gia XDĐ ở những góc độ và khía cạnh

khác nhau, đáng chú ý một số công trình tiêu biểu sau:

1.1.1 Đề tài khoa học

Lương Khắc Hiếu, “Những giải pháp hữu hiệu nhằm ngăn chặn và đẩy lùi

sự suy thoái về tư tưởng chính trị của cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay” [64]

Các tác giả cho rằng: Giáo dục chính trị tư tưởng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên không chỉ là công việc của tổ chức đảng mà còn là công việc của các tổ chức CT-

XH Bởi vì, mỗi cán bộ, đảng viên cùng lúc có thể giữ nhiều cương vị công tác khác nhau, sinh hoạt trong nhiều tổ chức khác nhau Điều đó đòi hỏi công tác giáo dục chính trị tư tưởng phải được triển khai đồng bộ trong tất cả các tổ chức của Đảng và các tổ chức CT-XH Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát cán bộ, đảng viên, đấu tranh ngăn chặn những biểu hiện suy thoái về tư tưởng chính trị trong đội ngũ cán bộ, đảng viên

Thang Văn Phúc, “Mô hình đổi mới, hoàn thiện tổ chức và hoạt động của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị giai đoạn 2010 - 2015” [116] Đây là công trình nghiên cứu về tổ chức và hoạt

động của MTTQVN, trong đó có đề cập đến hoạt động tham gia XDĐ của MTTQVN Theo các tác giả, MTTQVN thực hiện giám sát và PBXH đối với hoạt động của cấp ủy đảng, cán bộ, đảng viên; tổ chức tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân; phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia XDĐ; tổ chức vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng Trong nghiên cứu đề tài MTTQVN tham gia XDĐ, nghiên cứu sinh có thể tham khảo những kết quả của

công trình trên ở nội dung sau: Thứ nhất, hoạt động giám sát và PBXH của MTTQVN trong tham gia XDĐ Thứ hai, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ

chức nhân dân tham gia XDĐ, giám sát cán bộ, đảng viên

Ngô Văn Thạo, “Những giải pháp và điều kiện thực hiện phòng, chống suy

thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên” [129] Các tác

giả cho rằng, cần phải phát huy vai trò giám sát, phản biện của MTTQVN trong đấu tranh ngăn chặn suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đại diện cho quần chúng nhân dân giám sát và PBXH, một hoạt động mang tính chính trị, bởi MTTQVN là bộ phận cấu thành của HTCT Để phòng, chống được sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên, MTTQVN cùng với tổ chức đảng đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

Lê Kim Việt, “Một số vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội cần làm sáng tỏ trong quá trình thực hiện sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam” [178] Trong luận bàn về quá trình nhận

thức và vận dụng lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kỳ quá độ của Đảng Cộng sản Việt Nam, các tác giả cho rằng, Đảng tôn trọng tính tự chủ, ủng hộ mọi hoạt động tự nguyện, tích cực sáng tạo và chân thành lắng nghe ý kiến đóng góp của MTTQVN và các đoàn thể trong tham gia xây dựng đường lối, chủ trương của Đảng Đảng có cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để MTTQVN và các đoàn thể hoạt động có hiệu quả, thực hiện vai trò giám sát và PBXH Theo các tác giả, MTTQVN và thành viên của MTTQVN giám sát hoạt động của đại biểu dân cử, giám sát các hoạt động của cơ quan đảng, nhà nước, đề nghị bất tín nhiệm đối với đại biểu dân cử, nếu thấy họ không còn xứng đáng

1.1.2 Các sách chuyên khảo và tham khảo

Thang Văn Phúc, Nguyễn Minh Phương, “Đổi mới tổ chức và hoạt động của

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội ở nước ta hiện nay” [115] Cuốn

sách là công trình nghiên cứu khá toàn diện về tổ chức và hoạt động của MTTQVN Trong luận bàn về hoạt động của MTTQVN, các tác giả cho rằng: “Mặt trận Tổ quốc

có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng” [115, tr.62] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức phản ánh yêu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của quần chúng nhân dân; tuyên truyền, thuyết phục, tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; giám sát và PBXH đối với hoạt động của các cơ quan Nhà nước và cán bộ, đảng viên; tham gia hoạt động bầu cử đại biểu vào các cơ quan dân cử các cấp

Phan Xuân Sơn, “Các đoàn thể nhân dân với việc bảo đảm dân chủ ở cơ sở

hiện nay” [124] Nội dung cuốn sách luận giải về vai trò của các đoàn thể nhân dân

trong việc bảo đảm dân chủ ở cơ sở, trong đó có vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ Các tác giả cho rằng, MTTQVN có vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống chính trị từ Trung ương đến cơ sở; thực hiện tham chính, tham nghị và giám sát hoạt động của cấp

ủy đảng, cán bộ, đảng viên Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia với Đảng, Nhà nước quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước liên quan đến quốc kế, dân sinh

Lê Minh Thông, “Cơ sở lý luận về tổ chức và hoạt động của hệ thống chính

trị trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam” [136] Khi luận bàn về

vai trò của MTTQVN trong HTCT, tác giả cho rằng: “Mặt trận Tổ quốc góp phần phát huy sức mạnh bộ máy tổ chức của Đảng” [136, tr.395], bằng việc phối hợp với các tổ chức thành viên thực hiện tốt chủ trương, nghị quyết của Đảng về công tác XDĐ, xây dựng tổ chức bộ máy, tổ chức đảng; giám sát hoạt động của cấp ủy đảng; bồi dưỡng những quần chúng ưu tú, tích cực, có năng lực giới thiệu để Đảng bồi dưỡng, giáo dục, kết nạp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam “góp phần bảo đảm tính đúng đắn, hiệu quả thực tiễn trong các chủ trương, chính sách của Đảng” [136, tr.396], bằng phản ánh ý kiến của nhân dân về các vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội để Đảng kịp thời đề ra những chủ trương, chính sách hợp lý; tăng cường mối liên hệ chặt chẽ giữa Đảng với nhân dân, giữa nhân dân với Đảng

Nguyễn Văn Huyên, “Hệ thống chính trị Anh, Pháp, Mỹ (mô hình tổ chức và

hoạt động)” [69] Đây là công trình nghiên cứu khá toàn diện về HTCT ở nước

Anh, Pháp, Mỹ Theo các tác giả, HTCT ở Anh có tổ chức nhóm lợi ích, đây là

nhóm áp lực để gây ảnh hưởng, phản đối hoặc thay đổi chính sách của Chính phủ

Hoạt động của nhóm lợi ích là tác động đến Chính phủ, gây ảnh hưởng trực tiếp tới

Chính phủ thông qua đàm phán trực tiếp về các vấn đề xã hội sau đó mới được trình

lên nghị viện Hoạt động của nhóm lợi ích là “Chống lại sự độc quyền của các đảng

chính trị Đề xuất những vấn đề về cương lĩnh của đảng, tạo ra sự kiềm chế quyền

lực” [69, tr.73] Đối với HTCT ở Pháp, có các tổ chức chính trị - xã hội, đây chính

là “cơ quan phản biện xã hội đối với quá trình hoạch định chính sách của các cơ quan nhà nước” [69, tr.204], hoạt động của các tổ chức CT-XH ở Pháp là tập hợp sức mạnh của nhân dân, giám sát quá trình xây dựng và thực thi chính sách của

Chính phủ, tạo ra xã hội công dân, phát huy sức mạnh của nhân dân một cách có tổ chức Các tổ chức CT-XH ở Pháp có ảnh hưởng rất lớn đến “chu trình ra chính sách

và các quyết sách chính trị của các tổ chức thực thi quyền lực” [69, tr.208], qua đó nhân dân có thể tham gia vào quá trình hình thành, xây dựng và thực hiện chính

sách và các quyết sách chính trị Đối với HTCT ở Mỹ, có các nhóm lợi ích, đây là nhóm có sự tác động rất lớn đến nền chính trị nước Mỹ Hoạt động của nhóm lợi ích

là “tham gia vào mọi loại hình và tất cả các giai đoạn của hoạt động chính trị của đảng chính trị cầm quyền” [69, tr.271]

Những hoạt động của tổ chức nhóm lợi ích ở Anh, Mỹ, các tổ chức CT-XH ở

Pháp tác động vào đảng chính trị, chính phủ, cũng có những điểm khá giống với MTTQVN trong tham gia hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng bằng cách tác động vào quá trình lãnh đạo của Đảng

Phạm Ngọc Thạch, “Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc: mở rộng dân

chủ xã hội chủ nghĩa” [128] Công trình nói lên Trung Quốc xác định mở rộng dân

chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN) là phục vụ lợi ích của nhân dân, trong đó phát huy vai trò của tổ chức Chính hiệp tham gia XDĐ Để thực hiện điều đó, Chính hiệp cùng với nhân dân thực hiện giám sát dân chủ và tham chính - nghị chính, tham gia quản lý công việc quốc gia, xã hội, quản lý kinh tế, văn hóa theo pháp luật, nhằm hướng đến bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhân dân

