Bài viết này giới thiệu nền kinh tế kỹ thuật số, nền tảng chính cho sự xuất hiện của nền kinh tế kỹ thuật số. Động lực chính của nền kinh tế kỹ thuật số là sự tăng cường liên tục của thông tin và công nghệ, đặc biệt là tốc độ của vi mạch. Thứ hai, những cơ hội và thách thức mới mà các nền kinh tế trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam, phải đối phó. Cuối cùng, có một số hàm ý chính sách đối với Việt Nam, tập trung vào khung chính sách và cơ sở hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực.
Trang 1ăöơng maơnh meô ăïí hûúâng ăïịn nïìn kinh tïị söị
vađ xaô höơi söị. Bađi viïịt nađy giúâi thiïơu möơt söị xu
hûúâng phaât triïín cuêa nïìn kinh tïị söị, nhûông cú höơi
cuông nhû nhûông thaâch thûâc trong nïìn kinh tïị söị
Cuöịi cuđng, bađi viïịt ặa ra möơt söị gúơi yâ chñnh saâch
ăïí chñnh phuê coâ thïí hiïơn thûơc hoâa muơc tiïu xíy dûơng
nïìn kinh tïị söị
1. Khaâi niïơm nïìn kinh tïị söị
Hiïơn nay, trong thúđi kyđ buđng nöí cuêa cuöơc Caâch
maơng Cöng nghiïơp 4.0, moơi ngûúđi nghe nhiïìu hún
vïì khaâi niïơm kinh tïị söị. Caâc quöịc gia vađ caâc töí chûâc
quöịc tïị ặa ra caâc khaâi niïơm khaâc nhau vïì nïìn kinh
tïị söị. Theo UÊy ban Chíu Íu nïìn kinh tïị söị lađ “möơt
nïìn kinh tïị dûơa trïn cöng nghïơ söị (hay lađ nïìn kinh
tïị Internet)”; theo Nhoâm caâc nïìn kinh tïị lúân G20
nïìn kinh tïị söị lađ “möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng kinh tïị bao
göìm viïơc sûê duơng thöng tin söị vađ kiïịn thûâc nhû lađ
möơt nhín töị cuêa saên xuíịt, maơng lûúâi thöng tin lađ
khöng gian cuêa caâc hoaơt ăöơng. Cöng nghïơ thöng tin
lađ nhín töị quan troơng thuâc ăííy tùng nùng suíịt vađ töịi
ûu hoâa cíịu truâc kinh tïị”. Tuy coâ nhiïìu khaâi niïơm
khaâc nhau, nhûng coâ thïí khaâi quaât rùìng nïìn kinh tïị
söị lađ sûơ pha tröơn cuêa caâc caâc cöng nghïơ vúâi möơt loaơt caâc hoaơt ăöơng kinh tïị, xaô höơi cuêa con ngûúđi thöng qua maơng Internet vađ caâc cöng nghïơ coâ liïn quan, ăùơc biïơt lađ cöng nghïơ thöng tin vađ caâc ûâng duơng vađ chûâc nùng mađ chuâng mang laơi (IoT, phín tñch dûô liïơu, ăiïơn toaân ăaâm míy)
2. Xu hûúâng phaât triïín vađ caâc cöng nghïơ cuêa nïìn kinh tïị söị
Nïìn kinh tïị söị xuíịt hiïơn do sûơ kïịt húơp cuêa möơt loaơt cöng nghïơ, phíìn lúân lađ cöng nghïơ thöng tin
Cöng nghïơ thöng tin trúê nïn ngađy cađng phöí biïịn trïn caâc hïơ thöịng cú khñ, thöng tin liïn laơc, cú súê haơ tíìng, do ăoâ ăoâng möơt vai trođ ngađy cađng quan troơng, khöng chó trong ăúđi söịng xaô höơi vađ chñnh trõ, mađ cođn trong nghiïn cûâu, saên xuíịt, cung ûâng dõch vuơ, giao thöng víơn taêi vađ thíơm chñ caê nöng nghiïơp (vñ duơ:
canh taâc chñnh xaâc vađ robot nöng nghiïơp)
Caâc cöng nghïơ nïìn taêng cho nïìn kinh tïị söị, theo mûâc ăöơ quan troơng vađ tñnh hoađn chónh cuêa cöng nghïơ, bao göìm: 1) robot tiïn tiïịn vađ tûơ ăöơng hoâa (cöng
KINH TÏỊ SÖỊ: XU HÛÚÂNG PHAÂT TRIÏÍN, CAÂC CÚ HÖƠI, THAÂCH THÛÂC
Toâm tùưt: Bađi viïịt giúâi thiïơu vïì kinh tïị söị, caâc cöng nghïơ nïìn taêng cho sûơ xuíịt hiïơn cuêa nïìn kinh tïị söị. Ăöơng lûơc chñnh cuêa nïìn kinh tïị söị lađ sûơ tiïịn böơ khöng ngûđng cuêa cöng nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng, ăùơc biïơt lađ töịc ăöơ vi xûê lyâ. Thûâ hai, bađi viïịt nïu ra nhûông
cú höơi cuông nhû thaâch thûâc mađ caâc quöịc gia, ăùơc biïơt lađ quöịc gia ăang phaât triïín nhû Viïơt Nam phaêi ăöịi mùơt. Cuöịi cuđng lađ möơt söị gúơi
yâ chñnh saâch, tíơp trung vađo caâc lônh vûơc nhû xíy dûơng khung chñnh saâch, phaât triïín haơ tíìng vađ nguöìn nhín lûơc
Tûđ khoâa: Kinh tïị söị, cöng nghïơ thöng tin, cöng nghïơ nïìn taêng, Viïơt Nam
DIGITAL ECONOMY: TRENDS, OPPORTUNITIES, CHALLENGES AND POLICY IMPLICATIONS FOR VIETNAM Abstract: This paper frames the introduction of the Digital Economy, the main platforms for the emergence of the Digital
