Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Quá trình Đảng lãnh đạo phát triển kinh tế hàng hóa từ 1996 đến năm 2011

Luận án nhằm hệ thống hóa chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng về phát triển kinh tế hàng hóa (KTHH), qua đó khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng đối với sự phát triển KTHH trong chiến lược phát triển KT-XH của đất nước; rút ra những nhận xét, đánh giá kết quả Đảng lãnh đạo phát triển KTHH; đúc kết một số kinh nghiệm lịch sử vận dụng vào giai đoạn mới.

Lu n án đậ ược hoàn thành t iạ

H c vi n Chính tr  Qu c gia H  Chí Minhọ ệ ị ố ồ

Ngườ ưới h ng d n khoa h c : 1. PGS. TS Đoàn Ng c H iẫ ọ ọ ả

       2. TS. Nguy n Thành Vinhễ

Ph n bi n 1:ả ệ ………. 

………

Ph n bi n 2ả ệ : ………  

       ………

Ph n bi n 3ả ệ : ………  

        ………

Lu n án đậ ược b o v  trả ệ ước H i đ ng ch m lu n án c p H c vi nộ ồ ấ ậ ấ ọ ệ

h p t i H c vi n Chính tr  Qu c gia H  Chí Minhọ ạ ọ ệ ị ố ồ

Vào h i……gi ……ngày……tháng…….năm 2015 ồ ờ

­ Th  vi n Qu c giaư ệ ố

­ Th  vi n H c vi n Chính tr  Qu c gia H  Chí Minhư ệ ọ ệ ị ố ồ

M  Đ UỞ Ầ

1. Tính c p thi t c a đ  tàiấ ế ủ ề

­ Xu t phát t  v  trí, vai trò c a kinh t  bi n, kinh t  hàng h i (KTHH)ấ ừ ị ủ ế ể ế ả  trong ti n trình phát tri n kinh t  ­ xã h i (KT­XH), c ng c  qu c phòng,ế ể ế ộ ủ ố ố  

an ninh và b o v  ch  quy n bi n, đ o c a T  qu c.ả ệ ủ ề ể ả ủ ổ ố

­ T  đi u ki n t  nhiên, KT­XH c a vùng bi n Vi t Nam, th c tr ngừ ề ệ ự ủ ể ệ ự ạ  phát tri n ngành Hàng h i Vi t Nam (HHVN), t  xu th  chung c a cácể ả ệ ừ ế ủ  

nước trong khu v c và trên th  gi i.ự ế ớ

­ Th  k  XXI là th  k  c a đ i dế ỷ ế ỷ ủ ạ ương, t t c  các qu c gia có bi nấ ả ố ể  

đ u quan tâm đ n bi n, phát tri n kinh t  bi n, làm giàu t  bi n. Trong đóề ế ể ể ế ể ừ ể  KTHH gi  vai trò đ c bi t quan tr ng c a kinh t  bi n.ữ ặ ệ ọ ủ ế ể

Nghiên c u quá trình Đ ng lãnh đ o phát tri n KTHH t  1996 đ nứ ả ạ ể ừ ế  năm 2011, nh m kh ng đ nh vai trò lãnh đ o c a Đ ng đ i v i KTHH;ằ ẳ ị ạ ủ ả ố ớ  

đ a ra nh ng nh n xét, đánh giá v   u đi m, h n ch  trong phát tri nư ữ ậ ề ư ể ạ ế ể  KTHH; đúc rút kinh nghi m l ch s , v n d ng vào hi n th c là vi c làmệ ị ử ậ ụ ệ ự ệ  

c n thi t.ầ ế

V i ý nghĩa đó nghiên c u sinh ch n đ  tài trên làm Lu n án ti n sớ ứ ọ ề ậ ế ỹ 

L ch s , chuyên ngành L ch s  Đ ng C ng s n Vi t Nam.ị ử ị ử ả ộ ả ệ

2. M c đích và nhi m v  nghiên c u ụ ệ ụ ứ

2.1. M c đích nghiên c u ụ ứ

 Nghiên c u làm sáng t  quá trình Đ ng lãnh đ o phát tri n KTHH tứ ỏ ả ạ ể ừ năm 1996 đ n năm 2011; đúc k t m t s  kinh nghi m đ  v n d ng vào phátế ế ộ ố ệ ể ậ ụ  tri n KTHH trong th i k  m i đ t k t qu  cao h n.ể ờ ỳ ớ ạ ế ả ơ

­ Đánh giá  u đi m, h n ch  và nguyên nhân t  quá trình Đ ng lãnhư ể ạ ế ừ ả  

đ o phát tri n KTHH; trên c  s  đó, đúc rút m t s  kinh nghi m đ  v nạ ể ơ ở ộ ố ệ ể ậ  

d ng vào phát tri n KTHH trong giai đo n m i. ụ ể ạ ớ

3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c u c a lu n ánạ ứ ủ ậ

3.1. Đ i t ố ượ ng nghiên c u ứ  

Lu n án t p trung nghiên c u quá trình lãnh đ o c a Đ ng v  phátậ ậ ứ ạ ủ ả ề  tri n KTHH t  năm 1996 đ n năm 2011.ể ừ ế

3.2. Ph m vi nghiên c u ạ ứ

­  V  n i dung:  ề ộ Nghiên c u ch  trứ ủ ương và s  ch  đ o c a Đ ng vự ỉ ạ ủ ả ề phát tri n KTHH t  năm 1996 đ n năm 2011. Trong khuôn kh  lu n án,ể ừ ế ổ ậ  nghiên c u sinh t p trung nghiên c u s  lãnh đ o c a Đ ng v  phát tri nứ ậ ứ ự ạ ủ ả ề ể  KTHH trên ba lĩnh v c ch  y u: Công nghi p đóng tàu, v n t i bi n, c ngự ủ ế ệ ậ ả ể ả  

và d ch v  c ng bi n.ị ụ ả ể

 ­ V  th i gian: ề ờ  Nghiên c u quá trình Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnhứ ả ộ ả ệ  