Đặng Thúy Hà, “Đại hội XVII Đảng Cộng sản Trung Quốc với vấn đề xây

dựng đảng” [55] Bài viết luận bàn về công tác XDĐ của Đảng Cộng sản Trung

Quốc, trong đó đề cập sự tham gia của tổ chức Chính hiệp trong công tác cán bộ của Đảng Cộng sản Trung Quốc Để đưa những cán bộ tài đức kiêm toàn, thành tích nổi bật, quần chúng công nhận vào ban lãnh đạo các cấp, Đảng Cộng sản Trung Quốc luôn phát huy vai trò của tổ chức Chính hiệp thông qua giám sát dân chủ trong tuyển chọn, sử dụng cán bộ của đảng; huy động rộng rãi các kênh dân chủ, tạo điều kiện cho quần chúng tham gia và giám sát công tác tuyển chọn, sử dụng cán bộ của đảng

Trương Thị Thông, Lê Kim Việt, “Bệnh quan liêu trong công tác cán bộ ở

nước ta hiện nay - thực trạng, nguyên nhân và giải pháp” [135] Trong luận giải về

phát huy vai trò của các đoàn thể nhân dân, dựa vào dân để quản lý, kiểm tra, giám sát cán bộ và công tác cán bộ nhằm phòng ngừa và khắc phục bệnh quan liêu trong

công tác cán bộ, các tác giả cho rằng: để nhân dân tham gia xây dựng đội ngũ cán

bộ, giám sát công tác cán bộ, cần tạo điều kiện để nhân dân thực hiện quyền giám sát trực tiếp và giám sát thông qua tổ chức MTTQVN, “trong giám sát hoạt động của Đảng phải phát huy và tận dụng cao nhất, tốt nhất sức mạnh tổng hợp của toàn

hệ thống chính trị, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” [135, tr.180]

Vũ Trọng Kim, “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn công tác Mặt trận” [72]

Cuốn sách bao gồm tập hợp các bài viết của các cán bộ khoa học và cán bộ lãnh đạo Nội dung cuốn sách bàn về phát huy vai trò của MTTQVN trong thực hiện nhiệm vụ tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy vai trò, trách nhiệm của MTTQVN tham gia XDĐ Cuốn sách đã phân tích làm rõ vai trò to lớn của MTTQVN trong xây dựng, củng cố, phát huy sức mạnh khối đoàn kết dân tộc; thực hiện giám sát

và PBXH trong xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát hoạt động của cán bộ, đảng viên, tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, bảo đảm vai trò lãnh đạo, cầm quyền của Đảng

Nguyễn Thị Lan, “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xây dựng sự đồng thuận xã

hội trong công cuộc đổi mới đất nước” [75] Nội dung cuốn sách luận giải về hoạt

động của MTTQVN tham gia xây dựng đồng thuận xã hội, trong đó có hoạt động tham gia XDĐ Tác giả cho rằng, MTTQVN là tổ chức có vai trò quan trọng trong XDĐ, Nhà nước trong sạch, vững mạnh, giữ vững mối quan hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; phản ánh ý chí, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp của các tầng lớp nhân dân trong quá trình hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Thực hiện giám sát và PBXH; giám sát cán bộ, đảng viên, đấu tranh ngăn chặn những hành vi tham nhũng; tập hợp, phản ánh đầy đủ ý kiến, kiến nghị của nhân dân với Đảng, “Hoạt động giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận làm hạn chế bệnh quan liêu, hách dịch, cửa quyền của cán bộ chính quyền các cấp Làm cho đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đề ra phù hợp với nguyện vọng của các tầng lớp nhân dân và việc thực hiện sẽ

có hiệu quả hơn” [75, tr.92] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia “Đấu tranh phòng, chống tham nhũng chính là góp phần hạn chế những tiêu cực trong bộ máy nhà nước, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước” [75, tr.92]

Lê Văn Bính, “Về hệ thống chính trị Xingapo” [15] Cuốn sách nghiên cứu

khá toàn diện về HTCT Xingapo Các tác giả cho rằng: Hiệp hội nhân dân Xingapo

“là cầu nối giữa đảng cầm quyền và nhân dân trong việc hậu thuẫn cho chính phủ, đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục ý thức nhân dân… xây dựng môi trường chính trị ổn định” [15, tr.80] Thông qua các hoạt động, tổ chức Hiệp hội nhân dân Xingapo tác động đối với đảng cầm quyền để có quyết sách đúng đắn, phù hợp, để

có được nền kinh tế phát triển năng động, chính trị ổn định, xã hội hài hòa Đồng thời, Hiệp hội nhân dân Xingapo tác động vào đảng cầm quyền để đảm bảo đảng cầm quyền mạnh có kỷ luật nghiêm minh, có quyết sách chính trị khoa học và lãnh đạo nhà nước có hiệu quả

Có thể thấy hoạt động Hiệp hội nhân dân Xingapo tác động đến sự lãnh đạo của đảng cầm quyền ở Xingapo, cũng có những nét khá giống với hoạt động của MTTQVN giám sát và PBXH, tham gia xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam, bằng những hoạt động tác động vào Đảng, bảo đảm vai trò lãnh đạo, cầm quyền, hoạch định chính sách, lãnh đạo Nhà nước và xã hội có hiệu quả

Đoàn Nam Đàn, “Phản biện xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội ở Việt

Nam hiện nay” [46] Trong luận bàn hoạt động PBXH của các tổ chức CT-XH, tác

giả cho rằng: “Phản biện xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội là nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia xây dựng đường lối, chủ trương của Đảng, góp phần hoàn thiện các chủ trương, chính sách sát hợp với thực tiễn đời sống xã hội” [46, tr.210] Thông qua hoạt động phản biện của MTTQVN, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ tham gia đóng góp các báo cáo văn kiện Đại hội của Đảng, nghị quyết của cấp

ủy mà còn tham gia ý kiến về công tác chuẩn bị nhân sự của cấp ủy Tác giả luận giải, để phát huy hiệu quả PBXH của các tổ chức CT-XH, cần thực hiện 5 vấn đề:

Thứ nhất, phát huy quyền tự do nắm bắt thông tin và tự do ngôn luận Thứ hai, đẩy

mạnh dân chủ hóa trong việc soạn thảo các văn kiện, chủ trương, chính sách bảo

đảm sự tham gia phản biện của các tổ chức CT-XH Thứ ba, đổi mới phương thức phản biện của các tổ chức CT-XH Thứ tư, xây dựng cơ chế pháp lý bảo đảm cho các tổ chức CT-XH thực hiện PBXH Thứ năm, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng

trong bảo đảm phát huy vai trò, chức năng PBXH của các tổ chức CT-XH

1.1.3 Luận án Tiến sĩ

Nguyễn Thị Hiền Oanh, “Vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với

việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay” [109] Tác giả đã

phân tích các khía cạnh lý luận và thực tiễn hoạt động của MTTQVN, trong đó có hoạt động tham gia XDĐ Để đảm bảo cho sự lãnh đạo của Đảng luôn đúng đắn, thể hiện đầy đủ ý chí, nguyện vọng của nhân dân cần có một cơ chế sao cho chủ trương, đường lối của Đảng phải được phản biện, quyền lực nhà nước phải được giám sát,

“động viên nhân dân phát huy dân chủ; tham gia xây dựng Đảng, phản biện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước” [109, tr.73] Tham gia giám sát hoạt động của cán bộ, đảng viên để ngăn chặn nguy cơ tha hóa, biến dạng quyền lực nhà nước và thực thi quyền làm chủ của nhân dân

Nguyễn Thọ Ánh, “Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội của

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiện nay” [2] Tác giả đã làm sáng tỏ vai trò của hoạt

động giám sát và PBXH của MTTQVN trong thực thi quyền lực của nhân dân Thực hiện tốt hoạt động giám sát và PBXH, MTTQVN sẽ góp phần vào việc giải quyết những vấn đề bức xúc của nhân dân, XDĐ ngày càng trong sạch, vững mạnh Tác giả cho rằng, MTTQVN thực hiện “tham gia xây dựng Đảng, xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân; giám sát và phản biện xã hội” [2, tr.65-66] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát và PBXH trong xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng; giám sát cán bộ, đảng viên; tham gia nhận xét, thẩm định, kiến nghị đối với các dự thảo đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, đề xuất chỉnh sửa, bổ sung phù hợp với thực tiễn cuộc sống và nguyện vọng, lợi ích của nhân dân

Nguyễn Văn Phương, “Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc xã, phường, thị trấn

tỉnh Bắc Ninh trong thực hiện dân chủ ở cơ sở hiện nay” [118] Tác giả cho rằng,

MTTQVN thực hiện dân chủ ở cơ sở là tuyên truyền, giáo dục, vận động, nhân dân tham gia vào xây dựng và thực hiện dân chủ, “giám sát hoạt động của tổ chức đảng, thực hiện phản biện xã hội và bảo vệ các quyền lợi chính đáng của nhân dân, nhằm nâng cao ý thức, năng lực làm chủ của nhân dân, thực hiện dân chủ hóa xã hội chủ nghĩa theo đúng quan điểm, đường lối của Đảng” [118, tr.59] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã, phường, thị trấn ở tỉnh Bắc Ninh phải thường xuyên tuyên truyền, giáo dục làm cho mọi người dân hiểu đúng, thông suốt và nghiêm chỉnh chấp hành

các chủ trương, nghị quyết của Đảng; kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của nhân dân phản ánh cho các cấp ủy đảng để ban hành những chủ trương, chính sách đúng đắn Những hoạt động của MTTQVN xã, phường, thị trấn tỉnh Bắc Ninh trong thực hiện dân chủ ở cơ sở, tạo đồng thuận trong xã hội, góp phần tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, XDĐ ngày càng trong sạch, vững mạnh

