Mục tiêu nghiên cứu của luận văn nhằm đề xuất các giải pháp để chia sẻ rủi ro với các nhà đầu tư nhằm nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ trong các dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên địa bàn tỉnh Hải Dương và đề xuất cơ chế chính sách để các dự án FDI chuyển giao công nghệ có hiệu quả.
Trang 1
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ
-*** -
PHẠM THỊ CHINH
CHIA SẺ RỦI RO VỚI NHÀ ĐẦU TƯ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYỂN
GIAO CÔNG NGHỆ TRONG CÁC DỰ ÁN CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI (FDI) TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH HẢI DƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ 60.34.72 Khóa 2005 – 2008
Hà Nội, 2008
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ
-*** -
CHIA SẺ RỦI RO VỚI NHÀ ĐẦU TƯ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ TRONG CÁC DỰ ÁN CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC
NGOÀI (FDI) TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ 60.34.72 Khóa 2005 – 2008
Người thực hiện: Phạm Thị Chinh
Người hướng dẫn khoa học: TS Mai Hà
Trang 3MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Error! Bookmark not defined
PHẦN MỞ ĐẦU 6
1 Lý do chọn đề tài 6
2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 10
3 Mục tiêu nghiên cứu 11
4 Phạm vi nghiên cứu 11
5 Mẫu khảo sát 12
6 Câu hỏi nghiên cứu 12
7 Giả thuyết nghiên cứu 13
8 Phương pháp chứng minh giả thuyết 13
9 Kết cấu của Luận văn 14
CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, Error! Bookmark
not defined
CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ Error! Bookmark not defined
VÀ CHIA SẺ RỦI RO VỚI CÁC NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI Error! Bookmark not
defined
1.1 Khái niệm hoạt động khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined
1.1.1 Khoa học Error! Bookmark not defined
1.1.2 Công nghệ Error! Bookmark not defined
1.1.3 Hoạt động Khoa học và Công nghệ Error! Bookmark not defined
1.1.4 Nguyên tắc hoạt động khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined
1.1.5 Quản lý khoa học và công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2 Chuyển giao công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm chuyển giao công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.2 Phạm vi chuyển giao công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.3 Hình thức chuyển giao công nghệ: Error! Bookmark not defined
1.2.4 Nội dung quyền sở hữu công nghệ: Error! Bookmark not defined
1.2.5 Hợp đồng chuyển giao công nghệ: Error! Bookmark not defined
1.2.6 Quản lý chuyển giao công nghệ Error! Bookmark not defined
1.2.7 Hiệu quả chuyển giao công nghệ: Error! Bookmark not defined
1.2.8 Hiệu quả chuyển giao công nghệ trong các dự án FDI tại tỉnh Hải Dương:Error! Bookmark not defined
1.3 Lý luận chung về đầu tư và rủi ro trong đầu tư Error! Bookmark not defined
1.3.1 Khái niệm đầu tư: Error! Bookmark not defined
1.3.2 Đầu tư trực tiếp nước ngoài: Error! Bookmark not defined
1.3.3 Lý luận chung về rủi ro: Error! Bookmark not defined
1.3.4 Rủi ro trong hoạt động đầu tư: Error! Bookmark not defined
1.3.5 Rủi ro trong chuyển giao công nghệ: Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 2 Error! Bookmark not defined
HIỆN TRẠNG CÁC RỦI RO THUỘC LĨNH VỰC Error! Bookmark not defined
CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ TRONG CÁC DỰ ÁN Error! Bookmark not defined
CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG Error!
