Một số vấn đề về đạo đức kinh doanh trong quản trị nguồn nhân lực

Lợi nhuận là một trong những yếu tố cần thiết cho sự sống còn của doanh nghiệp và là cơ sở để đánh giá khả năng duy trì hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu các giám đốc điều hành hiểu sai bản chất của lợi nhuận và coi đó là mục tiêu chính và duy nhất của doanh nghiệp, sự sống còn của doanh nghiệp có thể bị đe dọa. Ở Việt Nam, các doanh nghiệp dường như không chú ý đến sự cần thiết và tất yếu của đạo đức kinh doanh. Nhằm mục đích đạt được lợi nhuận càng sớm càng tốt, nhiều doanh nghiệp coi vấn đề đạo đức là yếu tố bổ sung. Điều này dẫn đến hiện tượng hàng hóa và dịch vụ kém chất lượng, doanh nghiệp không chú ý nhiều đến người lao động.

Toâm tùưt: Lúơi nhuíơn lađ möơt trong nhûông ýịu töị cíìn thiïịt cho sûơ töìn taơi cuêa möơt doanh nghiïơp vađ lađ cú súê ăaânh giaâ khaê nùng duy trò hoaơt ăöơng kinh doanh cuêa doanh nghiïơp. Tuy nhiïn, nïịu ngûúđi quaên lyâ doanh nghiïơp hiïíu sai baên chíịt cuêa lúơi nhuíơn vađ coi ăíịy lađ muơc tiïu chñnh vađ duy nhíịt cuêa hoaơt ăöơng kinh doanh thò sûơ töìn taơi cuêa doanh nghiïơp coâ thïí bõ ăe doaơ. ÚÊ Viïơt Nam, caâc doanh nghiïơp dûúđng nhû víîn chûa chuâ yâ ăïịn sûơ cíìn thiïịt vađ tíịt ýịu cuêa ăaơo ặâc kinh doanh. Vúâi mong muöịn ăaơt ặúơc lúơi nhuíơn trong thúđi gian cađng súâm cađng töịt, khöng ñt doanh nghiïơp coi víịn ăïì ăaơo ặâc nhû lađ ýịu töị phuơ. Ăiïìu nađy díîn túâi hiïơn tûúơng hađng hoâa, dõch vuơ keâm chíịt lûúơng, doanh nghiïơp chûa quan tím nhiïìu ăïịn ngûúđi lao ăöơng

Tûđ khoâa: Ăaơo ặâc kinh doanh, quaên trõ nguöìn nhín lûơc

SOME ISSUES OF BUSINESS ETHIC IN HUMAN RESOURCE MANAGEMENT Abstract: Profit is one of the essentials for the survival of an enterprise and is the basis for assessing the ability to maintain its business. However, if executives misunderstand the nature of profit and see it as the sole and main goal of the business, the survival

of the business can be threatened. In Vietnamese, enterprises seem not to pay attention to the necessity and inevitability of business

ethics. Aiming to achieve profit as soon as possible, many enterprises consider ethical issues as additional factors. This leads to the

phenomenon of poor quality goods and services, enterprises do not pay much attention to workers

Keywords: Business ethic, human resource management

Ngađy nhíơn:09/03/2018

Ngađy phaên biïơn:20/03/2018

Ngađy duýơt ăùng:13/04/2018

TRONG QUAÊN TRÕ NGUÖÌN NHÍN LÛƠC

TRÍÌN THÕ HOAĐI THU*

* Trûúđng Ăaơi hoơc Cöng Ăoađn.