1.1.4 Các bài báo khoa học đăng trên tạp chí

Nguyễn Xuân Hằng,“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội tham gia

xây dựng Đảng, chính quyền” [61] Trong bài viết tác giả đã khái quát thành tựu và

hạn chế trong hoạt động tham gia XDĐ, chính quyền của MTTQVN thành phố Hà Nội Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra 4 kinh nghiệm về hoạt động tham gia XDĐ,

chính quyền của MTTQVN thành phố Hà Nội: Thứ nhất, nơi nào được cấp ủy quan tâm lãnh đạo, nơi đó vai trò, vị trí của MTTQVN được phát huy Thứ hai, MTTQVN chủ động phát huy dân chủ trong các tầng lớp nhân dân, tăng cường đối thoại Thứ

ba, xây dựng và thực hiện tốt chương trình phối hợp và thống nhất hành động giữa

MTTQVN với cấp ủy, chính quyền Thứ tư, thường xuyên quan tâm đào tạo, bồi

dưỡng, đánh giá, lựa chọn, bố trí đội ngũ cán bộ mặt trận đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ

Huỳnh Đảm, “Phát huy vai trò giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam, góp phần thực hiện thắng lợi nghị quyết Đại hội XI của Đảng”

[45] Tác giả cho rằng, bước vào giai đoạn phát triển mới của cách mạng Việt Nam, cùng với việc tiếp tục thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức tập hợp và đại diện của tất cả những người Việt Nam yêu nước, MTTQVN tham gia đóng góp và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, nhằm xây dựng đất nước giàu mạnh Thực hiện giám sát và PBXH bảo đảm những quan điểm, đường lối trong Nghị quyết của Đảng được đi vào cuộc sống Tác giả đưa ra một vấn đề có tính chất điều kiện, tham gia XDĐ là nhiệm vụ, trách nhiệm của MTTQVN Trách nhiệm đó xuất phát từ lợi ích của nhân dân, từ bản chất của Nhà nước XHCN, từ vị trí, vai trò của MTTQVN

Nguyễn Văn Pha, “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia phòng, chống tham

nhũng, góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh” [111] Tác giả cho rằng,

MTTQVN tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, coi đó là nhiệm vụ thiết thực nhằm góp phần xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả, thực sự là Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Mặt trận Tổ

quốc Việt Nam tập hợp, đoàn kết nhân dân trong mặt trận chung đấu tranh chống tham nhũng là một việc làm có ý nghĩa chính trị, nhằm phát huy sức mạnh của toàn dân một cách có tổ chức, góp phần cùng Đảng, Nhà nước đấu tranh, diệt trừ nạn tham nhũng

Nguyễn Thanh Bình, “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với việc thực hiện quy chế

giám sát công chức, đảng viên ở khu dân cư trong giai đoạn mới” [16] Tác giả đã

đưa ra 3 nội dung MTTQVN giám sát đảng viên ở khu dân cư: Thứ nhất, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực Thứ hai, những hành vi vi phạm đạo đức, phẩm chất, lối sống của cán bộ, đảng viên Thứ ba, việc chấp hành của chính quyền, cơ

quan nhà nước đối với chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước Tác giả yêu cầu MTTQVN thực hiện giám sát đảng viên ở khu dân cư theo 5

phương thức: Thứ nhất, vận động nhân dân giám sát Thứ hai, phối hợp giám sát của các tổ chức thành viên Thứ ba, chỉ đạo hoạt động giám sát của Ban Công tác Mặt trận Thứ tư, hoạt động giám sát của Ủy ban MTTQVN cấp xã Thứ năm, chỉ đạo, xử lý báo cáo của Ban Thường trực Ủy ban MTTQVN cấp huyện, cấp tỉnh

Nguyễn Thanh Bình, “Để Mặt trận làm tốt công tác phản ánh và giám sát việc

thực hiện ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân đối với Đảng và Nhà nước trong thời

kỳ mới” [17] Tác giả đã đánh giá khái quát thực trạng công tác phản ánh và giám sát

việc thực hiện ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân đối với Đảng Qua đó, đề xuất một

số phương hướng giải pháp thực hiện tốt công tác phản ánh và giám sát việc thực hiện ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân đối với Đảng của MTTQVN, đó là: Đẩy mạnh công tác giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri, tạo cơ chế đầy đủ cho MTTQVN giám sát việc giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm tổng hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để phản ánh với Đảng và Nhà nước Hoàn thiện tổ chức, bộ máy, bổ sung kinh phí hoạt động cho MTTQVN

Bùi Nguyên Khánh, “Phát huy dân chủ, giám sát và phản biện xã hội để đấu

tranh phòng, chống tham nhũng” [70] Bài viết luận giải vai trò của MTTQVN

trong đấu tranh phòng, chống tham nhũng thông qua hình thức giám sát và PBXH Tác giả cho rằng để đấu tranh phòng, chống tham nhũng phải đẩy mạnh dân chủ hóa

xã hội phát huy vai trò chủ động sáng tạo của MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện giám sát và PBXH trong quá trình xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng; đấu tranh, ngăn chặn tham nhũng, lãng phí Tác giả chỉ ra 3 vấn đề lớn cần tập trung phòng, chống tham nhũng có hiệu quả là phát huy, khơi dậy tinh thần làm chủ của các tổ chức CT-XH và nhân dân

Nguyễn Văn Pha, “Để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện tốt vai trò giám

sát và phản biện xã hội” [112] Tác giả cho rằng, Mặt trận tập trung góp ý, phản

biện đối với các dự thảo văn kiện đại hội đảng bộ các cấp và các dự án luật có liên quan đến quyền và nghĩa vụ của đông đảo các tầng lớp nhân dân Bài viết đã đề

xuất 4 giải pháp: Thứ nhất, cần quy định rõ trách nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên trong việc tiếp thu, giải trình các góp ý, kiến nghị của MTTQVN Thứ

hai, xây dựng và hoàn thiện cơ chế phối hợp công tác giữa cấp ủy đảng và

MTTQVN các cấp theo hướng phát huy vai trò, trách nhiệm của MTTQVN các cấp

trong công tác XDĐ Thứ ba, đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với MTTQVN Thứ

tư, Nhà nước tăng cường phối hợp và tạo điều kiện cho MTTQVN các cấp hoạt

động, nhất là về kinh phí và các điều kiện vật chất khác

Lê Kim Việt, “Phát huy vai trò của nhân dân trong phòng, chống tham

nhũng, suy thoái đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên” [179] Bài viết nêu lên

vai trò của nhân dân trong tham gia XDĐ, trong phòng, chống suy thoái đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên Qua đó, tác giả đã nêu lên 5 nội dung về xây dựng và hoàn thiện cơ chế để phát huy vai trò, sức mạnh của nhân dân trong phòng chống suy thoái đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên Tác giả cho rằng, cần tăng cường công tác tuyên truyền, cổ vũ, động viên, khích lệ các tầng lớp nhân dân tham gia đấu tranh phòng chống suy thoái đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên; xây dựng

cơ chế nhân dân tham gia phát hiện các hiện tượng tham nhũng, tiêu cực suy thoái đạo đức, lối sống; tạo cơ chế để nhân dân kiểm tra, giám sát về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên

Nguyễn Thanh Bình, “Để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện tốt vai trò

giám sát và phản biện xã hội trong giai đoạn hiện nay” [18] Tác giả cho rằng, Mặt

trận thực hiện tốt vai trò giám sát và PBXH đối việc ban hành và tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng là vô cùng cần thiết, bởi hoạt động đó “tạo thành những mắt xích không thể thiếu trong cơ chế phân công phối hợp và kiểm soát quyền lực của Đảng và Nhà nước và của cả hệ thống chính trị” [18, tr.38] Theo tác giả, để MTTQVN thực hiện tốt giám sát và PBXH, cần thực hiện một số yêu cầu, đó là: giám sát và PBXH của MTTQVN phải được thực hiện trên cơ sở Hiến pháp và pháp luật Nâng cao trách nhiệm của MTTQVN trước Đảng, trước nhân dân trong công tác giám sát và PBXH Đổi mới phương thức phối hợp giữa

