Luận văn Thạc sĩ Khoa học: Ứng dụng bộ kít nhuộm hóa học tế bào để phân loại bệnh bạch cầu cấp theo tiêu chuẩn FAB

Mục tiêu của đề tài là: Đánh giá sự phù hợp của bộ kít nhuộm hóa học tế bào trong phân loại dòng tế bào so với phương pháp hình thái học, miễn dịch học và di truyền trên những bệnh nhân bạch cầu cấp đã được chẩn đoán thể bệnh theo tiêu chuẩn FAB.

M C L CỤ Ụ

DANH M C CH  VI T T TỤ Ữ Ế Ắ

TT vi t t tTên ế ắ Tên Ti ng Vi tế ệ Tên Ti ng Anhế

1 ALL B nh b ch c u c p dòng lymphoệ ạ ầ ấ Acute lymphoblastic leukemia

2 AML B nh b ch c u c p dòng t yệ ạ ầ ấ ủ Acute myeloid leukemia

6 CD D u  n mi n d chấ ấ ễ ị Cluster of Differenciation

7 FAB H i các nhà huy t h c Pháp ­ M  ­ Anhộỹ ế ọ French ­ American ­ British

8 HHTB Nhu m Hóa h c t  bàoộ ọ ế Cytochemistry

9 HLA ­ DR Kháng nguyên b ch c u ngạ ầ ười Human Leukocyte antigen

10 LA B nh b ch c u c pệ ạ ầ ấ Acute leukemia

11 L1 B nh b ch c u c p dòng lympho đã bi t hóaệ ạ ầệ ấ Homogenous small blast type

12 L2 B nh b ch c u c p dòng lympho ch a bi t hóaệ ạ ư ầ ệấ Heterogenous blast type

13 L3 B nh b ch c u c p dòng lympho lo i Burkittệ ạ ạ ầ ấ Homogenous lager blast type

14 M0 B nh b ch c u c p dòng t y bi t hóa t i thi uệệ ạố ầế ấ ủ Minimally differentiated acute myeloid

15 M1 B nh b ch c u c p dòng t y không có t  bào trệ ạ ế ầ ấưởng thànhủ Acute myeloblastic leukemia, without maturation

16 M2 B nh b ch c u c p dòng t y có t  bào trệế ạ ưởầng thànhấ ủ Acute myeloblastic leukemia, with granulocytic maturation

17 M3 B nh b ch c u c p dòng ti n t yủệ ạ ầ ấ ề Acute promyelocytic leukemia

18 M4 B nh b ch c u c p dòng t y ­ monoệ ạ ầ ấ ủ Acute myelomonocytic leukemia

19 M5 B nh b ch c u c p dòng monoệ ạ ầ ấ Acute mono

20 M6 B nh b ch c u c p dòng         h ng c uồệ ầạ ầ ấ Acute erythroid leukemia

21 M7 B nh b ch c u c p dòng      ti u c uểệ ầạ ầ ấ   Acute megakaryoblastic leukemia

22 NE Esteraza không đ c hi uặ ệ Non­specific esterase

23 NE ­ NaF Esteraza không đ c hi u  c ch  b ng NaFế ằ ặ ệ ứ Non­specific esteraza ­ NaF inhibitor

25 PAL Photphataza ki mề Alkaline photphatase

26 PAS Periodic Axit Schiff Periodic ­Acid ­ Schiff

29 SLTBT S  lố ượng t  bào t yế ủ The number of myeloid cells

30 WHO T  ch c Y t  th  gi iổ ứ ế ế ớ World Heath Organization

DANH M C HÌNHỤ

 DANH M C B NGỤ Ả

M  Đ UỞ Ầ

B nh b ch c u c p là nhóm b nh máu ác tính c a h  th ng t o máu v iệ ạ ầ ấ ệ ủ ệ ố ạ ớ  

đ c tr ng b i s  tăng sinh và tích t  t  bào non trong máu và t y xặ ư ở ự ụ ế ủ ương. B chạ  

c u c p đầ ấ ược chia thành 2 nhóm là b ch c u c p dòng t y và b ch c u c p dòngạ ầ ấ ủ ạ ầ ấ  lympho. B ch c u c p dòng t y là k t qu  c a s  tích lũy t  bào non b t thạ ầ ấ ủ ế ả ủ ự ế ấ ườ  ngtrong t y xủ ương. B ch c u c p dòng lympho là b nh tăng sinh ác tính trong quáạ ầ ấ ệ  trình t o máu dòng lympho. Nh ng t  bào này l n át s  sinh máu bình thạ ữ ế ấ ự ườ  ngtrong t y xủ ương, chúng có th  thoát ra ngoài máu ngo i vi và thâm nhi m vào cácể ạ ễ  

c  quan n i t ng [ơ ộ ạ 23]. B nh có các h i ch ng: Thi u máu, xu t huy t, nhi mệ ộ ứ ế ấ ế ễ  trùng và d n t i t  vong n u không đẫ ớ ử ế ược phát hi n và đi u tr  k p th i. Vì v y,ệ ề ị ị ờ ậ  

vi c xác đ nh chính xác  ệ ị th  b nh cũng nh  ể ệ ư dòng t  bào b  ung th  có vai tròế ị ư  quy t đ nh trong đi u tr  Hi n nayế ị ề ị ệ , vi c phân lo iệ ạ  dòng t  bào vàế  th  b nh b chể ệ ạ  

c u c p d a trên m t trong hai tiêu chu n là FAB và WHO. Tiêu chu n FAB doầ ấ ự ộ ẩ ẩ  các nhà Huy t h c Pháp­Anh­M  đ a ra năm 1976 là t ng h pế ọ ỹ ư ổ ợ  k t qu  hình tháiế ả  

h c và hóa h c t  bào, năm 1986 tiêu chu n này đã b  sung ọ ọ ế ẩ ổ  thêm k t qu  mi nế ả ễ  

d ch và b ng 1/10 so v i phị ằ ớ ương pháp di truy n, không c n máy móc hi n đ i,ề ầ ệ ạ  

d  tri n khai. Hi n nay, các b  kít nhu m có bán trên th  trễ ể ệ ộ ộ ị ường là các kít đ n,ơ  giá thành cao và có nh ng nhữ ược đi m: k  thu t nhu m n m nên có nhi u c n,ể ỹ ậ ộ ằ ề ặ  quy trình nhu m khác nhau v  th i gian, s  bộ ề ờ ố ước nhu m, hóa ch t c  đ nh khácộ ấ ố ị  nhau, bướ ẩc t y màu c a k  thu t nhu m Sudan và Periodic ­ Acid Schiff khóủ ỹ ậ ộ  

đ ng nh t, nhu m n n thi u tồ ấ ộ ề ế ương ph n, ch t màu d  hòa tan trong d u soi kínhả ấ ễ ầ  nên khó h i ch n tiêu b n nhi u l n. T i Vi t Nam, các thu c th  h u h t là tộ ẩ ả ề ầ ạ ệ ố ử ầ ế ự 

6

pha k t h p v i các y u đi m trên nên đ  nh y, đ  đ c hi u còn th p. Theoế ợ ớ ế ể ộ ạ ộ ặ ệ ấ  

Tr n Ng c Vũ và c ng s  (2014) t  l  phù h p ch n đoán gi a hình thái h c­hóaầ ọ ộ ự ỷ ệ ợ ẩ ữ ọ  

h c t  bào và mi n d ch là 89,1%, giá tr  d  báo đ i v i b nh b ch c u c p dòngọ ế ễ ị ị ự ố ớ ệ ạ ầ ấ  lympho là 88,88% và đ  đ c hi u là 73,77% [ộ ặ ệ 25]. Theo tác gi  Nguy n H u Toànả ễ ữ  thì vi c phân lo i dòng t  bào theo tiêu chu n FAB d a trên phệ ạ ế ẩ ự ương pháp nhu mộ  hóa h c v n c n ph i có s  đi u ch nh t i 29,7% nh  vào k  thu t mi n d ch vàọ ẫ ầ ả ự ề ỉ ớ ờ ỹ ậ ễ ị  

di truy n [ề 19]. Hiên nay, tác gi  Tr n Văn Tính, Trung tâm Huy t h c­ Truy ṇ ả ầ ế ọ ề  máu, B  Công an đã nghiên c u và ch  t o thành công kít nhu m hóa h c t  bàoộ ứ ế ạ ộ ọ ế  