Economy. The main driver of the Digital Economy is the continued enhancement of information and technology, especially the speed
of microchip. Second, new opportunities and challenges which the economies in the world, especially developing countries like
Vietnam, have to deal with. Finally, there are some policy implications for Vietnam, focusing on policy framework and infrastructure
and human resources development
Keywords: Digital Economy, information and technology, platforms, Vietnam
Ngađy nhíơn:5/11/2018
Ngađy phaên biïơn:22/11/2018
Ngađy duýơt ăùng:24/12/2018
NGUÝÎN ĂÙNG HÛNG* - NGUÝÎN THÕ HUÝÌN**
1 Viïơn Chiïịn lûúơc phaât triïín, Böơ Kïị hoaơch vađ Ăíìu tû
2 Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng ăoađn
Trang 2nghïơ saên xuíịt chïị taơo tiïn tiïịn - advanced manufac-turing); 2) nguöìn dûô liïơu múâi tûđ sûơ phöí biïịn cuêa ăiïơn
thoaơi thöng minh vađ Internet (Internet vaơn víơt); 3)
ăiïơn toaân ăaâm míy; 4) phín tñch dûô liïơu lúân vađ 5) trñ
túơ nhín taơo (AI). Sûơ chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị
söị chó coâ thïí trúê thađnh hiïơn thûơc khi caâc cöng nghïơ
nađy hoađn chónh, tñch húơp töịt hún, tûúng thñch töịt
hún vađ ặúơc sûê duơng röơng raôi. Ăiïìu nađy dûúđng nhû
khöng ăún giaên, thíơm chñ ngay caê khi quaâ trònh nađy
ăang diïîn ra nhanh choâng. Caâc ýịu töị xaô höơi vađ kyô
thuíơt, chùỉng haơn nhû ruêi ro baêo míơt dûô liïơu, coâ thïí
lađm chíơm hoùơc thíơm chñ lađm hoêng sûơ phaât triïín cuêa
nïìn kinh tïị söị. Chuâng ta cuông khöng thïí ắnh hònh
hoùơc hònh dung ặúơc nhûông cöng nghïơ múâi nađo coâ
thïí seô xuíịt hiïơn trong tûúng lai. Cuöịi cuđng, cöng
nghïơ coâ xu hûúâng phaât triïín vúâi töịc ăöơ khöng ăöìng
ăïìu, khöng thïí ăoaân trûúâc vađ viïơc ûâng duơng cöng
nghïơ coâ thïí bõ aênh hûúêng búêi caâc tiïu chuíín vađ sûơ
caơnh tranh khaâc nhau. Nhûông rađo caên nađy coâ thïí
lađm suy ýịu kyđ voơng cuêa ngay caê nhûông ngûúđi laơc
quan nhíịt, ăùơc biïơt lađ ăöịi vúâi nhûông cöng nghïơ coâ
ýu cíìu cao vïì khaê nùng kïịt nöịi, khaê nùng tûúng taâc
vađ höơi nhíơp giûôa caâc töí chûâc vađ xaô höơi. Duđ sao ăi
nûôa, kinh nghiïơm ăaô cho thíịy taâc ăöơng cuêa bíịt kyđ
cöng nghïơ mang tñnh caâch maơng nađo thûúđng ặúơc
ăaânh giaâ quaâ mûâc trong ngùưn haơn vađ khöng lûúđng
hïịt ặúơc nhûông taâc ăöơng trong dađi haơn
Saên xuíịt tiïn tiïịn, robot vađ tûơ ăöơng hoâa
Robot cöng nghiïơp ăaô ặúơc ûâng duơng trong nhiïìu
thíơp kyê qua, nhûng chuâng ăaô díìn trúê nïn thöng minh,
nhanh nheơn vađ linh hoaơt hún. Cuöơc caâch maơng saên
xuíịt hađng loaơt diïîn ra úê ăíìu thïị kyê 20 mang laơi thiïịt
bõ saên xuíịt chuýn duơng cho caâc hoaơt ăöơng lùơp ăi
lùơp laơi. Tuy nhiïn, cöng nghïơ nađy töịn ríịt nhiïìu thúđi
gian vađ chi phñ ăïí thay ăöíi nhûông gò maây moâc ăaô
lađm, phaơm vi hoaơt ăöơng cuông ríịt giúâi haơn. Trong
nhûông nùm 1980 vađ 1990, möơt söị díy chuýìn saên
xuíịt ăiïìu khiïín bùìng maây tñnh nhaôn “robot” vò chuâng
coâ thïí ặúơc líơp trònh vađ líơp trònh laơi ăïí tùng sûơ ăa
daơng cuêa saên phíím vađ coâ thïí thûơc hiïơn möơt loaơt caâc
thao taâc trong khöng gian ba chiïìu
Tñnh linh hoaơt vađ töịc ăöơ cuêa robot cöng nghiïơp
ngađy cađng tùng lïn theo thúđi gian trong khi chi phñ
giaêm xuöịng. Hún nûôa, vúâi sûâc maơnh tñnh toaân ngađy
cađng tùng vađ sûơ ra ăúđi cuêa cöng nghïơ caêm biïịn vúâi
chi phñ thíịp, viïơc thu thíơp vađ chia seê dûô liïơu hoaơt
ăöơng cuêa maây moâc trong vađ giûôa caâc nhađ maây ăïí
ặa ra caâc dûơ baâo vïì baêo trò coâ thïí lađm giaêm ăaâng
kïí chi phñ baêo trò vađ traânh ặúơc nhûông hoêng hoâc
Robot cöng nghiïơp cuông ngađy cađng trúê nïn thöng