đ o phát tri n KTHH t  năm 1996 đ n năm 2011.ạ ể ừ ế

­ V  không gian: ề  Nghiên c u trong ph m vi c  nứ ạ ả ước, t p trung chậ ủ 

y u   các vùng có KTHH phát tri n.ế ở ể

4. C  s  lý lu n, ngu n t  li u và ph ng pháp nghiên c u c a lu n ánơ ở ậ ồ ư ệ ươ ứ ủ ậ

4.1. C  s  lý lu n ơ ở ậ

D a trên quan đi m c a ch  nghĩa Mác­Lênin, t  tự ể ủ ủ ư ưởng H  Chí Minhồ  

và quan đi m, để ường l i c a Đ ng v  phát tri n kinh t , t p trung v  phátố ủ ả ề ể ế ậ ề  tri n kinh t  bi n, KTHH.ể ế ể

­ Các sách chuyên kh o, lu n án, đ  tài nghiên c u khoa h c, k  y uả ậ ề ứ ọ ỷ ế  

h i th o khoa h c đã công b  có liên quan đ n kinh t  bi n, KTHH độ ả ọ ố ế ế ể ượ  ccoi là ngu n t  li u tham kh o có giá tr  giúp cho vi c hoàn thành các n iồ ư ệ ả ị ệ ộ  

dung nghiên c u c a lu n án.ứ ủ ậ

4.3. Ph ươ ng pháp nghiên c u ứ

 Đ  đ t đ c m c đích, nhi m v  nghiên c u c a lu n án, nghiên c uể ạ ượ ụ ệ ụ ứ ủ ậ ứ  sinh s  d ng ph ng pháp l ch s , ph ng pháp logic và k t h p ch t chử ụ ươ ị ử ươ ế ợ ặ ẽ hai ph ng pháp đó là ch  y u, đ ng th i còn s  d ng m t s  ph ng phápươ ủ ế ồ ờ ử ụ ộ ố ươ  khác nh  phân tích, t ng h p, th ng kê, so sánhư ổ ợ ố  nh m làm sáng t  nh ng v nằ ỏ ữ ấ  

đ  lu n án đ t ra c n ph i gi i quy t.ề ậ ặ ầ ả ả ế

5. Đóng góp m i c a lu n án ớ ủ ậ

­  H   th ng   hóa   ch   trệ ố ủ ương,   s   ch   đ o   c a   Đ ng   v   phát   tri nự ỉ ạ ủ ả ề ể  KTHH, qua đó kh ng đ nh vai trò lãnh đ o c a Đ ng đ i v i s  phát tri nẳ ị ạ ủ ả ố ớ ự ể  KTHH trong chi n lế ược phát tri n KT­XH c a đ t nể ủ ấ ước

­ Rút ra nh ng nh n xét, đánh giá k t qu  Đ ng lãnh đ o phát tri nữ ậ ế ả ả ạ ể  KTHH; đúc k t m t s  kinh nghi m l ch s  v n d ng vào giai đo n m i.ế ộ ố ệ ị ử ậ ụ ạ ớ

­ Lu n án là ngu n tài li u tham kh o ph c v  cho vi c nghiên c u, gi ngậ ồ ệ ả ụ ụ ệ ứ ả  

d y L ch s  Đ ng   các h c vi n, tr ng đ i h c, cao đ ng trong c  n c.ạ ị ử ả ở ọ ệ ườ ạ ọ ẳ ả ướ

6. K t c u c a lu n án ế ấ ủ ậ

Ngoài ph n m  đ u, t ng quan, k t lu n, danh m c công trình khoaầ ở ầ ổ ế ậ ụ  

h c c a tác gi  liên quan đ n lu n án, danh m c tài li u tham kh o và phọ ủ ả ế ậ ụ ệ ả ụ 

l c, n i dung lu n án g m 3 chụ ộ ậ ồ ương, 6 ti t.ế

T NGỔ  QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C UỨ  

LIÊN QUAN Đ N LU N ÁNẾ Ậ

1. CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C U CÓ LIÊN QUAN Đ N Đ  TÀIỨ Ế Ề

Do v  trí và t m quan tr ng c a  ị ầ ọ ủ KTHH  trong n n kinh t  qu c dân,ề ế ố  trong nhi u năm qua, nhi u ề ề c  quan lãnh đ o, qu n lý, các t  ch c, các nhàơ ạ ả ổ ứ  khoa h c trong và ngoài nọ ướ  đã quan tâm nghiên c u dc ứ ưới nhi u góc đề ộ khác nhau, được phân thành các nhóm sau:

1.1. Các công trình nghiên c u v  bi n, kinh t  bi nứ ề ể ế ể

Nghiên c u v  bi n, kinh t  bi n có nh ng công trình nh : “Chínhứ ề ể ế ể ữ ư  sách, pháp lu t bi n c a Vi t Nam và Chi n lậ ể ủ ệ ế ược phát tri n b n v ng”ể ề ữ  

c a Nguy n Bá Di n; “Qu n lý nhà nủ ễ ế ả ướ ổc t ng h p và th ng nh t v  bi n,ợ ố ấ ề ể  

h i đ o” c a Đ ng Xuân Phả ả ủ ặ ương, Nguy n Lê Tu n; “Công ễ ấ ước Bi nể  

1982 và Chi n lế ược bi n c a Vi t Nam” c a Nguy n H ng Thao,  Để ủ ệ ủ ễ ồ ỗ Minh Thái, Nguy n Th  Nh  Mai, Nguy n Th  Hễ ị ư ễ ị ường; “Kinh t  bi n Vi tế ể ệ  Nam: Ti m năng, c  h i và thách th c” c a Nguy n Văn Đ ; ề ơ ộ ứ ủ ễ ể “N n kinhề  

