Tóm tắt luận văn Thạc sĩ Luật học: Trách nhiệm chứng minh trong vụ án hình sự theo luật tố tụng hình sự Việt Nam

Mục đích cơ bản của đề tài góp phần về làm rõ mặt lý luận trách nhiệm của CQTHTT, thực tiễn áp dụng trong từng giai đoạn tố tụng chứng minh tội phạm tìm ra sự thật khách quan của VAHS, để từ đó đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của CQTHTT trong quá trình chứng minh tội phạm.

Đ I H C QU C GIA HÀ N IẠ Ọ Ố Ộ

KHOA LU TẬ

NGUY N TH  CHÂM Ễ Ị

TRÁCH NHI M CH NG MINH TRONG V  ÁN Ệ Ứ Ụ   HÌNH S  THEO LU T T  T NG HÌNH S Ự Ậ Ố Ụ Ự

VI T NAM Ệ

LU N VĂN TH C SĨ LU T H C Ậ Ạ Ậ Ọ

Cán b  h ộ ướ ng d n khoa h c ẫ ọ : TS. Nguy n Văn Tuânễ

Hà N i – 2016ộ

Tôi xin cam đoan Lu n văn  là công trình nghiên c u c a riêng tôi ậ ứ ủ   Các k t qu  nêu trong Lu n văn ch a đ ế ả ậ ư ượ c công b  trong b t k  công ố ấ ỳ   trình nào khác. Các s  li u, ví d  và trích d n trong Lu n văn đ m b o ố ệ ụ ẫ ậ ả ả   tính chính xác, tin c y và trung th c. Tôi đã hoàn thành t t c  các môn ậ ự ấ ả  

h c và đã thanh toán t t c  các nghĩa v  tài chính theo quy đ nh c a ọ ấ ả ụ ị ủ   Khoa Lu t Đ i h c Qu c gia Hà N i ậ ạ ọ ố ộ

V y tôi vi t L i cam đoan này đ  ngh  Khoa Lu t xem xét đ  tôi có ậ ế ờ ề ị ậ ể  

th  b o v  Lu n văn ể ả ệ ậ

Tôi xin chân thành c m  n! ả ơ

M C L CỤ Ụ

LỜI CAM ĐOAN

M C L CỤ Ụ

DANH M C CÁC CH  VI T TỤ Ữ Ế ẮTDANH M C B NG S  LI UỤ Ả Ố Ệ

DANH M C B NG S  LI UỤ Ả Ố Ệ

M  Đ UỞ Ầ

1.Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề  

Ch ng minh trong t  t ng hình s  (TTHS) là m t quá trình bao g mứ ố ụ ự ộ ồ  phát hi n, thu th p ch ng c , ki m tra ch ng c , đánh giá ch ng c  vàệ ậ ứ ứ ể ứ ứ ứ ứ  

s  d ng ch ng c  nh m làm sáng s  th t c a v  án hình s  (VAHS).ử ụ ứ ứ ằ ự ậ ủ ụ ự  Thu th p ch ng c  làm c  s  cho vi c ch ng minh các đ i tậ ứ ứ ơ ở ệ ứ ố ượng c nầ  

ch ng minh trong VAHS, nh m làm sáng t  b n ch t c a v  án thu c vứ ằ ỏ ả ấ ủ ụ ộ ề trách nhi m c a các c  quan ti n hành t  t ng (CQTHTT). Quan h  phápệ ủ ơ ế ố ụ ệ  

lu t hình s  có n i dung là m i quan h  gi a m t bên là Nhà nậ ự ộ ố ệ ữ ộ ước m tộ  bên là người ph m t i, Nhà nạ ộ ước v i t  cách là ch  th  c a quan hớ ư ủ ể ủ ệ pháp lu t hình s  có quy n quy t đ nh hành vi nào là ph m t i đ ng th iậ ự ề ế ị ạ ộ ồ ờ  

bu c ngộ ười th c hi n hành vi ph m t i ph i gánh ch u h u qu  pháp lýự ệ ạ ộ ả ị ậ ả  

b t l i b ng b n án c a Tòa án (TA) ho c các quy t đ nh c a c  quanấ ợ ằ ả ủ ặ ế ị ủ ơ  nhà nước có th m quy n. Đ  k t án m t ngẩ ề ể ế ộ ười là có t i và ph i ch uộ ả ị  

ch  tài hình s  tế ự ương  ng v i hành vi gây ra thì ph i ch ng minh hành viứ ớ ả ứ  

c a h  là ph m t i, theo quy đ nh c a pháp lu t TTHS Vi t Nam thìủ ọ ạ ộ ị ủ ậ ệ  

“Trách  nhi m  ch ng  minh t i  ph m  thu c  v  các  CQTHTT”  Tráchệ ứ ộ ạ ộ ề  nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  CQTHTT là m t ph n c a nguyênệ ứ ộ ạ ộ ề ộ ầ ủ  

t c “Xác đ nh s  th t c a v  án” trong pháp lu t TTHS Vi t Nam. Trênắ ị ự ậ ủ ụ ậ ệ  

th c ti n th c thi nguyên t c trên c a các ch  th  có trách nhi m ch ngự ễ ự ắ ủ ủ ể ệ ứ  minh t i ph m trong VAHS còn nhi u v n đ  t n t i, trong th i gianộ ạ ề ấ ề ồ ạ ờ  

v a qua trách nhi m c a CQTHTT th c hi n ch a t t, còn nhi u v  ánừ ệ ủ ự ệ ư ố ề ụ  oan sai d n đ n m t lòng tin c a nhân dân vào pháp ch  Nhà nẫ ế ấ ủ ế ước. Vì 

v y, vi c nghiên c u m t cách h  th ng v  m t lý lu n, th c ti n vậ ệ ứ ộ ệ ố ề ặ ậ ự ễ ề trách nhi m ch ng minh t i ph m c a t ng CQTHTT, trên c  s  đó gi iệ ứ ộ ạ ủ ừ ơ ở ả  quy t nh ng vế ữ ướng m c mà th c ti n đ t ra, đ  xu t nh ng phắ ự ễ ặ ề ấ ữ ươ  ng

hướng nh m tăng cằ ường hi u qu  ho t đ ng c a các CQTHTT trongệ ả ạ ộ ủ  

quá trình ch ng minh t i ph m, b o đ m xác đ nh s  th t khách quanứ ộ ạ ả ả ị ự ậ  

c a v  án là v n đ  mang tính c p bách, có ý nghĩa quan tr ng trong vi củ ụ ấ ề ấ ọ ệ  

th c thi pháp lu t đ  b o đ m quy n con ngự ậ ể ả ả ề ười và tính nghiêm minh c aủ  

h  th ng pháp lu t trong giai đo n hi n nay. ệ ố ậ ạ ệ

Vì v y, tác gi i ch n đ  tài ậ ả ọ ề “Trách nhi m ch ng minh trong vệ ứ ụ 

án hình s  theo lu t t  t ng hình s  Vi t Nam”ự ậ ố ụ ự ệ   làm đ  tài nghiênề  

c u, b o v  lu n văn th c sĩ, nh m gi i quy t nh ng v n đ  c p thi tứ ả ệ ậ ạ ằ ả ế ữ ấ ề ấ ế  

mà tác gi  đã đ  c p trên.ả ề ậ

2. Tình hình nghiên c uứ

 n c ta, d i góc đ  pháp lý hình s , v n đ  nghiên c u trách

nhi m ch ng minh trong VAHS đã có m t s  bài vi t liên quan đ  c pệ ứ ộ ố ế ề ậ  

đ n nguyên t c “Xác đ nh s  th t c a v  án” và các ch  đ nh có liênế ắ ị ự ậ ủ ụ ế ị  quan đ n trách nhi m ch ng minh trong VAHS nh : ế ệ ứ ư

TS. Bùi Ki n Đi n có công trình  ế ệ V  trách nhi m ch ng minh t i ề ệ ứ ộ  

ph m ạ , (T p chí Lu t h c, s  1/1997), bài vi t đã đ  c p đ n trách nhi mạ ậ ọ ố ế ề ậ ế ệ  

ch ng minh t i ph m theo nguyên t c t i Đi u 11 b  lu t TTHS nămứ ộ ạ ắ ạ ề ộ ậ  

1988. 

Lu n án ti n sĩ lu t h c ậ ế ậ ọ Nguyên t c suy đoán vô t i trong lu t TTHS ắ ộ ậ  

Vi t Nam ệ  c a tác gi  Nguy n Thành Long năm 2010, lu n án đã đ  c pủ ả ễ ậ ề ậ  

đ n trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  CQTHTT, các CQTHTTế ệ ứ ộ ạ ộ ề  trên c  s  nhi m v , quy n h n c a mình th c hi n nghĩa v  ch ngơ ở ệ ụ ề ạ ủ ự ệ ụ ứ  minh t i ph m.ộ ạ

Đ  tài lu n án ti n sĩ ề ậ ế Nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án trong ắ ị ự ậ ủ ụ   TTHS Vi t Nam ệ   c a tác gi  Đinh Th  H ng năm 2015. Lu n  án đãủ ả ế ư ậ  nghiên c u chuyên sâu nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án, góp ph nứ ắ ị ự ậ ủ ụ ầ  hoàn thi n n i dung c a nguyên t c này và các ch  đ nh, quy đ nh c  thệ ộ ủ ắ ế ị ị ụ ể 

c a pháp lu t TTHS Vi t Nam cũng nh  trách nhi m ch ng minh t iủ ậ ệ ư ệ ứ ộ  

ph m.ạ

Tác gi  Tr n Quang Ti p có bài vi t  ả ầ ệ ế Đ i t ố ượ ng ch ng minh và ứ   nghĩa v  ch ng minh trong BLTTHS năm 2003,  ụ ứ đăng trên t p chí Ki mạ ể  sát, S  2/2007, tr. 22 ­ 26,ố  bài vi t phân tích đ  làm sáng t  m t cáchế ể ỏ ộ  khách quan đ y đ , toàn di n và chính xác n i dung ch  y u c a đ iầ ủ ệ ộ ủ ế ủ ố  

tượng ph i ch ng minh trong m t v  án hình s  Bài vi t đã kh ng đ nhả ứ ộ ụ ự ế ẳ ị  

vi c quy đ nh nghĩa v  ch ng minh thu c v  các c  quan ti n hành tệ ị ụ ứ ộ ề ơ ế ố 

t ng xét v  b n ch t tụ ề ả ấ ương t  v i quy đ nh các c  quan ti n hành tự ớ ị ơ ế ố 

t ng có nhi m v  xác đ nh s  th t c a v  án m t cách khách quan, toànụ ệ ụ ị ự ậ ủ ụ ộ  

di n và đ y đ , chính xác, làm sáng t  các ch ng c  bu c t i, ch ng cệ ầ ủ ỏ ứ ứ ộ ộ ứ ứ 

g  t i, nh ng tình ti t tăng n ng, gi m nh  trách nhi m hình s  c a bỡ ộ ữ ế ặ ả ẹ ệ ự ủ ị can, b  cáo.ị

Bên c nh đó các nhà khoa h c và m t s  tác gi  cũng đã quan tâmạ ọ ộ ố ả  

đ n khía c nh c a n i dung này và đã đế ạ ủ ộ ược đ  c p đ n trong m t sề ậ ế ộ ố giáo trình nh : Giáo trình lu t TTHS Vi t Nam (Chư ậ ệ ương 4) c a Khoaủ  

Lu t – Đ i h c Qu c gia Hà N i do PGS.TS. Nguy n Ng c Chí chậ ạ ọ ố ộ ễ ọ ủ 

biên; Ch ng c  và ch ng minh trong VAHS ứ ứ ứ  c a tác gi  Đ  Văn Đủ ả ỗ ươ  ng(Nxb Chính tr  Qu c Gia, 2011)…ị ố

Tuy nhiên các công trình, bài vi t nghiên c u trên m i ch  đ  c pế ứ ớ ỉ ề ậ  

đ n m t khía c nh nh t đ nh v  trách nhi m ch ng minh trong VAHSế ộ ạ ấ ị ề ệ ứ  

c a CQTHTT ch a t p trung nghiên c u chuyên sâu v  trách nhi m c aủ ư ậ ứ ề ệ ủ  các CQTHTT trong quá trình ch ng minh VAHS. Chính vì v y, vi cứ ậ ệ  nghiên c u ứ “Trách nhi m ch ng minh trong v  án hình s  theo lu tệ ứ ụ ự ậ  

t  t ng hình s  Vi t Nam” ố ụ ự ệ là đòi h i khách quan và c p thi t.ỏ ấ ế

3. M c đích và nhi m v  nghiên c uụ ệ ụ ứ

* M c đích nghiên c u đ  tài: ụ ứ ề

M c đích c  b n c a đ  tài góp ph n v  làm rõ m t lý lu n tráchụ ơ ả ủ ề ầ ề ặ ậ  nhi m c a CQTHTT, th c ti n áp d ng trong t ng giai đo n t  t ngệ ủ ự ễ ụ ừ ạ ố ụ  

ch ng minh t i ph m tìm ra s  th t khách quan c a VAHS, đ  t  đó đ aứ ộ ạ ự ậ ủ ể ừ ư  

ra nh ng gi i pháp nh m nâng cao hi u qu  ho t đ ng c a CQTHTTữ ả ằ ệ ả ạ ộ ủ  trong quá trình ch ng minh t i ph m. ứ ộ ạ

Nhi m v  nghiên c u đ  tài:  ệ ụ ứ ề Đ  đ t để ạ ược m c đích trên tác giụ ả 

đã đ t ra nh ng nhi m v  nghiên c u sau:ặ ữ ệ ụ ứ

Làm sáng t  nh ng v n đ  lý lu n v  trách nhi m ch ng minhỏ ữ ấ ề ậ ề ệ ứ  trong VAHS c a CQTHTT theo pháp lu t TTHS Vi t Nam và TTHS c aủ ậ ệ ủ  

m t s  nộ ố ước trên th  gi i;ế ớ

Làm sáng t  khái ni m, n i dung, ý nghĩa nhi m ch ng minh trongỏ ệ ộ ệ ứ  VAHS c a CQTHTT trong pháp lu t TTHS Vi t Nam;ủ ậ ệ

Làm sáng t  m i quan h  v  trách nhi m ch ng minh v i m t sỏ ố ệ ề ệ ứ ớ ộ ố nguyên t c c  b n trong lu t TTHS Vi t Nam;ắ ơ ả ậ ệ

Nghiên c u th c ti n áp d ng các quy đ nh c a pháp lu t TTHS vứ ự ễ ụ ị ủ ậ ề trách nhi m ch ng minh trong VAHS;ệ ứ

Đ  xu t các phề ấ ương hướng góp ph n nâng cao hi u qu  ho t đ ngầ ệ ả ạ ộ  

c a các CQTHTT trong quá trình ch ng minh t i ph m.ủ ứ ộ ạ

4. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u ạ ứ

*  Đ i t ố ượ ng nghiên c u c a Lu n văn:  ứ ủ ậ Bao g m các v n đ  lýồ ấ ề  

lu n và th c ti n áp d ng pháp lu t v  trách nhi m ch ng minh trongậ ự ễ ụ ậ ề ệ ứ  VAHS theo quy đ nh c a pháp lu t TTHS Vi t Nam.ị ủ ậ ệ