MTTQVN với các thành viên trong thực hiện giám sát và PBXH Xây dựng thiết chế giám sát và PBXH có tính độc lập Bảo đảm các điều kiện cần thiết về kinh phí hoạt động giám sát và PBXH Thực hiện tốt việc tuyên truyền, phổ biến về quyền

và nghĩa vụ của nhân dân về giám sát và PBXH

Trần Hậu, “Bàn về hoạt động góp ý của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham

gia xây dựng Đảng và Nhà nước hiện nay” [60] Tác giả chỉ rõ những vấn đề bản

chất của hoạt động góp ý XDĐ, những điều kiện và giải pháp để thực hiện góp ý XDĐ Đảng xác định có nhu cầu lắng nghe sự góp ý của MTTQVN; có cơ chế, chính sách tạo điều kiện để MTTQVN có thể nắm bắt thông tin về hoạt động lãnh đạo của Đảng Không có thông tin về đường lối, chủ trương, chính sách, MTTQVN không thể góp ý với Đảng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đổi mới phương thức hoạt động để trở thành diễn đàn nhân dân, là nơi giao lưu đối thoại giữa Đảng với nhân

dân Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Mặt trận…

Y Phương, “Thực tiễn và vấn đề đặt ra trong tham gia giám sát, phản biện xã

hội và xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh Kom Tum” [119] Bài viết đã phản ánh khá rõ nét về hoạt

động của MTTQVN tham gia XDĐ ở một địa phương, qua hai năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW Trên cơ sở luận giải 3 vấn đề đặt

ra qua hai năm thực hiện Quyết định số 217-QĐ/TW và Quyết định số 218-QĐ/TW, tác giả đề xuất 4 giải pháp thực hiện giám sát và PBXH, tham gia XDĐ của MTTQVN

ở tỉnh Kom Tom: Thứ nhất, MTTQVN tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền, triển

khai thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng về công tác Mặt trận tham gia thực

hiện dân chủ ở cơ sở Thứ hai, MTTQVN phát huy tốt các hình thức tham gia PBXH của các tổ chức, các tầng lớp nhân dân Thứ ba, cấp ủy đảng cần tạo điều kiện cho MTTQVN và nhân dân tham gia giám sát và PBXH Thứ tư, Mặt trận đổi mới nội

dung, phương thức hoạt động, kiện toàn tổ chức, bồi dưỡng nâng cao trình độ, năng lực cán bộ MTTQVN thực hiện giám sát và PBXH

Lê Mậu Nhiệm, “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp tham gia xây dựng

Đảng và Nhà nước hiện nay” [105] Bài viết đánh giá thực trạng MTTQVN các cấp

tham gia XDĐ, thể hiện qua công tác giám sát và PBXH Trên cơ sở thực trạng, tác giả rút ra một số kinh nghiệm, đó là: Ủy ban MTTQVN các cấp xây dựng chương trình công tác, kế hoạch tham gia XDĐ Thực hiện tốt quá trình thu nhận và xử lý

thông tin trong quá trình tham gia XDĐ Nâng cao chất lượng cán bộ mặt trận nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ tham gia XDĐ Xây dựng và thực hiện quy chế phối hợp công tác giữa Ủy ban MTTQVN với cấp ủy Tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực tham gia XDĐ Qua đó, đưa ra các giải pháp về nhận thức, thể chế và tổ chức

thực hiện Về nhận thức: nâng cao nhận thức tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên về tầm quan trọng, trách nhiệm của MTTQVN tham gia XDĐ Về thể chế: cần quy định rõ

trách nhiệm của tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên trong việc tiếp thu, giải trình sự tham gia XDĐ của MTTQVN; xây dựng hoàn thiện quy chế phối hợp giữa cấp ủy đảng với MTTQVN theo hướng phát huy vai trò, trách nhiệm của MTTQVN tham gia XDĐ; hoàn thiện các quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động tham gia XDĐ

của MTTQVN Về tổ chức thực hiện: phát huy dân chủ, tiếp tục cụ thể hóa, thể chế

hóa cơ chế Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ; đổi mới tổ chức và hoạt động của MTTQVN; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác mặt trận; đổi mới phương thức lãnh đạo của cấp ủy đảng đối với MTTQVN; tạo điều kiện cho MTTQVN hoạt động

Đặng Thị Kim Ngân, “Phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam -

thực trạng và giải pháp” [100] Bài viết đã đánh giá kết quả hoạt động PBXH của

MTTQVN, trong đó, nổi bật là MTTQVN các cấp đã tập hợp, lấy ý kiến nhân dân góp ý phản biện đối với dự thảo văn kiện Đại hội Đảng các cấp và văn kiện Đại hội XII của Đảng Trên cơ sở chỉ ra những hạn chế, khuyết điểm PBXH của MTTQVN các cấp, tác giả đưa ra một số định hướng nội dung và giải pháp PBXH, đó là: Ủy ban MTTQVN các cấp tiếp tục phối hợp tuyên truyền về hoạt động giám sát và PBXH, góp ý XDĐ trong nhân dân, vận động nhân dân thực hiện Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hằng năm xây dựng kế hoạch PBXH; lựa chọn được nội dung, vấn đề PBXH, cần góp ý XDĐ phù hợp, đúng và trúng những vấn đề mà nhân dân đang quan tâm Phát huy vai trò, huy động trí tuệ của các Ủy viên, các tổ chức thành viên, các vị nhân sĩ, trí thức, các giới, dân tộc, tôn giáo, các nhà khoa học, các chuyên gia liên quan đến nội dung cần phản biện

Lê Mậu Nhiệm, “Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp

tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước hiện nay” [106] Tác giả cho rằng: MTTQVN

các cấp tham gia XDĐ là tổng thể các hoạt động nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và

sức chiến đấu của Đảng Qua đó chỉ ra một số kinh nghiệm: Ủy ban MTTQ các cấp xây dựng chương trình công tác, kế hoạch tham gia XDĐ với những nội dung thiết thực, phù hợp với thực tiễn của địa phương Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực tham gia XDĐ Thực hiện tốt quy trình thu nhận và xử lý thông tin trong quá trình tham gia XDĐ Nâng cao chất lượng cán bộ MTTQVN nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ tham gia XDĐ Xây dựng và thực hiện nghiêm quy chế phối hợp công tác giữa Ủy ban MTTQVN các cấp với cấp ủy cùng cấp Coi trọng phương thức giám sát

và PBXH trong quá trình MTTQVN các cấp tham gia XDĐ

Nguyễn Tuấn Anh, “Đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác nắm bắt, tập hợp,

phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân với Đảng, Nhà nước của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” [1] Bài viết đã chỉ ra phương thức quan trọng trong tham gia XDĐ của

MTTQVN là thực hiện tốt công tác nắm bắt, tập hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân với Đảng Tác giả cho rằng, Ủy ban MTTQ các cấp tiếp tục quán triệt

và triển khai thực hiện nghiêm túc về “Đổi mới công tác thông tin, tuyên truyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” Việc nắm bắt, tập họp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân phải bảo đảm khách quan, trung thực và mang tính xây dựng Mở rộng và tăng cường các hình thức thu thập ý kiến, nguyện vọng nhân dân Tăng cường công tác tập huấn, bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng cho cán bộ làm công tác nắm bắt, tập hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân Tăng cường công tác phối hợp giữa Ủy ban MTTQVN các cấp và các tổ chức thành viên trong công tác nắm bắt, tập hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân

Đặng Thị Kim Ngân, “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát huy quyền làm chủ

của nhân dân, tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước” [101] Tác giả cho rằng:

MTTQVN là một kênh quan trọng trong việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Qua đó, tác giả đã nêu lên một số giải pháp phát huy vai trò của MTTQVN trong việc phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia XDĐ, đó là: nâng cao nhận thức về vai trò của MTTQVN trong phát huy quyền làm chủ của nhân dân tham gia XDĐ Tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa Ủy ban MTTQ với các tổ chức thành viên Mặt trận trong tham gia XDĐ Tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ mặt trận Xây dựng các văn bản quy định chi tiết về hình thức giám sát và PBXH Phát huy vai trò các cá nhân tiêu biểu, các hội đồng tư vấn của MTTQVN

Lê Bá Trình, “Phát huy vai trò giám sát của nhân dân trong việc thực hiện Nghị

quyết Trung ương 4 khóa XII” [140] Nội dung bài viết đã chỉ ra phương thức

MTTQVN tham gia tổ chức thực hiện Nghị quyết của Đảng thông qua phát huy vai trò giám sát của nhân dân Tác giả cho rằng để nhân dân thực hiện tốt vai trò giám sát của mình trong thực hiện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 khóa XII, cần thực hiện 5 giải pháp Trong đó, cần tạo cơ chế thực sự để nhân dân thực hiện quyền giám sát

Nguyễn Văn Hùng, “Một số giải pháp thực hiện công tác giám sát và phản

biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với Bí thư cấp ủy đồng thời là Chủ tịch Ủy ban nhân dân cùng cấp” [67] Bài viết đã nêu ra một số giải pháp để phát

huy vai trò của MTTQVN trong công tác giám sát và PBXH đối với Bí thư cấp ủy

đồng thời là Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cùng cấp: Thứ nhất, đẩy mạnh

công tác tuyên truyền, quán triệt về Quy chế giám sát và PBXH để thống nhất nhận

thức trong cấp ủy, chính quyền, MTTQVN và nhân dân Thứ hai, MTTQVN chủ

động lựa chọn nội dung, vấn đề bức xúc mà nhân dân quan tâm để xây dựng kế

hoạch giám sát và PBXH Thứ ba, phân công cụ thể từng thành viên thực hiện nhiệm vụ giám sát và PBXH Thứ tư, phối hợp chặt chẽ giữa MTTQVN và các đoàn

thể CT-XH với cấp ủy đảng để thực hiện giám sát và PBXH

Lê Kim Việt, “Tăng cường giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc

và các đoàn thể nhân dân góp phần đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên hiện nay”

