Những thách thức khi thiết kế hệ thống ứng dụng kỹ thuật Tin học cần tránh

Bài viết với nội dung thách thức về sự đồng bộ máy móc và thiết bị tin học cũng như sự ổn định lâu dài của chúng; thách thức về một đội ngũ cán bộ ứng dụng kỹ thuật Tin học đồng đều về năng lực; thách thức về một nguồn kinh phí vô hạn tiềm tàng và ổn định lâu dài…

Trang 30 - Thông tin Khoa học Thống kê số 1/2005

Những thách thức khi thiết kế hệ thống

ứng dụng kỹ thuật tin học cần tránh

Hoàng Minh Thiện

Ngày 1/12/2004 ngành Thống kê tổ

chức một hội nghị nhằm từng bước thiết lập

một hệ thống ứng dụng kỹ thuật tin học trên

toàn ngành, đây quả là một dấu hiệu đáng

mừng vì đã lâu lĩnh vực này không được

quan tâm đúng mức Bài viết này chúng tôi

mong đóng góp mấy ý kiến kinh nghiệm cho

các nhà quản lý khi bắt tay vào công việc

khó khăn này

Khi xác định hệ thống ứng dụng kỹ

thuật tin học (UDKTTH) thường trong ý nghĩ

các nhà quản lý luôn luôn mong mỏi những

điều kiện tối ưu và vì thế thường sai lệch so

với thực tiễn và chúng tôi gọi những mong

mỏi này là các thách thức; sau đây sẽ là

những thách thức thường gặp nhất

1 Thách thức về sự đồng bộ máy

móc vμ thiết bị tin học cũng như sự ổn

định lâu dμi của chúng Thực tế cho thấy

máy móc và thiết bị hiện có của chúng ta đã

được mua sắm qua nhiều thời kỳ, bằng

nhiều nguồn kinh phí khác nhau và khác

nhau theo cả vị trí địa lý; vì thế chúng ta

đang có rất nhiều chủng loại máy tính, các

thiết bị tin học khác và khi đưa chúng vào hệ

thống thì chắc chắn không thể ăn nhập được

tất cả Vì thế trước khi thiết lập hệ thống cần

đặt ra câu hỏi: những gì chúng ta đang có và

những gì sẽ bỏ đi, những gì được đưa vào hệ

thống trong tương lai

Tương tự như thế với các sản phẩm

phần mềm ứng dụng trong ngành, trên các

địa phương vốn lâu nay không có quản lý

thống nhất và ứng dụng tự phát thì khả năng

trao đổi, liên kết trong hệ thống cũng rất khó khăn (chỉ cần chúng ta liên tưởng đến tranh cãi trước đây về bộ chữ Việt là có thể thấy mức độ phức tạp như thế nào của vấn đề này) Thêm nữa, theo thời gian, máy móc thiết bị tin học lạc hậu nhanh chóng và các sản phẩm phần mềm ứng dụng kỹ thuật tin học cũng được cải biên liên tục; cho nên máy móc, thiết bị tin học sẽ thường xuyên phải thay thế và các sản phẩm phần mềm cũng sẽ thường xuyên được nâng cấp Chúng ta đã phải trả giá cho những sai lầm như vậy trong quá khứ khi không tính trước khả năng thiết bị lưu trữ lạc hậu bị thay thế

và thiết bị mới không thể khôi phục thông tin trên thiết bị cũ, dẫn đến rất nhiều kết quả

điều tra, lưu trữ đã mất Tính toán cho một

kế hoạch lâu dài phải tính đến sự không ổn

định của kỹ thuật và như thế cũng đồng nghĩa với việc phải tính trước một kế hoạch thay thế máy móc và cập nhật các sản phẩm phần mềm ứng dụng theo kịp với tiến bộ của ngành này

2 Thách thức về một đội ngũ cán bộ UDKTTH đồng đều về năng lực Đội ngũ

cán bộ UDKTTH đóng vai trò quan trọng cho một hệ thống hoạt động có hiệu quả, song trên thực tiễn chúng ta đang có một đội ngũ chắp vá được đào tạo từ nhiều nguồn khác nhau, với các giáo trình không chuẩn như nhau và theo một thời gian kéo dài đã nhiều năm; dẫn đến chất lượng đội ngũ rất khác nhau Cùng ngồi trước một Terminal của hệ thống nhưng lại có những UDKTTH khác nhau đó là điều phải tính kỹ cho hệ thống