 * Ph m vi nghiên c u:  ạ ứ  Lu n văn nghiên c u đ  tài này dậ ứ ề ưới góc 

đ  lu t TTHS. Lu n văn nghiên c u vi c th c hi n nh ng quy đ nh liênộ ậ ậ ứ ệ ự ệ ữ ị  quan trong kho ng th i gian t  năm 2010 đ n năm 2015.ả ờ ừ ế

 5. Phương pháp nghiên c u ứ

Lu n văn đậ ược nghiên c u d a trên c  s  phứ ự ơ ở ương pháp lu n c aậ ủ  

ch  nghĩa Mác­Lênin v  ch  nghĩa duy v t bi n ch ng và duy v t l chủ ề ủ ậ ệ ứ ậ ị  

s ; t  tử ư ưởng H  Chí Minh; Đồ ường l i c a Đ ng v  Nhà nố ủ ả ề ước và pháp 

lu t. Bên c nh đó, vi c nghiên c u đ  tài lu n văn cũng s  d ng cácậ ạ ệ ứ ề ậ ử ụ  

phương pháp nghiên c u khoa h c chuyên ngành nh : L ch s , phân tích,ứ ọ ư ị ử  

t ng h p, so sánh, di n gi i, và phổ ợ ễ ả ương pháp xã h i h c đ  làm sáng tộ ọ ể ỏ 

nh ng v n đ  nghiên c u. ữ ấ ề ứ

6. Nh ng đi m m i và ý nghĩa c a lu n vănữ ể ớ ủ ậ

* Nh ng đi m m i c a lu n văn ữ ể ớ ủ ậ

Sau quá trình nghiên c u và tìm hi u, lu n văn đã thu đứ ể ậ ược nh ngữ  

k t qu  nh t đ nh, có th  xem nh ng k t qu  sau đây là đi m m i c a lu nế ả ấ ị ể ữ ế ả ể ớ ủ ậ  văn:

1. Làm sáng t  v n đ  lý lu n v  trách nhi m ch ng minh trongỏ ấ ề ậ ề ệ ứ  VAHS trong pháp lu t TTHS;ậ

2. Phân tích th c tr ng trách nhi m ch ng minh trong VAHS c aự ạ ệ ứ ủ  CQTHTT;

3. Đ  xu t các phề ấ ương hướng góp ph n nâng cao hi u qu  tráchầ ệ ả  nhi m ch ng minh c a các CQTHTT  trong quá trình ch ngệ ứ ủ ứ  minh t i ph m.ộ ạ

* Ý nghĩa c a lu n văn ủ ậ

V  m t lý lu n: Lu n văn đ  c p m t cách tề ặ ậ ậ ề ậ ộ ương đ i có h  th ngố ệ ố  

m t s  v n đ  c  b n c a lý lu n v  trách nhi m ch ng minh trongộ ố ấ ề ơ ả ủ ậ ề ệ ứ  VAHS theo quy đ nh c a lu t TTHS Vi t Nam   c p đ  lu n văn th c sĩị ủ ậ ệ ở ấ ộ ậ ạ  

nâng cao trách nhi m c a các CQTHTT trong quá trình ch ng minh t iệ ủ ứ ộ  

ph m góp ph n xác đ nh s  th t khách quan c a v  án. ạ ầ ị ự ậ ủ ụ

7. K t c u c a lu n văn ế ấ ủ ậ

Ngoài ph n M  đ u, K t lu n và Danh m c tài li u tham kh o, n iầ ở ầ ế ậ ụ ệ ả ộ  dung c a lu n văn g m 3 chủ ậ ồ ương: 

Chương I: M t s  v n đ  lý lu n v  trách nhi m ch ng minh trongộ ố ấ ề ậ ề ệ ứ  

v  án hình s ụ ự

Chương II: Nh ng quy đ nh c a pháp lu t t  t ng hình s  Vi t Namữ ị ủ ậ ố ụ ự ệ  

v  trách nhi m ch ng minh trong v  án hình s  ề ệ ứ ụ ự

  Chương III: Th c ti n và nh ng gi i pháp nh m nâng cao hi uự ễ ữ ả ằ ệ  

qu  áp d ng trách nhi m ch ng minh c a c  quan ti n hành t  t ngả ụ ệ ứ ủ ơ ế ố ụ  trong quá trình ch ng minh v  án hình s ứ ụ ự

CHƯƠNG I: M T S  V N Đ  LÝ LU N V  TRÁCH NHI MỘ Ố Ấ Ề Ậ Ề Ệ  

1.1. Khái ni m và đ c đi m trách nhi m ch ng minh trongệ ặ ể ệ ứ  

v  án hình sụ ự

1.1.1. Khái ni m trách nhi m ch ng minh trong v  án hình s ệ ệ ứ ụ ự

Pháp lu t TTHS Vi t Nam góp ph n b o v  ch  đ  xã h i chậ ệ ầ ả ệ ế ộ ộ ủ nghĩa, b o v  l i ích c a Nhà nả ệ ợ ủ ước, quy n và l i ích h p pháp c a côngề ợ ợ ủ  dân, t  ch c, b o v  tr t t  pháp lu t xã h i ch  nghĩa, đ ng th i giáoổ ứ ả ệ ậ ự ậ ộ ủ ồ ờ  

d c m i ngụ ọ ười ý th c tuân theo pháp lu t, đ u tranh phòng ng a vàứ ậ ấ ừ  

ch ng t i ph m. B  lu t TTHS quy đ nh trình t , th  t c kh i t , đi uố ộ ạ ộ ậ ị ự ủ ụ ở ố ề  tra, truy t , xét x  và thi hành án hình s ; ch c năng, nhi m v , quy nố ử ự ứ ệ ụ ề  

h n và m i quan h  gi a các CQTHTT; nhi m v , quy n h n và tráchạ ố ệ ữ ệ ụ ề ạ  nhi m c a nh ng ngệ ủ ữ ườ ếi ti n hành t  t ng; quy n và nghĩa v  c a nh ngố ụ ề ụ ủ ữ  

người tham gia t  t ng, c a các c  quan, t  ch c và công dân; h p tácố ụ ủ ơ ổ ứ ợ  

qu c t  trong TTHS, nh m ch  đ ng phòng ng a, ngăn ch n t i ph m,ố ế ằ ủ ộ ừ ặ ộ ạ  phát hi n chính xác, nhanh chóng và x  lý công minh, k p th i m i hànhệ ử ị ờ ọ  

vi ph m t i, không đ  l t t i ph m, không làm oan ngạ ộ ể ọ ộ ạ ười vô t i. ộ

V i s  m nh quan tr ng c a mình trong h  th ng pháp lu t Vi tớ ứ ệ ọ ủ ệ ố ậ ệ  Nam, Lu t TTHS đ  cao trách nhi m ch ng minh t i ph m đ  tránh làmậ ề ệ ứ ộ ạ ể  oan ng i vô t i, không b  l t t i ph m. Trách nhi m ch ng minh t iườ ộ ỏ ọ ộ ạ ệ ứ ộ  

ph m là m t n i dung trong nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án trongạ ộ ộ ắ ị ự ậ ủ ụ  

B  lu t TTHS.ộ ậ

Đ  có th  làm rõ khái ni m trách nhi m ch ng minh t i ph m,ể ể ệ ệ ứ ộ ạ  

trước h t c n làm rõ khái ni m “trách nhi m”. Theo t  đi n ti ng vi tế ầ ệ ệ ừ ể ế ệ  thông d ng thì “ụ Trách nhi m ệ ” được hi u: “Là ph n vi c để ầ ệ ược giao cho 

ho c coi nh  đặ ư ược giao cho. Ph i b o đ m làm tròn n u k t qu  khôngả ả ả ế ế ả  

t t thì ph i gánh ch u ph n h u qu ”. Thu t ng  “ố ả ị ầ ậ ả ậ ữ Trách nhi m ệ ” theo 

nghĩa là th  hi n kh  năng c a m t cá nhân, t  ch c th a nh n vể ệ ả ủ ộ ổ ứ ừ ậ ề 

nh ng gì mình đã làm khi th c hi n m t vi c nào đó; đ ng th i, nó baoữ ự ệ ộ ệ ồ ờ  hàm nghĩa v  gi i thích, báo cáo, thông tin, bi n gi i v  nh ng vi c đóụ ả ệ ả ề ữ ệ  

và nh ng h  qu , cũng nh  vi c s n sàng ch u s  đánh giá, phán xét,ữ ệ ả ư ệ ẵ ị ự  

th m chí là tr ng ph t c  v  m t pháp lý và đ o đ c đ i v i nh ng hậ ừ ạ ả ề ặ ạ ứ ố ớ ữ ệ 

qu  đó. Theo t  đi n ti ng vi t thì “ ả ừ ể ế ệ Trách nhi m ệ ” được hi u là đi uể ề  

ph i làm, ph i gánh vác ho c ph i nh n l y v  mình. Thu t ng  "ả ả ặ ả ậ ấ ề ậ ữ Trách 

nhi m ệ " thường được hi u theo hai nghĩa.ể  Th  nh t ứ ấ , trách nhi m là nghĩaệ  

v , b n ph n c a m t ngụ ổ ậ ủ ộ ười trước người khác, trước xã h i ho c Nhàộ ặ  

nước. Ví d , trách nhi m c a nhân viên v i lãnh đ o, trách nhi m c aụ ệ ủ ớ ạ ệ ủ  công dân trong vi c b o v  môi trệ ả ệ ường s ng; trách nhi m c a b  mố ệ ủ ố ẹ trong vi c chăm sóc, giáo d c con cái v.v ệ ụ  Th  hai ứ , trách nhi m là h uệ ậ  

qu  b t l i mà m t ngả ấ ợ ộ ười ph i gánh ch u trả ị ước người khác, trước xã h iộ  

ho c Nhà nặ ước do đã có hành vi vi ph m nghĩa v , b n ph n nào đó.ạ ụ ổ ậ  

Nh  v y, có th  hi u trách nhi m là nhi m v  đư ậ ể ể ệ ệ ụ ược phân công theo 

ch c trách c a m i cá nhân, đ m b o ph i hoàn thành và ph i gánh ch uứ ủ ỗ ả ả ả ả ị  

h u qu  b t l i khi không hoàn thành nhi m v  đậ ả ấ ợ ệ ụ ược giao ho c có nghĩaặ  

v  ph i hoàn thành.ụ ả

Thu t ng  “ậ ữ ch ng minh ứ ” được hi u là xác đ nh là có căn c  đúngể ị ứ  hay sai có hay không dùng suy lu n logic đ  v ch rõ v n đ  [27, tr239].ậ ể ạ ấ ề  

Ch ng minh là m t ho t đ ng nh n th c chân lý c a con ngứ ộ ạ ộ ậ ứ ủ ười, ho tạ  

đ ng ch ng minh ti n hành trong nhi u lĩnh v c, tuy nhiên đ c đi mộ ứ ế ề ự ặ ể  chung là vi c ch  th  s  d ng nh ng phệ ủ ể ử ụ ữ ương ti n đ  làm sáng t  sệ ể ỏ ự 

th t khách quan, kh ng đ nh tính đúng đ n c a m t v n đ  nào đó đậ ẳ ị ắ ủ ộ ấ ề ể tìm ra chân lý. Trong TTHS ch ng minh là quá trình khôi ph c l i s  th tứ ụ ạ ự ậ  khách quan c a v  án, là quá trình nh n th c s  th t khách quan. C  sủ ụ ậ ứ ự ậ ơ ở 

lý lu n nh n th c c a ho t đ ng nh n th c này chính là lý lu n nh nậ ậ ứ ủ ạ ộ ậ ứ ậ ậ  

th c c a tri t h c Mác – Lênin. Lý lu n nh n th c Mác – Lênin kh ngứ ủ ế ọ ậ ậ ứ ẳ  

đ nh r ng: Nh n th c là s  ph n ánh bi n ch ng tích c c, s  ph n ánhị ằ ậ ứ ự ả ệ ứ ự ự ả  

đó là m t quá trình v n đ ng và phát tri n không ng ng t  không bi tộ ậ ộ ể ừ ự ế  

đ n bi t, t  bi t ít đ n bi t nhi u, t  hi n tế ế ừ ế ế ế ề ừ ệ ượng đ n b n ch t, t  th pế ả ấ ừ ấ  

đ n cao, t  nông đ n sâu đ  n m đế ừ ế ể ắ ược b n ch t quy lu t c a s  v t vàả ấ ậ ủ ự ậ  

hi n tệ ượng. Trong th  gi i khách quan, không có gì là con ngế ớ ười không 

nh n th c đậ ứ ược, mà ch  có nh ng cái con ngỉ ữ ười ch a nh n th c đư ậ ứ ượ  c

nh ng d n d n cũng s  nh n th c đư ầ ầ ẽ ậ ứ ược. Nh  v y, trong VAHS ho tư ậ ạ  

đ ng ch ng minh độ ứ ược ti n hành b ng vi c phát hi n, thu th p ch ngế ằ ệ ệ ậ ứ  

c  t  các ngu n khác nhau và s  d ng ch ng c  này làm ngu n phứ ừ ồ ử ụ ứ ứ ồ ươ  ng

ti n ch ng minh làm rõ các v n đ   c n ph i ch ng minh trong v  án.ệ ứ ấ ề ầ ả ứ ụ  

Ch ng minh trong VAHS là m t ho t đ ng khá ph c t p, đó là vi c thuứ ộ ạ ộ ứ ạ ệ  

th p, ki m tra, đánh giá ch ng c  nh m xác đ nh s  th t c a v  án. Đậ ể ứ ứ ằ ị ự ậ ủ ụ ể 

gi i   quy t   đúng  đ n VAHS,  các  CQTHTT   và ngả ế ắ ười  THTT  có   trách nhi m áp d ng m i bi n pháp đ  ch ng minh s  th t c a v  án. Nh ngệ ụ ọ ệ ể ứ ự ậ ủ ụ ữ  

v  án x y ra luôn đ  l i nh ng d u v t trong th  gi i khách quan, đụ ả ể ạ ữ ấ ế ế ớ ượ  ccon người và môi trường v t ch t ph n ánh l i [26,tr8­9]. Ch ng minhậ ấ ả ạ ứ  trong VAHS b t đ u t  khi có quy t đ nh kh i t  v  án, g m nhi u ho tắ ầ ừ ế ị ở ố ụ ồ ề ạ  