minh hún. Khi robot trúê nïn nhanh nheơn hún vađ nhíơn
thûâc ặúơc möi trûúđng xung quanh, robot coâ thïí höî
trúơ vađ húơp taâc lađm viïơc thay vò thay thïị cöng nhín -“cobot”. Caâc “cobot” nhû víơy, cuöịi cuđng coâ thïí caêm nhíơn chuýín ăöơng cuêa con ngûúđi vađ tûơ ăöơng ăiïìu chónh möơt caâch thöng minh caâc chuýín ăöơng vađ thoâi quen cuêa chuâng
Robot cöng nghiïơp coâ leô lađ phíìn dïî nhíơn biïịt nhíịt cuêa “nhađ maây thöng minh”, ngoađi ra nhûông tiïịn böơ trong kiïím soaât hađng töìn kho vađ caâc loaơi xe cöng nghiïơp tûơ laâi cuông goâp phíìn vađo tùng nùng suíịt vađ chíịt lûúơng trong caâc nhađ maây. Bùìng caâch kïịt húơp cöng nghïơ nhíơn daơng hònh aênh vađ cöng nghïơ tùng cûúđng thûơc tïị (AR), ngûúđi víơn hađnh coâ thïí ặúơc hûúâng díîn caâc bûúâc lùưp raâp phûâc taơp tûđ caâc chuýn gia hûúâng díîn tûđ xa
Nguöìn dûô liïơu múâi vađ Internet vaơn víơt
Caêi tiïịn nùng suíịt tûđ líu ăaô dûơa trïn nguöìn dûô liïơu. Caêi tiïịn bùưt nguöìn tûđ viïơc ăo lûúđng sûơ víơt, vñ duơ, thúđi gian ăïí möơt cöng nhín líịy böơ phíơn maây moâc tûđ trong höơp ặơng, kñch thûúâc cuêa böơ phíơn maây moâc ăoâ, söị löîi saên phíím cuêa möơt nhađ cung cíịp cuơ thïí, möịi quan hïơ giûôa caâc mûâc loơc khöng khñ hoùơc ăöơ íím vúâi nùng suíịt trong möơt nhađ maây baân díîn, Ngađy nay, cöng nghïơ caêm biïịn vúâi chi phñ thíịp ăaô múê röơng khaê nùng ăo lûúđng trïn moơi khña caơnh. Caêm biïịn ặúơc gùưn, khöng chó trong robot vađ thiïịt bõ saên xuíịt, mađ cođn trong caâc thiïịt bõ ăeo ặúơc, caâc phûúng tiïơn, tođa nhađ vađ ặúđng öịng. Caâc caêm biïịn nađy seô liïn tuơc, ắnh kyđ vađ tûơ ăöơng truýìn dûô liïơu vúâi caâc ýu cíìu vïì bùng thöng vađ nguöìn ăiïơn ríịt thíịp. Truýìn díîn khöng díy thíơm chñ cođn mang laơi ăöơ linh hoaơt cao hún, cho pheâp caâc thiïịt bõ tûđ xa ặúơc liïn kïịt vúâi caâc hïơ thöịng tíơp trung. Vò dûô liïơu coâ thïí ặúơc thu thíơp liïn tuơc, tûđ nhiïìu nguöìn vađ nhiïìu ăiïím trong hïơ thöịng, do víơy möơt lûúơng lúân dûô liïơu coâ thïí tñch luôy theo thúđi gian
Ăöịi vúâi ngûúđi tiïu duđng, Internet vaơn víơt (IoT), núi moơi ngûúđi coâ thïí kiïím tra tuê laơnh cuêa hoơ tûđ cûêa hađng ăïí xem hoơ coâ cíìn sûôa khöng, hoùơc ngûúơc laơi ăùơt hađng vađ traê tiïìn sûôa tûđ mađn hònh caêm ûâng úê mùơt trûúâc cuêa caânh cûêa tuê laơnh, coâ thïí víîn giöịng nhû möơt cöng nghïơ tòm kiïịm ûâng duơng hûôu ñch. Tuy nhiïn, ngađy cađng nhiïìu thiïịt bõ, tûđ tivi ăïịn ö tö, ặúơc kïịt nöịi vúâi Internet vađ tûơ ăöơng gûêi thöng tin ặúơc lûu trûô trong nhiïìu “ăaâm míy” khaâc nhau. Möơt söị chuê súê hûôu cöng nghïơ nïìn coâ thïí ñt quan tím ăïịn lúơi nhuíơn tûđ viïơc baân thiïịt bõ mađ hoơ quan tím hún vïì thu thíơp thöng tin ríịt chi tiïịt vïì nhûông gò ngûúđi duđng quan tím, nhûông gò hoơ mua vađ nhûông gò hoơ lađm ăïí coâ thïí biïịt chñnh xaâc ngûúđi tiïu duđng muöịn mua taơi thúđi ăiïím nađo vađ ắa ăiïím hoơ muöịn vađ cíìn mua hađng úê ăíu. Giúâi haơn cuêa caâc cöng nghïơ nađy khöng xaâc ắnh ặúơc. Ngûúđi duđng coâ thïí (hoùơc coâ
Trang 3xím líịn, vađ caâc cú quan giaâm saât coâ thïí chíịm dûât
quýìn riïng tû, nhûng ngay caê dûô liïơu khöng xaâc
ắnh ngûúđi duđng cuơ thïí cuông mang theo “siïu dûô
liïơu”: hoaơt ăöơng, giao dõch gò, úê ăíu vađ khi nađo, íín
trong ăoâ coâ nhûông nguöìn kiïịn thûâc múâi, sûơ ăöíi múâi
vađ lúơi nhuíơn, nïịu nguöìn dûô liïơu nađy ặúơc sûê duơng
hiïơu quaê
Ăiïơn toaân ăaâm míy
Ăiïơn toaân ăaâm míy khöng baâo hiïơu sûơ chuýín
ăöíi trúê laơi theo mö hònh maây chuê tíơp trung. Ăiïơn
toaân ăaâm míy lađ möơt hïơ thöịng cho pheâp ngûúđi duđng,
thöng qua Internet hoùơc maơng kyô thuíơt söị, ăïí truy
cíơp vađ tñnh toaân nguöìn tađi nguýn dûô liïơu coâ quy mö
ăuê lúân vađ coâ thïí múê röơng. Sûơ khaâc biïơt ăaâng kïí nhíịt