đ ng   b   HICYTEC   g m   10   k   thu t:   Giemsa,   Periodic­Axit   Schiff   (PAS),ồ ộ ồ ỹ ậ  Peroxidaza, Sudan B, Esteraza đ c hi u, Esteraza không đ c hi u, Esteraza khôngặ ệ ặ ệ  

đ c hi u  c ch  b ng NaF, Photphataza ki m, Photphataza axit, Perls. B  kít đãặ ệ ứ ế ằ ề ộ  

c  b n kh c ph c đơ ả ắ ụ ược các y u đi m   trênế ể ở  Nh mằ  đánh giá giá tr  s  d ng c aị ử ụ ủ  

b  kít, ti n t i có th  thay th  hàng nh p ngo i, đ  tài “ ng d ng b  kít nhu mộ ế ớ ể ế ậ ạ ề Ứ ụ ộ ộ  hóa h c t  bào đ  phân lo i b nh b ch c u c p theo tiêu chu n FAB” là đ  tàiọ ế ể ạ ệ ạ ầ ấ ẩ ề  

có ý nghĩa khoa h c, th c ti n, kinh t  ­ xã h i c p thi t.ọ ự ễ ế ộ ấ ế

M c tiêu c a đ  tài là: Đánh giá s  phù h p c a b  kít nhu m hóa h c tụ ủ ề ự ợ ủ ộ ộ ọ ế bào trong phân lo i dòng t  bào so v i phạ ế ớ ương pháp hình thái h c, mi n d ch h cọ ễ ị ọ  

và di truy n trên nh ng b nh nhân b ch c u c p đã đề ữ ệ ạ ầ ấ ược ch n đoán th  b nhẩ ể ệ  theo tiêu chu n FABẩ  (1986)

N i dung nghiên c u:ộ ứ

Th ng kê đ c đi m b nh b ch c u c p trên các b nh nhân đố ặ ể ệ ạ ầ ấ ệ ược ch c t yọ ủ  

l n đ u t i Vi n Huy t h c­Truy n máu trung ầ ầ ạ ệ ế ọ ề ương

Đánh giá tính phù h p c a phợ ủ ương pháp nhu m hóa h c t  bào đ ng bộ ọ ế ồ ộ HICYTEC 10 k  thu t so v i phỹ ậ ớ ương pháp hình thái h c, mi n d ch và diọ ễ ị  truy n trên các b nh nhân đã đề ệ ược ch n đoán th  b nh theo tiêu chu nẩ ể ệ ẩ  FAB

7

Đánh giá giá tr  c a kít nhu m hóa h c t  bào đ ng b  HICYTEC, khiị ủ ộ ọ ế ồ ộ  nhu m photphataza ki m, nhu m photphataza axit b ch c u, nhu m Perlsộ ề ộ ạ ầ ộ  trên b nh nhân b ch c u c p. ệ ạ ầ ấ

8

CHƯƠNG 1. T NG QUAN Ổ TÀI LI UỆ

h ch. Sau khi sinh, quá trình t o máu (h ng c u, b ch c u, ti u c u) ch  x y ra ạ ạ ồ ầ ạ ầ ể ầ ỉ ả ở 

t y đ  c a các xủ ỏ ủ ương. Đ n tu i trế ổ ưởng thành, quá trình sinh máu ch  còn di n raỉ ễ  

t i đ u các xạ ầ ương d t, đ u xẹ ầ ương đùi, xương cánh tay và m t vài khu v c sinhộ ự  máu ngoài t y bi t hóa các dòng lympho T và Bủ ệ  [6]

1.1.2. Quá trình sinh máu

Hi n nay nhi u công trình đã ch ng minh, các dòng t  bào máu đệ ề ứ ế ược sinh 

ra t  t  bào g c v n năng. Quá trình bi t hóa qua nhi u giai đo n và tùy theo sừ ế ố ạ ệ ề ạ ự kích thích đ c hi u mà t  bào g c v n năng bi t hóa đ  t o thành nh ng t  bàoặ ệ ế ố ạ ệ ể ạ ữ ế  

có ch c năng c n thi t [1ứ ầ ế 1]. Ba kích thích t  chính t o máu g m: Erythropoietinố ạ ồ  

t o h ng c u, thrombopoietin t o ti u c u và colony­stimulating factors cùng v iạ ồ ầ ạ ể ầ ớ  interleukin (IL) kích thích t o b ch c u. Quá trình sinh máu đạ ạ ầ ược đi u hòa b iề ở  

y u t  di truy n đ c bi t là các t  bào b  ch t theo chế ố ề ặ ệ ế ị ế ương trình [13]

1.2. B nh b ch c u c pệ ạ ầ ấ

1.2.1. Khái ni m chung ệ

B nh b ch c u c p là tình tr ng b nh lý c p tính c a t  bào sinh máu v iệ ạ ầ ấ ạ ệ ấ ủ ế ớ  

đ c đi m chính là tăng s  lặ ể ố ượng b ch c u b t thạ ầ ấ ường   c  trong t y xở ả ủ ương và ở ngoài máu ngo i vi, t y xạ ủ ương có trên 30% t  bào non (blast) trong t ng s  tế ổ ố ế bào có nhân, phá h y quá trình sinh máu bình thủ ường trong t y và xâm nhi m vàoủ ễ  các c  quan [1ơ 2]

1.2.2. D ch t  h c ị ễ ọ

Theo công b  c a Rebecca Siegel MPH và c ng s  (201ố ủ ộ ự 5) trong năm 2014, 

 M  ghi nh n 6.250 ca m c m i b nh b ch c u c p dòng lympho. T  l

9

nam (3.100) và n  (3.150) g n b ng nhau, s  t  vong gây ra b i b nh nàyữ ầ ằ ố ử ở ệ  

là 1.450 người [52];

T i M , hàng năm xu t hi n m i kho ng 2,2 trạ ỹ ấ ệ ớ ả ường h pợ  b ch c u c pạ ầ ấ  dòng t y ủ trên 100.000 dân và có kho ng 3.000 trả ường h p b ch c u c pợ ạ ầ ấ  dòng lympho m i trên toàn qu c ớ ố [44];

T i Vi t Nam, tuy ch a có nghiên c u nào ti n hành đ y đ  v  d ch tạ ệ ư ứ ế ầ ủ ề ị ễ 

h c c a b nh ọ ủ ệ b ch c uạ ầ  c p trên toàn qu c nh ng theo t ng k t t i Vi nấ ố ư ổ ế ạ ệ  Huy t h c­Truy n máu, B nh vi n B ch Mai thì th y b nh ế ọ ề ệ ệ ạ ấ ệ b ch c u c pạ ầ ấ  

g p t  l  cao nh t (32.1%) trong s  các b nh máu đ n khám và đi u tr  t iặ ỷ ệ ấ ố ệ ế ề ị ạ  

B nh vi n B ch Mai [ệ ệ ạ 7]

1.2.3.Các nguyên nhân gây b nh ệ

Cho t i nay nguyên nhân gây b nh ch a đớ ệ ư ược sáng t  Tuy nhiên quaỏ  nhi u nghiên c u cho th y có nhi u y u t  liên quan t i phát sinh b nh:ề ứ ấ ề ế ố ớ ệ

Tia xạ: Nh ng ng i ti p xúc nhi u v i tia ion hóa hay tia xữ ườ ế ề ớ ạ 

thường có nguy c  b  b ch c u c p;ơ ị ạ ầ ấ

Hóa ch tấ : Nh ng ngữ ười nhi m m n tính benzen hay s  d ng hóaễ ạ ử ụ  

ch t đ  ch a b nh ác tính d  m c b nh b ch c u c p;ấ ể ữ ệ ễ ắ ệ ạ ầ ấ

Virus: Human T­cell lymphotropic virus gây b ch c u c p dòngạ ầ ấ  lympho, Epstein­Barr virus (EBV) gây ung th  vòm ư