đ ng khác nhau nh  đi u tra, truy t , xét x  Trong m i giai đo n l iộ ư ề ố ử ỗ ạ ạ  

ch a đ ng nh ng n i dung c n ch ng minh khác nhau cho nên tráchứ ự ữ ộ ầ ứ  nhi m c a t ng CQTHTT và ngệ ủ ừ ười THTT s  khác nhau nh ng đ u đòiẽ ư ề  

h i ph i tuân theo trình t  và th  t c mà B  lu t TTHS quy đ nh.ỏ ả ự ủ ụ ộ ậ ị

Trách nhi m ch ng minh nhìn t  góc đ  pháp lu t Qu c t : ệ ứ ừ ộ ậ ố ế

Trong Tuyên ngôn nhân quy n qu c t  năm 1948 ghi nh n r ngề ố ế ậ ằ  

“M i ngọ ười, n u b  cáo bu c v  hình s , đ u có quy n đế ị ộ ề ự ề ề ược coi là vô 

t i cho đ n khi độ ế ược ch ng minh là ph m t i theo pháp lu t, t i m tứ ạ ộ ậ ạ ộ  phiên toà xét x  công khai, n i ngử ơ ười đó được b o đ m nh ng đi u ki nả ả ữ ề ệ  

c n thi t đ  bào ch a cho mìnhầ ế ể ữ ”. B n Tuyên ngôn toàn th  gi i vả ế ớ ề quy n con ngề ười này là thước đo chung cho t t c  các qu c gia và cácấ ả ố  dân t c, và cho c  m i cá nhân và t  ch c xã h i, đánh giá vi c th cộ ả ọ ổ ứ ộ ệ ự  

hi n các m c tiêu c a mình, trên c  s  luôn ghi nh  b n Tuyên ngôn này.ệ ụ ủ ơ ở ớ ả  Quy n con ngề ườ ượi đ c b o v , đ  bu c t i m t ngả ệ ể ộ ộ ộ ườ ịi b  cho là có t iộ  thì các ch  th  đ i di n cho c  quan Nhà nủ ể ạ ệ ơ ước ph i ch ng minh theoả ứ  trình t  lu t đ nh, ch ng minh ngự ậ ị ứ ười đó có các d u hi u vi ph m phápấ ệ ạ  

lu t đ  đ a ra xét x  b ng m t phiên tòa công khai. Tuyên ngôn cũngậ ể ư ử ằ ộ  

kh ng đ nh r ng ngẳ ị ằ ườ ịi b  cáo bu c ph i độ ả ược đ m b o quy n t  bàoả ả ề ự  

ch a cho mình trữ ước nh ng cáo bu c b t l i cho mình. L ch s  xã h iữ ộ ấ ợ ị ử ộ  loài người là l ch s  c a các cu c đ u tranh giành các quy n dân ch  vàị ử ủ ộ ấ ề ủ  

ti n b  Các quy n t  do, dân ch  mà con ngế ộ ề ự ủ ười có được ngày nay là k tế  

qu  c a quá trình đ u tranh lâu dài, b n b  c a nh ng l c lả ủ ấ ề ỉ ủ ữ ự ượng ti n bế ộ 

ch ng l i nh ng th  l c đ c tài, ph n dân ch  trên th  gi i. M t trongố ạ ữ ế ự ộ ả ủ ế ớ ộ  

nh ng quy n dân ch  mà con ngữ ề ủ ười giành được trong các cu c đ u tranhộ ấ  này là quy n bào ch a. Công ề ữ ước qu c t  v  các quy n dân s  và chínhố ế ề ề ự  

tr  năm 1966, t i kho n 3 Đi u 14 c a Công ị ạ ả ề ủ ước này có n i dung nhộ ư sau: Trong quá trình xét x  v  m t t i hình s , m i ngử ề ộ ộ ự ọ ười có quy nề  

được hưởng m t cách đ y đ  và hoàn toàn bình đ ng nh ng b o đ mộ ầ ủ ẳ ữ ả ả  

t i thi u nh  đố ể ư ược thông báo không ch m tr  và chi ti t, b ng m t ngônậ ễ ế ằ ộ  

ng  mà ngữ ười đó hi u để ược v  b n ch t và lý do bu c t i mình, khôngề ả ấ ộ ộ  

b  bu c đ a ra l i khai ch ng l i mình, b  bu c ph i nh n là mình cóị ộ ư ờ ố ạ ị ộ ả ậ  

t i”.ộ

Tòa án Hình s  qu c t  (ICC) đự ố ế ược hình thành trên c  s  Quy chơ ở ế Rôm ­ m t trong nh ng đi u ộ ữ ề ước qu c t  đa phố ế ương có s  tham gia r ngự ộ  rãi nh t c a các qu c gia trong c ng đ ng qu c t  Theo đó Đi u 42 Quyấ ủ ố ộ ộ ố ế ề  

ch  Rome quy đ nh: ế ị

Văn phòng công t  ho t đ ng đ c l p nh  m t c  quan riêngố ạ ộ ộ ậ ư ộ ơ  

bi t c a Tòa án. Văn phòng có trách nhi m nh n các thôngệ ủ ệ ậ  báo và b t k  thông tin quan tr ng nào v  t i ph m thu cấ ỳ ọ ề ộ ạ ộ  

th m quy n tài phán c a Tòa án, ki m tra các thông  ẩ ề ủ ể báo và thông tin này, ti n hành đi u tra và truy t  tr c Tòa án. Thànhế ề ố ướ  viên c a văn phòng công t  không nh n ho c không hành đ ngủ ố ậ ặ ộ  theo các ch  th  t  bên ngoài[ 29, Đi u 42].ỉ ị ừ ề  

Đ  ch ng minh m t ngể ứ ộ ười nào đó là có th c hi n hành vi vi ph mự ệ ạ  pháp lu t hay không, ph i có đ  tài li u ch ng minh. Ngậ ả ủ ệ ứ ườ ịi b  bu c t i,ộ ộ  

người liên quan không bu c ph i ch ng minh mình vô t i. Vi c ch ngộ ả ứ ộ ệ ứ  minh t i ph m thu c trách nhi m c a Văn phòng công t  và Tòa án.  Cácộ ạ ộ ệ ủ ố  thông báo và thông tin v  t i ph m thu c th m quy n tài phán c a ICCề ộ ạ ộ ẩ ề ủ  

t  các cá nhân, các qu c gia cũng nh  các t  ch c qu c t  cung c p. Sauừ ố ư ổ ứ ố ế ấ  khi ti p nh n các thông tin này, Văn phòng công t  ti n hành ki m tra,ế ậ ố ế ể  xác minh thu th p tài li u ch ng c  đ  làm rõ có ph i hành vi ph m t iậ ệ ứ ứ ể ả ạ ộ  hay không, ho c ph i h p v i các nặ ố ợ ớ ước, các t  ch c liên Chính ph  cóổ ứ ủ  liên quan đ  đi u tra làm rõ. Công t  viên có trách nhi m “phát hi n vàể ề ố ệ ệ  tìm ra m i tình ti t và ch ng c  đ  xác đ nh trách nhi m hình s  và t iọ ế ứ ứ ể ị ệ ự ộ  

ph m theo quy ch , đi u tra xác đ nh các tình ti t bu c t i và g  t i m tạ ế ề ị ế ộ ộ ỡ ộ ộ  cách công b ng” [29, Đi u 54.1]. Vi c thu th p tài li u, ch ng c  tuânằ ề ệ ậ ệ ứ ứ  

th  theo s  ch  đ o c a Trủ ự ỉ ạ ủ ưởng công t  và tuân theo Quy ch  Rome vàố ế  

các nguyên t c, quy ắ t c, quy đ nh c a pháp lu t qu c t   Quy ch  Romeắ ị ủ ậ ố ế ế  cũng th  hi n rõ “Trách nhi m ch ng minh b  cáo có t i thu c v  Tr ngể ệ ệ ứ ị ộ ộ ề ưở  công t ” (Đi u 66).ố ề

Trách nhi m ch ng minh nhìn t  pháp lu t Vi t Nam: ệ ứ ừ ậ ệ

Đi u 10 B  Lu t TTHS Vi t Nam năm 2003 quy đ nh:ề ộ ậ ệ ị

 C  quan đi u tra, Vi n ki m sát và Toà án ph i áp d ng m iơ ề ệ ể ả ụ ọ  

bi n pháp h p pháp đ  xác đ nh s  th t c a v  án m t cáchệ ợ ể ị ự ậ ủ ụ ộ  khách quan, toàn di n và đ y đ , làm rõ nh ng ch ng c  xácệ ầ ủ ữ ứ ứ  

đ nh có t i và ch ng c  xác đ nh vô t i, nh ng tình ti t tăngị ộ ứ ứ ị ộ ữ ế  

n ng và nh ng tình ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a bặ ữ ế ả ẹ ệ ự ủ ị can, b  cáo. Trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  cácị ệ ứ ộ ạ ộ ề  

c  quan ti n hành t  t ng. B  can, b  cáo có quy n nh ngơ ế ố ụ ị ị ề ư  không bu c ph i ch ng minh là mình vô t i [36].ộ ả ứ ộ

CQTHTT là các c  quan nhà nơ ước có th m quy n đẩ ề ược giao th cự  

hi n ch c năng t  t ng trong vi c kh i t , đi u tra, truy t , xét x  và thiệ ứ ố ụ ệ ở ố ề ố ử  hành án nh m gi i quy t v  án khách quan, công b ng, b o đ m và tônằ ả ế ụ ằ ả ả  

tr ng quy n con ngọ ề ười, không b  l t t i ph m, không làm oan ngỏ ọ ộ ạ ười vô 

t i, b o v  l i ích c a Nhà nộ ả ệ ợ ủ ước, xã h i, m i ho t đ ng c a CQTHTTộ ọ ạ ộ ủ  

ph i d a trên c  s  và trong ph m vi c a pháp lu t TTHS [6, tr 115].ả ự ơ ở ạ ủ ậ  CQTHTT bao g m ồ CQĐT; VKS; TA. Nh  v y, trách nhi m ch ng minhư ậ ệ ứ  trong VAHS thu c v  ba CQTHTT đó là CQĐT, VKS và TA. Đây là baộ ề  

c  quan có trách nhi m ch ng minh có t i ph m x y ra hay không trongơ ệ ứ ộ ạ ả  

m t VAHS, d a trên nh ng quy đ nh c a pháp lu t hình s  và theo m tộ ự ữ ị ủ ậ ự ộ  trình t  lu t đ nh do B  lu t TTHS quy đ nh v  trình t , th  t c trongự ậ ị ộ ậ ị ề ự ủ ụ  quá trình gi i quy t v  án. Nh  v y, B  lu t TTHS đã quy đ nh rõ baả ế ụ ư ậ ộ ậ ị  CQTHTT có trách nhi m ch ng minh t i ph m là CQĐT, VKS, và TA.ệ ứ ộ ạ  

Kh ng đ nh r ng TA ngoài ch c năng xét x  thì TA có trách nhi mẳ ị ằ ứ ử ệ  

ch ng minh t i ph m.ứ ộ ạ

Trách nhi m ch ng minh t i ph m là m t n i dung c a nguyên t cệ ứ ộ ạ ộ ộ ủ ắ  xác đ nh s  th t c a v  án. Ch  th  nào có trách nhi m ch ng minh, xácị ự ậ ủ ụ ủ ể ệ ứ  

đ nh s  th t khách quan c a v  án và cách th c yêu c u c a vi c xácị ự ậ ủ ụ ứ ầ ủ ệ  

đ nh s  th t c a v  án. B  lu t TTHS quy đ nh ch  th  có trách nhi mị ự ậ ủ ụ ộ ậ ị ủ ể ệ  

ch ng minh và làm sáng t  trong VAHS là c  quan có th m quy n ti nứ ỏ ơ ẩ ề ế  hành t  t ng, nghĩa là trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  nhàố ụ ệ ứ ộ ạ ộ ề  

nước mà đ i di n là CQTHTT đạ ệ ược Nhà nước giao quy n. Khi có t iề ộ  

ph m x y ra, các CQTHTT ph i có trách nhi m th c hi n t t c  cácạ ả ả ệ ự ệ ấ ả  

ho t đ ng t  t ng c n thi t theo quy đ nh đ  phát hi n và x  lý t iạ ộ ố ụ ầ ế ị ể ệ ử ộ  

ph m, đ m b o x  lý công minh, nhanh chóng theo đúng pháp lu t. N uạ ả ả ử ậ ế  các CQTHTT không ch ng minh đứ ược b  can, b  cáo có t i thì có nghĩa làị ị ộ  

h  vô t i, khi đó tùy thu c vào m i giai đo n t  t ng ph i ra các quy tọ ộ ộ ỗ ạ ố ụ ả ế  

đ nh nh  quy t đ nh đình ch  đi u tra, quy t đ nh đình ch  v  án ho c raị ư ế ị ỉ ề ế ị ỉ ụ ặ  

b n án tuyên b  cáo không ph m t i, n u b  can, b  cáo đang b  t m giamả ị ạ ộ ế ị ị ị ạ  

ph i tr  t  do cho b  can, b  cáo. M t khác, ả ả ự ị ị ặ v n đ  lu t TTHS gi i quy tấ ề ậ ả ế  

là các VAHS, mà b n ch t c a quan h  pháp lu t hình s  là quan h  gi aả ấ ủ ệ ậ ự ệ ữ  

t i ph m và Nhà nộ ạ ước. T i ph m xâm h i đ n nh ng quan h  xã h i màộ ạ ạ ế ữ ệ ộ  Nhà nước b o v  s  ph i ch u hình ph t c a Nhà nả ệ ẽ ả ị ạ ủ ước, cho nên Nhà 

nước, đ i di n b i c  quan ti n hành t  t ng, s  có trách nhi m ch ngạ ệ ở ơ ế ố ụ ẽ ệ ứ  minh r ng ngằ ười b  bu c t i th c s   đã th c hi n t i ph m. Tráchị ộ ộ ự ự ự ệ ộ ạ  nhi m, đòi h i các CQTHTT b t bu c ph i th c hi n. Chính vì v y, Bệ ỏ ắ ộ ả ự ệ ậ ộ 

lu t TTHS quy đ nh ậ ị Trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  các c ệ ứ ộ ạ ộ ề ơ  quan ti n hành t  t ng ế ố ụ  là h p lý.ợ

Khi đi u tra, truy t  và xét x  VAHS, ề ố ử CQTHTT ph i ch ng minh:ả ứ  

Có hành vi ph m t i x y ra hay không, th i gian, đ a đi m và nh ng tìnhạ ộ ả ờ ị ể ữ  

ti t khác c a hành vi ph m t i;ế ủ ạ ộ  Ai là người th c hi n hành vi ph m t i;ự ệ ạ ộ  

Có l i hay không có l i, do c  ý hay vô ý; ỗ ỗ ố Có năng l c trách nhi m hìnhự ệ  

s  hay không; m c đích, đ ng c  ph m t i;ự ụ ộ ơ ạ ộ  Nh ng tình ti t gi m nh ,ữ ế ả ẹ  tăng n ng trách nhi m hình s  c a b  can, b  cáo và đ c đi m v  nhânặ ệ ự ủ ị ị ặ ể ề  thân c a b  can, b  cáo;ủ ị ị  Tính ch t và m c đ  thi t h i do hành vi ph mấ ứ ộ ệ ạ ạ  

t i gây ra;ộ  Nguyên nhân và đi u ki n ph m t i;ề ệ ạ ộ  Nh ng tình ti t khác liênữ ế  quan đ n vi c lo i tr  trách nhi m hình s , mi n trách nhi m hình s , mi nế ệ ạ ừ ệ ự ễ ệ ự ễ  hình ph tạ