t  các vùng ven bi n c a Vi t Nam” c a Th  Đ t; ế ể ủ ệ ủ ế ạ “Ti m năng bi n Vi tề ể ệ  Nam và chính sách h p tác qu c t  v  bi n trong th p niên đ u th  kợ ố ế ề ể ậ ầ ế ỷ XXI” c a Nguy n Thanh Minh; “Chi n lủ ễ ế ược phát tri n kinh t  bi n Vi tể ế ể ệ  Nam trong h i nh p qu c t ” c a Ph m Ng c Anh; ộ ậ ố ế ủ ạ ọ “Phát tri n kinh t  ­ể ế  

xã h i vùng ven bi n, h i đ o g n v i b o v  môi trộ ể ả ả ắ ớ ả ệ ường và an ninh qu cố  gia” c a Nguy n Đăng Đ o;  ủ ễ ạ “Ti m năng và v n đ  đ t ra c a kinh tề ấ ề ặ ủ ế 

bi n Vi t Nam” c a Ph m Đ c Ngoan; “Vi t Nam v i m c tiêu phát tri nể ệ ủ ạ ứ ệ ớ ụ ể  kinh t  bi n, đ o b n v ng trong “th  k  c a đ i dế ể ả ề ữ ế ỷ ủ ạ ương” c a Trủ ươ  ngMinh Tu n; “Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o b o v  ch  ấ ả ộ ả ệ ạ ả ệ ủ quy n bi n,ề ể  

đ o T  qu c t  năm 1986 đ n năm 2001” Lu n văn th c sĩ và “Đ ng C ngả ổ ố ừ ế ậ ạ ả ộ  

s n Vi t Nam lãnh đ o b o v  ch  quy n bi n, đ o T  qu c t  năm 2001ả ệ ạ ả ệ ủ ề ể ả ổ ố ừ  

đ n năm 2011” Lu n án ti n sĩ c a Nguy n Đ c Ph ng; “Quá trình tri nế ậ ế ủ ễ ứ ươ ể  khai chính sách bi n c a Vi t Nam t  năm 1986 đ n năm 2010” c a Nguy nể ủ ệ ừ ế ủ ễ  Thanh Minh; “Đ ng b  thành ph  H i Phòng lãnh đ o phát tri n kinh tả ộ ố ả ạ ể ế 

bi n t  năm 1996 đ n năm 2010” Lu n án ti n sĩ c a Nguy n Th  Anh.ể ừ ế ậ ế ủ ễ ị

Bên c nh ạ nh ng công trình nghiên c u c a các h c gi  trong n c, cònữ ứ ủ ọ ả ướ  

có các công trình nghiên c u c a các h c gi  n c ngoài nh : “S c m nhứ ủ ọ ả ướ ư ứ ạ  

bi n đ i v i l ch s  th i k  1660 ­ 1783” c aể ố ớ ị ử ờ ỳ ủ  Alfred Thayer Mahan, Ph mạ  Nguyên Tr ng d ch; ườ ị “Phân tích v  đ a lý ­ chính tr  cu c xung đ t và tranhề ị ị ộ ộ  

ch p biên gi i Vi t ­ Trung liên quan đ n qu n đ o Hoàng Sa và Trấ ớ ệ ế ầ ả ườ  ng

Sa   bi n Nam Trung Hoa” c a Peaun Medes Antunes; “Các đ o tranhở ể ủ ả  

ch p   vùng bi n Nam Trung Hoa, Hoàng Sa ­ Trấ ở ể ường Sa ­ Pratas ­ Bãi Maccelesfield”, công trình nghiên c u c a Vi n nghiên c u các v n đứ ủ ệ ứ ấ ề 

châu Á t i Hamburg; “Qu n đ o Trạ ầ ả ường Sa: Li u có còn thích h p khiệ ợ  tranh cãi v  v n đ  ch  quy n”, công trình nghiên c u c a Vi n nghiênề ấ ề ủ ề ứ ủ ệ  

c u Khoa h c pháp lý (trứ ọ ường Đ i h c T ng h p Philippin); “Ch  quy nạ ọ ổ ợ ủ ề  trên hai qu n đ o Hoàng Sa, Trầ ả ường Sa: Th  phân tích l p lu n c a Vi tử ậ ậ ủ ệ  Nam và Trung Qu c” c a T  Đ ng Minh Thu; “L p trố ủ ừ ặ ậ ường c a Trungủ  

Qu c trong tranh ch p ch  quy n trên hai hòn đ o Hoàng Sa, Trố ấ ủ ề ả ường Sa 

và lu t pháp qu c t ” c a Đào Văn Th y; “C ng hòa nhân dân Trung Hoaậ ố ế ủ ụ ộ  

và s  s  d ng lu t pháp qu c t  trong tranh ch p ch  quy n qu n đ oự ử ụ ậ ố ế ấ ủ ề ầ ả  

Trường Sa” c a Michael Bennett.ủ

T ng quan các công trình nghiên   trong nổ ở ước cũng nh  nư ước ngoài 

v  bi n và kinh t  bi n cho th y: N i dung đ  c p t i nhi u v n đ  về ể ế ể ấ ộ ề ậ ớ ề ấ ề ề chính tr , kinh t , an ninh, qu c phòng   trong nị ế ố ở ước và   khu v c Bi nở ự ể  Đông. Trong đó, t p trung vào hai v n đ  chính là phát tri n kinh t  bi nậ ấ ề ể ế ể  

và v n đ  chính tr    khu v c Bi n Đông, n i Vi t Nam đấ ề ị ở ự ể ơ ệ ược coi là qu cố  gia có m t ph n di n tích r ng l n   khu v c này, v i m t ngu n l i màộ ầ ệ ộ ớ ở ự ớ ộ ồ ợ  