[180] Bài viết đã chỉ ra những căn cứ lý luận, thực tiễn của việc tăng cường giám sát và PBXH của MTTQVN và các đoàn thể nhân dân trong đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên; nêu

lên 4 giải pháp: Thứ nhất, hoàn thiện các quy chế, quy định pháp lý bảo đảm cho

việc thực hiện giám sát của MTTQVN, các đoàn thể và nhân dân đối với cán bộ,

đảng viên Thứ hai, nâng cao trình độ, năng lực, trách nhiệm của cán bộ, đặc biệt là người đứng đầu MTTQVN và các đoàn thể trong giám sát và PBXH Thứ ba, tăng

cường phối hợp tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể các cấp, các ngành trong hoạt động giám sát quyền lực của người đứng đầu tổ chức đảng, chính

quyền Thứ tư, đổi mới việc xác định nội dung và đa dạng hóa phương thức giám

sát của MTTQVN và các đoàn thể phù hợp với nguyện vọng, ý kiến của nhân dân

1.2 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NƯỚC NGOÀI CÓ LIÊN QUAN

Hạ Quốc Cường, “Không ngừng nâng cao trình độ lãnh đạo và trình độ cầm

quyền, tăng cường năng lực chống tha hóa, phòng biến chất và chống rủi ro” [26]

Khi luận bàn về giữ gìn mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với quần chúng nhân dân, tăng cường và cải tiến toàn diện việc xây dựng tác phong của Đảng, xây dựng sự liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng, tác giả cho rằng tổ chức Chính hiệp Trung Quốc thực hiện tham gia vào các hoạt động cải tiến xây dựng bản thân đảng trong điều kiện đảng cầm quyền, xây dựng tác phong của đảng, tham gia xây dựng

sự liêm chính của cán bộ, đảng viên và đấu tranh chống tham nhũng làm trong sạch đảng Đây là những hoạt động tham gia XDĐ của tổ chức Chính hiệp Trung Quốc

Chu Húc Đông, “Kiên trì phương châm quản lý đảng nghiêm minh, triển

khai cuộc xây dựng Đảng phong liêm chính và đấu tranh chống tham nhũng” [47]

Trong bài viết tác giả đã chỉ ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng tham nhũng ở Trung Quốc là do chưa tăng cường giám sát dân chủ của nhân dân và tổ chức Chính hiệp Theo tác giả, tổ chức Chính hiệp tăng cường hoạt động giám sát dân chủ cán

bộ lãnh đạo để chống tham nhũng Tác giả cho rằng, khoảng 80% vụ án lớn và án quan trọng được điều tra và xử lý theo pháp luật là do quần chúng nhân dân tố cáo, thông qua sự giám sát dân chủ của tổ chức Chính hiệp [47, tr.162] Trong XDĐ liêm, chính và công tác chống tham nhũng, cần thực hiện tốt kiên trì đường lối quần chúng của Đảng, phát huy cao độ vai trò giám sát quyền lực từ quyết sách và thi hành của tổ chức Chính hiệp và các đoàn thể nhân dân Trung Quốc

Chu Kính Thanh, “Nghiên cứu xây dựng Cương lĩnh Đảng Cộng sản Trung

Quốc” [131] Theo tác giả, một trong những kinh nghiệm lịch sử xây dựng các

Cương lĩnh xây dựng và phát triển đất nước, Đảng Cộng sản Trung Quốc luôn quan tâm cao độ phát huy vai trò sáng tạo của nhân dân, tổ chức Chính hiệp Tổ chức Chính hiệp cùng với các đoàn thể nhân dân tham gia với đảng trong xây dựng Cương lĩnh, bảo đảm các Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Trung Quốc đúng định hướng đường lối quần chúng, giúp Trung Quốc giành thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) đặc sắc Trung Quốc Đây là hoạt động tham gia XDĐ, mà

cụ thể là tham gia xây dựng Cương lĩnh chính trị của tổ chức Chính hiệp Trung Quốc

Cục Lý luận - Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc,

“Trung Quốc đối mặt với những điểm nóng lý luận” [25] Đây là công trình lý luận

huy động một lực lượng lớn các nhà khoa học, các chuyên gia lý luận và các nhà lãnh đạo Luận bàn làm thế nào để thúc đẩy một cách chắc chắn công tác phòng chống tham nhũng, đề xướng liêm khiết, cuốn sách đã đề cập đến hoạt động của Hội nghị chính trị hiệp thương nhân dân toàn quốc Trung Quốc (Chính hiệp) tham gia XDĐ thông qua giám sát phòng chống tham nhũng Nội dung cuốn sách cho rằng:

“Tăng cường giám sát cán bộ lãnh đạo, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo chủ chốt, đảm bảo quyền lực được sử dụng đúng đắn” [25, tr.395], để làm được điều đó, Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trương tăng cường giám sát tổng hợp, phát huy tốt hơn vai trò giám sát trong Đảng, giám sát của Chính hiệp, giám sát của quần chúng và giám sát của dư luận

Vi Xúc Phôm Phi Thắc, “Đảng Nhân dân cách mạng Lào lãnh đạo hệ thống chính trị trong sự nghiệp đổi mới hiện nay” [177] Tác giả cho rằng, đổi mới HTCT

ở nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào là hướng đến khắc phục bệnh quan liêu, tham nhũng, cửa quyền trong bộ máy nhà nước Mặt trận Lào xây dựng Tổ quốc tham gia quá trình hoạch định đường lối chính trị của đảng, góp ý với đảng thực hiện đổi mới, chỉnh đốn đảng, cùng với các tổ chức đoàn thể của nước Cộng hòa Dân chủ nhân dân Lào tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng

1.3 KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LUẬN ÁN SẼ TẬP TRUNG NGHIÊN CỨU

1.3.1 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công

bố có liên quan đến đề tài luận án

Các đề tài khoa học, sách, luận án, bài viết đã công bố về MTTQVN tham gia XDĐ dưới nhiều góc độ và cách tiếp cận khác nhau, đã đạt được những kết quả quan trọng, trong đó có thể kể đến:

Thứ nhất, các công trình nghiên cứu đã đề cập khá toàn diện, cơ bản đến nội

dung tham gia XDĐ của MTTQVN, như: tham gia xây dựng Cương lĩnh, đường lối chính trị của Đảng; tham gia tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây

dựng đồng thuận xã hội; tham gia công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên; tham gia đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí; tham gia vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia giám sát cán bộ, đảng viên, giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng; tham gia tuyên truyền, giáo dục chính trị tư tưởng trong nhân dân

và trong cán bộ, đảng viên

Thứ hai, một số công trình nghiên cứu đã có đề cập đến phương thức tham

gia XDĐ của MTTQVN, như: MTTQVN thực hiện giám sát và PBXH; phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tổ chức nhân dân tham gia XDĐ; phản ánh ý kiến, kiến nghị của nhân dân đối với Đảng

Thứ ba, một số công trình nghiên cứu đã luận giải đưa ra giải pháp về nhận

thức, cơ chế, điều kiện để tăng cường MTTQVN tham gia XDĐ

Kết quả nghiên cứu của những công trình trên có giá trị tham khảo tốt để thực hiện nhiệm vụ của luận án; cung cấp cơ sở lý luận để xây dựng khung lý thuyết của luận án; gợi mở những ý tưởng xây dựng giải pháp phát huy vai trò MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

Bên cạnh những giá trị to lớn đã đạt được về mặt khoa học mà các công trình nghiên cứu đã công bố nêu trên, vẫn còn một số vấn đề lý luận và thực tiễn về MTTQVN tham gia XDĐ chưa được các tác giả nghiên cứu đề cập làm rõ hoặc chưa được nghiên cứu toàn diện, có tính hệ thống

Từ kết quả tổng quan các công trình khoa học đã công bố có liên quan đến

đề tài luận án, cho thấy hiện nay chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, có tính hệ thống về MTTQVN tham gia XDĐ Vì vậy, đề tài luận

án là hướng nghiên cứu mới, không trùng lặp với những công trình nghiên cứu đã được công bố

1.3.2 Những vấn đề luận án sẽ tập trung nghiên cứu

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia XDĐ là vấn đề có tính thời sự, có ý nghĩa quan trọng và bức thiết hiện nay cần được tiếp tục nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và thực tiễn Do đó, luận án sẽ tập trung nghiên cứu giải quyết những vấn đề cơ bản sau:

Thứ nhất, khái quát những vấn đề cơ bản về MTTQVN như: khái niệm, tổ

chức, nguyên tắc hoạt động, tính chất, vị trí, chức năng, nhiệm vụ, vai trò và mối quan hệ giữa MTTQVN với các tổ chức thành viên

Thứ hai, xây dựng khung lý luận về MTTQVN tham gia XDĐ, như: khái

niệm, căn cứ, vai trò, nguyên tắc, nội dung, phương thức và điều kiện MTTQVN tham gia XDĐ