M c đích chung c a ch ng minh trong VAHS là tìm ra đụ ủ ứ ược sự 

th t c a v  án, đ  không làm oan ngậ ủ ụ ể ười vô t i và không b  l t t i ph mộ ỏ ọ ộ ạ  thì trách nhi m c a CQTHTT và ngệ ủ ười THTT r t quan tr ng. CQTHTTấ ọ  

có trách nhi m ch ng minh trong v  án b i vì các CQTHTT đệ ứ ụ ở ược Nhà 

nước thi t l p và giao quy n áp d ng các bi n pháp do B  lu t TTHSế ậ ề ụ ệ ộ ậ  quy đ nh. S  dĩ pháp lu t quy đ nh nh  v y là vì th  hi n ý chí c a Nhàị ở ậ ị ư ậ ể ệ ủ  

nước, có c  quan chuyên trách nhân danh Nhà nơ ước đ  b o v  pháp lu t,ể ả ệ ậ  

b o v  quy n chính đáng c a con ngả ệ ề ủ ười và các thi t ch  xã h i đã đế ế ộ ượ  c

t o d ng[46, tr21­22].ạ ự

Trách nhi m ch ng minh trong VAHS là nhi m v , nghĩa v  b tệ ứ ệ ụ ụ ắ  

bu c c a CQTHTT là ho t đ ng mang tính nh n th c v  s  ki n ph mộ ủ ạ ộ ậ ứ ề ự ệ ạ  

t i đã x y ra trong quá kh  thông qua vi c nghiên c u nh ng thông tinộ ả ứ ệ ứ ữ  

v  s  ki n đó trong t t c  các giai đo n c a TTHS t  giai đo n đi u tra,ề ự ệ ấ ả ạ ủ ừ ạ ề  truy t  đ n xét x  VAHS. Không ch  ch ng minh ch ng c  bu c t i màố ế ử ỉ ứ ứ ứ ộ ộ  CQTHTT và người THTT còn ph i ch ng minh c  nh ng ch ng c  gả ứ ả ữ ứ ứ ỡ 

t i d a trên nguyên t c suy đoán vô t i đ  làm sáng t  v  án.ộ ự ắ ộ ể ỏ ụ

Bên c nh đó, pháp lu t cũng quy đ nh b  can, b  cáo có quy nạ ậ ị ị ị ề  

nh ng không bu c là ph i ch ng minh mình vô t i, quy n đư ộ ả ứ ộ ề ược ch ngứ  minh đ  b o v  các quy n và l i ích h p pháp c a b n thân b  can, bể ả ệ ề ợ ợ ủ ả ị ị cáo không ch  đỉ ược ghi nh n trong nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  ánậ ắ ị ự ậ ủ ụ  

mà còn được c  th  hóa thành các quy n t  t ng c a b  can, b  cáo. Làụ ể ề ố ụ ủ ị ị  

ngườ ịi b  truy c u trách nhi m hình s , b  can, b  cáo có quy n đ a raứ ệ ự ị ị ề ư  

ch ng c  ch ng minh mình vô t i ho c gi m nh  trách nhi m hình sứ ứ ứ ộ ặ ả ẹ ệ ự cho mình. CQTHTT ph i d a trên nh ng c  s , ch ng c  đ  xem xét,ả ự ữ ơ ở ứ ứ ể  xác đ nh s  th t c a v  M c dù b  can, b  cáo là ngị ự ậ ủ ụ ặ ị ị ười bi t rõ và có đ yế ầ  

đ  thông tin v  hành vi mà h  th c hi n nh ng nh ng l i khai c a hủ ề ọ ự ệ ư ữ ờ ủ ọ không th  thay th  công tác đi u tra, x  lý VAHS. Do xu t phát t  nh ngể ế ề ử ấ ừ ữ  hành đ ng khai báo khác nhau nên nh ng l i khai c a h  v  tình ti t vộ ữ ờ ủ ọ ề ế ụ 

án không ph i lúc nào cũng đáng tin c y. Ngoài ra, khi đã b  kh i t  ho cả ậ ị ở ố ặ  đang b  áp d ng bi n pháp ngăn ch n h  không th  thu th p ch ng cị ụ ệ ặ ọ ể ậ ứ ứ 

c a v  án. N u bu c b  can, b  cáo ch ng minh mình vô t i thì không b oủ ụ ế ộ ị ị ứ ộ ả  

đ m gi i quy t v  án m t cách khách quan, vi ph m nh ng quy đ nh c aả ả ế ụ ộ ạ ữ ị ủ  pháp lu t. S  dĩ, pháp lu t quy đ nh nh  v y v a là b o đ m quy n c aậ ở ậ ị ư ậ ừ ả ả ề ủ  

b  can, b  cáo mà còn giúp cho CQTHTT xác đ nh đúng s  th t v  án, truyị ị ị ự ậ ụ  

t , xét x  đúng ngố ử ười, đúng t i, đúng pháp lu t, không đ  l t t i ph m,ộ ậ ể ọ ộ ạ  

nh ng cũng không làm oan ngư ười vô t i. Pháp lu t cũng quy đ nh b  can,ộ ậ ị ị  

b  cáo có quy n nh  ngị ề ờ ười bào ch a cho mình,  ữ s  tham gia c a lu tự ủ ậ  

sư trong t  t ngố ụ  không ch  giúp b  can, b  cáo b o v  quy n và l i íchỉ ị ị ả ệ ề ợ  

h p pháp c a mình, mà còn góp ph n trong vi c xác đ nh s  th t kháchợ ủ ầ ệ ị ự ậ  quan c a v  án, giúp vi c đi u tra, truy t  và xét x  đủ ụ ệ ề ố ử ược nhanh chóng, chính xác, tránh làm oan người vô t i, đ  l t t i ph m.ộ ể ọ ộ ạ  Cho nên, trách nhi m ch ng minh thu c v  c  quan có th m quy n THTT và b t bu cệ ứ ộ ề ơ ẩ ề ắ ộ  các CQTHTT ph i th c thi đúng, đ , không coi đó là trách nhi m c a bả ự ủ ệ ủ ị can, b  cáo mà b  can, b  cáo có quy n t c là có th  ch ng minh ho cị ị ị ề ứ ể ứ ặ  không ch ng minh mình vô t i.ứ ộ

Theo PGS.TS Nguy n Ng c Chí – Khoa Lu t Đ i h c Qu c Giaễ ọ ậ ạ ọ ố  

Hà N i đ nh nghĩa ch ng minh trong TTHS là: “ộ ị ứ quá trình các ch  th  c aủ ể ủ  

TTHS trên c  s  quy đ nh c a pháp lu t TTHS ti n hành phát hi n, thuơ ở ị ủ ậ ế ệ  

th p, ki m tra, đánh giá ch ng c  và s  d ng các ch ng c  thu th pậ ể ứ ứ ử ụ ứ ứ ậ  

được làm phương ti n, căn c  đ  xác đ nh, làm rõ v  t i ph m và ngệ ứ ể ị ề ộ ạ ườ  i

th c hi n hành vi ph m t i cũng nh  t t c  nh ng v n đ  liên quan đ nự ệ ạ ộ ư ấ ả ữ ấ ề ế  

v  án”. Ch ng minh là quá trình đi tìm s  th t khách quan c a v  án,ụ ứ ự ậ ủ ụ  

ch ng minh trong TTHS ph i gi i quy t hàng lo t các v n đ  đ t ra c aứ ả ả ế ạ ấ ề ặ ủ  VAHS nh : Đ i tư ố ượng, ph m vi ch ng minh, các bạ ứ ước ti n hành trongế  quá trình ch ng minh t t c  đ u đứ ấ ả ề ược đi u ch nh b ng quy ph m phápề ỉ ằ ạ  

lu t t  t ng. Vì v y, trách nhi m ch ng minh trong VAHS c a các chậ ố ụ ậ ệ ứ ủ ủ 

th  là ph i tuân th  pháp lu t đ  gi i quy t các yêu c u đ t ra trong quáể ả ủ ậ ể ả ế ầ ặ  trình ch ng minh VAHS.ứ

T  nh ng phân tích trên, có th  rút ra khái ni m v  trách nhi mừ ữ ể ệ ề ệ  

ch ng minh trong VAHS nh  sau: “ứ ư Trách nhi m ch ng minh trong ệ ứ   VAHS là vi c ph i làm c a CQTHTT. Theo đó, c  quan THTT có ệ ả ủ ơ   nhi m v  tuân theo các quy đ nh c a pháp lu t TTHS đ   ệ ụ ị ủ ậ ể ti n hành ế   phát hi n, thu th p, ki m tra, đánh giá ch ng c  và s  d ng các ệ ậ ể ứ ứ ử ụ  

ch ng c  thu th p đ ứ ứ ậ ượ c làm ph ươ ng ti n, căn c  đ  xác đ nh, làm rõ ệ ứ ể ị  

v  t i ph m và ng ề ộ ạ ườ i th c hi n hành vi ph m t i cũng nh  t t c ự ệ ạ ộ ư ấ ả  

nh ng v n đ  liên quan đ n v  án ữ ấ ề ế ụ và ph i ch u h u qu  b t l i n u ả ị ậ ả ấ ợ ế  

vi ph m quy đ nh c a pháp lu t TTHS trong quá trình ch ng minh t i ạ ị ủ ậ ứ ộ  

ph m ạ ”.

Khái ni m này đã ch  ra nh ng thu c tính c  b n v  trách nhi mệ ỉ ữ ộ ơ ả ề ệ  

ch ng minh t i ph m c a CQTHTT khi áp d ng các quy đ nh c a phápứ ộ ạ ủ ụ ị ủ  

lu t TTHS đ  th c thi trách nhi m c a mình.ậ ể ự ệ ủ

1.1.2. Đ c đi m trách nhi m ch ng minh trong v  án hình s   ặ ể ệ ứ ụ ự

Xu t phát t  nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án đấ ừ ắ ị ự ậ ủ ụ ược quy đ nhị  

trong B  lu t TTHS, làm phát sinh quy n và nghĩa v  c a các ch  thộ ậ ề ụ ủ ủ ể 

mà ho t đ ng ch ng minh t i ph m trong t ng giai đo n t  t ng có sạ ộ ứ ộ ạ ừ ạ ố ụ ự khác nhau. Theo khái ni m v  trách nhi m ch ng minh trong VAHS ta cóệ ề ệ ứ  

th  th y nh ng đ c đi m c  b n sau:ể ấ ữ ặ ể ơ ả

Th  nh t, ứ ấ trách nhi m ch ng minh trong VAHS là vi c ph i làm ệ ứ ệ ả  

c a CQTHTT ủ

CQTHTT b t bu c ph i th c thi trách nhi m c a mình đắ ộ ả ự ệ ủ ược pháp 

lu t quy đ nh c  th , trách nhi m này ph i th c hi n m t cách t i đaậ ị ụ ể ệ ả ự ệ ộ ố  

nh m đ t hi u qu  cao nh t trong ch ng minh các tình ti t liên quan đ nằ ạ ệ ả ấ ứ ế ế  VAHS. 

CQTHTT ph i áp d ng t t c  cac bi n pháp h p pháp đ  xác đ nhả ụ ấ ả ́ ệ ợ ể ị  

s  th t c a v  án m t cách khách quan, toàn di n và đ y đ , làm rõự ậ ủ ụ ộ ệ ầ ủ  

ch ng c  xác đ nh có t i và ch ng c  xác đ nh vô t i, tình ti t tăng n ngứ ứ ị ộ ứ ứ ị ộ ế ặ  

và tình ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a ngế ả ẹ ệ ự ủ ườ ịi b  bu c t i. Vi cộ ộ ệ  

ph i làm c a CQTHTT bao g m ho t đ ng ti p nh n tin báo t i ph m;ả ủ ồ ạ ộ ế ậ ộ ạ  

ti n hành kh i t ; đi u tra; truy t  và xét x  v  án hình s  Trong m iế ở ố ề ố ử ụ ự ỗ  giai đo n t  t ng các CQTHTT căn c  vào nhi m v , quy n h n, tráchạ ố ụ ứ ệ ụ ề ạ  nhi m c a mình th c hi n các nhi m v  và ra các văn b n t  t ng  ngệ ủ ự ệ ệ ụ ả ố ụ ứ  

v i m i giai đo n t  t ng.ớ ỗ ạ ố ụ

CQTHTT ph i   ả ti n hành phát hi n, thu th p, ki m tra, đánh giáế ệ ậ ể  

ch ng c  và s  d ng các ch ng c  thu th p đứ ứ ử ụ ứ ứ ậ ược làm phương ti n, cănệ  

c  đ  xác đ nh, làm rõ v  t i ph m và ngứ ể ị ề ộ ạ ười th c hi n hành vi ph m t iự ệ ạ ộ  cũng nh  t t c  nh ng v n đ  liên quan đ n v  án.ư ấ ả ữ ấ ề ế ụ

Th  hai, trách nhi m ch ng minh trong VAHS thu c v  CQTHTT ứ ệ ứ ộ ề

Ch  th  có trách nhi m ch ng minh trong VAHS là ch  th  đủ ể ệ ứ ủ ể ượ  cpháp lu t TTHS quy đ nh, tùy t ng qu c gia v i t ng mô hình t  t ngậ ị ừ ố ớ ừ ố ụ  khác nhau. Các ch  th  có trách nhi m ch ng minh trong VAHS là ngủ ể ệ ứ ườ  i

n m v ng các quy đ nh c a pháp lu t, am hi u và có ki n th c chuyênắ ữ ị ủ ậ ể ế ứ  

môn đ n lĩnh v c t  pháp hình s , s  d ng các bi n pháp khoa h c kế ự ư ự ử ụ ệ ọ ỹ thu t tiên ti n đ  phát hi n và đi u tra t i ph m. Ch  khi đáp  ng đ y đậ ế ể ệ ề ộ ạ ỉ ứ ầ ủ các đi u ki n v  trình đ  chuyên môn thì ch  th  đề ệ ề ộ ủ ể ược giao ch ng minhứ  

t i ph m m i có th  áp d ng chính xác, đ y đ  và có h  th ng các quyộ ạ ớ ể ụ ầ ủ ệ ố  

đ nh c a pháp lu t vào quá trình ch ng minh nh m làm sáng t  s  th tị ủ ậ ứ ằ ỏ ự ậ  

c a v  án.ủ ụ

Ch  th  có trách nhi m ch ng minh trong VAHS là CQTHTT.ủ ể ệ ứ  CQTHTT bao g m CQĐT; VKS; TA, các c  quan đồ ơ ược giao nhi m vệ ụ 

ti n hành m t s  ho t đ ng đi u tra nh   ế ộ ố ạ ộ ề ư Cac c  quan cua B  đ i biêń ơ ̉ ộ ộ  phòng; Cac c  quan cua H i quan; Cac c  quan cua Ki m lâm; Cac ć ơ ̉ ả ́ ơ ̉ ể ́ ơ quan cua l c l̉ ự ượng C nh sát bi n; Cac c  quan cua Ki m ng ;  Cac cả ể ́ ơ ̉ ể ư ́ ơ quan cua Công an nhân dân đ̉ ược giao nhi m v  ti n hành m t s  ho tệ ụ ế ộ ố ạ  

đ ng đi u tra;   Cac c  quan khác trong Quân đôi nhân dân độ ề ́ ơ ̣ ược giao nhi m v  ti n hành m t s  ho t đ ng đi u tra.ệ ụ ế ộ ố ạ ộ ề

Trong các CQTHTT có người ti n hành t  t ng có trách nhi mế ố ụ ệ  tuân th  pháp lu t ch ng minh VAHS. CQĐT bao g m Th  trủ ậ ứ ồ ủ ưởng, Phó 