Bi n Đông đem l i cho Vi t Nam là vô cùng to l n. Do đó, phát tri n kinhể ạ ệ ớ ể  

t  bi n cùng v i vi c  n đ nh chính tr    Bi n Đông là m t vi c h t s cế ể ớ ệ ổ ị ị ở ể ộ ệ ế ứ  quan tr ng, không ch  đ i v i Vi t Nam mà đ i v i t t c  các nọ ỉ ố ớ ệ ố ớ ấ ả ước trong khu v c.ự

1.2. Các công trình nghiên c u v  kinh nghi m c a các qu c giaứ ề ệ ủ ố  phát tri n kinh t  bi n trên th  gi iể ế ể ế ớ

Các công trình nghiên c u liên quan đ n kinh nghi m c a các qu cứ ế ệ ủ ố  gia phát tri n kinh t  bi n trên th  gi i nh : “L ch s  kinh t  c a cácể ế ể ế ớ ư ị ử ế ủ  

nước đ o trên th  gi i” c a Th  Đ t; “Chi n lả ế ớ ủ ế ạ ế ược phát tri n kinh tể ế ven bi n Trung Qu c” c a Đoàn Văn Trể ố ủ ường; “Xây d ng hành lang kinhự  

t  bi n m t trong nh ng m c tiêu Chi n lế ể ộ ữ ụ ế ược bi n c a Trung Qu cể ủ ố  trong tương lai” và “Chi n lế ược kinh t  bi n c a H p ch ng qu c Hoaế ể ủ ợ ủ ố  

K ” c a Ng c Hi n;  ỳ ủ ọ ề “Kinh nghi m c a ASEAN trong vi c phát tri nệ ủ ệ ể  

d ch v  v n t i bi n”ị ụ ậ ả ể  c a Nguy n Tủ ễ ương; “Th m quy n th n k  ­ hi nẩ ế ầ ỳ ệ  

đ i hóa ­ qu c t  hóa” c a Đoàn Văn Trạ ố ế ủ ường; “Nh ng kinh nghi m phátữ ệ  tri n c ng bi n c a Nh t B n” Đ  án c a Vi n Chi n lể ả ể ủ ậ ả ề ủ ệ ế ược và Phát tri n Giao thông v n t i.ể ậ ả

T ng quan các công trình nghiên c u v  kinh nghi m c a các qu c giaổ ứ ề ệ ủ ố  phát tri n kinh t  bi n trên th  gi i cho th y: N i dung ch  y u t p trungể ế ể ế ớ ấ ộ ủ ế ậ  vào vi c gi i thích lý do t i sao các qu c gia trên th  gi i l i có s  phátệ ả ạ ố ế ớ ạ ự  tri n th n k  v  kinh t  bi n, n n t ng cũng nh  y u t  t  nhiên là nh ngể ầ ỳ ề ế ể ề ả ư ế ố ự ữ  

đi u ki n c n thi t giúp các qu c gia trên t n d ng l i th  c a mình đề ệ ầ ế ố ậ ụ ợ ế ủ ể 

s m phát tri n kinh t  bi n, KTHH. V i s  phát tri n m nh m  c a kinhớ ể ế ể ớ ự ể ạ ẽ ủ  

t  bi n, các qu c gia nh  Trung Qu c, Hoa K , Canada, Nh t B n…, đãế ể ố ư ố ỳ ậ ả  

s m xây d ng thành công chi n lớ ự ế ược bi n cho riêng mình và đã đ t để ạ ượ  cnhi u thành t u to l n. Thành công c a các nề ự ớ ủ ước trong phát tri n kinh tể ế 

bi n, đang là bài toán khi n Vi t Nam ph i tích c c h n cho con để ế ệ ả ự ơ ườ  ngphát tri n kinh t  bi n c a đ t nể ế ể ủ ấ ước trong tương lai

1.3. Các công trình nghiên c u liên quan tr c ti p đ n phát tri nứ ự ế ế ể  kinh t  hàng h iế ả

Các công trình nghiên c u liên quan tr c ti p đ n phát tri n kinh tứ ự ế ế ể ế hàng h i, đi n hình nh : “ả ể ư Quy ho ch c ng bi n Vi t Nam c n tính khoaạ ả ể ệ ầ  

h c và đ ng b ”ọ ồ ộ  c a Nguy n Ng c Hu ; “Vinashin và Chi n lủ ễ ọ ệ ế ược kinh tế 

bi n” c a Nguy n Đ c Ng c; “Phát tri n d ch v  logistics   Vi t Nam”ể ủ ễ ứ ọ ể ị ụ ở ệ  

c a Đ ng Đình Đào; “Nghiên c u đ  xu t các gi i pháp phát tri n d ch vủ ặ ứ ề ấ ả ể ị ụ 

ph c v  ho t đ ng c a các c ng bi n trên đ a bàn thành ph  H i Phòng tụ ụ ạ ộ ủ ả ể ị ố ả ừ năm 2010 đ n năm 2020” c a Tr n Văn Hi u; “Nghiên c u các gi i phápế ủ ầ ế ứ ả  tăng năng l c c nh tranh c a ngành Hàng h i Vi t Nam trong đi u ki nự ạ ủ ả ệ ề ệ  

h i nh p qu c t ” c a Đinh Ng c Vi n; “Hoàn thi n h ch toán chi phí,ộ ậ ố ế ủ ọ ệ ệ ạ  doanh thu và k t qu  ho t đ ng kinh doanh v n t i bi n t i T ng Công tyế ả ạ ộ ậ ả ể ạ ổ  Hàng h i Vi t Nam” c aả ệ ủ   Nguy n Th  Minh Châmễ ị ;  “Thu hút v n đ u tố ầ ư 

nước ngoài phát tri n h  th ng c ng bi n Vi t Nam ­ Th c tr ng và gi iể ệ ố ả ể ệ ự ạ ả  pháp” c a Tr n Đào Di u Linh; “Nghiên c u các gi i pháp v  v n đ  phátủ ầ ệ ứ ả ề ố ể  

tri n  đ i tàu v n t i bi n nòng c t c a Vi t Nam” c a Vũ Tr  Phi;ể ộ ậ ả ể ố ủ ệ ủ ụ  