Thứ ba, trên cơ sở khung lý luận về MTTQVN tham gia XDĐ, luận án đánh

giá đúng thực trạng MTTQVN tham gia XDĐ, chỉ rõ những ưu điểm, hạn chế, khuyết điểm; phân tích làm rõ nguyên nhân; rút ra những kinh nghiệm và xác định, luận giải những vấn đề cơ bản, cấp thiết đặt ra đối với MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn hiện nay

Thứ tư, dự báo các yếu tố tác động đến MTTQVN tham gia XDĐ giai đoạn

hiện nay; xác định phương hướng và đề xuất những giải pháp phát huy vai trò của MTTQVN tham gia XDĐ có hiệu quả trong thời gian tới

Chương 2 MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM THAM GIA XÂY DỰNG ĐẢNG - NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM VÀ CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1.1 Khái quát về Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

2.1.1.1 Khái niệm Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo Từ điển Tiếng Việt (Vietlex), Mặt trận là “tổ chức rộng rãi gồm nhiều giai cấp, tầng lớp, tổ chức hoặc nhiều nước liên minh với nhau để đấu tranh cho một mục đích chung” [147, tr.819]

Khái niệm MTTQVN đã được Đảng ta nêu trong Cương lĩnh xây dựng đất

nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (Bổ sung, phát triển năm 2011) và được cụ thể

hóa trong Hiếp pháp năm 2013 và Luật MTTQVN năm 2015 Tại Điều 1, Luật MTTQVN nêu rõ:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội; giám sát, phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, hoạt động đối ngoại nhân dân góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [121, tr.7-8]

Từ khái niệm cho thấy, MTTQVN là tổ chức liên minh chính trị bao gồm: Đảng chính trị: có Đảng Cộng sản Việt Nam

Các tổ chức CT-XH: Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Các tổ chức xã hội - nghề nghiệp: Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, Hiệp hội các hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Các tổ chức xã hội: Hội Chữ thập đỏ, Hội người cao tuổi,

Các thành phần xã hội: dân tộc, tôn giáo, các hiệp hội doanh nghiệp, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội; các nhân sĩ, trí thức, đại diện người Việt Nam ở nước ngoài

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có đặc điểm: Thứ nhất, MTTQVN do Đảng

Cộng sản Việt Nam thành lập để tổ chức, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng Điều này cho thấy, MTTQVN khác với tổ chức mặt trận ở các nước trên thế giới Đặc điểm này, có những tác động sâu sắc đến hoạt động tham gia XDĐ của

MTTQVN Thứ hai, MTTQVN thực hiện chính sách đoàn kết dân tộc Đặc điểm

này thể hiện sứ mệnh to lớn của dân tộc trao cho MTTQVN, bởi vì, lịch sử Việt Nam đã từng trải qua các cuộc chia cắt đất nước, từ thời phong kiến đến thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân Vì vậy, thực hiện đoàn kết dân tộc là đặc điểm nổi bật của MTTQVN, như Hồ Chí Minh đã từng nói: “Đoàn kết là một truyền

thống cực kỳ quý báu của Đảng và của dân ta” [98, tr.622] Thứ ba, MTTQVN được tổ chức rộng khắp theo cấp hành chính từ Trung ương đến cơ sở Thứ tư,

MTTQVN hoạt động chủ yếu trên cơ sở tài chính của Nhà nước, được Nhà nước cung cấp các điều kiện cơ sở vật chất để làm việc và hoạt động

2.1.1.2 Tổ chức và nguyên tắc tổ chức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

* Hệ thống tổ chức của MTTQVN

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức ở Trung ương và các đơn vị hành chính: Trung ương; tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là cấp tỉnh); huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện); xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã) Đại hội đại biểu MTTQVN mỗi cấp là cơ quan hiệp thương cao nhất của MTTQVN cấp đó Ở mỗi cấp hành chính có Ủy ban MTTQVN

là cơ quan chấp hành của MTTQVN cùng cấp

Về tổ chức: có MTTQVN, Ủy ban MTTQVN và cơ quan MTTQVN Hoạt động của MTTQVN chủ yếu là hoạt động của Ủy ban MTTQVN Quan hệ giữa MTTQVN với Ủy ban MTTQVN thể hiện: Ủy ban MTTQVN được đại hội đại biểu MTTQVN hiệp thương dân chủ cử ra, có trách nhiệm thực hiện nhiệm vụ của MTTQVN Ủy ban MTTQVN giữ mối liên hệ và chủ trì hiệp thương dân chủ với các thành viên của MTTQVN Về cơ cấu Ủy viên MTTQVN gồm: có cơ cấu cử và hiệp thương dân chủ Quan hệ giữa Ủy ban MTTQVN cấp trên với Ủy ban MTTQVN cấp dưới là quan hệ hướng dẫn, kiểm tra

Ở Trung ương có Ủy ban Trung ương MTTQVN, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQVN và Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQVN Ở địa phương có: Ủy ban MTTQVN cấp tỉnh; Ủy ban MTTQVN cấp huyện; Ủy ban MTTQVN cấp xã Ở mỗi cấp có Ban Thường trực Ủy ban MTTQVN Dưới Ủy ban MTTQVN cấp xã có Ban công tác mặt trận ở khu dân cư Với hệ thống tổ chức như vậy, MTTQVN có điều kiện đi sâu, đi sát đời sống nhân dân ở cơ sở để thực hiện tốt nhiệm vụ tập hợp, đoàn kết toàn dân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành lập các Hội đồng tư vấn, Ban Tư vấn và đội ngũ cộng tác viên Hội đồng tư vấn ở cấp Trung ương, cấp tỉnh, Ban Tư vấn ở cấp huyện và cộng tác viên ở mỗi cấp là tổ chức, cá nhân không chuyên trách, gồm:

Ủy viên Ủy ban MTTQVN, các chuyên gia ở một số lĩnh vực có liên quan đến hoạt động của MTTQVN Ban Thường trực Ủy ban MTTQVN các cấp thành lập các tổ chức tư vấn, xây dựng đội ngũ cộng tác viên

* Nguyên tắc tổ chức hoạt động của MTTQVN

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện nên phương thức hoạt động của MTTQVN hoàn toàn khác với phương thức hoạt động của Đảng, Nhà nước Nếu hoạt động của Đảng là đề ra đường lối, chủ trương, thì hoạt động của Nhà nước là thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách, thực hiện chức năng quản lý xã hội Đặc trưng chủ yếu của phương thức hoạt động MTTQVN là tập hợp, đoàn kết, hiệp thương dân chủ đi đến thống nhất hành động toàn dân Như vậy, với tính chất và phương thức hoạt động của MTTQVN đòi hỏi trong tổ chức hoạt động của MTTQVN phải được thực hiện theo nguyên tắc có tính đặc thù riêng để đi đến sự thống nhất, đồng thuận

Mỗi tổ chức đều có nguyên tắc tổ chức hoạt động riêng Nếu như Đảng tổ chức hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ, thì MTTQVN “được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động” [121, tr.9] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không giống với các tổ chức khác là trực tiếp tập hợp hội viên, đoàn viên để hình thành tổ chức của mình, MTTQVN là một tổ chức liên minh, liên hiệp tự nguyện bao gồm các tổ chức và các cá nhân tiêu biểu của các giai cấp, các dân tộc, các tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài Đặc điểm này quy định nguyên tắc hoạt động cơ bản của MTTQVN là tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động

Nội dung nguyên tắc này rất rộng bao quát toàn bộ tổ chức và hoạt động của MTTQVN, như: hiệp thương xây dựng chương trình hành động; hiệp thương cử ra hoặc cho thôi người tham gia Ủy ban MTTQVN và các chức danh chủ chốt của Ủy ban MTTQVN; hiệp thương tham gia giám sát, PBXH, tham gia XDĐ, xây dựng chính quyền; hiệp thương giới thiệu người ứng cử đại biểu Quốc hội và HĐND…

Mục tiêu thực hiện nguyên tắc này là nhằm tạo ra sự thống nhất ý chí và hành động của các thành viên; thân ái giúp đỡ nhau cùng tiến bộ Tính chất của nguyên tắc này thể hiện: sự tự do tư tưởng, tôn trọng lẫn nhau, thống nhất trong đa dạng trên cơ sở vì lợi ích của dân; mọi thành viên đều bình đẳng và độc lập thể hiện chính kiến của mình, không quy chụp, mệnh lệnh, áp đặt với mọi hình thức, không lấy đa số buộc thiểu số chấp thuận

Nguyên tắc và phương thức hoạt động của MTTQVN nói lên mối quan hệ giữa tổ chức MTTQVN với các tổ chức thành viên, đó là mối quan hệ giữa cái bộ phận với cái toàn thể Nguyên tắc hoạt động của MTTQVN là những quy định bắt buộc đối với cá nhân, tổ chức thành viên của MTTQVN phải theo để giúp cho MTTQVN thực hiện được mục tiêu, nhiệm vụ của mình Phương thức hoạt động của MTTQVN là cách thức, phương pháp tiến hành những công việc để thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của MTTQVN Nguyên tắc hoạt động của MTTQVN là

cố định, còn phương thức hoạt động của MTTQVN có sự thay đổi tùy thuộc vào hoàn cảnh và nhiệm vụ đặt ra Nguyên tắc hoạt động quy định mối quan hệ giữa các thành viên và phương thức hoạt động của MTTQVN