Y u t  di truy nế ố ề : Nh ng b nh nhân b  m t s  b nh di truy n nh  h iữ ệ ị ộ ố ệ ề ư ộ  

ch ng Down, h i ch ng Bloom, thi u máu Fanconi có nguy c  cao b  b ch c uứ ộ ứ ế ơ ị ạ ầ  

c p [1ấ 2]

1.2.4. C  ch  b nh sinh ơ ế ệ

S  ho t đ ng c a các gen ung th  (oncogene):ự ạ ộ ủ ư  Các gen bình thường do 

y u t  nào đó tác đ ng tr  thành các gen b t thế ố ộ ở ấ ường gây ung th  g i là genư ọ  ung th  S n ph m c a các gen ung th  là các protein b t thư ả ẩ ủ ư ấ ường, có ho tạ  tính m nh, gây r i lo n quá trình sinh s n và bi t hóa c a t  bào;ạ ố ạ ả ệ ủ ế

10

Gen  c ch  ung th :ứ ế ư  Các công trình nghiên c u g n đây đã ch ng minhứ ầ ứ  

được trong t  bào bình thế ường có nh ng gen ki m soát s  tăng sinh, n uữ ể ự ế  

m t các gen này s  d n đ n m t ki m soát phân chia t  bào, gây ra u;ấ ẽ ẫ ế ấ ể ế

Ho t hóa các oncogen trong b nh b ch c u c p: ạ ệ ạ ầ ấ M t s  gen ho t hóaộ ố ạ  

và kích thích tăng sinh t  bào. Khi các gen này đế ược gi i phóng và k t h pả ế ợ  

v i gen  c ch  b  kìm hãm s  làm tăng trớ ứ ế ị ẽ ưởng m nh s  phát tri n kh i uạ ự ể ố  

và làm các t  bào bình thế ường tr  thành ác tính [2, 2ở 1, 37]

M t s  bi n đ i gen thộ ố ế ổ ường g p trong b ch c u c p dòng lympho đặ ạ ầ ấ ượ  c

th  hi n trên B ng 1.1 [ể ệ ả 10]

Bang 1  ̉ Bi n đ i di truy n và tiên lế ổ ề ượng trong b ch c u c p dòng lympho.ạ ầ ấ

Trung bình Trên lthường); Chuy n đo n t(1;19)ưỡng b i t  47­50 NST; 46XX/XY (b  NST bìnhộ ừể ạ ộ  

t(11q23), t(4;11); Chuy n đo n t(5;14).ể ạ

1.2.5. Phân lo i ạ

X p lo i b ch c u c p dòng t y:   ế ạ ạ ầ ấ ủ Trong B ng x p lo i b ch c u c pả ế ạ ạ ầ ấ  dòng t y  theo FAB 1976. B ch c u c p dòng t y đủ ạ ầ ấ ủ ược chia làm các th  tể ừ M1 đ n M7:ế

Th  M1: l  xê mi c p nguyên t y bào ể ơ ấ ủ kém bi t hóaệ ;

Th  M2: l  xê mi c p nguyên t y bào ể ơ ấ ủ bi t hóaệ ;

Th  M3: l  xê mi c p ti n t y bào tăng h t đ c hi u và chia làm 2 nhóm:ể ơ ấ ề ủ ạ ặ ệ

M3h: ch a các h t đ c hi u l n;ứ ạ ặ ệ ớM3v: ch a các h t đ c hi u nh ứ ạ ặ ệ ỏ

Th  ể M4: l  xê mi c p h n h p chia làm 2 nhóm:ơ ấ ỗ ợ

M4: l  xê mi c p t y ­ ơ ấ ủ mono;

11

M4eo: l  xê mi c p t y ­ ơ ấ ủ mono có tăng b ch c u ái toan.ạ ầ

Th  M5: l  xê mi c p dòng monoể ơ ấ :

M5a: ≥80% t  bào mono là monoblast;ếM5b:<80% t  bào mono là monoblast.ế

Th  M6: ể Th  b ch c u c p dòng t y v i h i ch ng lo n s n ể ạ ầ ấ ủ ớ ộ ứ ạ ả h ng c u;ồ ầ

Th  M7: l  xê mi c p nguyên m u ti u c u.ể ơ ấ ẫ ể ầ

X p lo i b ch c u c p dòng lympho:  ế ạ ạ ầ ấ Theo x p lo i FAB, b ch c u c pế ạ ạ ầ ấ  dòng lympho được chia làm 3 th  t  L1 đ n L3 th  hi n trên b ng 1.2.ể ừ ế ể ệ ảBang 1  ̉ X p lo i b ch c u c p c p dòng lympho theo FAB.ế ạ ạ ầ ấ ấ

Kich th́ ươc tê baó ́ ̀ Nho, đêù̉ L n, không đêuớ ̀ L n, đêuớ ̀

Chât nhiêm săć ̃ ́ Đông nhât, miǹ ́ ̣ Không đông nhât̀ ́ Min va đông nhâṭ ̀ ̀ ́

Hinh dang nhâǹ ̣ Đêu đăn, đôi khi ̀ ̣

co ranh, khiá ̃ ́

Không đêu, ̀

thương co ranh, ̀ ́ ̃khiá

Đêu đăn, hinh bâù ̣ ̀ ̀ duc hoăc troṇ̀ ̣

Hat nhâṇ Không thây hoăc ́ ̣

nhỏ

Môt hay nhiêu hat ̣ ̀ ̣nhân to

Môt hay nhiêu haṭ ̀ ̣  nhân hinh tuì ́Nhân/ Bao t̀ ương Thâṕ Kha cao, thay đôí ̉ Cao

Bao t̀ ương  a baseư Nhe, v a hoăc đâṃ ừ ̣ ̣ V a hoăc đâmừ ̣ ̣ Rât đâḿ ̣

Không bao trong ̀

bao t̀ ương Thương không cò ́ Thương không cò ́ Hôc to va nhiêú ̀ ̀

1.2.6. Đ c đi m lâm  ặ ể sàng

Bi u hi n lâm sàng c a b nh là h u qu  c a quá trình s n sinh quá nhi uể ệ ủ ệ ậ ả ủ ả ề  

t  bào non, ác tính l n át các t  bào máu sinh máu bình thế ấ ế ường. B nh có nhi uệ ề  

th , m i th  có nh ng đ c đi m riêng, các bi u hi n lâm sàng chung nh t g m:ể ỗ ể ữ ặ ể ể ệ ấ ồ

12

H i ch ng thi u máu:  ộ ứ ế x y ra nhanh, n ng d n v i các bi u hi n da xanh,ả ặ ầ ớ ể ệ  

m t m i, hoa m t chóng m t, nh p tim nhanh. Thệ ỏ ắ ặ ị ường không cân x ng v iứ ớ  tình tr ng xu t huy t;ạ ấ ế

H i ch ng xu t huy t ộ ứ ấ ế : xu t huy t t  nhiên, hay   da ­ niêm m c (ch mấ ế ự ở ạ ấ  

n t đám m ng xu t huy t, ch y máu mũi, ch y máu chân răng ) có th  ộ ả ấ ế ả ả ể ở các t ng (xu t huy t đạ ấ ế ường tiêu hoá, ti t ni u, t  cung, não ­ màng não );ế ệ ử

H i ch ng nhi m trùng:  ộ ứ ễ S t, viêm loét mi ng h ng, viêm ph i, nhi m trùngố ệ ọ ổ ễ  da;