Th  trủ ưởng CQĐT, ĐTV, Cán b  đi u tra; VKS có Vi n trộ ề ệ ưởng, Phó 

Vi n trệ ưởng VKS, KSV, Ki m tra viên; TA có Chánh án, Phó Chánh ánể  

TA, Th m phán, H i th m, Th  ký TA, Th m tra viên. T t c  các ch cẩ ộ ẩ ư ẩ ấ ả ứ  danh trên đ u có trách nhi m tham gia vào quá trình ch ng minh s  th t c aề ệ ứ ự ậ ủ  

v  án.ụ

Trách nhi m  ch ng minh trong lu t  TTHS  khác bi t  v i  tráchệ ứ ậ ệ ớ  nhi m ch ng minh trong pháp lu t t  t ng dân s , pháp lu t t  t ngệ ứ ậ ố ụ ự ậ ố ụ  hành chính B i vì, ở n i dung mà lu t t  t ng dân s  gi i quy t các v  ánộ ậ ố ụ ự ả ế ụ  

và vi c dân s , và áp d ng nguyên t c tôn tr ng quy n quy t đ nh và tệ ự ụ ắ ọ ề ế ị ự 

đ nh đo t c a đị ạ ủ ương s , vì trong quan h  pháp lu t dân s , đự ệ ậ ự ương s  làự  

người hi u rõ nh t quy n l i và nghĩa v  c a mình, nên h  có quy n tể ấ ề ợ ụ ủ ọ ề ự 

quy t đ nh cách gi i quy t t t nh t cho mình, mi n là phế ị ả ế ố ấ ễ ương án đó không b  pháp lu t c m  ị ậ ấ TTHS là m i quan  ố h  gi a t i ph m và Nhàệ ữ ộ ạ  

nước, t i ph m xâm h i đ n nh ng quan h  xã h i mà Nhà nộ ạ ạ ế ữ ệ ộ ước b o vả ệ 

s  ph i ch u hình ph t c a Nhà nẽ ả ị ạ ủ ước, cho nên Nhà nước, đ i di n b iạ ệ ở  

c  quan ti n hành t  t ng, s  có trách nhi m ch ng minh r ng ngơ ế ố ụ ẽ ệ ứ ằ ườ ị i b

bu c t i th c s  đã th c hi n t i ph m.ộ ộ ự ự ự ệ ộ ạ

Trách nhi m c a t ng CQTHTT đệ ủ ừ ược pháp lu t TTHS quy đ nh cậ ị ụ 

th  Đ i v i CQĐT có ch c năng đi u tra t t c  các t i ph m quy đinhể ố ớ ứ ề ấ ả ộ ạ  

t i B  lu t hình s  đ  xác đ nh t i ph m và xác đ nh ngạ ộ ậ ự ể ị ộ ạ ị ười đã th c hi nự ệ  hành vi ph m t i, l p h  s , đ  ngh  truy t , tìm ra nguyên nhân và đi uạ ộ ậ ồ ơ ề ị ố ề  

ki n ph m t i, yêu c u các c  quan, t  ch c h u quan áp d ng bi nệ ạ ộ ầ ơ ổ ứ ữ ụ ệ  pháp kh c ph c và ngăn ng a t i ph m. VKS có ch c năng th c hànhắ ụ ừ ộ ạ ứ ự  quy n công t , ki m sát ho t đ ng t  pháp theo quy đ nh c a Hi n phápề ố ể ạ ộ ư ị ủ ế  

và pháp lu t. VKS có trách nhi m tuân th  pháp lu t đ i v i ho t đ ngậ ệ ủ ậ ố ớ ạ ộ  

kh i t , đi u tra, xét x  v  án hình s  và th c hành quy n công t , b oở ố ề ử ụ ự ự ề ố ả  

đ m cho pháp lu t đả ậ ược ch p hành nghiêm ch nh. TA có ch c năng xétấ ỉ ứ  

x  v  án hình s , tuyên b  m t ngử ụ ự ố ộ ười là ph m t i hay không ph m t i.ạ ộ ạ ộ  Trong gi i h n nhi m v , quy n h n và trách nhi m c a mình, cácớ ạ ệ ụ ề ạ ệ ủ  CQTHTT có trách nhi m áp d ng m i bi n pháp mà pháp lu t quy đ nhệ ụ ọ ệ ậ ị  

đ  làm sáng t  các tình ti t liên quan đ n VAHS.ể ỏ ế ế

Th  ba, pháp lu t quy đ nh c  th  v  trình t , th  t c gi i quy t VAHS ứ ậ ị ụ ể ề ự ủ ụ ả ế

Trong quá trình ch ng minh t i ph m các ch  th  ph i tuân thứ ộ ạ ủ ể ả ủ 

đ y đ , chính xác các quy đ nh c a pháp lu t TTHS đ  tránh làm oanầ ủ ị ủ ậ ể  

người vô t i, không đ  l t t i ph m. ộ ể ọ ộ ạ

Giai đo n kh i t , đi u tra VAHS, khi nh n đạ ở ố ề ậ ược tin báo ho c tặ ố giác c a các c  quan t  ch c v  t i ph m ủ ơ ổ ứ ề ộ ạ n u có các căn c  trên và nh nế ứ ậ  

th y có d u hi u t i ph m, thì c  quan công an s  ti n hành đi u tra,ấ ấ ệ ộ ạ ơ ẽ ế ề  

kh i t i v  án. Khi xác đ nh có d u hi u t i ph m thì CQĐT ph i raở ố ụ ị ấ ệ ộ ạ ả  quy t đ nh kh i t  VAHS. Giai đo n truy t , thu c th m quy n c aế ị ở ố ạ ố ộ ẩ ề ủ  VKS d a trên nh ng quy đ nh c  th  c a pháp lu t TTHS khi có đ  cănự ữ ị ụ ể ủ ậ ủ  

c  truy t  b  can trứ ố ị ước tòa b ng m t b n cáo tr ng ho c tr  h  s  đi uằ ộ ả ạ ặ ả ồ ơ ề  tra b  sung, đình ch  ho c t m đình ch  v  án khi ch a đ  căn c  ho cổ ỉ ặ ạ ỉ ụ ư ủ ứ ặ  không có căn c  kh i t  Giai đo n xét x  t i TA đứ ở ố ạ ử ạ ược ti n hành côngế  khai qua hai c p xét x  s  t m và phúc th m.ấ ử ơ ẩ ẩ

Th  t , m c tiêu c a vi c quy đ nh trách nhi m ch ng minh trong ứ ư ụ ủ ệ ị ệ ứ   VAHS

T t c  các giai đo n c a TTHS đ u nh m làm sáng t  chân lýấ ả ạ ủ ề ằ ỏ  khách quan c a s  vi c, nh m tìm ra s  th t c a v  án. Đó là quá trìnhủ ự ệ ằ ự ậ ủ ụ  

nh n th c c a các ch  th  có trách nhi m ch ng minh đ  gi i quy tậ ứ ủ ủ ể ệ ứ ể ả ế  VAHS m t cách đúng đ n. Góp ph n  b o v  xã h i ch  nghĩa, b o vộ ắ ầ ả ệ ộ ủ ả ệ 

l i ích nhà nợ ước, b o v  quy n và l i ích chính đáng c a nhân dân. Tráchả ệ ề ợ ủ  nhi m c a các ch  th  trong t ng giai đo n có ý nghĩa quan tr ng và cóệ ủ ủ ể ừ ạ ọ  

m i liên h  ch t ch  v i nhau, b n k t lu n đi u tra chính xác góp ph nố ệ ặ ẽ ớ ả ế ậ ề ầ  truy t  đúng đ i tố ố ượng và xét x  đúng ngử ười, đúng t i.ộ

Th  năm, ch  th  có trách nhi m ch ng minh trong VAHS s  ph i ứ ủ ể ệ ứ ẽ ả  

ch u h u qu  b t l i khi vi ph m các quy đ nh c a pháp lu t v  trình t , ị ậ ả ấ ợ ạ ị ủ ậ ề ự  

th  t c gi i quy t v  án ủ ụ ả ế ụ

Ch  th  có trách nhi m ch ng minh trong VAHS có nghĩa v  ph iủ ể ệ ứ ụ ả  

th c thi đ y đ , chính xác quy trình t  t ng. Không ch  tìm ra d u hi uự ầ ủ ố ụ ỉ ấ ệ  

c a t i ph m mà còn có trách nhi m ch ng minh nh ng d u hi u khôngủ ộ ạ ệ ứ ữ ấ ệ  

c u thành t i ph m hay nh ng ch ng c  g  t i cho ngấ ộ ạ ữ ứ ứ ỡ ộ ườ ịi b  tình nghi, bị can, b  cáo. Trong trị ường h p ch  th  có trách nhi m ch ng minh khôngợ ủ ể ệ ứ  tuân th  s  th t khách quan cũng nh  các quy đ nh c a pháp lu t s  d nủ ự ậ ư ị ủ ậ ẽ ẫ  

đ n ngế ườ ị ế ội b  k t t i oan ho c b  l t t i ph m gây  nh hặ ỏ ọ ộ ạ ả ưởng nghiêm 

tr ng đ n quy n và l i ích c a ngọ ế ề ợ ủ ườ ịi b  bu c t i, làm  nh hộ ộ ả ưởng đ n uyế  tín c a Nhà nủ ước và s  th    c a ngự ờ ở ủ ười dân v i h  th ng pháp lu t.ớ ệ ố ậ  Chính vì v y, pháp lu t ngoài đ  ra quy n, trách nhi m thì cũng thi t l pậ ậ ề ề ệ ế ậ  nên h  th ng c  ch  đ  x  lý nh ng hành vi, ho t đ ng c a ch  thệ ố ơ ế ể ử ữ ạ ộ ủ ủ ể 

ch ng minh đi l ch hứ ệ ướng v i quy đ nh c a pháp lu t, quy đ nh tráchớ ị ủ ậ ị  nhi m ph i gánh ch u t  m c đ  th p t i cao, t  trách nhi m hành chínhệ ả ị ừ ứ ộ ấ ớ ừ ệ  

t i trách nhi m hình s  đớ ệ ự ược quy đ nh c  th  trong các lu t chung vàị ụ ể ậ  

lu t chuyên ngành.ậ

1.2. M i liên h  gi a trách nhi m ch ng minh trong v  án hình số ệ ữ ệ ứ ụ ự 

v i các nguyên t c c a Lu t t  t ng hình sớ ắ ủ ậ ố ụ ự

Kh ng đinh r ng các CQTHTT có trách nhi m ch ng minh t iẳ ằ ệ ứ ộ  

ph m, xác đ nh s  th t c a v  án, có ý nghĩa vô cùng quan tr ng trongạ ị ự ậ ủ ụ ọ  quá trình làm sáng t  v  án. Trong các ho t đ ng TTHS thì ho t đ ngỏ ụ ạ ộ ạ ộ  

c a CQĐT, VKS, TA đóng vai trò ch  đ o, đ  đ m b o ho t đ ng c aủ ủ ạ ể ả ả ạ ộ ủ  các c  quan này ti n hành đúng pháp lu t, khách quan, yêu c u t t y uơ ế ậ ầ ấ ế  

đ t ra là các c  quan này ph i đ m b o tuân th  các quy đ nh c a Bặ ơ ả ả ả ủ ị ủ ộ 

lu t TTHS cũng nh  các nguyên t c đậ ư ắ ược đ  ra. Trách nhi m ch ngề ệ ứ  minh t i ph m thu c v  CQTHTT. Ngộ ạ ộ ề ườ ịi b  bu c t i có quy n nh ngộ ộ ề ư  không bu c ph i ch ng minh là mình vô t i, là m t trong nh ng n i dungộ ả ứ ộ ộ ữ ộ  

n m trong nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án, nguyên t c này có m iằ ắ ị ự ậ ủ ụ ắ ố  quan h  v i các nguyên t c khác c a B  lu t TTHS. ệ ớ ắ ủ ộ ậ

1.2.1. M i liên h  v i nguyên t c suy đoán vô t i  ố ệ ớ ắ ộ

Nguyên t c suy đoán vô t i v i trách nhi m ch ng minh t i ph mắ ộ ớ ệ ứ ộ ạ  

c a CQTHTT có m i liên h  ch t ch  v i nhau. Có quan đi m cho r ngủ ố ệ ặ ẽ ớ ể ằ  

Trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  CQTHTT. Ng ệ ứ ộ ạ ộ ề ườ ị i b  bu c t i ộ ộ  

có quy n nh ng không bu c ph i ch ng minh là mình vô t i  ề ư ộ ả ứ ộ nên quy đ nhị  vào n i dung c a nguyên t c suy đoán vô t i, vì suy đoán vô t i là đ nhộ ủ ắ ộ ộ ị  

hướng khách quan, còn nguyên t c xác đ nh c a v  án là đòi h i tr c ti pắ ị ủ ụ ỏ ự ế  

đ i v i hành vi t  t ng c a ngố ớ ố ụ ủ ườ ếi ti n hành t  t ng trong vi c thu th pố ụ ệ ậ  đánh giá các ch ng c  và các tình ti t c a v  án, nên quy đ nh tráchứ ứ ế ủ ụ ị  nhi m ch ng minh t i ph m vào ph n n i dung c a nguyên t c suy đoánệ ứ ộ ạ ầ ộ ủ ắ  

vô t i thì h p lý h n [46, tr7]. Theo tác gi  thì hai nguyên t c này có m iộ ợ ơ ả ắ ố  liên h  ch t ch  v i nhau, đ c l p, có m c đích, n i dung khác nhau, trệ ặ ẽ ớ ộ ậ ụ ộ ả 

l i nh ng câu h i khách nhau. Nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án đòiờ ữ ỏ ắ ị ự ậ ủ ụ  

h i các k t lu n c a các CQTHTT ph i chính xác đ m b o tuân thỏ ế ậ ủ ả ả ả ủ đúng trình t , th  t c t  t ng và phù h p v i tình ti t khách quan c a vự ủ ụ ố ụ ợ ớ ế ủ ụ 

án. Các CQTHTT ph i ch ng minh các ch ng c  bu c t i và các ch ngả ứ ứ ứ ộ ộ ứ  

c  g  t i, xác đ nh vô t i ho c gi m nh  trách nhi m hình s  đ u ph iứ ỡ ộ ị ộ ặ ả ẹ ệ ự ề ả  

được thu th p, ki m tra, đánh giá. N i dung nguyên t c xác đ nh s  th tậ ể ộ ắ ị ự ậ  

v  án d ng l i   đây và ti p theo là đánh giá các ch ng c  đó nh  thụ ừ ạ ở ế ứ ứ ư ế nào, m i quan h  tố ệ ương quan gi a ch ng c  xác đ nh có t i và ch ng cữ ứ ứ ị ộ ứ ứ xác đ nh vô t i lúc này liên quan đ n nguyên t c suy đoán vô t i, b i lị ộ ế ắ ộ ở ẽ 

ngườ ị ại b  t m giam, t m gi , b  can, b  cáo đạ ữ ị ị ược suy đoán là vô t i choộ  

đ n khi ch ng minh đế ứ ược ho c ngặ ượ ạ ức l i, t c là ch ng minh l i c a h ,ứ ỗ ủ ọ  không ch ng minh ngứ ượ ạc l i thì h  đọ ược coi là vô t i. ộ

Trách nhi m ch ng minh t i ph m c a các c  quan có th m quy nệ ứ ộ ạ ủ ơ ẩ ề  THTT xu t phát t  nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án cho nên cóấ ừ ắ ị ự ậ ủ ụ  quan h  m t thi t v i nguyên t c suy đoán vô t i. Theo đó, không đệ ậ ế ớ ắ ộ ượ  cchuy n trách nhi m ch ng minh lên b  can, b  cáo, t t c  m i nghi ngể ệ ứ ị ị ấ ả ọ ờ 