tûđ kyê nguýn maây chuê nhûông nùm 1970 lađ viïơc tñnh
toaân vađ lûu trûô tûđ xa khöng cođn ặúơc tíơp trung úê caâc
doanh nghiïơp, mađ ặúơc phín phöịi trïn Internet vađ
bíịt kyđ ai úê bíịt kyđ ăíu cuông coâ thïí truy cíơp ặúơc khi
ngûúđi ăoâ coâ quýìn truy cíơp
Hún möơt nûêa doanh thu cuêa nhađ cung cíịp phíìn
mïìm maây tñnh lúân nhíịt thïị giúâi Microsoft lađ tûđ nïìn
taêng phíìn mïìm ăiïơn toaân ăaâm míy. Thay vò taêi
xuöịng caâc chûúng trònh vađ cađi ăùơt chuâng trïn PC,
trònh duýơt web ăaô trúê thađnh phûúng tiïơn thao taâc
phíìn mïìm vađ lûu trûô dûô liïơu trûơc tuýịn. Dung lûúơng
lûu trûô, ûâng duơng vađ nïìn taêng coâ thïí ặúơc thú vađ
ặúơc cíơp nhíơt búêi nhađ cung cíịp. Sûơ dõch chuýín
cuêa phíìn mïìm nhû möơt saên phíím, ặúơc mua úê
daơng víơt lyâ trïn ẵa CD hoùơc taêi xuöịng, sang phíìn
mïìm dûúâi daơng dõch vuơ (SaaS) vađ nïìn taêng dûúâi
daơng dõch vuơ (PaaS), ăöìng nghôa vúâi viïơc phíìn mïìm
luön sùĩn coâ, tûđ moơi núi coâ kïịt nöịi Internet vađ luön
ặúơc cíơp nhíơt. Viïơc lûu trûô cuông tûúng tûơ nhû víơy,
chuýín tûđ lûu trûô úê maây tñnh vađ maơng riïng sang
lûu trûô úê “ăaâm míy”
Ăöịi vúâi ngûúđi tiïu duđng caâ nhín, viïơc chuýín ăöíi
sang ăiïơn toaân ăaâm míy tûúng ăöịi chíơm, chuê ýịu
ặúơc sûê duơng ăïí lûu trûô trûơc tuýịn, sao lûu vađ ăöìng
böơ hoâa trïn caâc thiïịt bõ. Ngûúơc laơi, ăöịi vúâi caâc doanh
nghiïơp, ăiïơn toaân ăaâm míy cung cíịp nhûông lúơi thïị
ríịt lúân vađ ặúơc ûâng duơng nhanh hún ríịt nhiïìu. Ăíìu
tiïn, dõch vuơ ăiïơn toaân ăaâm míy coâ thïí cung cíịp haơ
tíìng maây tñnh linh hoaơt vïì quy mö, võ trñ vađ khaê
nùng. Viïơc lûu trûô, sûê duơng phíìn mïìm vađ dõch vuơ coâ
thïí thú vađ truy cíơp tûđ moơi núi qua Internet. Ăíìu tû
phaât triïín phíìn mïìm vađ phíìn cûâng coâ thïí ặúơc chia
seê búêi nhiïìu ngûúđi duđng, viïơc baêo trò, níng cíịp coâ
thïí ặúơc thú ngoađi. Kïịt quaê lađ, hiïơn nay ríịt ñt caâc
cöng ty lúân víîn súê hûôu tíịt caê caâc tađi nguýn maây
tñnh cuêa riïng hoơ
Mùơc duđ tñnh toađn veơn dûô liïơu vađ baêo míơt lađ nhûông
ruêi ro hiïín nhiïn, ăiïơn toaân ăaâm míy mang laơi triïín voơng lúân búêi ăíy lađ núi dûô liïơu coâ thïí ặúơc phín tñch vúâi söị lûúơng lúân. Triïín voơng nađy cađng lúân hún búêi coâ ngađy cađng nhiïìu caâc luöìng dûô liïơu múâi ăi vađo ăaâm míy möîi ngađy. Cíu hoêi vïì caâch sûê duơng dûô liïơu dûơa trïn ăaâm míy ặúơc traê lúđi, möơt phíìn búêi lônh vûơc khoa hoơc dûô liïơu hay ặúơc biïịt ăïịn nhiïìu hún lađ phín tñch dûô liïơu lúân (big data analytics)
Phín tñch dûô liïơu lúân
“Ăaâm míy” khöng chó lađ núi lûu trûô dûô liïơu vađ chaơy caâc chûúng trònh. Ăíy cođn lađ möơt núi tiïịp nhíơn khöịi lûúơng dûô liïơu khöíng löì ặúơc truýìn tûơ ăöơng tûđ IoT. Nïịu caâc caêm biïịn vađ thiïịt bõ cíịu thađnh IoT tûơ ăöơng ặa dûô liïơu vađo ăaâm míy, caâc dûô liïơu nađy coâ thïí ặúơc sûê duơng, cho pheâp doanh nghiïơp, cú quan chñnh phuê vađ bíịt kyđ ngûúđi hoùơc töí chûâc nađo coâ quýìn truy cíơp vađo dûô liïơu “ra quýịt ắnh dûơa trïn dûô liïơu”
vađ coâ thïí thûơc hiïơn nhûông phín tñch síu hún. Ăiïìu nađy khöng ăún giaên hoùơc dïî dađng, vò khi dûô liïơu cađng lúân thò cađng ăođi hoêi cao vïì khaê nùng tñnh toaân vađ phín tñch. Möơt trong nhûông thaâch thûâc chñnh cuêa viïơc phín tñch dûô liïơu lúân lađ phaât triïín caâc phûúng phaâp sađng loơc dûô liïơu ăïí loaơi boê dûô liïơu chíịt lûúơng keâm, cuông nhû viïơc ăùơt troơng söị vađ diïîn giaêi dûô liïơu tûđ caâc nguöìn vađ caâc loaơi khaâc nhau