Bookmark not defined
2.1 Tổng quan về tỉnh Hải Dương và các dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên
địa bàn tỉnh Hải Dương: Error! Bookmark not defined
2.2 Đánh giá thực trạng các dự án có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh
Hải Dương Error! Bookmark not defined
2.2.1 Tình hình các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn tỉnh Hải DươngError! Bookmark not defined 2.2.2 Kết quả hoạt động sản xuất-kinh doanh của các dự án đầu tư nước ngoàiError! Bookmark not defined
Trang 42.2.3 Đầu tư nước ngoài với vấn đề lao động và xã hội tại tỉnh Hải Dương:Error! Bookmark not defined 2.2.4 Đầu tư nước ngoài với việc thu hút kinh nghiệm quản lý và công nghệ:Error! Bookmark not defined 2.2.5 Đầu tư nước ngoài với đóng góp ngân sách Nhà nước:Error! Bookmark not defined
2.3 Thực trạng hệ thống quản lý và thực tiễn quản lý các dự án FDI Error! Bookmark
not defined
2.3.1 Khảo sát hệ thống quản lý và thực tiễn quản lý các dự án FDIError! Bookmark not defined
2.3.2 Những hạn chế, tồn tại trong các dự án FDI trên địa bàn tỉnh Hải Dương:Error! Bookmark not defined
2.4 Khảo sát hiện trạng các rủi ro trong quá trình chuyển giao công nghệ trong các dự
án FDI trên địa bàn tỉnh Hải Dương: Error! Bookmark not defined
2.4.1 Tính tất yếu thực tiễn của các rủi trong quá trình chuyển giao công nghệ trong
các dự án FDI Error! Bookmark not defined
2.4.2 Kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined
CHƯƠNG 3 Error! Bookmark not defined
GIẢI PHÁP NHẰM CHIA SẺ RỦI RO VỚI CÁC NHÀ ĐẦU TƯ Error! Bookmark not
defined
ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ Error! Bookmark not
defined
TRONG CÁC DỰ ÁN FDI TẠI HẢI DƯƠNG Error! Bookmark not defined
3.1 Tầm quan trọng của chuyển giao công nghệ trong các dự án FDI Error! Bookmark
not defined
3.1.1 Năng lực công nghệ của các doanh nghiệp Error! Bookmark not defined
3.1.2 Năng lực kỹ thuật của lao động Error! Bookmark not defined
3.2 Giải pháp từ chính sách vĩ mô Error! Bookmark not defined
3.2.1 Về môi trường pháp lý: Error! Bookmark not defined
3.2.2 Về công tác quản lý nhà nước : Error! Bookmark not defined
3.2.3 Về thủ tục hành chính : Error! Bookmark not defined
3.2.4 Về kết cấu hạ tầng: Error! Bookmark not defined
3.2.5 Về lao động, đào tạo nguồn nhân lực: Error! Bookmark not defined
3.2.6 Về xúc tiến đầu tư: Error! Bookmark not defined
3.2.6 Một số vấn đề khác: Error! Bookmark not defined
3.3 Giải pháp nhằm chia sẻ rủi ro với các nhà đầu tư FDI trên địa bàn tỉnh Hải Dương:
Error! Bookmark not defined
3.3.1 Giải pháp cải cách thủ tục hành chính: Error! Bookmark not defined
3.3.2 Giải pháp hỗ trợ triển khai thực hiện dự án đầu tư: Error! Bookmark not defined
3.3.3 Nghiên cứu và áp dụng chính sách ưu đãi: Error! Bookmark not defined
3.3.4 Chính sách hỗ trợ về thuế: Error! Bookmark not defined
3.3.5 Hỗ trợ chuyển giao công nghệ: Error! Bookmark not defined
3.3.6 Hỗ trợ đào tạo Error! Bookmark not defined
3.3.7 Hỗ trợ và khuyến khích phát triển dịch vụ đầu tư Error! Bookmark not defined
3.3.8 Các giải pháp để kiềm chế lạm phát Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined
KHUYẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined
HÀ NỘI - 2008
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập chương trình cao học và làm Luận văn tốt nghiệp, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy, cô giáo, ban lãnh đạo và cán bộ của Ban Đào tạo sau Đại học, Ban lãnh đạo Sở Kế hoạch
và Đầu tư tỉnh Hải Dương, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ, Lãnh đạo Vụ Hợp tác Quôc tế, các đồng nghiệp, các bạn bè cùng gia đình
Đến nay, tôi đã hoàn thành Luận văn tốt nghiệp cao học, tôi muốn bày
tỏ sự trân trọng và lời cảm ơn tới:
- Tiến sỹ Mai Hà - Viện trưởng Viện Chiến lược chính sách Khoa học
và Công nghệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ - người đã giành nhiều thời gian, công sức để giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn tốt nghiệp
- PSG.TS Vũ Cao Đàm - Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, người đã giúp đỡ tôi ngay từ khi có ý tưởng về đề tài Luận văn
- Tôi cũng bầy tỏ lòng biết ơn tới các thầy giáo, cô giáo giảng dạy và
đã từng giúp đỡ, chia sẻ những ý kiến, kinh nghiệm quý báu và cho tôi những điều kiện học tập tốt nhất trong chuyên ngành này
Tôi xin chân thành cảm ơn tới:
- Khoa Khoa học quản lý Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn;