Thông tin Khoa học Thống kê số 1/2005 - Trang 31

hoạt động hữu hiệu và thông suốt Rõ ràng

một chương trình chuẩn hoá kiến thức cho

cán bộ UDKTTH trong toàn ngành phải được

tính đến để xử lý của cán bộ UDKTTH trước

cùng một tình huống của hệ thống là cơ bản

như nhau Thêm nữa, chương trình cần được

cập nhật sát với các tiến bộ của ngành tin

học trong nước và thế giới Trong vấn đề này

có hai lĩnh vực cần phân biệt đó là: đào tạo

cho cán bộ chuyên về kỹ thuật tin học và

đào tạo cho cán bộ nghiệp thống kê về kỹ

thuật tin học; rõ ràng hai đối tượng này cần

trang bị các kiến thức khác nhau và lại rất

gần nhau để sự phối hợp trở nên thuận lợi

Lâu nay phát triển UDKTTH thường gặp khó

khăn ở chỗ không hiểu nhau của hai đội ngũ

này khiến cho các kết quả hạn chế rất nhiều,

không thâm nhập sâu các vấn đề nghiệp vụ

thống kê và không áp dụng tốt các kỹ thuật

tin học (đặc biệt là xây dựng các cơ sở dữ

liệu) Thay đổi tình trạng hiện nay không gì

quan trọng hơn là xây dựng một chiến lược

đào tạo lâu dài và thực tiễn

3 Thách thức về một nguồn kinh phí

vô hạn tiềm tμng vμ ổn định lâu dμi Trong

bối cảnh nước ta đang cần đầu tư cho các

mục tiêu phát triển kinh tế xã hội thì một

nguồn kinh phí đảm bảo cho mọi yêu cầu

thiết kế hệ thống là không có và không thực

tiễn, cộng với yêu cầu kinh phí hoạt động

thường xuyên cần có cho hệ thống thì đó là

những yếu tố chủ chốt tác động đến thiết kế

hệ thống hợp lý và tiết kiệm Trước đây

những năm 70 - 80 chúng ta đã từng có

những kế hoạch rầm rộ với nguồn kinh phí

tưởng như vô hạn cho các kế hoạch đó,

nhưng thực tiễn đã thất bại và hiệu quả sử

dụng nguồn kinh phí đó rất thấp; vì thế cần

có một cách tiếp cận thực tế hơn khi đưa ra

các bước phát triển hệ thống trên cơ sở kinh

phí có khả năng huy động và theo lộ trình thời gian hợp lý

4 Thách thức về sự tồn tại của các chuẩn mực kỹ thuât vμ nghiệp vụ Khi bắt

tay vào thiết lập một hệ thống UDKTTH nhiều người tin tưởng rằng đã có một hệ thống các chuẩn mực chung về kỹ thuật và nghiệp vụ và chỉ còn chờ máy móc thiết bị, con người là hệ thống sẽ hoạt động thông suốt; thực tế thì phần thiết kế logic của hệ thống luôn luôn là phần khó khăn hơn cả vì

nó phải đối mặt với những thói quen đã lâu ngày và đã từng mang lại thành công cho cán bộ UDKTTH lâu nay Cùng với các chuẩn mực chung của hệ thống chúng ta cũng còn phải thiết lập các quy định hoạt

động (tương tự như hành lang pháp lý trong cuộc sống) để hệ thống hoạt động hướng theo mục tiêu đúng đắn Như vậy, thiết kế hệ thống UDKTTH không chỉ tác động đến riêng bộ phận nào mà nó tác động đến tất cả các bộ phận trong ngành; nghiệp vụ thống kê là nơi cần thay đổi mạnh mẽ nhất

để thông tin thống kê chuẩn hoá cho UDKTTH; hệ thống thu thập thông tin, hệ thông báo cáo, các cuộc điều tra, nhu cầu lưu trữ,… đều cần chuẩn mực hoá nếu không dù có bao thiết bị tin học thì tình hình cũng không xoay chuyển bao nhiêu Tất nhiên không thể một lúc làm tất cả nhưng kế hoạch chuẩn hoá cũng nên được đưa ra phù hợp với quá trình thiết lập hệ thống như mua máy móc, kinh phí, đào tạo nhân lực,