Ngoađi ra möơt thaâch thûâc lúân khaâc khi sûê duơng dûô liïơu lúân ăïí ặa ra quýịt ắnh lađ tñnh toađn veơn dûô liïơu. Lađm thïị nađo ngûúđi ra quýịt ắnh biïịt dûô liïơu göịc ăaô khöng bõ thay ăöíi? “Blockchain” lađ möơt cöng nghïơ ríịt maơnh ăïí maô hoâa vađ chia seê dûô liïơu, ăaêm baêo tñnh toađn veơn cuêa dûô liïơu. Cíu hoêi vïì tñnh toađn veơn dûô liïơu khaâc vúâi cíu hoêi vïì tñnh chñnh xaâc cuêa dûô liïơu hoùơc yâ nghôa cuêa dûô liïơu. Tñnh chñnh xaâc vađ yâ nghôa cuêa dûô liïơu luön ặúơc xaâc ắnh thöng qua phín tñch, cođn tíìm quan troơng cuêa tñnh toađn veơn dûô liïơu tùng lïn khi caâc nhoâm dûô liïơu trúê nïn ríịt lúân vađ ăùơc biïơt khi dûô liïơu ặúơc töíng húơp vađ cung cíịp cöng khai hoùơc trïn toađn hïơ thöịng. Ăíy chñnh xaâc lađ ăöơng lûơc ăïí thuâc ăííy sûơ phaât triïín cuêa blockchain
Khi dûô liïơu khöng thïí thay ăöíi vađ coâ thïí ặúơc theo doôi möơt caâch cöng khai, minh baơch, chùỉng haơn nhû “tiïìn ăiïơn tûê” Bitcoin, cho pheâp viïơc chia seê dûô liïơu. Cöng nghïơ Blockchain taơo ra tiïìm nùng cho möơt lúâp dûô liïơu chia seê seô cho pheâp caâc húơp ăöìng vađ hïơ thöịng thanh toaân tiïìn baên quýìn thûơc thi möơt caâch tûơ ăöơng, baân leê trûơc tiïịp, huy ăöơng vöịn tûđ cöơng ăöìng vađ quaên trõ doanh nghiïơp. Mùơc duđ chuê súê hûôu dûô liïơu coâ sûâc maơnh khöng thïí phuê nhíơn trong nïìn kinh tïị söị, cöng nghïơ blockchain vađ caâc cöng nghïơ xaâc minh dûô liïơu minh baơch khaâc coâ thïí chuýín tíìm quan troơng tûđ viïơc súê hûôu dûô liïơu sang viïơc phín tñch dûô liïơu. Noâi caâch khaâc, nïịu moơi ngûúđi ăïìu coâ
Trang 4tranh seô chuýín sang töịc ăöơ, chíịt lûúơng vađ ăöơ chñnh
xaâc cuêa phín tñch dûô liïơu
Trñ túơ nhín taơo
Nïịu ăaâm míy chûâa söị lûúơng lúân dûô liïơu, phín
tñch dûô liïơu lúân díîn ăïịn hiïíu biïịt síu hún vïì nguöìn
dûô liïơu vađ caâc ăöơng lûơc xaô höơi vađ kinh doanh mađ hoơ
ăaơi diïơn, thò trñ túơ nhín taơo (AI) coâ thïí bùưt ăíìu thûơc
hiïơn ặúơc nhûông dûơ baâo vađ quýịt ắnh möơt caâch tûơ
ăöơng, vađ úê quy mö lúân hún. Caâc cöng nghïơ AI ăaô
ặúơc cung cíịp cöng khai, thûúđng coâ nguöìn múê vađ
miïîn phñ, kïí tûđ nùm 2008. Nhûông tiïịn böơ trong vi
ăiïơn tûê, ăùơc biïơt lađ sûơ phaât triïín ríịt maơnh cuêa chip
xûê lyâ ăöì hoơa (GPU), cho pheâp maây tñnh coâ khaê nùng
“tûơ hoơc”. Sûơ phíịn khñch (vađ caê lo ngaơi) vïì AI bùưt
nguöìn tûđ viïơc maây tñnh ăang díìn vûúơt qua giúâi haơn
bõ kiïím soaât búêi con ngûúđi. Trong möơt söị lônh vûơc
cuêa AI, nhû nhíơn daơng hònh aênh vađ nhíơn daơng gioơng
noâi, hiïơn nay maây tñnh ăaô vûúơt qua khaê nùng cuêa
con ngûúđi. Maây tñnh cuông gíìn tiïịp cíơn khaê nùng cuêa
con ngûúđi trong viïơc dõch thuíơt
3. Caâc cú höơi vađ thaâch thûâc
Cú höơi
Caâc mö hònh kinh doanh vađ töí chûâc saên xuíịt trong
nïìn kinh tïị söị
Nhûông tiïịn böơ trong nïìn kinh tïị söị ăi keđm vúâi sûơ
xuíịt hiïơn cuêa caâc mö hònh kinh doanh vađ ngađnh cöng
nghiïơp múâi vúâi ăùơc trûng lađ ăïí giaêi quýịt nhûông víịn
ăïì hïơ thöịng ngađy cađng phûâc taơp. Khöng möơt caâ nhín
hay töí chûâc nađo coâ khaê nùng kiïím soaât hoùơc thíịu
hiïíu hoađn toađn caâc cöng nghïơ trong nïìn kinh tïị söị
Cöơng taâc trïn nhiïìu lônh vûơc, chùỉng haơn nhû cöơng
taâc giûôa ngađnh khoa maây tñnh vađ dûô liïơu vúâi sinh
hoơc, víơn ăöơng chñnh trõ, ngín hađng lađ cíìn thiïịt,
nhûng khöng ăuê
Mö hònh kinh doanh dûơa trïn caâc cöng nghïơ nïìn taêng
Nïìn kinh tïị söị coâ thïí ặúơc mö taê nhû lađ möơt hïơ sinh thaâi bao göìm caâc saên phíím vađ dõch vuơ cöng nghïơ thöng tin dûơa trïn caâc cöng nghïơ nïìn taêng Nïìn kinh tïị nađy ăang phaât triïín möơt caâch nhanh choâng do dûô liïơu trúê nïn phöí biïịn vađ liïn tuơc ặúơc thu thíơp. Dûô liïơu Internet vaơn víơt thu thíơp tûđ caâc nhađ maây tûơ ăöơng, quaâ trònh kinh doanh vađ nhûông thiïịt bõ kïịt nöịi Internet - tûđ ăiïơn thoaơi thöng minh, thiïịt bõ gia duơng ăïịn ö tö tûơ laâi. Internet vaơn víơt ăang taơo ra möơt kho dûô liïơu khöíng löì, vađ kho dûô liïơu nađy ặúơc lûu trûô trong “ăaâm míy” - núi dûô liïơu coâ thïí ặúơc sûê duơng vađ phín tñch ăïí cung cíịp nguöìn dûô liïơu ăíìu vađo cho hïơ thöịng AI