“Nghiên c u khai thác ngu n v n đ u t  đ  hi n đ i hóa đ i tàu bi nứ ồ ố ầ ư ể ệ ạ ộ ể  

Vi t Nam giai đo n đ n năm 2010 và đ nh hệ ạ ế ị ướng đ n năm 2020” đ  tàiế ề  nghiên c u c p Nhà nứ ấ ướ ủc c a T ng Công ty HHVN.ổ

T ng quan các công trình nghiên c u có liên quan tr c ti p t i kinhổ ứ ự ế ớ  

t  hàng h i cho th y: Các công trình đã khái quát, làm rõ KTHH bao g mế ả ấ ồ  nhi u lĩnh v c, trong đó quan tr ng nh t là đóng tàu, v n t i bi n, c ngề ự ọ ấ ậ ả ể ả  

và d ch v  c ng bi n. Các công trình đã làm rõ v  trí, vai trò KTHH, yêuị ụ ả ể ị  

c u khách quan phát tri n KTHH. M t s  công trình có đ  c p đ n sầ ể ộ ố ề ậ ế ự lãnh đ o c a Đ ng v  phát tri n KTHH nh ng   t ng lĩnh v c và đ aạ ủ ả ề ể ư ở ừ ự ị  

phương c  th  Có m t s  công trình nghiên c u đ  xu t ch  trụ ể ộ ố ứ ề ấ ủ ương, 

gi i pháp phát tri n KTHH, đ m b o cho KTHH phát tri n m nh, đả ể ả ả ể ạ ủ 

s c h i nh p v i ngành Hàng h i th  gi i.ứ ộ ậ ớ ả ế ớ

2. ĐÁNH GIÁ K T QU  CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN C UẾ Ả Ứ

T ng quan các công trình nghiên c u có liên quan đ n đ  tài lu n ánổ ứ ế ề ậ  cho th y, các công trình nghiên c u   c  trong nấ ứ ở ả ước và ngoài nước, dướ  inhi u góc đ  khác nhau, đã đ  c p đ n nhi u v n đ  liên quan đ n đ  tàiề ộ ề ậ ế ề ấ ề ế ề  

lu n án. Tuy nhiên, dậ ưới góc đ  khoa h c L ch s  Đ ng, cho đ n nay,ộ ọ ị ử ả ế  

ch a có m t công trình nào nghiên c u đ y đ , h  th ng v  quá trìnhư ộ ứ ầ ủ ệ ố ề  

Đ ng lãnh đ o phát tri n KTHH t  năm 1996 đ n năm 2011. Đây chính làả ạ ể ừ ế  

nh ng v n đ  nghiên c u sinh l a ch n, t p trung nghiên c u trong lu nữ ấ ề ứ ự ọ ậ ứ ậ  án

3. NH NG V N Đ  LU N ÁN T P TRUNG GI I QUY TỮ Ấ Ề Ậ Ậ Ả Ế

­ Làm rõ yêu c u khách quan Đ ng lãnh đ o phát tri n KTHH (1996 ­ầ ả ạ ể  2011)

­ Phân tích và lu n gi i làm rõ ch  trậ ả ủ ương và s  ch  đ o phát tri nự ỉ ạ ể  KTHH c a Đ ng (1996 ­ 2011) nh m t p trung vào ba lĩnh v c ch  y u:ủ ả ằ ậ ự ủ ế  Công nghi p đóng tàu, v n t i bi n, c ng và d ch v  c ng bi n.ệ ậ ả ể ả ị ụ ả ể

­ Đánh giá nh ng thành t u, h n ch  trong quá trình Đ ng lãnh đ oữ ự ạ ế ả ạ  phát tri n KTHH trên m t s  lĩnh v c ch  y u t  năm 1996 đ n năm 2011.ể ộ ố ự ủ ế ừ ế

1.1.1. V  trí, vai trò kinh t  bi n, kinh t  hàng h iị ế ể ế ả

­ Kinh t  bi n có v  trí, vai trò quan tr ng trong s  phát tri n KT­XHế ể ị ọ ự ể  

c a đ t nủ ấ ước, đ a Vi t Nam tr  thành m t qu c gia m nh v  bi n, làmư ệ ở ộ ố ạ ề ể  giàu t  bi n. Bi n góp ph n gi  v ng ch  quy n, quy n ch  quy n qu cừ ể ể ầ ữ ữ ủ ề ề ủ ề ố  gia trên bi n; tăng cể ường qu c phòng, an ninh b o v  đ c l p ch  quy nố ả ệ ộ ậ ủ ề  

đ t nấ ước

­ Hi n nay, KTHH đ ng v  trí th  hai trong các ngành kinh t  bi n (sauệ ứ ị ứ ế ể  khai thác ch  bi n d u khí), nh ng theo d  báo đ n sau năm 2020, KTHHế ế ầ ư ự ế  

s   vẽ ươn lên đ ng v  trí th  nh t, đây s  là ngành kinh t  mũi nh n thúcứ ị ứ ấ ẽ ế ọ  