đ u ph i gi i thích có l i cho b  can, b  cáo. B n k t t i không th  d aề ả ả ợ ị ị ả ế ộ ể ự  trên gi  thi t.Th c hi n t t nguyên t c suy đoán vô t i là ti n đ  quanả ế ự ệ ố ắ ộ ề ề  

tr ng đ  các CQTHTT ch ng minh v  án m t cách toàn di n, kháchọ ể ứ ụ ộ ệ  quan. Theo nguyên t c suy đoán vô t i TA không đắ ộ ược ra b n án d a trênả ự  

nh ng gi  đ nh, đi u này đòi h i các CQTHTT ph i không ng ng n  l cữ ả ị ề ỏ ả ừ ỗ ự  

tìm ra nh ng ch ng c  thuy t ph c, rõ ràng và có căn c  đ  ch ng minhữ ứ ứ ế ụ ứ ể ứ  

t i ph m. CQTHTT độ ạ ược Nhà nước trang b  các đi u ki n v  v t ch tị ề ệ ề ậ ấ  

và con người ho t đ ng chuyên nghi p nên ch c ch n đ m b o vi cạ ộ ệ ắ ắ ả ả ệ  

ch ng   minh   t i   ph m   và   tìm   ra   s   th t   c a   v   án   Nh   v y,   cácứ ộ ạ ự ậ ủ ụ ư ậ  CQTHTT th c thi đúng trách nhi m c a mình góp ph n th c thi nguyênự ệ ủ ầ ự  

t c suy đoán vô t i trên th c t  và tôn tr ng và th c hi n t t nguyên t cắ ộ ự ế ọ ự ệ ố ắ  suy đoán vô t i s  giúp cho các CQTHTT s  đ m b o truy t , xét xộ ẽ ẽ ả ả ố ử đúng người, đúng t i, không làm oan ngộ ười vô t i.ộ

1.2.2. M i liên h  v i nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án ố ệ ớ ắ ị ự ậ ủ ụ

Là m t n i dung c a nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án, nguyênộ ộ ủ ắ ị ự ậ ủ ụ  

t c xác đ nh s  th t c a v  án đã quy đ nh ch  th  có trách nhi m ch ngắ ị ự ậ ủ ụ ị ủ ể ệ ứ  minh thu c v  các CQTHTT. Đây là căn c  pháp lý nh m xác đ nh tráchộ ề ứ ằ ị  nhi m c a các c  quan có th m quy n ti n hành t  t ng khi xác đ nh sệ ủ ơ ẩ ề ế ố ụ ị ự 

th t c a VAHS. ậ ủ

Xác đ nh v  án m t cách khách quan t c là ph i xác đ nh n i dungị ụ ộ ứ ả ị ộ  

v  án đúng v i các tình ti t c a v  án nh  th c t  ụ ớ ế ủ ụ ư ự ế Th c ti n ti n hànhự ễ ế  các giai đo n c a ho t đ ng t  t ng hình s , suy cho cùng, đ u hạ ủ ạ ộ ố ụ ự ề ướ  ng

đ n m t m c đích chung nh t đó chính là làm rõ có t i ph m hay khôngế ộ ụ ấ ộ ạ  

và ngườ ịi b  bu c t i có th t s  ph m t i hay không. Mu n v y, vi c xácộ ộ ậ ự ạ ộ ố ậ ệ  

đ nh s  th t c a v  án đóng vai trò quan tr ng nh t đ  đ t đị ự ậ ủ ụ ọ ấ ể ạ ược m cụ  đích đó. Nói cách khác, áp d ng nguyên t c xác đ nh s  th t còn đ m b oụ ắ ị ự ậ ả ả  cho vi c x  lí v  án đệ ử ụ ược công minh, không đ  l t t i ph m đ ng th iể ọ ộ ạ ồ ờ  không b t nh m, làm oan ngắ ầ ười vô t i. Vi c xác đ nh s  th t ph i d aộ ệ ị ự ậ ả ự  trên nh ng tình ti t, nh ng căn c  xác th c mà có th  nh n bi t đữ ế ữ ứ ự ể ậ ế ượ  c,

đ ng th i ph i d a trên quan đi m duy v t bi n ch ng v  nh n th c vìồ ờ ả ự ể ậ ệ ứ ề ậ ứ  

nó  nh hả ưởng l n đ n vi c xác đ nh đúng đ n v n đ  c n ph i ch ngớ ế ệ ị ắ ấ ề ầ ả ứ  minh trong v  án hình s  . Đ  đ m b o hi u qu  c a nguyên t c này thìụ ự ể ả ả ệ ả ủ ắ  

các c  quan có th m quy n ti n hành t  t ng ph i nâng cao trách nhi mơ ẩ ề ế ố ụ ả ệ  

c a mình và hoàn thành t t trách nhi m ch ng minh v  án nh m tìm raủ ố ệ ứ ụ ằ  

s  th t c a v  án. CQTHTT có th c hi n t t trách nhi m c a mình thìự ậ ủ ụ ự ệ ố ệ ủ  

m i đ m b o nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  ớ ả ả ắ ị ự ậ ủ ụ án đ c th c thi t t, vàượ ự ố  

có tuân th  t t nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án thì VAHS m i đ củ ố ắ ị ự ậ ủ ụ ớ ượ  

ch ng minh m t cách khách quan, đúng tình t  lu t đ nh.ứ ộ ự ậ ị

Có  nhi u quan  đi m  cho r ng nên b  trách nhi m  ch ng minhề ể ằ ỏ ệ ứ  VAHS đ i v i TA đ  đ m b o tính khách quan c a TA khi xét xố ớ ể ả ả ủ ử VAHS. PGS.TS Nguy n Ng c Chí đ  xu t s a đ i b  sung v  nguyênễ ọ ề ấ ử ổ ổ ề  

t c xác đ nh s  th t v  án: “ắ ị ự ậ ụ C  quan đi u tra, Vi n ki m sát (b  t  Tòaơ ề ệ ể ỏ ừ  án) ph i áp d ng m i bi n pháp h p pháp đ  xác đ nh s  th t c a v  ánả ụ ọ ệ ợ ể ị ự ậ ủ ụ  

m t cách khách quan, toàn di n và đ y đ , làm rõ nh ng ch ng c  xácộ ệ ầ ủ ữ ứ ứ  

đ nh có t i và ch ng c  xác đ nh vô t i, nh ng tình ti t tăng n ng vàị ộ ứ ứ ị ộ ữ ế ặ  

nh ng tình ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a b  can, b  cáo. Tráchữ ế ả ẹ ệ ự ủ ị ị  nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  C  quan đi u tra, Vi n ki m sát.ệ ứ ộ ạ ộ ề ơ ề ệ ể  

B  can, b  cáo có quy n nh ng không bu c ph i ch ng minh là mình vôị ị ề ư ộ ả ứ  

t i”. N u nh  quy đ nh trách nhi m ch ng minh c a TA s  làm  nhộ ế ư ị ệ ứ ủ ẽ ả  

hưởng t i ch c năng c a TA, TA v a ch ng minh t i ph m v a ra phánớ ứ ủ ừ ứ ộ ạ ừ  quy t s  không mang tính khách quan nh  yêu c u c a lu t TTHS đ  ra.ế ẽ ư ầ ủ ậ ề

1.2.3. M i liên h  v i nguyên t c tranh t ng trong xét x  đ ố ệ ớ ắ ụ ử ượ c b o đ m ả ả

“Trong quá trình kh i t , đi u tra, truy t , xét x , Điêu tra viên,ở ố ề ố ử ̀  Kiêm sat viên, ng̉ ́ ươi khac co thâm quyên tiên hanh tô tung, ng̀ ́ ́ ̉ ̀ ́ ̀ ́ ̣ ườ ịi b  bu cộ  

t i, ngộ ười bào ch a và ngữ ười tham gia t  t ng khác đ u có quy n bìnhố ụ ề ề  

đ ng trong vi c đ a ra ch ng c , đánh giá ch ng c , đ a ra yêu c u đẳ ệ ư ứ ứ ứ ứ ư ầ ể làm rõ s  th t khách quan c a v  ánự ậ ủ ụ ”. S  bình đ ng c a nh ng ngự ẳ ủ ữ ườ  itham gia t  t ng đ m b o cho VAHS đố ụ ả ả ược ch ng minh m t cách côngứ ộ  khai, minh b ch. CQTHTT có trách nhi m thu th p ch ng c  bu c t i,ạ ệ ậ ứ ứ ộ ộ  

ch ng c  g  t i đ  ch ng minh m t ngứ ứ ỡ ộ ể ứ ộ ười ph m t i hay không theoạ ộ  trình t  th  t c, còn b  can, b  cáo và nh ng ngự ủ ụ ị ị ữ ười tham gia t  t ng khácố ụ  

l i có quy n đ a ra ch ng c  ch ng minh ho c đ  ph n bác nh ngạ ề ư ứ ứ ứ ặ ể ả ữ  

ch ng c  bu c t i c a CQTHTT. Nh  v y, t t c  các ch ng c  đứ ứ ộ ộ ủ ư ậ ấ ả ứ ứ ượ  c

đ a ra ph i có căn c , chính xác, b o đ m tính khách quan và logic.ư ả ứ ả ả

Nh ng ngữ ười tham gia t  t ng đố ụ ược th c hi n đ y đ  quy n vàự ệ ầ ủ ề  nghĩa v  c a mình. Nh m h n ch  tính ch  quan duy ý chí c a cácụ ủ ằ ạ ế ủ ủ  CQTHTT, pháp lu t đã quy đ nh rõ “ậ ị M i ch ng c  xác đ nh có t i, ch ngọ ứ ứ ị ộ ứ  

c  xác đ nh vô t i, tình ti t tăng n ng, tinh tiêt gi m nh  trách nhi mứ ị ộ ế ặ ̀ ́ ả ẹ ệ  hình s , áp d ng đi m, kho n, đi u c a B  lu t hình s  đ  xác đ nh t iự ụ ể ả ề ủ ộ ậ ự ể ị ộ  danh, quy t đ nh hình ph t, m c b i thế ị ạ ứ ồ ường thi t h i đ i v i b  cáo, xệ ạ ố ớ ị ử 

lý v t ch ng và nh ng tình ti t khác có ý nghĩa gi i quy t v  án đ uậ ứ ữ ế ả ế ụ ề  

ph i đả ược trình bày, tranh lu n, làm rõ t i phiên tòaậ ạ ”. Trách nhi m ch ngệ ứ  minh c a CQĐT, VKS trong giai đo n kh i t , đi u tra và truy t  sủ ạ ở ố ề ố ẽ 

được th  hi n b ng các văn b n t  t ng và để ệ ằ ả ố ụ ược trình bày trước TA, bị can, b  cáo có quy n ph n bác l i ho c nh  ngị ề ả ạ ặ ờ ười bào ch a cho mình.ữ  

N u nh  quá trình ch ng minh c a CQTHTT th c hi n sai trình t , thế ư ứ ủ ự ệ ự ủ 

t c s  b  ph n bác t i phiên tòa xét x  b ng chính b  can, b  cáo ho cụ ẽ ị ả ạ ử ằ ị ị ặ  

người bào ch a c a b  can, b  cáo, và có th  nh n m t trong các Quy tữ ủ ị ị ể ậ ộ ế  

đ nh c a th m phán ch  t a phiên tòa nh : Quy t đ nh tr  h  s  đi u traị ủ ẩ ủ ọ ư ế ị ả ồ ơ ề  

b  sung; quy t đ nh đình ch , t m đình ch  v  án….ổ ế ị ỉ ạ ỉ ụ

Trách nhi m ch ng minh c a CQTHTT th c hi n t t và tuân thệ ứ ủ ự ệ ố ủ các quy đ nh v  trình t  th  t c s  góp ph n nâng cao hi u qu  c aị ề ự ủ ụ ẽ ầ ệ ả ủ  nguyên t c tranh t ng, m i k t qu  đ t đắ ụ ọ ế ả ạ ược trong các giai đo n TTHSạ  

s  t o nên m t b n án, quy t đ nh cu i cùng c a TA. B n án, quy t đ nhẽ ạ ộ ả ế ị ố ủ ả ế ị  

c a Tòa án ph i căn c  vào k t qu  ki m tra, đánh giá ch ng c  và k tủ ả ứ ế ả ể ứ ứ ế  

qu  tranh t ng t i ả ụ ạ phiên tòa. K t qu  tranh t ng t i phiên tòa s  cho th yế ả ụ ạ ẽ ấ  trách nhi m c a CQTHTT th c hi n t i m c đ  nào, đã hoàn thành nhi m vệ ủ ự ệ ớ ứ ộ ệ ụ 

c a mình hay ch a?ủ ư

1.2.4. M i liên h  v i nguyên t c b ố ệ ớ ắ ả o đ m quy n bào ch a c a ng ả ề ữ ủ ườ ị  i b

bu c t i, b o v  quy n và l i ích h p pháp c a b  h i, đ ộ ộ ả ệ ề ợ ợ ủ ị ạ ươ ng s ự

CQTHTT có trách nhi m ch ng minh t i ph m, khó tránh kh i ý chíệ ứ ộ ạ ỏ  

ch  quan ch ng minh theo hủ ứ ướng có t i mà “quên” đi ph i tìm c  nh ngộ ả ả ữ  

ch ng c  “g  t i” c a ngứ ứ ỡ ộ ủ ườ ịi b  nghi ng  Các CQTHTT mà đi n hình làờ ể  CQĐT, VKS được coi là ch  th  “bu c t i” đ i di n cho Nhà nủ ể ộ ộ ạ ệ ướ  c,pháp lu t cũng quy đ nh bên “g  t i” có th  là lu t s , tr  giúp viên phápậ ị ỡ ộ ể ậ ư ợ  

lý, bào ch a viên nhân dân, ngữ ườ ại đ i di n h p pháp c a b  can, b  cáo…ệ ợ ủ ị ị  tham gia bào ch a cho ng i b  bu c t i nh m đ m b o s  công b ng vàữ ườ ị ộ ộ ằ ả ả ự ằ  khách quan

Quy n bào ch a c a ngề ữ ủ ườ ịi b  bu c t i là nguyên t c c  b n còn làộ ộ ắ ơ ả  

ch  đ nh quan tr ng c a Lu t TTHS, mang ý nghĩa to l n trong vi c b oế ị ọ ủ ậ ớ ệ ả  

đ m các quy n và l i ích h p pháp c a b  can, b  cáo và b o đ m tínhả ề ợ ợ ủ ị ị ả ả  khách quan trong quá trình gi i quy t v  án. Nguyên t c này đả ế ụ ắ ược th cự  thi t t s  b o v  quy n và l i ích h p pháp cho ngố ẽ ả ệ ề ợ ợ ườ ịi b  bu c t i, tránhộ ộ  xét x  oan sai. Nó đánh giá m c đ  ch ng minh t i ph m c a CQTHTTử ứ ộ ứ ộ ạ ủ  trong VAHS

Các CQTHTT có trách nhi m tìm ra các ch ng c  bu c t i b  can, bệ ứ ứ ộ ộ ị ị cáo đ  ch ng minh r ng h  đã ph m m t t i mà B  lu t hình s  quyể ứ ằ ọ ạ ộ ộ ộ ậ ự  