Ăöíi múâi saâng taơo múê
Sûơ phûâc taơp vađ ăa ûâng duơng cuêa caâc cöng nghïơ nïìn taêng trong nïìn kinh tïị söị buöơc ngûúđi chúi trong ngađnh phaêi sûê duơng ríịt nhiïìu ăïịn “ăöíi múâi saâng taơo múê” ăïí taơo ra caâc nguöìn lûơc cíìn thiïịt phaât triïín vađ ăaêm baêo khaê nùng húơp taâc trong möơt loaơt caâc lônh vûơc tûđ cú súê haơ tíìng ăïịn hïơ ăiïìu hađnh, caâc thuíơt toaân vađ AI. Ăöíi múâi saâng taơo múê lađ chiïịn lûúơc dûơa vađo nguöìn lûơc bïn ngoađi, nguöìn lûơc nađy thûúđng ặúơc chia seê vađ ăöi khi lađ nguöìn lûơc cöơng ăöìng. Ăíy lađ nguöìn lûơc ríịt quan troơng trong quaâ trònh ăöíi múâi cuêa doanh nghiïơp
Toađn cíìu hoâa vađ modun
Tin hoơc hoâa cöng viïơc, tûđ thiïịt kïị saên phíím ăïịn saên xuíịt, híơu cíìn vađ dõch vuơ ăaô cho pheâp caâc ngađnh chuýn mön hoâa theo ắa lyâ. Tin hoơc hoâa thûúđng ăi keđm vúâi tiïu chuíín hoâa caâc quy trònh lađm viïơc vúâi caâc quy tùưc roô rađng, do ăoâ thuâc ăííy hoâa viïơc thú ngoađi. Ăíy khöng phaêi lađ ăiïìu múâi. Trong 25 nùm qua, nhûông tiïịn böơ trong khaê nùng maô hoâa vađ chuýín thöng tin phûâc taơp trong chuöîi giaâ trõ, cuđng vúâi chi phñ víơn chuýín hađng hoâa giaêm maơnh ăaô cho pheâp chuýín ăöíi saên xuíịt sang caâc quöịc gia nhû Trung Quöịc vađ Viïơt Nam vađ cung ûâng nhiïìu dõch vuơ tûđ caâc nûúâc nhû ÍỊn Ăöơ vađ Philippines
Tin hoơc hoâa vađ thiïịt kïị, saên xuíịt, quaên lyâ chuöîi cung ûâng tñch húơp söị lađ xu hûúâng dađi haơn, thûúđng ặúơc löìng gheâp trong phíìn mïìm líơp kïị hoaơch nguöìn lûơc doanh nghiïơp. Caâc phíìn mïìm nađy mang laơi sûơ linh hoaơt vađ töịc ăöơ cao hún trong chuöîi saên xuíịt. Ăöìng thúđi vúâi chi phñ ngađy cađng giaêm vađ viïơc sûê duơng cuông dïî dađng hún ăaô giuâp caâc caâc doanh nghiïơp nhoê dïî dađng tiïịp cíơn vađ ûâng duơng caâc phíìn mïìm nađy. Phíìn mïìm líơp kïị hoaơch nguöìn lûơc doanh nghiïơp vađ caâc phíìn mïìm tûúng tûơ seô tiïịp tuơc lađ möơt phíìn
Nguöìn: The New Digital Economy and Development,
UNCTAD
Trang 5liïn tuơc ặúơc caêi thiïơn
Tuy nhiïn, ăiïìu thu huât ặúơc nhiïìu sûơ chuâ yâ hún
caê lađ nhûông tiïịn böơ nhanh choâng trong caâc quy trònh
saên xuíịt nhû in 3D. Cöng nghïơ in 3D coâ thïí saên
xuíịt caâc böơ phíơn phûâc taơp bùìng caâch “in” ra caâc víơt
thïí rùưn tûđ caâc loaơi víơt liïơu khaâc nhau, nhû böơt, chíịt
loêng, kim loaơi trûơc tiïịp tûđ caâc tïơp thiïịt kïị kyô thuíơt
söị. In 3D lađm giaêm chi phñ cho viïơc saên xuíịt caâc saên
phíím coâ söị lûúơng nhoê vađ tuđy chónh theo nhu cíìu caâ
nhín, vñ duơ nhû viïơc taơo ra caâc saên phíím míîu. Viïơc
taơo saên phíím míîu nhanh, vúâi chi phñ thíịp coâ thïí
tùng töịc quaâ trònh ăöíi múâi vađ höî trúơ viïơc saên xuíịt caâc
saên phíím coâ nhu cíìu thíịp
Thaâch thûâc
Víơy, liïơu nïìn kinh tïị söị seô múê ra cú höơi múâi cho
caâc nûúâc ăang phaât triïín hay lađm síu sùưc hún khoaêng
caâch giûôa caâc quöịc gia phaât triïín vađ ăang phaât triïín?
Liïơu tûơ ăöơng hoâa seô cho pheâp viïơc saên xuíịt chuýín
dõch gíìn hún vúâi tiïu duđng búêi nhu cíìu vïì nguöìn lao
ăöơng lúân lađ khöng cíìn thiïịt? (trong giai ăoaơn vûđa
qua, nguöìn lao ăöơng giaâ reê lađ ăöơng lûơc tùng trûúêng
cuêa ríịt nhiïìu quöịc gia ăang phaât triïín, trong ăoâ coâ
Viïơt Nam). Möơt kõch baên coâ thïí xaêy ra lađ: caâc chûâc
nùng kinh doanh thöng thûúđng nhû cöng nghiïơp chïị
biïịn, viïịt maô phíìn mïìm vađ vùn phođng dõch vuơ,
nhûông ngađnh ăaô tûđng lađ xûúng söịng cho sûơ phaât
triïín nhanh choâng taơi caâc quöịc gia ăang phaât triïín,
coâ thïí lađ nhûông ngađnh ăíìu tiïn bõ cíịu truâc laơi hoùơc
thíơm chñ bõ loaơi boê búêi saên xuíịt tiïn tiïịn vađ tûơ ăöơng