đ y s  phát tri n KT­XH nói chung, kinh t  bi n nói riêng. KTHH phátẩ ự ể ế ể  tri n góp ph n m  r ng quan h  kinh t  c a Vi t Nam v i các nể ầ ở ộ ệ ế ủ ệ ớ ước trong khu v c và trên th  gi i; nâng cao v  th  kinh t  Vi t Nam trên trự ế ớ ị ế ế ệ ườ  ng

qu c t ; góp ph n c ng c  qu c phòng, an ninh, gi  v ng ch  quy n,ố ế ầ ủ ố ố ữ ữ ủ ề  quy n ch  quy n qu c gia trên bi n, gi  v ng đ c l p toàn v n lãnh thề ủ ề ố ể ữ ữ ộ ậ ẹ ổ 

Vũng Tàu…, c  100kmứ 2 lãnh th  đ t li n, có 1km b  bi n, t  l  này caoổ ấ ề ờ ể ỷ ệ  

g p 6 l n t  l  trung bình c a th  gi i (600kmấ ầ ỷ ệ ủ ế ớ 2 đ t li n có 1km b  bi n).ấ ề ờ ể  

Bi n Vi t Nam r t giàu ti m năng, có v  trí đ a kinh t  ­ chính tr  ­ quân sể ệ ấ ề ị ị ế ị ự 

vô cùng quan tr ng không ch  đ i v i s  phát tri n c a Vi t Nam, mà cònọ ỉ ố ớ ự ể ủ ệ  

đ i v i c  khu v c và th  gi i. Xét trên t t c  các lĩnh v c: Kinh t , chínhố ớ ả ự ế ớ ấ ả ự ế  

tr , an ninh, qu c phòng, bi n còn có v  trí, vai trò quan tr ng đ i v i vi cị ố ể ị ọ ố ớ ệ  phát tri n kinh t  bi n, KTHH, góp ph n thúc đ y s  phát tri n KT­XHể ế ể ầ ẩ ự ể  

c a đ t nủ ấ ước, gi  v ng ch  quy n, an ninh qu c gia trên bi n.ữ ữ ủ ề ố ể

1.1.3. Th c tr ng phát tri n kinh t  hàng h i Vi t Nam trự ạ ể ế ả ệ ước năm 

Năm 1993, B  Chính tr  ra Ngh  quy t 03/NQ­TW v  m t s  nhi mộ ị ị ế ề ộ ố ệ  

v  phát tri n kinh t  bi n trong nh ng năm trụ ể ế ể ữ ước m t. Tháng 8/1993, Thắ ủ 

tướng Chính ph  ra Ch  th  s  399/TTg v  m t s  nhi m v  phát tri nủ ỉ ị ố ề ộ ố ệ ụ ể  kinh t  bi n trong nh ng năm trế ể ữ ước m t. Trong đó ch  ắ ỉ rõ: V  trí và đ cị ặ  

đi m đ a lý c a Vi t Nam, cùng v i b i c nh ph c t p trong vùng v a t oể ị ủ ệ ớ ố ả ứ ạ ừ ạ  

đi u ki n, v a đòi h i Vi t Nam ph i đ y m nh phát tri n kinh t  bi n điề ệ ừ ỏ ệ ả ẩ ạ ể ế ể  đôi v i tăng c ng kh  năng b o v  ch  quy n và môi tr ng sinh thái bi n,ớ ườ ả ả ệ ủ ề ườ ể  

ph n đ u tr  thành m t n c m nh v  bi n”, vi c nh n m nh tr  thànhấ ấ ở ộ ướ ạ ề ể ệ ấ ạ ở  

m t n c m nh v  kinh t  bi n là m c tiêu chi n l c xu t phát t  yêu c uộ ướ ạ ề ế ể ụ ế ượ ấ ừ ầ  

và đi u ki n khách quan c a s  nghi p xây d ng và b o v  T  qu c Vi tề ệ ủ ự ệ ự ả ệ ổ ố ệ  Nam. T  ch  tr ng và s  ch  đ o đúng đ n c a Đ ng, trong nh ng nămừ ủ ươ ự ỉ ạ ắ ủ ả ữ  (1993 ­ 1996). Ngành HHVN đã có nh ng b c chuy n bi n v t b c, vàữ ướ ể ế ượ ậ  

đ t đ c nhi u k t qu  trong phát tri n KTHH trên m t s  lĩnh v c chạ ượ ề ế ả ể ộ ố ự ủ 

y u: Công nghi p đóng tàu, v n t i bi n, c ng và d ch v  c ng bi n. Quaế ệ ậ ả ể ả ị ụ ả ể  

đó, kh ng đ nh v  trí và t m quan tr ng c a KTHH trong chi n l c phátẳ ị ị ầ ọ ủ ế ượ  tri n KT­XH c a đ t n c. Nh ng cho đ n nay, kinh t  bi n, ể ủ ấ ướ ư ế ế ể KTHH phát 

tri n ch a th c s  x ng t m v i v  th  c a m t qu c gia có th  m nh vể ư ự ự ứ ầ ớ ị ế ủ ộ ố ế ạ ề 

bi n nh  Vi t Nam.ể ư ệ

1.1.4. Yêu c u m i v  phát tri n kinh t  hàng h i trong th i kầ ớ ề ể ế ả ờ ỳ 

đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa đ t nẩ ạ ệ ệ ạ ấ ước (1996 ­ 2001)