đ nh, nh ng không ph i c  tìm ra ch ng c  bu c t i là b  can, b  cáo cóị ư ả ứ ứ ứ ộ ộ ị ị  

t i. Pháp lu t quy đ nh nguyên t c bộ ậ ị ắ ảo đ m quy n bào ch a c a ngả ề ữ ủ ườ  i

b  bu c t i, b o v  quy n và l i ích h p pháp c a b  h i, đị ộ ộ ả ệ ề ợ ợ ủ ị ạ ương sự 

nh m đ m b o quy n và l i ích c a h , ngằ ả ả ề ợ ủ ọ ười b  bu c t i có th  tị ộ ộ ể ự 

mình   bào ch a ho c nh  ngữ ặ ờ ười khác bào ch a cho mình. M t trongữ ộ  

nh ng n i dung c a nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án ữ ộ ủ ắ ị ự ậ ủ ụ Trách nhi m ệ  

ch ng minh t i ph m thu c v  CQTHTT. Ng ứ ộ ạ ộ ề ườ ị i b  bu c t i có quy n ộ ộ ề  

nh ng không bu c ph i ch ng minh là mình vô t i.  ư ộ ả ứ ộ Nh  v y, đã kh ngư ậ ẳ  

đ nh rõ ngị ườ ị ại b  t m giam, t m gi , b  ạ ữ ị can, b  cáo có quy n đ c ch ngị ề ượ ứ  minh mình vô t i, m t trong nh ng c  s  đ  ng i b  t m giam, t m gi , bộ ộ ữ ơ ở ể ườ ị ạ ạ ữ ị can, b  cáo th c hi n quy n bào ch a c a mình.ị ự ệ ề ữ ủ

1.3. Khái quát v  trách nhi m ch ng minh trong v  án hình s  theoề ệ ứ ụ ự  quy đ nh c a pháp lu t t  t ng hình s  Vi t Namị ủ ậ ố ụ ự ệ

C  s  lý lu n c a trách nhi m ch ng minh trong VAHS hình thànhơ ở ậ ủ ệ ứ  

t  th i k  lu t La Mã c  đ i Trách nhi m ch ng minh thu c v  ngừ ờ ỳ ậ ổ ạ ệ ứ ộ ề ườ  i

kh ng đ nh, ch  không thu c v  ngẳ ị ứ ộ ề ười ph  đ nh. Các CQTHTT kh ngủ ị ẳ  

đ nh m t ngị ộ ười ph m t i, thì các c  quan đó ph i có trách nhi m ch ngạ ộ ơ ả ệ ứ  minh. Ngườ ịi b  bu c t i là ngộ ộ ười ph  đ nh mình không có t i, không cóủ ị ộ  trách nhi m ch ng minh. Các CQTHTT trên c  s  ch c năng, quy n h nệ ứ ơ ở ứ ề ạ  

c a mình th c hi n nghĩa v  ch ng minh t i ph m.ủ ự ệ ụ ứ ộ ạ

B  Lu t TTHS Vi t Năm năm 1988 t i Đi u 11 quy đ nh ộ ậ ệ ạ ề ị “ Trách  nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  CQTHTT. B  can, b  cáo có quy n ệ ứ ộ ạ ộ ề ị ị ề  

nh ng không bu c ph i ch ng minh mình vô t i”   ư ộ ả ứ ộ Trách nhi m ch ngệ ứ  minh t i ph m độ ạ ược chính th c ghi nh n trong nguyên t c xác đ nh sứ ậ ắ ị ự 

th t c a v  án th  hi n s  phát tri n v  t  duy l p pháp và hoàn toànậ ủ ụ ể ệ ự ể ề ư ậ  phù h p v i pháp lu t qu c t  v  mô hình t  t ng. M t khác nguyên t cợ ớ ậ ố ế ề ố ụ ặ ắ  xác đ nh s  th t c a v  án có m i liên h  m t thi t v i nguyên t c suyị ự ậ ủ ụ ố ệ ậ ế ớ ắ  đoán vô t i độ ược ghi nh n chính th c t i Đi u 10 B  Lu t TTHS nămậ ứ ạ ề ộ ậ  

1988 “ Không ai b  coi là có t i và ph i ch u hình ph t khi ch a có b n ị ộ ả ị ạ ư ả  

án k t t i c a TA có hi u l c pháp lu t ế ộ ủ ệ ự ậ ” được ghi nh n trong Hi n phápậ ế  

1992 t i Đi u 72. ạ ề

K  th a và phát tri n t i B  lu t TTHS năm 1988, nguyên t c xácế ừ ể ạ ộ ậ ắ  

đ nh s  th t c a v  án ti p t c đị ự ậ ủ ụ ế ụ ược kh ng đ nh t i Đi u 10:ẳ ị ạ ề

CQĐT, VKS và Toà án ph i áp d ng m i bi n pháp h p phápả ụ ọ ệ ợ  

đ  xác đ nh s  th t c a v  án m t cách khách quan, toàn di nể ị ự ậ ủ ụ ộ ệ  

và đ y đ , làm rõ nh ng ch ng c  xác đ nh có t i và ch ngầ ủ ữ ứ ứ ị ộ ứ  

c  xác đ nh vô t i, nh ng tình ti t tăng n ng và nh ng tìnhứ ị ộ ữ ế ặ ữ  

ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a b  can, b  cáo [36].ế ả ẹ ệ ự ủ ị ịTrách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  các CQTHTT. B  can,ệ ứ ộ ạ ộ ề ị  

b  cáo có quy n nh ng không bu c ph i ch ng minh là mình vô t i.ị ề ư ộ ả ứ ộ

So v i B  Lu t TTHS năm 1988 thì B  lu t TTHS năm 2003 h uớ ộ ậ ộ ậ ầ  

nh  không có s  s a đ i b  sung gì v  trách nhi m ch ng minh trongư ự ử ổ ổ ề ệ ứ  VAHS, trách nhi m ch ng minh v n thu c v  CQTHTT.ệ ứ ẫ ộ ề

B  Lu t TTHS năm 2015 góp ph n c  th  hóa nguyên t c hi nộ ậ ầ ụ ể ắ ế  

đ nhị  và là c  s  đ  ti n hành các giai đo n t  t ngơ ở ể ế ạ ố ụ  Hi n pháp năm 2013ế  quy đ nh t i Đi u 71:ị ạ ề  “…Nghiêm c m m i hình th c truy b c, nh c hình, ấ ọ ứ ứ ụ   xúc ph m danh d , nhân ph m c a công dân” ạ ự ẩ ủ  và Đi u 72:ề  “Không ai bị 

coi là có t i và ph i ch u hình ph t khi ch a có b n án k t t i c a TA đã ộ ả ị ạ ư ả ế ộ ủ  

có hi u l c pháp lu t  ” ệ ự ậ  Vi c xác đ nh s  th t ph i đệ ị ự ậ ả ược ti n hành doế  cán b  t  pháp thu cộ ư ộ  CQĐT, VKS và Toà án và ch  đỉ ượ ử ục s  d ng nh ngữ  

bi n pháp h p pháp. T i Đi u 15 B  lu t TTHS năm 2015: ệ ợ ạ ề ộ ậ

Trách nhi m ch ng minh t i ph m thu c v  c  quan co thâmệ ứ ộ ạ ộ ề ơ ́ ̉  quyên ti n hành t  t ng. Ng̀ ế ố ụ ườ ịi b  bu c t i có quy n nh ng không bu cộ ộ ề ư ộ  

ph i ch ng minh là mình vô t i.ả ứ ộ

Trong ph m vi nhi m v , quy n h n c a mình, c  quan có th mạ ệ ụ ề ạ ủ ơ ẩ  quy n ti n hành t  t ng ph i áp d ng cac bi n pháp h p pháp đ  xácề ế ố ụ ả ụ ́ ệ ợ ể  

đ nh s  th t c a v  án m t cách khách quan, toàn di n và đ y đ , làm rõị ự ậ ủ ụ ộ ệ ầ ủ  

ch ng c  xác đ nh có t i và ch ng c  xác đ nh vô t i, tình ti t tăng n ngứ ứ ị ộ ứ ứ ị ộ ế ặ  

và tình ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a ngế ả ẹ ệ ự ủ ườ ịi b  bu c t iộ ộ  [39]

So v i B  lu t TTHS năm 1988 và 2003 thì B  lu t TTHS nămớ ộ ậ ộ ậ  

2015 đã có s  s a đ i trong k  thu t trình bày đi u lu t, đ a trách nhi mự ử ổ ỹ ậ ề ậ ư ệ  

ch ng minh lên đ u đi u lu t, ch ng t  các nhà làm lu t đã đ  cao h nứ ầ ề ậ ứ ỏ ậ ề ơ  trách nhi m c a CQTHTT trong quá trình ch ng minh VAHS đ  tìm raệ ủ ứ ể  

s  th t c a v  án.  Nguyên t c này đã lo i tr  nh ng trự ậ ủ ụ ắ ạ ừ ữ ường h p ngợ ườ  i

ti n hành t  t ng l i s  d ng các bi n pháp có kh  năng xâm h i nghiêmế ố ụ ạ ử ụ ệ ả ạ  

tr ng t i các quy n c  b n c a công dân đ  làm rõ s  th t c a v  án.ọ ớ ề ơ ả ủ ể ự ậ ủ ụ  

Đ  đ m b o m t cách t i đa quy n l i c a ngể ả ả ộ ố ề ợ ủ ười dân, CQTHTT ph i cóả  

đ y đ  căn c  ch ng minh t i ph m, th  hi n qua b n án k t t i c a TAầ ủ ứ ứ ộ ạ ể ệ ả ế ộ ủ  

m i có th  kh ng đ nh là có t i. Do v y, vi c th c hi n đúng nguyên t cớ ể ẳ ị ộ ậ ệ ự ệ ắ  xác đ nh s  th t là c  s  quan tr ng nh t đ  kh ng đ nh m t ngị ự ậ ơ ở ọ ấ ể ẳ ị ộ ười là có 

t i hay không có t i.ộ ộ

Kh ng đ nh r ng nguyên t c xác đ nh s  th t c a v  án và cácẳ ị ằ ắ ị ự ậ ủ ụ  nguyên t c khác trong B  lu t TTHS đ u là các nguyên t c c a Lu tắ ộ ậ ề ắ ủ ậ  TTHS. Quan đi m c a PGS.TS Tr n Đình Nhã cho r ng vi c s  d ngể ủ ầ ằ ệ ử ụ  khái ni m các nguyên t c c a lu t TTHS là s  nh m l n, theo đó nguyênệ ắ ủ ậ ự ầ ẫ  

t c c  b n quy đ nh trong lu t TTHS là nguyên t c c a TTHS ch  khôngắ ơ ả ị ậ ắ ủ ứ  

có   nguyên   t c   c a   lu t   TTHS   Theo   PGS.TS   Ph m   H ng   H i   thìắ ủ ậ ạ ồ ả  

“Nguyên t c t  t ng hình s  Vi t Nam là nh ng quan đi m, t  tắ ố ụ ự ệ ữ ể ư ưởng, 

đường l i c a Đ ng c ng s n Vi t Nam, Nhà nố ủ ả ộ ả ệ ước C ng hoà Xã h iộ ộ  

Ch  nghĩa Vi t Nam v  quá trình gi i quy t v  án hình s  đã đủ ệ ề ả ế ụ ự ược thể 

ch  hoá trong BLTTHS mà các c  quan ti n hành t  t ng, ngế ơ ế ố ụ ườ ế  i t nhành t  t ng, ngố ụ ười tham gia t  t ng, các c  quan nhà nố ụ ơ ước, t  ch c xãổ ứ  

h i và m i công dân ph i tuân theo”. Quan đi m c a PGS.TSKH Lê C mộ ọ ả ể ủ ả  

và PGS.TS Nguy n Ng c Chí cho r ng nh ng nguyên t c đễ ọ ằ ữ ắ ược quy đ nhị  trong B  lu t TTHS là nguyên t c c a lu t TTHS, b i vì: Trong khoaộ ậ ắ ủ ậ ở  

h c pháp lý và nh n th c chung c a xã h i đã có s  phân bi t r ch ròiọ ậ ứ ủ ộ ự ệ ạ  hai khái ni m “T  t ng hình s ” và “Lu t t  t ng hình s ”. Khái ni mệ ố ụ ự ậ ố ụ ự ệ  

“T  t ng hình s ” đố ụ ự ược hi u là toàn b  ho t đ ng c a các c  quan ti nể ộ ạ ộ ủ ơ ế  hành t  t ng, ngố ụ ườ ếi ti n hành t  t ng, ngố ụ ười tham gia t  t ng và các cáố ụ  nhân, c  quan nhà nơ ước, t  ch c xã h i nh m gi i quy t v  án kháchổ ứ ộ ằ ả ế ụ  quan, toàn di n, nhanh chóng, chính xác và đúng pháp lu t. Ho t đ ngệ ậ ạ ộ  TTHS mang tính khách quan t n t i trong t t c  các xã h i có giai c p vàồ ạ ấ ả ộ ấ  nhà nước, nó là đòi h i t t y u c a Nhà nỏ ấ ế ủ ước khi tr ng tr  ngừ ị ười ph mạ  

t i. Khái ni m “Lu t t  t ng hình s ” dùng đ  ch  t ng h p các quiộ ệ ậ ố ụ ự ể ỉ ổ ợ  

ph m pháp lu t c a nhà nạ ậ ủ ước đi u ch nh các quan h  xã h i phát sinhề ỉ ệ ộ  trong quá trình gi i quy t v  án hình s  và nh  v y, “Lu t t  t ng hìnhả ế ụ ự ư ậ ậ ố ụ  

s ” là m t ph m trù ch  quan, là nh n th c hi n tự ộ ạ ủ ậ ứ ệ ượng khách quan c aủ  nhà làm lu t. B n thân các ho t đ ng t  t ng hình s  đã có nh ngậ ả ạ ộ ố ụ ự ữ  nguyên t c (qui lu t) c  b n c a nó (nh ng qui lu t t  thân c a s  vi c)ắ ậ ơ ả ủ ữ ậ ự ủ ự ệ  

hướng t i gi i quy t v  án khách quan, công b ng. Nhà làm lu t, trên cớ ả ế ụ ằ ậ ơ 

s  nh n th c các qui lu t khách quan đó ghi nh n trong các qui ph mở ậ ứ ậ ậ ạ  pháp lu t và tr  thành nh ng nguyên t c c a Lu t TTHS [9, tr 239­241]. ậ ở ữ ắ ủ ậ

Quá trình xác đ nh s  th t là m t quá trình vô cùng ph c t p, khiị ự ậ ộ ứ ạ  

gi a các giai đo n đ u có s  liên quan m t thi t v i nhau. Khi có đ  cănữ ạ ề ự ậ ế ớ ủ  

c  kh ng đ nh có d u hi u c a t i ph m thì m i có th  kh i t  v  án, vàứ ẳ ị ấ ệ ủ ộ ạ ớ ể ở ố ụ  

đó chính là căn c  đ  ti n hành các ho t đ ng đi u tra. K t qu  đi u traứ ể ế ạ ộ ề ế ả ề  chính là c  s  đ  VKS quy t đ nh truy t  b  can ho c đình ch  v  án,ơ ở ể ế ị ố ị ặ ỉ ụ  

đ ng th i nó cũng là c  s  đ  TA xét x  đúng ngồ ờ ơ ở ể ử ười đúng t i. Vi c xácộ ệ  

đ nh s  th t v  án còn ph  thu c vào nh ng tình ti t, ch ng c  c a vị ự ậ ụ ụ ộ ữ ế ứ ứ ủ ụ 

án đòi h i CQTHTT ph i làm sáng t  ỏ ả ỏ

CQTHTT, người ti n hành t  t ng ph i tuân th  các nguyên t c:ế ố ụ ả ủ ắ  (1) Tuân th  tuy t đ i nguyên t c pháp ch  xã h i ch  nghĩa. (2) Vi củ ệ ố ắ ế ộ ủ ệ  

ti n hành thu th p ch ng c  ph i khách quan, toàn di n, đ y đ  c  cácế ậ ứ ứ ả ệ ầ ủ ả  

ch ng c  bu c t i và ch ng c  g  t i. (3) Th m quy n thu th p ch ngứ ứ ộ ộ ứ ứ ỡ ộ ẩ ề ậ ứ  

c  ch  và ph i do CQĐT, VKS, TA th c hi n. (5) T t c  các ch ng cứ ỉ ả ự ệ ấ ả ứ ứ 

khi được phát hi n, thu gi  ph i đệ ữ ả ược ghi nh n vào văn b n t  t ngậ ả ố ụ  

tương  ng, theo đúng quy đ nh và th i h n c a pháp lu t TTHS. (6) Vi cứ ị ờ ạ ủ ậ ệ  thu th p ch ng c  ph i đậ ứ ứ ả ược ti n hành k p th i theo các yêu c u đ t raế ị ờ ầ ặ  

và đúng pháp lu t [ 4, Tr.17]ậ . 