1. Ăùơt víịn ăïì

Tûđ “ăaơo ặâc” coâ göịc tûđ latinh Moralital (luín lyâ) -baên thín mònh cû xûê vađ göịc tûđ Hylaơp Ethigos (ăaơo

lyâ) - ngûúđi khaâc muöịn ta hađnh xûê vađ ngûúơc laơi ta

muöịn hoơ. ÚÊ Trung Quöịc, “ăaơo” coâ nghôa lađ ặúđng

ăi, ặúđng söịng cuêa con ngûúđi, “ặâc” coâ nghôa lađ ặâc

tñnh, nhín ặâc, caâc nguýn tùưc luín lyâ. Ăaơo ặâc lađ

tíơp húơp caâc nguýn tùưc, quy tùưc, chuíín mûơc xaô höơi

nhùìm ăiïìu chónh, ăaânh giaâ hađnh vi cuêa con ngûúđi

ăöịi vúâi baên thín vađ trong quan hïơ vúâi ngûúđi khaâc, vúâi

xaô höơi. Chûâc nùng cú baên cuêa ăaơo ặâc lađ: ăaơo ặâc

ăiïìu chónh hađnh vi cuêa con ngûúđi theo caâc chuíín

mûơc vađ quy tùưc ăaơo ặâc ăaô ặúơc xaô höơi thûđa nhíơn

bùìng sûâc maơnh cuêa sûơ thöi thuâc lûúng tím caâ nhín,

cuêa dû luíơn xaô höơi, cuêa tíơp quaân truýìn thöịng vađ

cuêa giaâo duơc

Kinh doanh lađ hoaơt ăöơng cuêa caâ nhín hoùơc töí

chûâc nhùìm ăaơt muơc ăñch lúơi nhuíơn thöng qua caâc

hoaơt ăöơng kinh doanh nhû: Quaên trõ, tiïịp thõ, tađi

chñnh kïị toaân, saên xuíịt

Theo öng Phillip V. Lewis, giaêng viïn trûúđng Ăaơi hoơc Abilene Christian, Hoa Kyđ “Ăaơo ặâc kinh doanh lađ tíịt caê nhûông quy tùưc, tiïu chuíín, chuíín mûơc ăaơo ặâc hoùơc luíơt lïơ ăïí chó díîn hađnh vi ûâng xûê chuíín mûơc vađ sûơ trung thûơc (cuêa möơt töí chûâc) trong nhûông trûúđng húơp nhíịt ắnh”. Nhòn chung, ăaơo ặâc bùưt nguöìn tûđ nhûông niïìm tin vïì tön giaâo, vùn hoâa vađ tû tûúêng triïịt hoơc, liïn quan túâi nhûông cam kïịt vïì ăaơo lyâ vađ traâch nhiïơm cuêa möîi ngûúđi, möîi töí chûâc. Ăaơo ặâc kinh doanh coâ taâc duơng ăiïìu chónh, ăaânh giaâ, hûúâng díîn vađ kiïím soaât hađnh vi cuêa caâc chuê thïí kinh doanh trong ăiïìu kiïơn möi trûúđng kinh doanh cuêa caâ nhín vađ töí chûâc ăoâ. Ăaơo ặâc kinh doanh chñnh lađ phaơm truđ ăaơo ặâc ặúơc víơn duơng vađo trong hoaơt ăöơng kinh doanh. Ăaơo ặâc kinh doanh coâ tñnh ăùơc thuđ cuêa hoaơt ăöơng kinh doanh

vò kinh doanh lađ hoaơt ăöơng gùưn liïìn vúâi caâc lúơi ñch kinh tïị. Do ăoâ, khña caơnh thïí hiïơn trong ûâng xûê vïì