Sau 10 năm ti n hành đ i m i, kinh t  Vi t Nam đã có nhi u chuy nế ổ ớ ế ệ ề ể  

bi n tích c c trong đó có ngành Hàng h i nh : Vi t Nam đã chú tr ng khaiế ự ả ư ệ ọ  thác các ti m năng và th  m nh s n có t  bi n đ  ph c v  cho công cu cề ế ạ ẵ ừ ể ể ụ ụ ộ  phát tri n KT­XH; khai thác d u khí, thu  s n, du l ch, đóng tàu, v n t iể ầ ỷ ả ị ậ ả  

bi n…  đã tr  thành nh ng ngành kinh t  quan tr ng, có s c tăng trể ở ữ ế ọ ứ ưở  ng

m nh. Ngành HHVN đã có nh ng bạ ữ ước chuy n đ i c  b n, tích lu  để ổ ơ ả ỹ ượ  ckinh nghi m và t o ra c  s  v t ch t ban đ u t o ti n đ  cho s  phát tri nệ ạ ơ ở ậ ấ ầ ạ ề ề ự ể  lâu dài và h p tác qu c t  thành công gi a Vi t Nam v i các nợ ố ế ữ ệ ớ ước trong khu v c và trên th  gi i. ự ế ớ

Đ  đáp  ng cho s  nghi p công nghi p hóa, hi n đ i hóa (CNH,HĐH)ể ứ ự ệ ệ ệ ạ  

đ t nấ ước, đòi h i ngành HHVN ph i có s  đ i m i m nh m  đ  theo k pỏ ả ự ổ ớ ạ ẽ ể ị  

v i xu th  h i nh p qu c t  Yêu c u hi n đ i hoá, chuyên dùng hoá đ iớ ế ộ ậ ố ế ầ ệ ạ ộ  tàu bi n; t p trung xây d ng các c m c ng chi n lể ậ ự ụ ả ế ược; phát tri n côngể  nghi p c  khí s a ch a và đóng m i tàu bi n, container, dàn khoan; tệ ơ ử ữ ớ ể ổ 

ch c, s p x p l i các c  s  d ch v  hàng h i và tri n khai các ho t đ ngứ ắ ế ạ ơ ở ị ụ ả ể ạ ộ  

qu n lý nhà nả ước chuyên ngành thích h p là nh ng yêu c u c p thi t, gópợ ữ ầ ấ ế  

ph n đ a Vi t Nam tr  thành m t qu c gia phát tri n m nh v  kinh tầ ư ệ ở ộ ố ể ạ ề ế 

bi n. ể

1.2. CH  TRỦ ƯƠNG VÀ S  CH  Đ O C A Đ NG V  PHÁT TRI NỰ Ỉ Ạ Ủ Ả Ề Ể   KINH T  HÀNG H I (1996 ­ 2001)Ế Ả

1.2.1. Ch  trủ ương c a Đ ng v  phát tri n kinh t  hàng h iủ ả ề ể ế ả

Sau khi Ngh  quy t 03/NQ­TW (1993) c a B  Chính tr  ra đ i. Ngàyị ế ủ ộ ị ờ  22/9/1997, B  Chính tr  ra Ch  th  20­CT/TW v  kinh t  bi n, đ y m nhộ ị ỉ ị ề ế ể ẩ ạ  phát tri n khoa h c và công ngh  bi n , các văn ki n trên đã làm rõ chể ọ ệ ể ệ ủ 

trương c a Đ ng v  phát tri n ủ ả ề ể KTHH bao g m nh ng n i dung c  b nồ ữ ộ ơ ả  sau:

1.2.1.1. Quan đi m ch  đ o phát tri n kinh t  hàng h i  ể ỉ ạ ể ế ả

­ Quy ho ch phát tri n đ i tàu qu c gia hoàn ch nh có đ  s  lạ ể ộ ố ỉ ủ ố ượng và 

ch t lấ ượng c nh tranh v i đ i tàu các nạ ớ ộ ước trên th  gi i.ế ớ

­ Xây d ng h  th ng c ng bi n trên c  s  quy ho ch t ng th  phátự ệ ố ả ể ơ ở ạ ổ ể  tri n h  th ng c ng bi n Vi t Nam đã đ c Th  t ng Chính ph  phêể ệ ố ả ể ệ ượ ủ ướ ủ  duy t.ệ

­ Công nghi p đóng tàu ch  nên t p trung vào các c m công nghi pệ ỉ ậ ụ ệ  đóng tàu n i có l i th , ch m d t s  đ u t  tràn lan.ơ ợ ế ấ ứ ự ầ ư

1.2.1.2. Ph ươ ng h ướ ng phát tri n  ể kinh t  hàng h i ế ả

1. Xây d ng và phát tri n  ự ể KTHH v i t c đ  nhanh, đ ng b  và cóớ ố ộ ồ ộ  

bước nh y v t nh m đ a KTHH phát tri n l n m nh, đ  kh  năng th aả ọ ằ ư ể ớ ạ ủ ả ỏ  mãn v n chuy n hàng hóa b ng đậ ể ằ ường bi n. 2.  ng d ng khoa h c, côngể Ứ ụ ọ  ngh  hi n đ i trong ngành Hàng h i. 3. Phát tri n, đ i m i c  c u đ i tàuệ ệ ạ ả ể ổ ớ ơ ấ ộ  theo hướng hi n đ i hóa, tr  hóa, chuyên d ng hóa phù h p v i th c ti nệ ạ ẻ ụ ợ ớ ự ễ  

Vi t Nam và xu th  phát tri n c a th  gi i. 4. C i t o, nâng c p h  th ngệ ế ể ủ ế ớ ả ạ ấ ệ ố  

c ng bi n hi n có, đ ng th i t p trung xây d ng m t s  c ng m i đ mả ể ệ ồ ờ ậ ự ộ ố ả ớ ả  

b o cho các tàu có tr ng t i l n, tàu chuyên d ng ra vào thu n l i.ả ọ ả ớ ụ ậ ợ

 1.2.1.3. Nhi m v  và gi i pháp phát tri n kinh t  hàng h i ệ ụ ả ể ế ả

­ V  phát tri n h  th ng c ng bi n   ề ể ệ ố ả ể T p trung xây d ng các c mậ ự ụ  

c ng   ba khu v c: B c, Trung, Nam đáp  ng yêu c u phát tri n c aả ở ự ắ ứ ầ ể ủ  KTHH