- Ban lãnh đạo và các cán bộ của Ban đào tạo sau Đại học đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập
- Ban lãnh đạo Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hải Dương cho phép tôi được theo học khoá này
- Phòng Kinh tế Đối ngoại - Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Hải Dương
Đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lưọi nhất để tôi thực hiện Luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn: các bạn đồng nghiệp, gia đình và người thân đã cổ vũ, động viên, khuyến khích tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Trong quá trình hoàn chỉnh Luận văn tôi đã rất cố gắng, nhưng cũng không tránh khỏi sai sót Tôi rất mong nhận được sự chỉ bảo của các thầy, các cô và các đồng nghiệp để Luận văn của tôi được hoàn chỉnh hơn
Hà Nội, ngày 30 tháng 10 năm 2008
Trang 6Phạm Thị Chinh
Trang 7PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Tháng 12/1987 Quốc Hội Khoá VIII, kỳ họp thứ 7 đã thông qua Luật Đầu tư nước ngoài (ĐTNN) – văn bản pháp lý đặc biệt quan trọng cho việc hình thành, phát triển một lĩnh vực kinh tế mới tại Việt Nam Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một chủ trương lớn để huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển, góp phần khai thác tốt hơn các nguồn lực trong nước, mở rộng hợp tác kinh tế quốc tế, tạo nên sức mạnh tổng hợp để công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Đây chính là biểu hiện cụ thể hoá đường lối, chính sách đối ngoại của Nhà nước Việt Nam về đổi mới, đa phương hoá, đa dạng hoá các mối quan hệ quốc tế, trên cơ sở tôn trọng độc lập chủ quyền, bình đẳng và các bên cùng có lợi
FDI là nguồn vốn bổ sung quan trọng vào tổng đầu tư xã hội và góp phần cải thiện cán cân thanh toán trong giai đoạn vừa qua Các nghiên cứu gần đây của Bộ Kế hoạch và Đầu tư rút ra nhận định chung rằng khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đã đóng góp quan trọng vào GDP với tỷ trọng ngày càng tăng Khu vực này góp phần tăng cường năng lực sản xuất và đổi mới công nghệ của nhiều ngành kinh tế, khai thông thị trường sản phẩm (đặc biệt
là trong gia tăng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá), đóng góp cho ngân sách Nhà nước và tạo việc làm cho một bộ phận lao động Bên cạnh đó, FDI có vai trò trong chuyển giao công nghệ và các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tạo sức ép buộc các doanh nghiệp trong nước phải tự đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sản xuất Các dự án FDI cũng có tác động tích cực tới việc nâng cao năng lực quản lý và trình độ của người lao động làm việc trong các dự án FDI
Nhận thức rõ vai trò của ĐTNN trong chiến lược phát triển kinh tế -xã hội, trên cơ sở phát huy nội lực và tiềm năng thế mạnh của địa phương, thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách của Nhà nước Việt Nam về thu hút các
Trang 8nguồn lực bên ngoài, tỉnh Hải Dương đã tập trung nhiều nỗ lực, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, thu hút các nguồn vốn FDI Hiện nay kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận cấu thành quan trọng của nền kinh tế, được khuyến khích phát triển lâu dài, bình đẳng với các thành phần kinh tế khác tại địa phương
Trải qua hơn 20 năm tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước chúng ta
đã thu được thành tựu đáng kể trong tất cả mọi lĩnh vực, đặc biệt trong phát triển kinh tế, đường lối ngoại giao để đạt được những biến đối đặc sắc như ngày hôm nay Tốc độ GDP tăng từ dưới 4 % trong thập niên 80 lên trung bình 8% trong thập niên 90, và trung bình 7%/năm trong mấy năm qua
Luỹ kế vốn đầu tư thực hiện của các doanh nghiệp có vốn ĐTNN đến 31/01/2008 ước đạt 804 triệu USD, tăng 41% tổng lượng vốn đầu tư đăng ký Thu hút đầu tư cùng với việc hình thành các doanh nghiệp mới, sản phẩm mới, công nghệ sản xuất, quản lý mới đã tạo cho sự phát triển lan toả tại địa bàn cùng thế và lực mới cho nền kinh tế Một số doanh nghiệp có quy mô vốn đầu tư và vốn thực hiện lớn như: Công ty xi măng Phúc Sơn, Công ty TNHH Ford Việt Nam, Công ty điện tử UMC Việt Nam…
- Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay đang được nhiều nước trên thế giới quan tâm Đầu tư trực tiếp nước ngoài có vai trò tích cực trong việc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đặc biệt là bổ sung nguồn vốn quan trọng cho đầu tư phát triển Hiện nay đã có hàng ngàn công ty nước ngoài thuộc 62 nước và vùng lãnh thổ có dự án FDI ở Việt nam, trong đó hàng ngày càng xuất hiện nhiều tập đoàn, công ty xuyên quốc gia lớn, có năng lực về tài chính và công nghệ cao Việt Nam cũng chú trọng thu hút FDI của các doanh nghiệp nhỏ và vừa của nước ngoài, vì đó là các doanh nghiệp năng động, thích ứng nhanh với biến động của thị trường, phù hợp với đối tác Việt Nam về khả năng góp vốn, năng lực tiếp thu công nghệ, kinh nghiệm về tổ