5 Thách thức về sự an toμn hệ thống Dù được thiết kế tốt đến đâu hệ

thống UDKTTH luôn phải đối mặt với những vấn đề bị phá huỷ hoặc không kiểm soát

được; vì thế hệ thống phải tính đến khả năng

an toàn trong hoạt động Các vấn đề hàng ngày như cháy (tiếp theo trang 24)

Trang 24 - Thông tin Khoa học Thống kê số 1/2005

Đổi mới hệ thống chỉ tiêu Thống kê phải

xuất phát từ nhu cầu của đối tượng dùng tin,

song không vì thế mà thụ động trong công

việc xác định nhu cầu cung cấp thông tin

Người cung cấp thông tin cần phải có định

hướng, hướng dẫn người dùng tin, nhằm thay

đổi tập quán và cách thức sử dụng thông tin

đã cũ không còn phù hợp với cơ chế quản lý

hiện tại hoặc sử dụng thông tin về khách

quan không đảm bảo độ tin cậy; đồng thời

phải tuyên truyền, giới thiệu và hướng dẫn

các đối tượng dùng tin sử dụng những thông

tin mới, có tính tổng hợp phân tích cao, đảm

bảo độ tin cậy và có tính so sánh rộng rãi

Mối quan hệ hai chiều giữa người

cung cấp thông tin và người sử dụng thông

tin trước đây thường chỉ được nhấn mạnh

một chiều là nhu cầu của người sử dụng

thông tin, mà chưa bao giờ chú ý tới tuyên

truyền, giới thiệu, hướng dẫn và định

hướng cho những người dùng tin Vì vậy

người dùng tin cứ theo nếp cũ, tư duy chủ

quan mà yêu cầu; người cung cấp thông

tin cố gắng bằng mọi phương pháp (kể cả

phương pháp thiếu tính khoa học), để tính

toán cho được những thông tin gọi là

truyền thống xưa nay vẫn làm

Tuy nhiên muốn có sự hài hoà giữa người cung cấp thông tin và người dùng tin, thì yêu cầu cần phải quan tâm và khai thác triệt để mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa người cung cấp và người sử dụng thông tin Thống kê Mặt khác những người cung cấp thông tin cũng phải có quan điểm dứt khoát trong việc không sản xuất và cung cấp những thông tin về khách quan không đảm bảo độ tin cậy hoặc không có ý nghĩa đối với quản lý vĩ mô của các cơ quan Nhà nước

(3) Lãnh đạo và chỉ đạo Những việc thông thường vốn đã phải

có lãnh đạo, chỉ đạo, vậy thì những công việc yêu cầu phải có sự đổi mới lại cần phải

có sự lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất và kiên quyết hơn

Lãnh đạo và chỉ đạo ở đây không chỉ là của lãnh đạo Tổng cục, mà phải từ các Vụ chức năng, đặc biệt là những Vụ có vai trò tham mưu, Vụ được giao trách nhiệm chủ trì công việc phải chủ động và dám quyết định trong những việc được giao, phải có quan

điểm của đơn vị tham mưu, đơn vị chủ trì về những vấn đề còn nhiều ý kiến khác nhau

Và cần có sự quyết định cuối cùng từ cấp lãnh đạo có thầm quyền cao nhất

Những thách thức khi thiết kế… (tiếp theo trang 31)

nổ, mất điện bộ phận, hacker, virus, không

khôi phục được thông tin lưu trữ là thường

xuyên xảy ra vì thế không tính đến trong

thiết kế ngay từ đầu là sai lầm khó khắc

phục sau này

Còn nhiều thách thức khác có thể phát

sinh trong tâm lý người thiết kế hệ thống,

song chúng tôi cho rằng 5 vấn đề trên là lớn

hơn cả Ngoài ra các vấn đề trên nếu xem

xét kỹ lưỡng hơn và theo cả hai chiều không gian và thời gian thì sẽ thấy chúng thật sự

ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự lựa chọn thiết

kế hệ thống Quan trọng hơn nữa là để giải quyết các vấn đề này thường không thể tách riêng ra, mà chúng phải được xử lý đồng bộ với nhau, theo một lộ trình thống nhất và phù hợp với kinh phí huy động được từ nhiều nguồn khác nhau