H i ch ng thâm nhi m:  ộ ứ ễ Gan to, lách to, h ch to, phì đ i l i , thâm nhi mạ ạ ợ ễ  

da, đau xương, c  kh p ơ ớ

Toàn tr ng chung ạ : m t m i g y sút, suy s p nhanh.ệ ỏ ầ ụ

1.2.7. Đ c đi m xét nghi m ặ ể ệ

Huy t đ : ế ồ

Thi u máu bình s c, h ng c u bình thế ắ ồ ầ ường, h ng c u lồ ầ ướ gi m;i  ả

B ch c u: s  lạ ầ ố ượng b ch c u thạ ầ ường tăng, nh ng có th  bình thư ể ường ho cặ  

gi m. Công th c b ch c u thả ứ ạ ầ ường g p m t t  l  t  bào blast. Tuy nhiên m t sặ ộ ỷ ệ ế ộ ố 

trường h p s  lợ ố ượng b ch c u gi m n ng có th  không g p t  bào blast   máuạ ầ ả ặ ể ặ ế ở  ngo i vi;ạ

Ti u c u: s  lể ầ ố ượng gi m.ả

Tu  đ : ỷ ồ

S  lố ượng t  bào tu : thế ỷ ường tăng, t y giàu t  bào. Trong m t s  trủ ế ộ ố ường h p t yợ ủ  nghèo ho c có m t đ  bình thặ ậ ộ ường;

Tăng sinh t  bào blast trên 30% t  bào có nhân trong tu  xế ế ỷ ương;

Các dòng h ng c u, b ch c u h t và m u ti u c u b  l n át. ồ ầ ạ ầ ạ ẫ ể ầ ị ấ

Sinh thi t tu  x ế ỷ ươ ng: Ch  đ nh khi ch c hút tu  nghèo t  bào. Các khoangỉ ị ọ ỷ ế  sinh máu có nhi u t  bào ác tính, có th  có tình tr ng x ề ế ể ạ ơ

13

Nhu m hoá h c t  bào:  ộ ọ ế S  d ng hóa ch t nhu m m t s  enzym và cácử ụ ấ ộ ộ ố  

ch t có trong t  bào, qua đó xác đ nh đấ ế ị ược dòng t  bào, k t h p v i k tế ế ợ ớ ế  

qu  hình thái h c trên tiêu b n nhu m giemsa có th  phân lo i th  b nhả ọ ả ộ ể ạ ể ệ  

b ch c u c p theo tiêu chu n FAB.ạ ầ ấ ẩ

Xét nghi m mi n d ch: ệ ễ ị

B ng k  thu t mi n d ch phát hi n các kháng nguyên d u  n trên màngằ ỹ ậ ễ ị ệ ấ ấ  các t  bào blast (CD­Cluster of Differentiation) và đ i chi u v i s  xu t hi n cácế ố ế ớ ự ấ ệ  

CD này trong quá trình bi t hóa và trệ ưởng thành t  bào máu bình thế ường đ  bi tể ế  

b n ch t dòng và giai đo n bi t hóa c a t  bào trong b nh b ch c u c p.ả ấ ạ ệ ủ ế ệ ạ ầ ấ

Nhóm d u  n CD thay đ i trong quá trình bi t hóa b ch c u dòng tấ ấ ổ ệ ạ ầ ủ : yCác t  bào  ế non thu c dòng t y s  ph n  ng dộ ủ ẽ ả ứ ương tính v i các khángớ  nguyên CD33 ho c CD14ặ

Nhóm d u  n CD thay đ i trong quá trình bi t hóa b ch c u lymphoấ ấ ổ ệ ạ ầ  B:

T  bào ngu n đ u dòng B: CD10, CD19;ế ồ ầ

T  bào ti n lympho B: CD10, CD19, CD20;ế ềLympho B trưởng thành: CD19, CD20, CD21, CD22, CD23;

Xét nghi m di truy n thệ ề ường được dùng đ  ch n đoán và tiên lể ẩ ượ  ng

b nh. Có m t s  b t thệ ộ ố ấ ường nhi m s c th  ph  bi n trong m t s  th  b ch c uễ ắ ể ổ ế ộ ố ể ạ ầ  

c p (chuy n đo n, đ o đo n,…), c  th  nh  sau:ấ ể ạ ả ạ ụ ể ư

t(8;12) trong  b ch c u c p M2;ạ ầ ấ

14

t(15;17) trong b ch c u c p M3;ạ ầ ấ

Inversion (inv) 16 trong b ch c u c p M4Eo;ạ ầ ấ

t(9;22) trong b ch c u c p dòng lympho.ạ ầ ấ

1.3. Tình hình nghiên c u trên th  gi i v  nhu m hóa h c t  bàoứ ế ớ ề ộ ọ ế

Nhu m hóa h c t  bào t  lâu đã tr  thành đ i tộ ọ ế ừ ở ố ượng được các nhà khoa 

h c t p trung nghiên c u phát tri n các k  thu t nh m phát hi n các enzym cũngọ ậ ứ ể ỹ ậ ằ ệ  

nh  các ch t chuy n hóa có trong n i bào t  bào. Năm 1885, Ehrlich là ngư ấ ể ộ ế ườ ầ  i đ utiên nhu m enzym cytochrom oxidaza trong các mô tộ ươ ằi b ng ph n  ng "Nadi"ả ứ  

gi a   ữ ­naphtol và dimethyl­p­phenylethylendiamine và có th  quan sát để ược trên kính hi n vi. Neukirch (1910) gi i thi u k  thu t nhu m phát hi n các glycogenể ớ ệ ỹ ậ ộ ệ  trong các b ch c u trung tính b ng ph m màu carmin theo phạ ầ ằ ẩ ương pháp Best [31, 40]. Năm 1947, Bailllif và Kimbrough  ng d ng dùng Sudan B nhu m h t mứ ụ ộ ạ ỡ 

b ch c u đ  phân bi t dòng tu  và các dòng khác [ạ ầ ể ệ ỷ 31, 40]. Đ u nh ng năm 50ầ ữ  

c a th  k  XX, s  phát tri n m nh m  c a các lo i ph m màu azo đã giúp cácủ ế ỷ ự ể ạ ẽ ủ ạ ẩ  nhà nghiên c u đ a các ti n b  trong ngành hóa màu vào  ng d ng nhu m hóaứ ư ế ộ ứ ụ ộ  

h c t  bào [3ọ ế 0, 32, 51]. Năm 1953, Gomori là ngườ ầi đ u tiên phát tri n k  thu tể ỹ ậ  nhu m esteraza đ c hi u b ch c u ngộ ặ ệ ạ ầ ườ ử ụi s  d ng naphtol AS­D cloaxetat làm cơ 

ch t [ấ 55]. Vi c ph i h p v i các công ngh  khác nh  k  thu t kháng th  đ nệ ố ợ ớ ệ ư ỹ ậ ể ơ  dòng và các phương pháp phân tích dòng ch y đã cho phép t  đ ng hóa đ t k tả ự ộ ạ ế  

qu  tin c y cao [4ả ậ 5]. Phương pháp hình thái h c­nhu m hóa h c t  bào cùng v iọ ộ ọ ế ớ  

mi n d ch và di truy n đễ ị ề ượ ức  ng d ng r ng rãi trong chuyên ngành Huy t h c đụ ộ ế ọ ể phân lo i th  b nh b ch c u c p theo tiêu chu n FAB và tiêu chu n WHO [28,ạ ể ệ ạ ầ ấ ẩ ẩ  

32, 34, 49]. Hi n nay, trên th  gi i thệ ế ớ ường s  d ng ph  bi n 8 k  thu t nhu mử ụ ổ ế ỹ ậ ộ  hóa h c t  bào nh  sau:ọ ế ư

1.3.1. K  thu t nhu m Periodic­Axit Schiff (PAS) ỹ ậ ộ

Phương pháp d a trên nguyên lý c a ph n  ng hóa h c g m hai giai đo nự ủ ả ứ ọ ồ ạ :Giai đo n 1: Axit periodic oxi hóa glycogen trong t  bào thành diandehitạ ế  theo hình 1.1:

15

1­2 Glycol       DiandehitHình 1  Glycogen b  oxi hóa b i axit periodic thành diandehitị ở