hoâa. Ăiïìu nađy coâ thïí khiïịn caâc nûúâc ăang phaât triïín
bõ loaơi ra khoêi chuöîi giaâ trõ toađn cíìu vađ gíy ra nhûông
xaâo tröơn lúân vïì xaô höơi, núi caâc nhađ maây saên xuíịt saên
phíím xuíịt khííu hiïơn ăang sûê duơng hađng chuơc, vađ
thíơm chñ hađng trùm ngađn cöng nhín trong caâc cuơm
saên xuíịt tíơp trung
4. Hađm yâ chñnh saâch vađ giaêi phaâp ăïí chuýín
ăöíi sang nïìn kinh tïị söị
Xíy dûơng nïìn taêng cho viïơc chuýín ăöíi sang kyô
thuíơt söị
Viïơc chuýín ăöíi sang nïìn kinh tïị söị khöng diïîn
ra trong sûơ biïơt líơp, nïìn kinh tïị söị ặúơc ắnh hònh
vađ goâp phíìn hònh thađnh nïn búêi caê nïìn kinh tïị, xaô
höơi. Chñnh saâch khung ăoâng vai trođ quan troơng trong
viïơc ăaêm baêo möi trûúđng cho caâc nïìn taêng cuêa nïìn
kinh tïị söị phaât triïín. Caâc mö hònh thûúng maơi vađ
ăíìu tû múê seô taơo tiïìn ăïì ăïí nhanh choâng níng cíịp
cöng nghïơ, kyô nùng vađ chuýn mön. Thõ trûúđng tađi
chñnh múê vađ hiïơu quaê cuông goâp phíìn phín böí nguöìn
lûơc tađi chñnh cho caâc cöng ty ăíìu tû vađo viïơc chuýín
ăöíi sang nïìn kinh tïị söị. Thõ trûúđng saên phíím caơnh
tranh seô mang laơi lúơi ñch cho ngûúđi tiïu duđng, cho pheâp caâc cöng ty múâi thaâch thûâc caâc cöng ty ăang hiïơn hûôu trïn thõ trûúđng, caâc cöng ty hiïơu quaê seô ngađy cađng phaât triïín vađ caâc doanh nghiïơp khöng hiïơu quaê seô bõ loaơi boê khoêi thõ trûúđng. Thõ trûúđng lao ăöơng hoaơt ăöơng töịt coâ thïí höî trúơ viïơc thay ăöíi cíịu truâc nïìn kinh tïị. Nhòn chung, caâc chñnh saâch kinh tïị
vô mö hiïơu quaê seô giuâp giaêm sûơ biïịn ăöơng cuêa thõ trûúđng vađ taơo möi trûúđng thuíơn lúơi cho nïìn kinh tïị söị phaât triïín
Haơ tíìng vađ dõch vuơ söị
Haơ tíìng kyô thuíơt söị, bao göìm hïơ thöịng bùng thöng röơng hiïơu quaê, ăaâng tin cíơy vađ dïî dađng tiïịp cíơn, dûô liïơu, phíìn mïìm vađ phíìn cûâng, lađ nhûông nïìn taêng cuêa nïìn kinh tïị söị. Chñnh phuê cíìn coâ chñnh saâch khuýịn khñch ăíìu tû vađo phaât triïín cú súê haơ tíìng kyô thuíơt söị vađ taơo líơp möơt möi trûúđng caơnh tranh trong viïơc cung cíịp caâc dõch vuơ maơng töịc ăöơ cao. Caâc caâ nhín, caâc doanh nghiïơp vađ caê chñnh phuê cíìn möơt maơng lûúâi vađ dõch vuơ kyô thuíơt söị ăaâng tin cíơy vađ coâ thïí tiïịp cíơn dïî dađng ăïí tíơn duơng ặúơc caâc lúơi ñch tûđ nïìn kinh tïị söị
Nguöìn nhín lûơc
Phaât triïín nguöìn nhín lûơc thñch ûâng vúâi nïìn kinh tïị söị. Cíìn thay ăöíi síu sùưc vađ toađn diïơn chûúng trònh ăađo taơo ăïí ăaâp ûâng caâc ýu cíìu cuêa xu thïị cöng nghïơ múâi nhû trñ túơ nhín taơo, Internet vaơn víơt, cöng nghïơ robot, Ăûa caâc nöơi dung nađy vađo caâc chûúng trònh hoơc úê caâc cíịp. Taơo moơi ăiïìu kiïơn thuíơn lúơi nhíịt ăïí hoơc sinh, sinh viïn tiïịp cíơn, hoơc tíơp vađ tham gia nghiïn cûâu trong caâc lônh vûơc nađy cađng súâm cađng töịt
Kïịt luíơn: Sûơ phaât triïín nhanh choâng cuêa cöng
nghïơ thöng tin vađ truýìn thöng ăaô vađ ăang goâp phíìn hònh thađnh möơt nïìn kinh tïị söị múâi. Sûơ xuíịt hiïơn vađ phaât triïín cuêa nïìn kinh tïị söị taơo ra nhûông mö hònh kinh doanh múâi, nhûông cú höơi vađ thaâch thûâc múâi, do víơy seô coâ nhûông ngûúđi ặúơc vađ ngûúđi míịt. Vúâi caâc quöịc gia ăang phaât triïín nhû nûúâc ta, viïơc tíơn duơng ặúơc moơi cú höơi mađ nïìn kinh tïị söị mang laơi seô giuâp ăíịt nûúâc bûât töịc, tham gia vađo caâc khíu cao hún trong chuöîi giaâ trõ. Ăõnh hûúâng vađ xíy dûơng möơt khung chñnh saâch ăuâng, cuông nhû viïơc phaât triïín haơ tíìng vađ nguöìn nhín lûơc phuđ húơp seô lađ nhûông ýịu töị quýịt ắnh ăïí nûúâc ta tíơn duơng ặúơc nhûông cú höơi trong nïìn kinh tïị söị.
Tađi liïơu tham khaêo
1. Nghõ quýịt söị 36-NQ/TW vïì ăííy maơnh ûâng duơng, phaât triïín cöng nghïơ thöng tin ăaâp ûâng ýu cíìu phaât triïín bïìn vûông vađ höơi nhíơp quöịc tïị.