N u nh  vi c xác đ nh s  th t t i m t trong các giai đo n đóế ư ệ ị ự ậ ạ ộ ạ  không được đ m b o thì t t y u nguyên t c này s  không đả ả ấ ế ắ ẽ ược th cự  

hi n. Nguyên t c xác đ nh s  th t khách quan c a v  án là c  s  pháp lýệ ắ ị ự ậ ủ ụ ơ ở  

đ  c  quan có th m quy n do ể ơ ẩ ề  B  lu t TTHSộ ậ  quy đ nh bao g m CQĐT,ị ồ  VKS, TA có quy n áp d ng m i bi n pháp h p pháp đ  xác đ nh s  th tề ụ ọ ệ ợ ể ị ự ậ  

c a v  án m t cách khách quan, toàn di n và đ y đ  nh m làm rõ nh ngủ ụ ộ ệ ầ ủ ằ ữ  

ch ng c  xác đ nh có t i, xác đ nh vô t i, nh ng tình ti t tăng n ng vàứ ứ ị ộ ị ộ ữ ế ặ  

nh ng tình ti t gi m nh  trách nhi m hình s  c a b  can, b  cáo. Ngoài raữ ế ả ẹ ệ ự ủ ị ị  nguyên t c này cũng đ t ra nghĩa v  đ i v i các c  quan này không đắ ặ ụ ố ớ ơ ượ  cthiên v , c m tình cá nhân, mà ph i thu th p và đánh giá ch ng c  c a vị ả ả ậ ứ ứ ủ ụ 

án trên t t c  các phấ ả ương di n, cân nh c k  m i tình ti t có th  làm  nhệ ắ ỹ ọ ế ể ả  

hưởng đ n vi c gi i quy t đúng đ n v  án. T  đó, m i tình ti t thuế ệ ả ế ắ ụ ừ ọ ế  

được trong quá trình đi u tra, xét x  đ u đề ử ề ược đánh giá trên c  s  phápơ ở  

c a m t ngủ ộ ười nào mà c nh sát bi t đả ế ược ho c khi phát hi n th y cóặ ệ ấ  

d u v t c a t i ph m ho c có c  s  đ  tin r ng k  ph mấ ế ủ ộ ạ ặ ơ ở ể ằ ẻ ạ  t i đangộ  

chu n b  th c hi n t i ph mẩ ị ự ệ ộ ạ  ho c ch c ch n s  th c hi nặ ắ ắ ẽ ự ệ  vi cệ  ph mạ  

t iộ  Giai đo n truy t  đạ ố ược th c hi n b t đ u t  khi c  quan c nh sátự ệ ắ ầ ừ ơ ả  chuy n các ch ng c , h  s  ph m t i đ n c  quan công t  đ  xem xétể ứ ứ ồ ơ ạ ộ ế ơ ố ể  

có bu c độ ược ngườ ịi b  tình nghi ph m m t t i nào đó c  th  không, đi uạ ộ ộ ụ ể ề  

lu t nào đậ ược áp d ng và bao g m nh ng đi m nào. Nhi m v  c a côngụ ồ ữ ể ệ ụ ủ  

t  viên là ph i xét xem nh ng ch ng c  mà c nh sát đã thu th p và l uố ả ữ ứ ứ ả ậ ư  

gi  đã đ  đ  đáp  ng yêu c u trong vi c đ a v  án hình s  ra xét xữ ủ ể ứ ầ ệ ư ụ ự ử 

ch a? Tiêu chu n đ t ra đ i v i các ch ng c  đã thu th p là ph i đ mư ẩ ặ ố ớ ứ ứ ậ ả ả  

b o tính h p pháp, tính khách quan và tính liên quan. Các TA có ch cả ợ ứ  năng xét x  khi m t ngử ộ ườ ịi b  cáo bu c vi ph m lu t hình s  và bu c hộ ạ ậ ự ộ ọ 

ph i ch u: trách nhi m hình s  Đi u này do các b i th m đoàn hay th mả ị ệ ự ề ồ ẩ ẩ  phán quy t đ nh.ế ị  M c đích c a các ụ ủ TA là tìm ki m công lý và phát hi nế ệ  

s  th t.ự ậ Nh ng vai chính t i TA là các công t  viên, lu t s  bi n h  vàữ ạ ố ậ ư ệ ộ  các th m phán. Mô hình t  t ng Hoa K    ch  y u s  d ng án l , tuyẩ ố ụ ỳ ủ ế ử ụ ệ  nhiên t t c  th  t c t  t ng đ u ph i tuân th  nguyên t c v  ấ ả ủ ụ ố ụ ề ả ủ ắ ề TTHS 

c aủ  liên bang, c a các bang, các nguyên t c và quy đ nh c a các c  quanủ ắ ị ủ ơ  

B  T  pháp và trên c  s  quy đ nh c a Hi n pháp Hoa K , Lu t nhânộ ư ơ ở ị ủ ế ỳ ậ  quy n, Hi n pháp các ti u bang, t ng lu t Hoa K , các đ o lu t c a cácề ế ể ổ ậ ỳ ạ ậ ủ  bang, các quy t đ nh c a các ế ị ủ TA, nh t là các quy đ nh c a Hi n pháp vấ ị ủ ế ề 

b o đ m quy n c a công dân:ả ả ề ủ  “Quy n c a con ngề ủ ườ ượi đ c đ m b o vả ả ề 

cá nhân, nhà c a, gi y t  và tài s n kh i m i s  khám xét và b t giam,ử ấ ờ ả ỏ ọ ự ắ  quy n này s  không b  vi ph m. Không m t l nh, trát nào đề ẽ ị ạ ộ ệ ược c p n uấ ế  không có lý chính đáng căn c  vào l i tuyên th  ho c xác nh n, đ c bi tứ ờ ệ ặ ậ ặ ệ  

c n miêu t  chính xác đ a đi m khám xét, ngầ ả ị ể ười và đ  v t b t gi "ồ ậ ắ ữ  (Tu chính án s  4); “Không m t ai b  bu c ph i ch u trách nhi m v  m t t iố ộ ị ộ ả ị ệ ề ộ ộ  nghiêm tr ng hay m t tr ng t i x u xa khác n u không có s  tọ ộ ọ ộ ấ ế ự ường trình hay cáo tr ng c a b i th m đoàn, nh ng trạ ủ ồ ẩ ữ ường h p x y ra trong l cợ ả ụ  

quân, h i quân ho c trong l c lả ặ ự ượng d  b , khi đang thi hành công vự ị ụ trong th i chi n ho c trong tình tr ng xã h i g p hi m nguy. Không ai bờ ế ặ ạ ộ ặ ể ị 

k t án hai l n v  cùng m t t i có nguy h i đ n tính m ng và thân th ;ế ầ ề ộ ộ ạ ế ạ ể  không ai b  ép bu c ph i làm ch ng ch ng l i chính mình trong m tị ộ ả ứ ố ạ ộ  VAHS và b  tị ước đo t sinh m ng, t  do ho c tài s n n u không qua m tạ ạ ự ặ ả ế ộ  quá trình xét x  theo đúng pháp lu t; không m t tài s n t  h u nào bử ậ ộ ả ư ữ ị 

tr ng d ng vào vi c công mà không đư ụ ệ ược b i thồ ường tho  đáng”ả  (Tu chính án s  5).ố    M  có th  t c c nh báo Miranda: “AỞ ỹ ủ ụ ả nh có quy n gi ề ữ 

im l ng và t  ch i tr  l i câu h i. B t c  đi u gì anh nói cũng s  đ ặ ừ ố ả ờ ỏ ấ ứ ề ẽ ượ   c dùng đ  ch ng l i anh tr ể ố ạ ướ c tòa. Anh có quy n có ề  lu t s ậ ư tr ướ c khi khai   báo v i c nh sát và lu t s  s  hi n di n khi c nh sát th m v n anh. N u ớ ả ậ ư ẽ ệ ệ ả ẩ ấ ế   anh không th  tìm đ ể ượ c lu t s , anh s  đ ậ ư ẽ ượ c cung c p m t lu t s ấ ộ ậ ư  

tr ướ c khi tr  l i các câu h i. Anh có th  tr  l i câu h i khi không có lu t ả ờ ỏ ể ả ờ ỏ ậ  

s , nh ng anh v n có quy n ng ng tr  l i b t c  lúc nào đ  ch  s  có ư ư ẫ ề ư ả ờ ấ ứ ể ờ ự  

m t c a lu t s ” ặ ủ ậ ư

Trong pháp lu t TTHS c a Liên bang Nga cũng quy đ nh t i kho nậ ủ ị ạ ả  

2 Đi u 16“ ề Tòa án, Công t  viên và nh ng ng ố ữ ườ i đi u tra có trách nhi m ề ệ  

gi i thích cho s  nghi ng  c a mình và cho quy n l i c a ng ả ự ờ ủ ề ợ ủ ườ ị i b  bu c ộ  

t i và ph i b o đ m cho h  kh  năng t  bào ch a cho mình  ộ ả ả ả ọ ả ự ữ [58]. Các 

ch  th  tham gia t  t ng trong pháp lu t Nga bao g m CQĐT, VKS, TA.ủ ể ố ụ ậ ồ  CQĐT có trách nhi m thu th p c  ch ng c  bu c t i l n ch ng c  gệ ậ ả ứ ứ ộ ộ ẫ ứ ứ ỡ 

t i. Theo B  lu t năm 2001, VKS Nga có 3 ch c năng trong lĩnh v c hìnhộ ộ ậ ứ ự  

s , đó là: Đi u tra t i ph m; giám sát vi c đi u tra c a các c  quan đi uự ề ộ ạ ệ ề ủ ơ ề  tra và th c hành quy n công t  trự ề ố ước TA. Các KSV trong ban giám sát 

c a VKS ch u trách nhi m giám sát vi c đi u tra VAHS đ  đ m b o cácủ ị ệ ệ ề ể ả ả  

ho t đ ng đi u tra h p pháp và mang tính hi u qu  TA ngoài nhi m vạ ộ ề ợ ệ ả ệ ụ xét x  thì Th m phán có trách nhi m giám sát các ho t đ ng đi u tra vàử ẩ ệ ạ ộ ề  

b o v  các quy n cá nhân. Bên c nh đó, vai trò c a Th m phán trung l pả ệ ề ạ ủ ẩ ậ  

h n trong ti n trình tranh t ng trơ ế ụ ước Tòa. Ngườ ịi b  tình nghi, b  can, n nị ạ  nhân, các bên dân s  và đ i di n h  cũng có quy n đ  trình yêu c a mìnhự ạ ệ ọ ề ệ ủ  lên ĐTV, D  th m viên ho c KSV và ki n ngh  lên TA v  nh ng hành viự ẩ ặ ế ị ề ữ  

và quy t đ nh t  t ng thích đáng đ  xác đ nh các tình ti t th c t  c a vế ị ố ụ ể ị ế ự ế ủ ụ 

án và đ  b o đ m các quy n và l i ích pháp lý. B  lu t năm 2001 đòi h iể ả ả ề ợ ộ ậ ỏ  

D  th m viên và ĐTV ph i xem xét các yêu c u, t o đi u ki n choự ẩ ả ầ ạ ề ệ  

ngườ ịi b  tình nghi, b  can, n n nhân, các bên dân s  và đ i di n c a hị ạ ự ạ ệ ủ ọ 

có c  h i trình bày, đ a nhân ch ng, nh n k t lu n c a các chuyên giaơ ộ ư ứ ậ ế ậ ủ  pháp y, khoa h c hình s  đ  ch ng minh ho c ti n hành các ho t đ ngọ ự ể ứ ặ ế ạ ộ  

đi u tra khác n u c n thi t. Khi nh ng yêu c u và ki n ngh  nh  v yề ế ầ ế ữ ầ ế ị ư ậ  

được đ a ra trong giai đo n đi u tra s  b  thì chúng ph i đư ạ ề ơ ộ ả ược quy tế  

đ nh ngay ho c sau 3 ngày k  t  ngày nh n đị ặ ể ừ ậ ược yêu c u hay ki n ngh ầ ế ị  Quy t đ nh t  ch i nh ng yêu c u hay ki n ngh  đó có th  b  VKS và TAế ị ừ ố ữ ầ ế ị ể ị  xem xét l i, b  kháng ngh  theo th  t c phúc th m ho c xét l i quy t đ nhạ ị ị ủ ụ ẩ ặ ạ ế ị  mang tính giám sát. Trong giai đo n ti n xét x  vai trò t  t ng thu c vạ ề ử ố ụ ộ ề 

c  quan VKS, c  quan đi u tra là nh ng c  quan có th m quy n ti nơ ơ ề ữ ơ ẩ ề ế  hành các ho t đ ng đi u tra và áp d ng nh ng bi n pháp cạ ộ ề ụ ữ ệ ưỡng ch  nhàế  

nước. Ho t đ ng c a nh ng c  quan này là n i dung c a ch c năngạ ộ ủ ữ ơ ộ ủ ứ  

bu c t i. S  tham gia c a VKS v i t  cách là ngộ ộ ự ủ ớ ư ười bu c t i nhân danhộ ộ  nhà nướ ạc t i phiên tòa s  th m là b t bu c. Th m quy n c a VKS phêơ ẩ ắ ộ ẩ ề ủ  chu n m t s  bi n pháp cẩ ộ ố ệ ưỡng ch  liên quan đ n các quy n t  do hi nế ế ề ự ế  

đ nh c a công dân nay đị ủ ược chuy n giao cho Tòaể  án

K T LU N CHẾ Ậ ƯƠNG IQua tìm hi u lý lu n v  trách nhi m ch ng minh trong v  án hìnhể ậ ề ệ ứ ụ  

s  th y đự ấ ược quan h  t  t ng là các quan h  xã h i phát sinh trong quáệ ố ụ ệ ộ