Ghi chú: R 1 , R 2  là các g c: amin (­RNH ố 2 ) ho c alkyl amino th  (­RNHR') ặ ế

Giai đo n 2: Diandehit t o thành tham gia vào ph n  ng nhu m hoànạ ạ ả ứ ộ  nguyên b ng thu c th  Schiff th  hi n trên hình 1.2: ằ ố ử ể ệ

Hình 1  Diandehit tác d ng v i thu c th  Schiff t o ph m màu Quinoitụ ớ ố ử ạ ẩ

Nh  v y, v  m t b n ch t đây là m t ph n  ng nhu m hoàn nguyên nh mư ậ ề ặ ả ấ ộ ả ứ ộ ằ  

b c l  glycogen có trong nguyên sinh ch t c a t  bào. K t qu  dộ ộ ấ ủ ế ế ả ương tính khi có màu đ  trên nguyên sinh ch t c a t  bào nghĩa là có glycogen và ngỏ ấ ủ ế ượ ạc l i

Ph n  ng PAS thả ứ ường dương tính đ i v i b ch c u ung th  dòng lympho,ố ớ ạ ầ ư  

t  bào càng trế ưởng thành thì m c đ  dứ ộ ương tính càng m nh. Các t  bào monoxitạ ế  

và  lymphoxít bình thường có đ  dộ ương tính r t th p. Các dòng t  bào khác nhấ ấ ế ư dòng t y, m u ti u c u, ti u c u, tủ ẫ ể ầ ể ầ ương bào dương tính d ng lan t a, còn t  bàoạ ỏ ế  

b ch c u  a axit, baz  và dòng h ng c u thì g n nh  âm tính. Nh ng tính ch tạ ầ ư ơ ồ ầ ầ ư ữ ấ  khác nhau đó là c  s  c a k  thu t nhu m hóa h c b ch c u đ  phân bi t cácơ ở ủ ỹ ậ ộ ọ ạ ầ ể ệ  dòng t  bào và x p loai  th  b nh b ch c u c p theo tiêu chu n FAB [27, 28].ế ế ̣ ể ệ ạ ầ ấ ẩ

1.3.2. K  thu t nhu m peroxidaza (PER) ỹ ậ ộ

C  ch  c a ph n  ng nhu m peroxidaza đi qua hai giai đo n th  hi n trênơ ế ủ ả ứ ộ ạ ể ệ  hình 1.3 và 1.4 [29, 46]: 

H2O2       H2O + O:

Hình 1.3. H2O2 b  kh  do xúc tác c a peroxidaza t o oxi nguyên tị ử ủ ạ ử

16

Hình 1.4. Oxi nguyên t  ôxi hóa benzidin thành ử di­imin diphenyl.

Dưới xúc tác c a peroxidaza là m t enzym oxi hóa kh , nủ ộ ử ước ôxi già bị 

kh  thành nử ước và oxi nguyên t , oxi nguyên t  có tính oxi hóa m nh đã oxi hóaử ử ạ  benzidin thành 2­diimin diphenyl có màu vàng nâu. N u trên nguyên sinh ch t c aế ấ ủ  

t  bào có màu vàng nâu ch ng t  có m t c a peroxidaza.ế ứ ỏ ặ ủ

Peroxidaza dương tính đ i v i các t  bào dòng t y, dố ớ ế ủ ương tính nh  v iẹ ớ  dòng mono; âm tính v i ớ dòng lymphoxít, dòng h ng c uồ ầ  và ti u c u.ể ầ

1.3.3. K  thu t nhu m sudan B ỹ ậ ộ

C  ch  c a các ph n  ng nhu m r t khác nhau g m khu ch tán v t lí đ nơ ế ủ ả ứ ộ ấ ồ ế ậ ơ  thu n ho c liên k t hóa h c tr c ti p. Trong các lo i thu c nhu m, sudan là m tầ ặ ế ọ ự ế ạ ố ộ ộ  nhóm ph m nhu m đẩ ộ ượ ưc  a chu ng nhu m lipit t  vàng (Sudan III) đ n đenộ ộ ừ ế  (Sudan B). 

Đ i v i máu ngo i vi, ph n  ng nhu m sudan B cho k t qu  b ch c u h tố ớ ạ ả ứ ộ ế ả ạ ầ ạ  

dương tính m nh, monoxit dạ ương tính y u, lymphoxit và h ng c u âm tính.ế ồ ầ  Trong t y xủ ương bình thường, các t  bào dòng t y dế ủ ương tính t  ti n t y bàoừ ề ủ  

đ n t  bào trế ế ưởng thành, dòng mono ch  dỉ ương tính   các t  bào trở ế ưởng thành; 

m u ti u c uẫ ể ầ  và ti u c u ể ầ âm tính. Trong nhi u trề ường h p c a b nh b ch c uợ ủ ệ ạ ầ  

c p có th  phân bi t tấ ể ệ ương đ i rõ dòng t y và các dòng t  bào khác b ng k t quố ủ ế ằ ế ả nhu m Sudan B. K t qu  dộ ế ả ương tính Sudan B c a m u b nh ph m thủ ẫ ệ ẩ ường cũng cho k t qu  dế ả ương tính v i k  thu t nhu m Peroxidaza. Chính vì v y k t quớ ỹ ậ ộ ậ ế ả nhu m Sudan B là m t trong nh ng tiêu chu n độ ộ ữ ẩ ượ ức  ng d ng phân lo i thụ ạ ể 

b nh trong b nh b ch c u c p theo tiêu chu n FAB [28].ệ ệ ạ ầ ấ ẩ

1.3.4. K  thu t nhu m  ỹ ậ ộ esteraza 

a) Nhu m esteraza đ c hi u ộ ặ ệ  [54]

C  ch  ph n  ng nhu m esteraza đ c hi u g m hai giai đo n:ơ ế ả ứ ộ ặ ệ ồ ạ

17

Giai đo n 1: Esteraza b ch c u ngạ ạ ầ ười th y phân c  ch t là các este t oủ ơ ấ ạ  thành d n xu t c a naphtol nh  hình 1.5:ẫ ấ ủ ư

Hình 1.5. Th y phân c  ch t este thành naphtolủ ơ ấGiai đo n 2: d n xu t naphtol tác d ng v i mu i điazo t o thành ch t màuạ ẫ ấ ụ ớ ố ạ ấ  azo theo hình 1.6

Hình 1.6. Naphtol tác d ng v i mu i điazo thành ph m màu azoụ ớ ố ẩ

C  ch t nhu m esteraza đ c hi u g m nhi u lo i: naphtol AS­D cloaxetat,ơ ấ ộ ặ ệ ồ ề ạ  Naphtol AS­OL 2­clopropionat  Trong giai đo n 1, phân t  c  ch t dạ ử ơ ấ ưới xúc tác 

c a enzym t o thành napthol theo c  ch  c a hình 1.ủ ạ ơ ế ủ 5 và 1.6. Giai đo n 2 là giaiạ  

đo n ghép đôi gi a naphtol và mu i điazo. V  m t b n ch t đây là ph n  ng thạ ữ ố ề ặ ả ấ ả ứ ế electrophin c a nhóm azo cho nguyên t  proton   nguyên t  cacbon Củ ử ở ử 4 trên vòng naphtol. Tùy theo lo i mu i điazo mà ph m màu azo có màu đ  ho c màu đen.ạ ố ẩ ỏ ặ  

N u xu t hi n màu trên nguyên sinh ch t c a t  bào có nghĩa là có esteraza. T cế ấ ệ ấ ủ ế ố  

đ  c a quá trình nhu m màu ph  thu c vào nhi u y u t  nh  n ng đ  c  ch t,ộ ủ ộ ụ ộ ề ế ố ư ồ ộ ơ ấ  

mu i điazo, thành ph n dung môi, nhi t đ  và pH môi trố ầ ệ ộ ường  các hóa ch t sấ ử 

d ng luôn đòi h i đ  tinh khi t cao, giá thành đ t ụ ỏ ộ ế ắ [3, 14, 40, 47, 55]