(Xem tiïịp trang 44)
Trang 6cûúđng lođng tin cuêa ngûúđi sûê duơng vađ caâc doanh
nghiïơp vađo hïơ thöịng thanh toaân ăiïơn tûê. Tùng
cûúđng ăiïìu phöịi, húơp taâc chñnh saâch phaât triïín
dõch vuơ thanh toaân ăiïơn tûê trong nûúâc vađ quöịc tïị,
liïn quöịc gia, liïn ngađnh
Bïn caơnh ăoâ, Hiïơp höơi Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt
Nam vađ caâc doanh nghiïơp hoaơt ăöơng trong lônh
vûơc TMĂT cíìn nghiïn cûâu, ăïì xuíịt sûêa ăöíi caâc
chñnh saâch quy ắnh khöng cođn phuđ húơp vúâi sûơ
phaât triïín TMĂT
Thûâ hai, Nhađ nûúâc cíìn ăíìu tû trûơc tiïịp vađ coâ
chñnh saâch tiïịp tuơc khuýịn khñch vađ thu huât ăíìu tû
cuêa xaô höơi, ăíìu tû tû nhín nhùìm phaât triïín haơ tíìng
kyô thuíơt cho thanh toaân ăiïơn tûê. Ăöìng thúđi, ăííy maơnh
phaât triïín caâc dõch vuơ cöng phuơc vuơ cho TMĂT. Caâc
cú quan nhađ nûúâc phaêi ûâng duơng thûúng maơi ăiïơn
tûê trong mua sùưm cöng, ăíịu thíìu; gùưn vúâi caêi caâch
hađnh chñnh, minh baơch hoâa, níng cao hiïơu lûơc nïìn
hađnh chñnh quöịc gia, vađ xíy dûơng chñnh phuê ăiïơn tûê
Ngín hađng Nhađ nûúâc cíìn tñch cûơc triïín khai ăïì
aân thanh toaân khöng duđng tiïìn mùơt vađ tiïịp tuơc hoađn
thiïơn cú súê phaâp lyâ liïn quan ăïịn thanh toaân ăiïơn tûê;
Ăííy maơnh cung cíịp caâc dõch vuơ cöng nhû haêi quan
ăiïơn tûê; kï khai thúị vađ nöơp thúị, lađm caâc thuê tuơc
xuíịt, nhíơp khííu ăiïơn tûê
Thûâ ba, ăaêm baêo an toađn cho caâc giao dõch
TMĂT. TMĂT coâ nhiïìu taâc ăöơng tñch cûơc nhûng cuông
dïî bõ tin tùơc phaât taân virus, tíịn cöng vađo caâc website;
Phaât taân thû ăiïơn tûê, tin nhùưn raâc; ăaânh cùưp tiïìn tûđ
caâc theê ATM Mùơt khaâc, qua internet cuông xuíịt
hiïơn nhûông giao dõch xíịu nhû: ma tuây, buön líơu,
baân hađng giaê do víơy, cíìn coâ cú chïị kiïím soaât caâc
hoaơt ăöơng vi phaơm
Trong ăoâ, cíìn ýu cíìu caâc sađn giao dõch TMĂT
tùng cûúđng quy trònh kiïím soaât chíịt lûúơng saên
phíím, coâ biïơn phaâp ngùn chùơn, xûê phaơt vúâi caâc
doanh nghiïơp baân hađng giaê, hađng nhaâi Ăöịi vúâi
caâc doanh nghiïơp vađ caâc sađn TMĂT, cíìn tùng cûúđng
an ninh maơng, baêo míơt, an toađn thöng tin thanh
toaân ăiïơn tûê
Thûâ tû, cíìn níng cao khaê nùng quaên trõ doanh
nghiïơp thöng qua húơp taâc vađ tùng sûâc caơnh tranh
Caâc doanh nghiïơp cíìn nghô ăïịn phûúng aân xíy
dûơng möịi quan hïơ cöơng sinh cho riïng mònh, húơp
taâc ăïí ăaâp ûâng tûđng phíìn trong quy trònh TMĂT,
traânh tûơ troâi chñnh mònh trong súơi díy aâp lûơc “tûơ
thûơc hiïơn”
Thûâ nùm, ăííy maơnh ăađo taơo vađ phaât triïín nguöìn
nhín lûơc nhíịt lađ nguöìn nhín lûơc chíịt lûúơng cao
Muöịn phaât triïín TMĂT, ngoađi viïơc ăođi hoêi phaêi coâ möơt ăöơi nguô chuýn gia tin hoơc maơnh, thûúđng xuýn bùưt kõp caâc thađnh tûơu cöng nghïơ thöng tin múâi trïn thïị giúâi, coâ khaê nùng thiïịt kïị caâc phíìn mïìm ăaâp ûâng caâc nhu cíìu cuêa kinh tïị söị hoâa, cuông ăođi hoêi möîi ngûúđi tham gia TMĂT phaêi coâ khaê nùng sûê duơng maây tñnh, coâ thïí trao ăöíi thöng tin möơt caâch thađnh thaơo trïn maơng, coâ nhûông hiïíu biïịt cíìn thiïịt vïì thûúng maơi, luíơt phaâp Búêi víơy, cíìn ăađo taơo caâc chuýn gia tin hoơc vađ phöí cíơp kiïịn thûâc vïì TMĂT khöng nhûông cho caâc doanh nghiïơp, caâc caân böơ quaên lyâ cuêa nhađ nûúâc mađ cho caê ngûúđi tiïu duđng
Ngoađi ra, Chñnh phuê vađ caâc doanh nghiïơp cíìn kïịt húơp vúâi ngûúđi tiïu duđng ăííy maơnh hoaơt ăöơng truýìn thöng vađ giaâo duơc, tùng cûúđng quaêng baâ, tuýn truýìn, phöí biïịn hûúâng díîn trong toađn xaô höơi ăïí thanh toaân ăiïơn tûê trúê thađnh phûúng tiïơn thanh toaân quen thuöơc
Nhûông giaêi phaâp cú baên trïn seô phíìn nađo giuâp TMĂT phaât triïín, mang ăïịn thoâi quen mua sùưm thöng minh cho ngûúđi tiïu d uđng vađ goâp phíìn ăííy maơnh kinh tïị Viïơt Nam trong böịi caênh toađn cíìu hoâa hiïơn nay.
Tađi liïơu tham khaêo
1. Hiïơp höơi Thûúng maơi Ăiïơn tûê Viïơt Nam (2018), Baâo caâo Chó söị Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam nùm 2018.
2. Thûúng maơi ăiïơn tûê Viïơt Nam: Tiïìm nùng vađ thaâch thûâc, Diïîn ăađn doanh nghiïơp, thaâng 2/2017.
3. Thûúng maơi ăiïơn tûê dađnh cho caâc doanh nghiïơp.
4. Caâch maơng cöng nghiïơp 4.0: cú höơi vađ thaâch thûâc, trang tin ăiïơn tûê, thaâng 6/2017.
5. Thûúng maơi ăiïơn tûê 4.0; https://www.cione.vn/chuyen-nghe/
thuong-mai-dien-tu-thoi-4-0.html, thaâng 6/2017.
2. Nghõ quýịt söị 26/NQ-CP cuêa Chñnh phuê ban hađnh Chûúng trònh hađnh ăöơng cuêa Chñnh phuê thûơc hiïơn Nghõ quýịt söị 36-NQ/TW ngađy 01/7/2014 cuêa Böơ Chñnh trõ, Ban Chíịp hađnh Trung ûúng Ăaêng Cöơng saên Viïơt Nam vïì ăííy maơnh ûâng duơng, phaât triïín cöng nghïơ thöng tin ăaâp ûâng ýu cíìu phaât triïín bïìn vûông vađ höơi nhíơp quöịc tïị.
3. UNCTAD (2107), The New Digital Economy and Development, UNCTAD Technical Notes for ICT Development.
4. OECD (2017), Digital Economy Outlook 2017, OECD Publishing, Paris.OECD.
5. Hans-Dieter Zimmermann (2108),Understanding the Digital Economy: Challenges for new Business Models
KINH TÏỊ SÖỊ: XU HÛÚÂNG PHAÂT TRIÏÍN
(Tiïịp theo trang 49)