Trang 9Là một bộ phận của các mối quan hệ kinh tế đối ngoại, việc thu hút đầu tư nước ngoài là một hướng ưu tiên Phát huy nội lực là quan trọng, song nội lực luôn có giới hạn; cần phát huy ngoại lực - nguồn lực từ nhiều quốc gia mà Việt Nam có quan hệ và các vùng lãnh thổ có nhiều tập đoàn kinh tế mạnh để phát triển kinh tế của Việt Nam Thực hiện chủ trương tăng cường thu hút và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư FDI được thể hiện trong các Văn kiện của Đảng, Nhà nước và tiếp tục được khẳng định qua Văn kiện của Đại hội Đảng lần thứ X “Tăng cường thu hút vốn đầu tư nước ngoài, phấn đấu đạt trên 1/3 tổng nguồn vốn đầu tư phát triển toàn xã hội trong 5 năm (2006-2010) Mở rộng lĩnh vực, địa bàn và hình thức thu hút FDI, hướng vào những thị trường tiềm năng và các tập đoàn kinh tế hàng đầu thế giới, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về số lượng và chất lượng, hiệu quả nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài”
- Hiệu quả của đầu tư nước ngoài cũng chính là hiệu quả của Việt Nam
Đó là sự tăng trưởng kinh tế kéo theo các lĩnh vực liên quan: việc làm, thu nhập, dịch vụ đời sống Vì vậy, cần phải đi sâu nghiên cứu để tìm ra nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả của nhà đầu tư, tìm những nguyên nhân dẫn đến rủi ro để chia sẻ với các nhà đầu tư Chính việc này làm tăng hiệu quả của dự
án hiện tại và tăng sức thu hút của các doanh nghiệp, nhà đầu tư vào sau
- Vai trò khoa học và công nghệ (KH&CN) hết sức to lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế Việc ứng dụng KH&CN ngày càng có ý nghĩa lớn đối với việc nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời góp phần làm giảm thiểu rủi ro đầu tư
- Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội vừa qua, việc thu hút đầu tư nước ngoài với công nghệ hiện đại góp phần quan trọng vào sự nâng cao hiệu quả nền kinh tế của tỉnh Hải Dương;
- Hoạt động chuyển giao công nghệ (CGCN) có ý nghĩa trực tiếp trong việc đưa công nghệ mới vào địa bàn và phát huy hiệu quả, hoạt động này đặc biệt quan trọng đối với các dự án FDI, bởi FDI vào Việt Nam là mang theo vốn, công nghệ, thiết bị từ nước ngoài vào để tiến hành triển khai hoạt động
Trang 10sản xuất kinh doanh mang lại hiệu quả cho nhà đầu tư và hiệu quả xã hội của nước sở tại
- Để góp phần tìm ra các giải pháp phát triển kinh tế, Luận văn đề xuất các giải pháp chia sẻ rủi ro cùng với nhà đầu tư để nâng cao hiệu quả CGCN trong các dự án FDI trên địa bàn tỉnh Hải Dương
Chính sách lớn của Nhà nước ta trong việc thu hút nguồn vốn FDI nhằm phát triển kinh tế Việt Nam, người lao động được huấn luyện, đào tạo
để trở thành nguồn nhân lực tiếp nhận tri thức công nghệ từ nước ngoài vào Bên cạnh đó, việc lan toả công nghệ của dòng vốn FDI có tác dụng rất lớn đối với nhiều lĩnh vực trong đời sống kinh tế - xã hội của tỉnh Hải Dương (như công nghệ may mặc, điện tử, cơ khí, lắp ráp ô – tô, dây và cáp điện ô tô, sản xuất vật liệu xây dựng: xi măng, clinke, nhôm định hình, công nghệ chế biến nông sản thực phẩm…)
Hiện nay ở các Khu công nghiệp (KCN) các doanh nghiệp được Chính phủ cho phép xây dựng hạ tầng để cho các nhà đầu tư thuê lại, có quy hoạch rất chi tiết cho từng khu vực (đường đi lại trong KCN, đất cho kho tàng, đất cho công trình đầu mối, đất trồng cây xanh, đất công cộng, đất xây dựng nhà nghỉ cho công nhân, đất cho xây dựng các công trình công nghiệp) với tỷ lệ đất cho phép Tuy nhiên, việc thuê lại làm công trình công nghiệp thường cao hơn tỷ lệ cho phép vì phần này nhà đầu tư mới thu được tiền nhiều hơn so với quy định Trong khi đó, tỷ lệ đất giành cho công trình công cộng không được thu tiền và việc không thực hiện nghiêm túc việc xử lý nước thải trước khi đưa chất thải ra khu vực công cộng Mặc dù công trình xử lý nước thải đã được xây dựng và việc các nhà máy trong KCN đã đi vào hoạt động từ lâu, nhưng công trình xử lý nước thải vẫn không hoạt động vì chất dùng cho xử lý giá cả rất cao Nhà đầu tư muốn mức chi phí thấp nhất để mang lại lợi ích cao nhất, mặc dù theo các hợp đồng thuê lại đất trong đó đều có phí 0,2