18

b) K  thu t nhu m esteraza không đ c hi u  c ch  và không  c ch  b ng ỹ ậ ộ ặ ệ ứ ế ứ ế ằ   NaF

Nhu m phát hi n esteraza không đ c hi u b ch c u ngộ ệ ặ ệ ạ ầ ườ ầi l n đ u tiênầ  

được công b  vào năm 1959 b i Braunstein. Esteraza không đ c hi u dố ở ặ ệ ương tính trong t t c  các dòng t  bào máu vì th  nên đấ ả ế ế ược g i là không đ c hi u. C  chọ ặ ệ ơ ế 

ph n  ng th y phân d a trên c  ch  hình thành ph m màu azo gi ng nh  nhu mả ứ ủ ự ơ ế ẩ ố ư ộ  esteraza đ c hi u (hình 1.ặ ệ 4, 1.5 và 1.6). C  ch t thơ ấ ường s  d ng là naphtol ASử ụ  axetat,  ­naphtyl axetat,  ­naphtyl butyrat và naphtol AS­D axetat. Ch t ghép đôiấ  

thường s  d ng là mu i điazo và tùy theo lo i mu i điazo mà ph m màu azo cóử ụ ố ạ ố ẩ  

ph  màu khác nhau t  đen đ n đ  Các c  ch t ổ ừ ế ỏ ơ ấ cua ̉ ­naphtyl axetat,  ­naphtyl butyrat thường cho ph n  ng dả ứ ương tính m nh đ i v i dòng mono, dòng ti uạ ố ớ ể  

c u; các dòng khác lên màu dầ ướ ại d ng h t và y u. Riêng t  bào lymphoxít B choạ ế ế  

k t qu  âm tính. Đ i v i c  ch t naphtol AS­D axetat và naphtol AS Axetat thìế ả ố ớ ơ ấ  

dương tính m nh   t t c  các dòng tr  dòng t  bào lymphoxit B. Tuy có m c đạ ở ấ ả ừ ế ứ ộ 

dương tính khác nhau nh ng ch  có dòng mono b   c ch  b i NaF v i n ng đư ỉ ị ứ ế ở ớ ồ ộ 1,5 mg/1 ml. Chính nh  tính ch t này mà k  thu t nhu m v i ch t  c ch  NaFờ ấ ỹ ậ ộ ớ ấ ứ ế  

thường dùng đ  phân bi t dòng mono v i các dòng t  bào khác trong b nh b chể ệ ớ ế ệ ạ  

c u c p và là tiêu chu n đ  phân lo i dòng t  bào theo tiêu chu n FAB ầ ấ ẩ ể ạ ế ẩ [27, 28]. 

1.3.5. K  thu t nhu m photphataza  ỹ ậ ộ

Photphataza b ch c u thu c nhóm Hidrolaza (EC 3.1.3.2) là m t enzym xúcạ ầ ộ ộ  tác cho ph n  ng th y phân nhóm photphat t  nhi u lo i phân t , bao g m cácả ứ ủ ừ ề ạ ử ồ  nucleotide, protein, và ancaloit [3, 30]

Photphataza có m t ch  y u trong lysosom và đặ ủ ế ược gi i phóng qua hả ệ 

th ng lố ướ ội n i nguyên sinh ch t. Photphataza là m t h  enzym không đ ng nh tấ ộ ệ ồ ấ  

g m nhi u iso enzym có th  ho t đ ng   pH t i  u khác nhau và đồ ề ể ạ ộ ở ố ư ược g i tênọ  

g n li n v i đi u ki n pH ho t đ ng t i  u nh : photphataza ki m (pH=8­9),ắ ề ớ ề ệ ạ ộ ố ư ư ề  photphataza axit (pH=5­6,5) [35, 38]. Trong các phương pháp nhu m hóa h c tộ ọ ế 

19

bào có hai k  thu t nhu m photphataza là: K  thu t nhu m photphataza ki m vàỹ ậ ộ ỹ ậ ộ ề  photphataza axit V i s  phát tri n m nh c a k  thu t hóa màu đ c bi t là phátớ ự ể ạ ủ ỹ ậ ặ ệ  

hi n ph m màu azo đã đệ ẩ ượ ức  ng d ng vào đ  nhu m photphataza ki m và axit. ụ ể ộ ề

Nguyên lý c a k  thu t đi qua hai giai đo n [ủ ỹ ậ ạ 40, 43]

Giai đo n 1: Th y phân c  ch t naphtyl photphat thành các naphtol tạ ủ ơ ấ ươ  ng

ng d i s  xúc tác c a photphataza ki m (ALP) ho c axít (AP) theo hình 1.7:

Photphataza ki m b ch c u dề ạ ầ ương tính đ i v i dòng t y t  h u t y bàoố ớ ủ ừ ậ ủ  

đ n b ch c u h t. T  bào càng trế ạ ầ ạ ế ưởng thành thì m c đ  dứ ộ ương tính càng m nh.ạ  Ngoài ra các t  bào t o c t bào cũng cho ph n  ng dế ạ ố ả ứ ương tính trong k  thu tỹ ậ  nhu m này. Trong b nh b ch c u kinh, ho t tính c a photphataza ki m b ch c uộ ệ ạ ầ ạ ủ ề ạ ầ  

gi m trong b nh thi u máu do tan máu; ho t tính c a photphataza ki m b ch c uả ệ ế ạ ủ ề ạ ầ  tăng trong các b nh nhi m khu n c p, lách to sinh t y, ph n  ng gi  b ch c uệ ễ ẩ ấ ủ ả ứ ả ạ ầ  [3, 25, 30, 40, 43].  

Photphataza axit dương tính m nh trong b nh b ch c u c p dòng lymphoạ ệ ạ ầ ấ  

lo i t  bào B, t  bào liên võng, h y c t bào và các nguyên m u ti u c u. Dòngạ ế ế ủ ố ẫ ể ầ  

h ng c u, mono, lympho (tr  b nh b ch c u t  bào tócồ ầ ừ ệ ạ ầ ế ­t  bàoế  B hay còn g i làọ  Hairy cell) và dòng t y t  nguyên t y bào đ n ti n t y bào cho k t qu  âm tínhủ ừ ủ ế ề ủ ế ả  [40, 56]

1.4.  ng d ng phỨ ụ ương pháp nhu m hóa h c t  bào trong y h cộ ọ ế ọ

Nhu m hóa h c t  bào độ ọ ế ượ ức  ng d ng r ng rãi trong y h c, nghiên c u sinh h cụ ộ ọ ứ ọ  

và đ c bi t trong chuyên ngành Huy t h c­Truy n máu. Trong b nh b ch c uặ ệ ế ọ ề ệ ạ ầ  

c p, k t qu  c a phấ ế ả ủ ương pháp hình thái h c­nhu m hóa h c t  bào, phọ ộ ọ ế ươ  ngpháp marker và di truy n là tiêu chu n đ  phân lo i dòng t  bào b nh b ch c uề ẩ ể ạ ế ệ ạ ầ  