­ V  phát tri n v n t i bi n ề ể ậ ả ể  Phát tri n đ i tàu bi n qu c gia m nh vàể ộ ể ố ạ  

hi n đ i, có c  c u phù h p, đ  năng l c v n chuy n hàng hóa xu t, nh pệ ạ ơ ấ ợ ủ ự ậ ể ấ ậ  

kh u, đáp  ng nhu c u v n chuy n trong nẩ ứ ầ ậ ể ước

­ V  s a ch a, đóng m i tàu bi n ề ử ữ ớ ể  Hình thành các c m đóng tàu   khuụ ở  

v c mi n B c, mi n Nam, mi n Trung. Đ m b o đ n năm 2000, có kh  năngự ề ắ ề ề ả ả ế ả  

s a ch a các lo i tàu bi n, đóng m i các lo i tàu ch  hàng d i, hàng l ng,ử ữ ạ ể ớ ạ ở ờ ỏ  container

1.2.2. Quá trình ch  đ o và k t qu  phát tri n kinh t  hàng h iỉ ạ ế ả ể ế ả  

c a Đ ng (1996 ­ 2001)ủ ả

1.2.2.1. Ch  đ o xây d ng h  th ng t  ch c qu n lý nhà n ỉ ạ ự ệ ố ổ ứ ả ướ c   trong lĩnh v c hàng h i ự ả

Tháng 4/1995, Th  tủ ướng Chính ph  ra Quy t đ nh s  250/QĐ­TTgủ ế ị ố  tách C c Hàng h i Vi t Nam thành ba t  ch c đ c l p g m:ụ ả ệ ổ ứ ộ ậ ồ

+ C c hàng h i Vi t Nam qu n lý Nhà nụ ả ệ ả ước v  hàng h i.ề ả

+ T ng Công ty Hàng h i Vi t Nam ­ Vinalines có ch c năng kinhổ ả ệ ứ  doanh phát tri n đ i tàu bi n.ể ộ ể

+ T ng Công ty Công nghi p tàu th y Vi t Nam ­ Vinashin làm nhi mổ ệ ủ ệ ệ  

v  s a ch a, đóng m i tàu bi n.ụ ử ữ ớ ể

1.2.2.2. Ch  đ o phát tri n ngành công nghi p đóng tàu ỉ ạ ể ệ

1.2.2.3. Ch  đ o phát tri n ngành v n t i bi n ỉ ạ ể ậ ả ể

1.2.2.4. Ch  đ o phát tri n ngành c ng và d ch v  c ng bi n ỉ ạ ể ả ị ụ ả ể

Trong nh ng năm 1996 ­ 2001,  ữ KTHH  Vi t Nam có s  phát tri nệ ự ể  

m nh m , đ ng đ u trên c  ba lĩnh v c: Đóng tàu, v n t i bi n, c ng vàạ ẽ ồ ề ả ự ậ ả ể ả  

d ch v  c ng bi n. Các lĩnh v c trên đ u tăng v  s  lị ụ ả ể ự ề ề ố ượng, nâng cao ch tấ  

lượng ph c v  ngày càng đáp  ng nhu c u v n chuy n hàng hóa xu t,ụ ụ ứ ầ ậ ể ấ  

nh p kh u, v n chuy n hàng hóa trong nậ ẩ ậ ể ướ KTHH  th i k  này, gópc   ờ ỳ  

ph n quan tr ng thúc đ y s  phát tri n KT­XH c a đ t nầ ọ ẩ ự ể ủ ấ ước nói chung, kinh t  bi n nói riêng. Do đó, ngày càng có v  trí quan tr ng trong cácế ể ị ọ  ngành kinh t  bi n Vi t Nam, là ngành kinh t  mũi nh n c a kinh t  bi nế ể ệ ế ọ ủ ế ể  

Vi t Nam.ệ

Ti u k t chể ế ương 1

Vi t Nam là m t qu c gia có v  trí đ c bi t thuân l i cho vi c phátệ ộ ố ị ặ ệ ợ ệ  tri n kinh t  bi n, KTHH. Bể ế ể ước vào th i k  đ y m nh CNH,HĐH đ tờ ỳ ẩ ạ ấ  

nước, Đ ng C ng s n Vi t Nam đã t ng bả ộ ả ệ ừ ước hình thành quan đi m,ể  

phương hướng, m c tiêu, nhi m v  và đ  ra các gi i pháp có tính kh  thiụ ệ ụ ề ả ả  

đ  phát tri n KTHH (1996 ­ 2001) nh m t p trung vào ba lĩnh v c chể ể ằ ậ ự ủ 

y u: Công nghi p đóng tàu, v n t i bi n, c ng và d ch v  c ng bi n. Nhế ệ ậ ả ể ả ị ụ ả ể ờ 

đó, KTHH ngày càng phát tri n, giành để ược nhi u thành t u quan tr ng,ề ự ọ  góp ph n thúc đ y s  phát tri n KT­XH c a đ t nầ ẩ ự ể ủ ấ ước

Tuy nhiên, bên c nh nh ng k t qu  đ t đạ ữ ế ả ạ ược, KTHH cũng còn m t sộ ố thi u sót trong nh n th c và ch  đ o th c hi n. Đi u đó làm  nh hế ậ ứ ỉ ạ ự ệ ề ả ưởng t iớ  

ch  trủ ương phát tri n KTHH c a Đ ng. Nh ng thi u sót đó đã để ủ ả ữ ế ược Đ ngả  

s m nh n rõ, t ng bớ ậ ừ ước đi u ch nh ch  trề ỉ ủ ương, s  ch  đ o kh c ph c đự ỉ ạ ắ ụ ể KTHH ti p t c phát tri n trong nh ng năm ti p theo.ế ụ ể ữ ế