Nguyên tắc tổ chức hoạt động của MTTQVN lấy tự nguyện, đồng thuận làm tiền đề Với nguyên tắc này, các thành viên của MTTQVN chỉ phối hợp hành động

ở những vấn đề có sự thống nhất trong chương trình hành động chung và vẫn giữ sự độc lập của tổ chức mình Thực hiện nguyên tắc này, sẽ phát huy tối đa những điểm tương đồng để khắc phục những điểm khác biệt, bằng cách tôn trọng sự khác biệt chứ không lấn át, xóa bỏ sự khác biệt

2.1.1.3 Tính chất Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Theo Luật MTTQVN, tính chất của MTTQVN thể hiện ở sự liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tất cả các tổ chức chính trị, CT-XH, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không phải là tổ chức chính trị Tính chất của MTTQVN bao gồm cả tổ chức thành viên và cá nhân thành viên Mặt

trận Tổ quốc Việt Nam không có hội viên, chỉ có thành viên nên hoạt động của MTTQVN thực chất là hoạt động của từng thành viên là chủ yếu Tính chất liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện chỉ riêng MTTQVN mới có, các tổ chức khác ở trong HTCT không có Tính chất này được biểu hiện ở chỗ: là điểm tương đồng của các thành viên hướng đến phục vụ nhân dân Bản chất của tính chất liên minh chính trị của MTTQVN là thống nhất hành động; các tổ chức thành viên, cá nhân hiệp thương thống nhất chương trình hành động chung

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, thực hành dân chủ nhằm đảm bảo quyền lực thuộc về nhân dân; có Đảng chính trị duy nhất là Đảng Cộng sản Việt Nam vừa là thành viên, vừa là người lãnh đạo

Tính chất liên hiệp của MTTQVN thể hiện thành viên của MTTQVN sẽ ngày càng mở rộng, đa dạng, phong phú về cấu trúc xã hội, nhu cầu và nguyện vọng Các tổ chức thành viên tự nguyện, phối hợp thống nhất hành động, nhưng không đồng nghĩa MTTQVN là bao gồm mọi hoạt động của các tổ chức thành viên,

mà các tổ chức thành viên vẫn giữ tính độc lập

2.1.1.4 Vị trí Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

Một là, MTTQVN là bộ phận của HTCT Việt Nam

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (03/02/1930) chưa đầy 10 tháng, Mặt trận Dân tộc thống nhất được thành lập (18/11/1930) Từ đó đến nay trong lịch sử cách mạng Việt Nam không bao giờ vắng bóng MTTQVN Trải qua các thời kỳ cách mạng, với những hình thức tổ chức tên gọi khác nhau, MTTQVN không ngừng lớn mạnh, trưởng thành, có nhiều đóng góp to lớn vào thắng lợi vĩ đại của cách mạng Việt Nam

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một trong ba bộ phận cấu thành HTCT Việt

Nam Địa vị chính trị pháp lý của MTTQVN đã được khẳng định trong Cương lĩnh

xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (Bổ sung, phát triển năm 2011):

“Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một bộ phận của hệ thống chính trị, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân” [36, tr.87] và trong Hiến pháp nước Cộng hòa XHCN Việt Nam năm 2013 Trong cấu trúc của HTCT nước ta, MTTQVN là tổ chức tập hợp, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc Vị trí đó, phản ánh MTTQVN là tổ chức của dân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không chỉ là bộ phận cơ bản mà còn là bộ phận quan trọng trong HTCT Việt Nam, bởi MTTQVN là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện rộng lớn của tất cả các tổ chức, cá nhân tiêu biểu Vị trí của MTTQVN trong HTCT do yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, tập hợp các tầng lớp nhân dân trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc do Đảng lãnh đạo xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Hai là, MTTQVN là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân

Vị trí này khẳng định MTTQVN là cầu nối giữa chính quyền với nhân dân,

là một mắt khâu trọng yếu để tạo nên sức mạnh của chính quyền Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện tập hợp, đoàn kết, tăng cường nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân, tham gia xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân, cùng chính quyền chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân, động viên nhân dân thực hiện quyền làm chủ, giám sát hoạt động của cơ quan Nhà nước, đại biểu dân cử và cán bộ, viên chức nhà nước Sự quy định này xuất phát từ thực tiễn và yêu cầu khách quan của sự nghiệp cách mạng, xuất phát từ thể chế chính trị nước ta: chế độ

ta là chế độ dân chủ, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, điều đó xác định rõ hơn vị trí của MTTQVN trong HTCT, nơi thể hiện ý chí nguyện vọng của nhân dân; tham gia xây dựng chính quyền trong sạch, vững mạnh; tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tham gia quản lý nhà nước và quản lý xã hội

Ba là, MTTQVN là nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân, tập hợp

khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Vị trí này của MTTQVN do chính đặc điểm, cấu trúc của HTCT Việt Nam quy định Trong hệ thống đó không có sự kiềm chế, đối trọng quyền lực của các lực lượng chính trị độc lập Đảng là người duy nhất lãnh đạo và cầm quyền Vì vậy, MTTQVN tất yếu không chỉ là tổ chức liên minh, tiêu biểu cho khối đại đoàn kết

mà còn là nơi thực hiện quyền làm chủ của nhân dân Nghĩa là, MTTQVN là “nơi thể hiện ý chí nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của nhân dân” [86, tr.7] Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức của nhân dân; là nơi để nhân dân bày tỏ nguyện vọng của mình đối với Đảng, Nhà nước, yêu cầu Đảng, Nhà nước chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của mình

Đảng ta chủ trương: “Đẩy mạnh dân chủ hóa xã hội để phát huy quyền làm chủ của nhân dân, vai trò chủ động, sáng tạo của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân” [41, tr.170] Do đó, MTTQVN là “kênh” để bảo vệ và thực thi quyền lực của nhân dân, phục vụ lợi ích của nhân dân Phát huy quyền làm chủ của nhân dân thông qua MTTQVN chính là một hình thức tập hợp lực lượng tốt nhất góp phần tạo ra động lực to lớn thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ cách mạng do Đảng đề xướng và lãnh đạo

Bốn là, MTTQVN là nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động của

các thành viên

Vị trí này thể hiện tính chất dân chủ rộng rãi của MTTQVN, nơi các thành viên và nhân dân bày tỏ chính kiến của mình và thống nhất cùng hành động Vì vậy, mọi ý kiến, quyết định của MTTQVN phản ánh đầy đủ ý kiến của các thành viên và của các tầng lớp nhân dân; đại diện cho tiếng nói của nhân dân Thành viên của MTTQVN là các tổ chức và cá nhân, bao gồm: tổ chức chính trị, các tổ chức CT-XH,

tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài Sự hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất động của các thành viên trong MTTQVN nhằm thực hiện các yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân; góp ý, phản biện quá trình xây dựng đường lối, chủ trương, chính sách; giám sát hoạt động của cấp ủy, chính quyền và cán bộ, đảng viên

2.1.1.5 Chức năng, nhiệm vụ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

* Chức năng của MTTQVN

Khi nghiên cứu chức năng của các thành tố trong HTCT, mỗi một tổ chức điều có chức năng riêng Đảng có chức lãnh đạo, Nhà nước có chức năng quản lý Đây là chức năng trung tâm của Đảng, Nhà Nước Xét trên tổng thể mối quan hệ giữa Đảng, Nhà Nước với MTTQVN và qua nghiên cứu các văn bản chính trị, pháp

lý hiện nay, thấy rằng MTTQVN có các chức năng cơ bản sau:

Thứ nhất, MTTQVN tập hợp, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Đây là chức năng quan trọng hàng đầu và bao trùm của MTTQVN Tập hợp, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đồng thuận xã hội là chức năng quan trọng của MTTQVN, kể cả trong thời kỳ cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, cũng như trong thời kỳ đổi mới hiện nay Chức năng này thể hiện tính chất liên minh chính trị của MTTQVN Điều đó cho thấy, chức năng này của MTTQVN khác với chức năng của Đảng, Nhà nước và các đoàn thể CT-XH

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập hợp, quy tụ, đoàn kết mọi tổ chức và cá nhân trong các giai tầng xã hội ở nước ta, là tổ chức mang tính quần chúng rộng rãi của nhân dân trong nước và người Việt Nam định cư ở nước ngoài Sự quy tụ lực lượng

đó trong MTTQVN phản ánh bức tranh rộng lớn của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường sự nhất trí về chính trị và tinh thần trong nhân dân Do đó, nói tới MTTQVN là nói tới tập hợp và phát huy sức mạnh đoàn kết dân tộc