20

c p cũng nh  th  b nh. Vi c xác đ nh chính xác th  b nh quy t đ nh vi c dùngấ ư ể ệ ệ ị ể ệ ế ị ệ  thu c đi u tr  đ c bi t là các thu c nh m đích. Trong b nh b ch c u kinh,ố ề ị ặ ệ ố ắ ệ ạ ầ  nhu m photphataza ki m thộ ề ường b  gi m đi m nhu m và có giá tr  phân bi t v iị ả ể ộ ị ệ ớ  các b nh nhi m trùng, tăng b ch c u đ n nhân  Năm 1976, H i các nhà huy tệ ễ ạ ầ ơ ộ ế  

h c Pháp­Anh­M  đã s  d ng k t qu  c a các phọ ỹ ử ụ ế ả ủ ương pháp: hình thái h c­ọnhu m hoá h c t  bàoộ ọ ế  làm c  s  đ  phân lo i th  b nh trong b nh b ch c uơ ở ể ạ ể ệ ệ ạ ầ  

c p. Trong đó nhu m hóa h c t  bào d a trên các k  thu t: periodic ­axit schiff,ấ ộ ọ ế ự ỹ ậ  peroxidaza, esteraza đ c hi u và không đ c hi u ( c ch  và không  c ch ),ặ ệ ặ ệ ứ ế ứ ế  Sudan B, photphataza ki m, axit.  ề Năm 1986, đã b  sung thêm các tiêu chu n d uổ ẩ ấ  

n mi n d ch và di truy n đ  nâng cao đ  chính xác trong phân lo i dòng t  bào

và th  b nh. ể ệ B ng 1.3 là m t ví d  c a Asa Barnesả ộ ụ ủ  [26] v  t  h p các k t quề ổ ợ ế ả 

c a ba phủ ương pháp: Hình thái h c­hóa h c t  bào, marker CD, di truy n đ  phânọ ọ ế ề ể  

lo i dòng t  bào lympho và th  b nh theo tiêu chu n FABạ ế ể ệ ẩ  (1986)

21

Bang 1.3. ̉ Phân lo i t  bào lympho và th  b nh theo FAB có b  sung thêm Marker và di truy n [2ạ ế ể ệ ổ ề 6]

22

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng 

t  bào t y ế ủ

Hóa h c tọ ế bào

nguyên h ng c u;ồ ầ2) ≥30% t  bào có nhânế  trong t y là t  bào blastủ ế  

lo i I:ạ

H u   h t   là   t   bàoầ ế ế  

nh ;ỏ

Nhân m n, đ ng nh t,ị ồ ấ  hình thoi d t;ẹ

dương   tính 

h t   to   trênạ  

m tộ   số lymphoblast trong   80% 

trường h p;ợ2)   Peroxidaza, Sudan B, 

1) 1CD (+): TdT; CD (­): Smlg;

2) Early Pre B: (+): CD10, HLA­

DR;   (­/+):   CD19;   (­):   CD3,5, Cylg

2)Pre B: t(1; 19)(q23:p13)

3)Pre   T   và   T:   t(1;   14) 23

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng 

t  bào t y ế ủ

Hóa h c tọ ế bào

nguyên h ng c u;ồ ầ2) ≥30% t  bào có nhânế  trong t y là t  bào blastủ ế  

trường h p;ợ2)Peroxidaza, Sudan B, CE 

âm tính;

1) CD (+): TdT; CD (­): Smlg;

2) Early Pre B: (+): CD10, HLA­

DR;   (­/+):   CD19;   (­):   CD3,5, Cylg

3) Pre B: (+): CD19, Cylg, HLA­

1) Early   Pre   B:   t(4;   11) (q21:q23)

2) Pre B: t(1; 19)(q23:p13).3) Pre   T   và   T:   t(1;   14) (p32:q11);   t(7;v)(q32­q36; v),   t(8;14)   (q24;q11), t(10;14)(q24;q11),   t(11;14)(p13;q11­q13),   inv(14)(q11;q32)

24

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng 

t  bào t y ế ủ

Hóa h c tọ ế bào

nguyên h ng c u;ồ ầ2) ≥30% t  bào có nhânế  trong   t y   là   t   bàoủ ế  blast lo i I:ạ

 T   bào   to   và   đ ngế ồ  

nh t;ấ

 Nhân   đ ng   nh t,   cóồ ấ  các   ch m   hình   trònấ  

1) PAS   dươ  ngtính   h t   toạ  trên  m t  sộ ố lymphoblast trong   80% 

trường h p;ợ2) Peroxidaza, Sudan B, CE 

âm tính;

1) CD (­): Smlg, TdT;

2) Early   Pre   B:   (+):   CD10, HLA­DR;   (­/+):   CD19;   (­): 

CD3,5, Cylg

3) Pre   B:   (+):   CD19,   Cylg, HLA­DR; (­/+): CD10; 

4) (­): CD3,5

5) Pre   T:   (+):   CD5;   (­): 

1) Early   Pre   B:   t(4;   11) (q21:q23)

2) Pre B: t(1; 19)(q23:p13).3) Pre   T   và   T:   t(1;   14) (p32:q11);   t(7;v)(q32­q36; v),   t(8;14)   (q24;q11), t(10;14)(q24;q11),   t(11;14)(p13;q11­q13),   inv(14)(q11;q32)

25

B ng 1.4. ả B ng phân lo i dòng t  bào theo FAB có b  sung thêm marker và di truy n [26]ả ạ ế ổ ề

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng t  bào t yế ủ  

(SLTBT)

Hóa h c t  bàoọ ế Marker CD Di truy nề

M0 1)<50% SLTBT là nguyên h ng c u;ồ ầ

2)≥30% t  bào có nhân trong t y là blastsế ủ

3)Không có t  bào trế ưởng thành dòng h tạ

4)Không có h t đ c hi u và th  Auer trênạ ặ ệ ể  

nguyên sinh ch t t  bào.ấ ế

1)Peroxidaza   dươ  ngtính trên kính hi n viể  

đi n t ;ệ ử2)T t   c   k   thu tấ ả ỹ ậ  nhu m khác đ u âmộ ề  tính

1) CD (+): 13, 33;

2) CD   dòng   lympho   âm tính (­): TdT, 3, 5, 10, 19

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng t  bào t yế ủ  

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng t  bào t yế ủ  

>5.109   ho c   <5.109   kèm   tăng   lysozymặ  trong huy t tế ương

M4eo 1) <50% SLTBT là nguyên h ng c u;ồ ầ

2) ≥30% t  bào có nhân trong t y là blasts;ế ủ

3) 30­80% SLTBT là t  bào dòng t y đã baoế ủ  

g m c  blasts;ồ ả4) 20­80% SLTBT là b ch c u monoxít;ạ ầ

5) Có th  xu t hi n th  Auer trên nguyênể ấ ệ ể  

sinh ch t;ấ6) ≥5% t  bào không ph i dòng h ng c u làế ả ồ ầ  

b ch c u  a axit và g p các t  bào  aạ ầ ư ặ ế ư  axit b t thấ ường;

7) S  lố ượng  b ch  c u  monoxít  trong  máuạ ầ  

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng t  bào t yế ủ  

1)Peroxidaza,   Sudan   B 

âm tính ho c dặ ươ  ngtính y u;ế

5) Hi m khi xu t hi n th  Auer trên nguyênế ấ ệ ể  

sinh ch t.ấ

1) Peroxidaza, Sudan B 

âm tính ho c dặ ươ  ngtính y u;ế

Thể Hình thái h c­s  lọ ố ượng t  bào t yế ủ  

(SLTBT)

Hóa h c t  bàoọ ế Marker CD Di truy nề

thường có lo n s n;ạ ả2) ≥30% t  bào có nhân trong t y là blasts;ế ủ

3) Có th  xu t hi n th  Auer trên nguyênể ấ ệ ể  

sinh ch t.ấ

2) Không   c n   nhu mầ ộ  Peroxidaza,   Sudan 

B, CE, NE, NE­NaF

2)HLA­DR (+) 2) Ba nhi m s c th  sễ ắ ể ố 

8

M7 1) ≥30% t  bào có nhân là blasts;ế

2) Có   th   ch n   đoán   b ng   máu   ngo i   viể ẩ ằ ạ  

trong trường h p không th  l y m u t y.ợ ể ấ ẫ ủ

1) PAS dương tính2) Peroxidaza,   Sudan 

B, CE âm tính;

3) NE   và   Peroxidaza 

ti u   c u   dể ầ ươ  ngtính

1) CD (+): 41, 61;

2) Kháng nguyên có liên quan đ n y u t  VIIIế ế ố  (+)

31

1.5. Nghiên c u trong nứ ước v  nhu m ề ộ hóa h c t  bàoọ ế

T  đ u nh ng năm 1970, b  môn Huy t h c­Truy n máu đã tri n khai cácừ ầ ữ ộ ế ọ ề ể  

k  thu t nhu m hóa h c t  bào t i khoa Huy t h c­Truy n máu, B nh vi n B chỹ ậ ộ ọ ế ạ ế ọ ề ệ ệ ạ  Mai. Năm 1984, đã xu t b n cu n k  thu t xét nghi m huy t h c­truy n máu trongấ ả ố ỹ ậ ệ ế ọ ề  

đó có gi i thi u v  các k  thu t nhu m hóa h c t  bào. Các k  thu t nhu m chớ ệ ề ỹ ậ ộ ọ ế ỹ ậ ộ ủ 

y u là nhu m PAS, peroxidaza và sudan B  Sau đó các k  thu t nhu m enzym theoế ộ ỹ ậ ộ  

ph ng pháp mu i kim lo i và hình thành ph m màu azo đã đ c nghiên c u đ aươ ố ạ ẩ ượ ứ ư  vào  ng d ng t i các khoa Huy t h c­Truy n máu t i các b nh vi n Trung ứ ụ ạ ế ọ ề ạ ệ ệ ương ở 

b ng ph n m m Hyperchem và th c nghi m ki m tra c  ch  c a ph n  ng nhu mằ ầ ề ự ệ ể ơ ế ủ ả ứ ộ  esteraza không đ c hi u đã cho th y ph n  ng đi qua giai đo n t o ph c trung gian,ặ ệ ấ ả ứ ạ ạ ứ  

t  đó đ a ra pH t i  u b ng 8,0 [4, ừ ư ố ư ằ 18]

 Vi t Nam, hi n ch a có nhi u công trình nghiên c u v  pha ch  và ch

t o b  kít nhu m hóa h c t  bào. Các phòng xét nghi m đ u t  pha các dung d chạ ộ ộ ọ ế ệ ề ự ị  nhu m hóa h c t  bào đ  ti n hành nhu m dùng trong ch n đoán và ch  y uộ ọ ế ể ế ộ ẩ ủ ế  

g m 3 k  thu t: PAS, peroxidaza và sudan B. Nguyên nhân là các c  ch t dùngồ ỹ ậ ơ ấ  cho các k  thu t nhu m esteraza đ c hi u, không đ c hi u  c ch  và không  cỹ ậ ộ ặ ệ ặ ệ ứ ế ứ  

32

ch , photphataza ki m, axit r t d  b  phân h y đ u ph i nh p ngo i v i giáế ề ấ ễ ị ủ ề ả ậ ạ ớ  thành cao (>10 tri u đ ng/1g) và đi u ki n b o qu n đòi h i   nhi t đ  <­20ệ ồ ề ệ ả ả ỏ ở ệ ộ 0C. 

M t khác các k  thu t này thặ ỹ ậ ường không đ ng b  do m i k  thu t có th i gianồ ộ ỗ ỹ ậ ờ  nhu m, dung d ch c  đ nh khác nhau d n đ n k  thu t viên r t khó th c hi nộ ị ố ị ẫ ế ỹ ậ ấ ự ệ  (xem B ng 1.5). ả

33

Bang 1.5. ̉ Quy trình k  thu t c a các bỹ ậ ủ ước nhu m đ nộ ơ

TT K  thu t nhu mỹ ậ ộ Dung d chị

C  đ nhố ị

Oxi hóa glycogenthàn

h andehit

10 phút

Benzidin 2,5%,

TT K  thu t nhu mỹ ậ ộ Dung d chị

C  đ nhố ị

Oxi hóa glycogenthàn

h andehit

60 phút

Ethanol 70% 

30 phút

Nuclear Fast Red, 0,1%: 10 phút 3 45 phút

5 Nhu m esteraza không đ c ộ ặ H i formol,ơ Naphtol AS Nuclear Fast Red  3 105 phút

35

TT K  thu t nhu mỹ ậ ộ Dung d chị

C  đ nhố ị

Oxi hóa glycogenthàn

h andehit

&NaF, 60 phút

Nuclear Fast Red 0,1%, 10 phút 3 105 phút

7 Nhu m photphataza ki m, kộ ề ỹ 

thu t Kaplowậ

Axeton trong đ mệ  xitrat, 

30 giây

Naphtol AS­

BI phosphate 0,009%, 10 phút

Hematoxylin, 5 phút 3 15,5 phút

36

TT K  thu t nhu mỹ ậ ộ Dung d chị

C  đ nhố ị

Oxi hóa glycogenthàn

h andehit

Hematoxylin, 10 phút 3 104 phút

37

Quy trình ch n đoán th  b nh b ch c u c p theo tiêu chu n FAB d a trênẩ ể ệ ạ ầ ấ ẩ ự  

phương pháp hình thái h c­hóa h c t  bào đọ ọ ế ược th c hi n qua các bự ệ ước th  hi nể ệ  trên hình 1.8. V i quy trình này, quá trình nhu m thớ ộ ường được ti n hành tu n tế ầ ự nên th i gian thờ ường kéo dài, các k  thu t nhu m enzym đòi h i nhu m càngỹ ậ ộ ỏ ộ  

s m càng t t đ  không b  gi m ho t tính. Ngoài ra, k  thu t ch c t y là m t thớ ố ể ị ả ạ ỹ ậ ọ ủ ộ ủ thu t khó, c n ti n hành b i các bác s  có chuyên môn cao và gây đau đ n choậ ầ ế ở ỹ ớ  

ngườ ệi b nh. Do v y, m u t y c n ph i đậ ẫ ủ ầ ả ược xét nghi m v i hi u qu  cao tránhệ ớ ệ ả  

ph i ch c t y nhi u l n, nên vi c ti n hành nhu m đ ng b  m t lúc s  rút ng nả ọ ủ ề ầ ệ ế ộ ồ ộ ộ ẽ ắ  

th i gian ch n đoán, đ m b o ch t lờ ẩ ả ả ấ ượng nhu m. Giá thành b  kít HICYTEC v iộ ộ ớ  

10 k  thu t nhu m t n kho ng 300.000 đ. S  ti n này b ng giá 1 marker (CD) vàỹ ậ ộ ố ả ố ề ằ  

b ng 1/10 giá 1 xét nghi m gen (3.200.000 đ), h n n a ch  sau 1 gi  nhu m là cóằ ệ ơ ữ ỉ ờ ộ  

th  giúp ch n đoán nhi u b nh nh : Phân lo i th  b nh b ch c u c p theo tiêuể ẩ ề ệ ư ạ ể ệ ạ ầ ấ  chu n FAB, gi m đi m c a nhu m photphataza ki m b ch c u và   s t.ẩ ả ể ủ ộ ề ạ ầ ứ ắ

B  kít này đã độ ược H i đ ng nghi m thu đ  tài c p b  mang mã s : BH­ộ ồ ệ ề ấ ộ ố2011­BV198­11 nghi m thu và cho phép tri n khai t i các c  s  khám ch a b nhệ ể ạ ơ ở ữ ệ  trong c  nả ước

B  kít nhu m ộ ộ hóa h c t  bào ọ ế HICYTEC g m ồ 10 k  thu t đ ng b  g m:ỹ ậ ồ ộ ồ

TT K  thu t nhu mỹ ậ ộ M c đích phát hi nụ ệ

1 Giemsa Quan sát hình thái t  bàoế

2 Periodic­Axit Schiff (PAS) Glycogen

5 Esteraza đ c hi uặ ệ Enzym esteraza đ c hi uặ ệ

6 Esteraza không đ c hi uặ ệ Enzym esteraza không đ c hi uặ ệ

7 Esteraza không đ c hi uặ ệ ­NaF Enzym esteraza không đ c hi uặ ệ

38

8 Photphataza axit Photphataza axit

9 Photphataza ki mề Photphataza ki mề

10 Perls Tình tr ng   s tạ ứ ắ

39

Hinh 1.8. Quy trình th ng quy nhu m hóa h c t  bào ch n đoán th  b nh b ch c u c p theo FABườ ộ ọ ế ẩ ể ệ ạ ầ ấ40