Thứ hai, MTTQVN đại diện, phát huy quyền làm chủ của nhân dân

Chức năng này thể hiện, MTTQVN cũng như các tổ chức đoàn thể nhân dân, trước hết là tổ chức của nhân dân, đại diện quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các tầng lớp nhân dân Đây là lý do tồn tại và là chức năng chủ yếu của bất cứ

tổ chức CT-XH nào

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức có tính nhân dân rộng rãi nhất; nơi thể hiện, bày tỏ nguyện vọng, mong muốn chính đáng, hợp pháp của mọi tầng lớp nhân dân khác nhau Mọi chương trình hành động và phương thức công tác đều xuất phát

từ lợi ích của nhân dân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam không có hội viên, nhưng MTTQVN có trách nhiệm bảo vệ lợi ích của mọi thành viên trong liên minh

Chức năng này hoàn toàn không chồng chéo với chức năng của Đảng, Nhà nước Đảng đại diện cho nhân dân, cho toàn xã hội với vị trí là tổ chức lãnh đạo Nhà nước và toàn xã hội; nhà nước đại diện cho nhân dân với vị trí là chính quyền nhân dân, thực hiện ban hành chính sách, pháp luật, quản lý điều hành kinh tế - xã hội

* Nhiệm vụ của MTTQVN

Thứ nhất, MTTQVN tập hợp, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân

tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội

Đây là nhiệm vụ quan trọng của MTTQVN Hiến pháp năm 2013, quy định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập hợp, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc, thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội” [120, tr.11-12] Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng chỉ rõ nhiệm vụ vận động, tập hợp lực lượng, đoàn kết nhân dân của MTTQVN:

Muốn đoàn kết toàn dân, cần phải có một đoàn thể rộng lớn, rất độ lượng thì mới có thể thu hút được mọi đoàn thể và cá nhân có lòng thiết tha yêu nước, không phân biệt tuổi tác, gái trai, tôn giáo, nghề nghiệp, giai cấp, đảng phái Mục đích của đoàn thể ấy phải thiết thực tiêu biểu cho những yêu cầu và nguyện vọng của nhân dân cả nước [89, tr.480]

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiến hành tập hợp, xây dựng, củng cố khối đại đoàn kết trên cơ sở vì lợi ích quốc gia, dân tộc, không phân biệt thành phần giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, quá khứ trước đây; tuyên truyền, vận động nhân dân phát huy dân chủ tham gia xây dựng đất nước; góp phần xóa bỏ những mặc cảm, định kiến, hình thành những giá trị mới về lợi ích quốc gia, dân tộc, giải tỏa những xung đột, những bất đồng trong nhân dân nhằm động viên mọi nguồn lực góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Thứ hai, MTTQVN tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm

chủ trong xây dựng và thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Đây là nhiệm vụ dân vận của MTTQVN (đây cũng là nhiệm vụ chung của các đoàn thể CT-XH) Việc tổ chức thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước có thắng lợi hay không phụ thuộc rất nhiều vào nhiệm vụ tuyên truyền vận động của MTTQVN

Nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình thông qua Nhà nước và thông qua thiết chế ngoài Nhà nước, đó là thông qua tổ chức MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có trách nhiệm tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ của mình trong đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh; tuyên truyền và vận động nhân dân thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc, tham gia xây dựng và bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, xây dựng nền dân chủ XHCN, góp phần thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

Thứ ba, MTTQVN đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng

của nhân dân

Nhiệm vụ này phản ánh MTTQVN là tổ chức của nhân dân, đại diện cho quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp của các tầng lớp nhân dân trước các cơ quan quyền lực của Đảng và Nhà nước

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của mọi tổ chức, mọi cá nhân trong các giai tầng xã hội nước ta, nên hoạt động của MTTQVN phải đáp ứng nhu cầu lợi ích của quần chúng nhân dân Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; phản ánh kịp thời ý kiến, kiến nghị của nhân dân đến với Đảng, Nhà nước; động viên, hỗ trợ nhân dân thực hiện dân chủ, quyền con người, quyền và

nghĩa vụ cơ bản của công dân; tuyên truyền vận động nhân dân thực hiện quyền làm chủ, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Đồng thời, MTTQVN cung cấp đầy đủ thông tin cho nhân dân về tình hình đất nước

và quốc tế; về chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; về kết quả giám sát

và PBXH; về tiếp thu ý kiến, nguyện vọng của nhân dân

Thứ tư, MTTQVN tham gia XDĐ, xây dựng Nhà nước

Tham gia XDĐ, xây dựng Nhà nước của MTTQVN được xác định trong các văn kiện của Đảng Nhiệm vụ này cũng được quy định trong Quyết định 218-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị ban hành Quy định về việc MTTQVN, các đoàn thể CT-XH và nhân dân tham gia XDĐ, xây dựng chính quyền Mặt trận

Tổ quốc Việt Nam tham gia giới thiệu những đảng viên tốt, công dân ưu tú vào bộ máy Đảng và chính quyền các cấp; hiệp thương dân chủ để giới thiệu đại biểu ứng

cử đại biểu Quốc hội và HĐND các cấp Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia giám sát, PBXH đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước Giám sát cán bộ, đảng viên về phẩm chất đạo đức, lối sống; về chấp hành các quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; kiến nghị với Đảng xử lý nghiêm minh những hành vi tiêu cực, tham nhũng của cán bộ, đảng viên

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tham gia góp ý với Đảng, Nhà nước quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước liên quan đến quốc kế, dân sinh; tham gia XDĐ, xây dựng và củng cố chính quyền nhân dân Thực hiện nhiệm vụ này, không chỉ đảm bảo góp phần làm cho Đảng và Nhà nước mạnh hơn, thực thi quyền lực của nhân dân tốt hơn, qua đó khẳng định vị trí, vai trò của MTTQVN trong đời sống chính trị Trong thực tế lãnh đạo, “Đảng chưa đáp ứng được nhu cầu trong việc giải quyết nhiều vấn đề kinh tế - xã hội, trong phong cách lãnh đạo và cả trong rèn luyện phẩm chất cán bộ đảng viên” [29, tr.123] Thông qua hoạt động tham gia XDĐ, xây dựng Nhà nước, góp phần giúp cho Đảng, Nhà nước tránh được những khuyết điểm trong quá trình lãnh đạo, quản lý, góp phần tăng cường, củng cố mối quan hệ “máu thịt” giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân

Thứ năm, MTTQVN thực hiện giám sát và PBXH

Giám sát và PBXH của MTTQVN đã được khẳng định trong Điều 9, Hiến pháp năm 2013 Nhiệm vụ này cũng được quy định trong Quyết định số 217-QĐ/TW ngày 12/12/2013 của Bộ Chính trị (khóa XI) về việc ban hành Quy chế giám sát và PBXH của MTTQVN và các đoàn thể CT-XH

Giám sát và PBXH của MTTQVN là một yêu cầu tất yếu khách quan trong điều kiện HTCT nước ta một Đảng duy nhất cầm quyền, lãnh đạo Do chỉ có một Đảng duy nhất cầm quyền trong HTCT nên dễ dẫn đến độc đoán, chuyên quyền, áp đặt, chủ quan duy ý chí trong việc ban hành và thực hiện chủ trương, chính sách; dễ dẫn đến nguy cơ đội ngũ cán bộ, đảng viên sẽ quan liêu, xa dân, lộng quyền Vì vậy,

để tránh được những nguy cơ nói trên, cần có sự giám sát và PBXH của MTTQVN Điều này phù hợp với xu hướng phát triển nền dân chủ XHCN

Sở dĩ giám sát và PBXH là nhiệm vụ của MTTQVN là do: MTTQVN là tổ chức quần chúng rộng rãi nhất, đại diện cho mọi tầng lớp nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng của nhân dân, vì thế MTTQVN phải có nhiệm vụ, trách nhiệm giám sát hoạt động của cấp ủy đảng, cán bộ, đảng viên Giám sát và PBXH của MTTQVN là góp phần xây dựng, hoàn thiện và thực hiện đúng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; phát huy quyền làm chủ của nhân dân; XDĐ, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh; củng cố chế độ XHCN, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân Hoạt động giám sát và PBXH sẽ tạo ra sự chế ước từ bên ngoài để đảng cầm quyền hoàn thiện hơn trong quá trình lãnh đạo Đồng thời, giám sát và PBXH góp phần rèn luyện đội ngũ cán bộ, đảng viên về đạo đức, lối sống, ý thức, trách nhiệm thực thi công vụ

Thứ sáu, MTTQVN tập hợp, tổng hợp ý kiến, kiến nghị của nhân dân để

phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước

Bản chất hoạt động của MTTQVN là nhằm đoàn kết, tập hợp lực lượng đông đảo các tầng lớp nhân dân, phát huy dân chủ thực hiện nhiệm vụ chính trị của Đảng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có vai trò là cấu nối giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước;

có nhiệm vụ tuyên truyền, vận động các tầng lớp nhân dân thực hiện đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật; phản ánh ý chí và nguyện vọng của nhân dân với Đảng, Nhà nước về những vấn đề xã hội quan tâm, nhân dân bức xúc về phẩm chất đạo đức, lối sống của cán bộ, công chức, đảng viên

Nhân dân là người chủ đất nước, tổ chức ra Nhà nước và thực hiện quyền làm chủ của mình bằng thiết chế Nhà nước Mọi đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phải xuất phát từ nguyện vọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, được nhân dân tham gia ý kiến Bảo đảm để nhân dân