Caâc nhađ kinh tïị chûâng minh rùìng mûâc ăöơ tùng lúơi

nhuíơn gùưn vúâi mûâc ăöơ tùng ăaơo ặâc kinh doanh

Song cíìn lûu yâ rùìng ăaơo ặâc kinh doanh víîn luön

chõu sûơ chi phöịi búêi möơt hïơ giaâ trõ vađ chuíín mûơc

ăaơo ặâc xaô höơi chung

2. Chuíín mûơc cuêa ăaơo ặâc kinh doanh

Thûơc tïị giûôa kinh doanh vađ ăaơo ặâc luön coâ sûơ

míu thuíîn. Möơt mùơt, xaô höơi luön mong muöịn caâc

doanh nghiïơp taơo ra nhiïìu viïơc lađm lûúng cao, nhûng

mùơt khaâc, nhûông cöng ty nađy laơi mong muöịn giaêm

búât chi phñ vađ níng cao nùng suíịt lao ăöơng. Ngûúđi

tiïu duđng luön mong muöịn mua hađng vúâi giaâ thíịp

nhíịt cođn caâc cú súê thûúng maơi laơi muöịn giaêm töịi ăa

chi phñ phaât sinh khi tuín thuê caâc quy ắnh vïì baêo vïơ

möi trûúđng trong hoaơt ăöơng saên xuíịt cuêa hoơ. Chñnh

tûđ ăoâ naêy sinh xung ăöơt khöng thïí traânh khoêi trong

quan niïơm vïì ăaơo ặâc kinh doanh, do khaâc biïơt vïì

lúơi ñch cuêa doanh nghiïơp vúâi lúơi ñch cuêa ngûúđi lao

ăöơng, ngûúđi tiïu duđng vađ toađn xaô höơi. Nhiïìu cöng ty

trïn thïị giúâi ăaô xíy dûơng “böơ tiïu chuíín ăaơo ặâc”,

böơ Quy tùưc ăaơo ặâc”, “Quy tùưc ăaơo ặâc nghïì nghiïơp”

Hiïơn nay 1/3 caâc haông úê Anh, 3/4 caâc haông úê Myô vađ

nhiïìu haông lúân úê HongKong ăaô coâ caâc böơ quy tùưc

nađy. Do ăoâ, cíìn ặa ra caâc chuíín mûơc cuêa ăaơo ặâc

kinh doanh cho caâc doanh nghiïơp

Tñnh trung thûơc: Khöng duđng caâc thuê ăoaơn gian

döịi, xaêo traâ ăïí kiïịm lúđi. Giûô lúđi hûâa, giûô chûô tñn

trong kinh doanh. Nhíịt quaân trong noâi vađ lađm. Trung

thûơc trong chíịp hađnh luíơt phaâp cuêa nhađ nûúâc, khöng

lađm ùn phi phaâp nhû tröịn thúị, líơu thúị, khöng saên

xuíịt vađ buön baân nhûông mùơt hađng quöịc cíịm, thûơc

hiïơn nhûông dõch vuơ coâ haơi cho thuíìn phong myô tuơc

Trung thûơc trong giao tiïịp vúâi baơn hađng (giao dõch,

ăađm phaân, kyâ kïịt) vađ ngûúđi tiïu duđng: Khöng lađm

hađng giaê, khuýịn maơi giaê, quaêng caâo sai sûơ thíơt, sûê

duơng traâi pheâp nhûông nhaôn hiïơu nöíi tiïịng, vi phaơm

baên quýìn, phaâ giaâ theo löịi ùn cûúâp. Trung thûơc

ngay vúâi baên thín, khöng höịi löơ, tham ö, thuơt keât,

“chiïịm cöng vi tû”

Tön troơng con ngûúđi: Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi cöơng

sûơ vađ dûúâi quýìn, tön troơng phíím giaâ, quýìn lúơi

chñnh ăaâng, tön troơng haơnh phuâc, tön troơng tiïìm nùng

phaât triïín cuêa nhín viïn, quan tím ăuâng mûâc, tön

troơng quýìn tûơ do vađ caâc quýìn haơn húơp phaâp khaâc

Ăöịi vúâi khaâch hađng, tön troơng nhu cíìu, súê thñch vađ

tím lyâ khaâch hađng. Ăöịi vúâi ăöịi thuê caơnh tranh, tön

troơng lúơi ñch cuêa ăöịi thuê. Gùưn lúơi ñch cuêa doanh nghiïơp

vúâi lúơi ñch cuêa khaâch hađng vađ xaô höơi, coi troơng hiïơu quaê gùưn vúâi traâch nhiïơm xaô höơi. Bñ míơt vađ trung thađnh vúâi caâc traâch nhiïơm ăùơc biïơt. Ăöịi tûúơng ăiïìu chónh cuêa ăaơo ặâc kinh doanh lađ chuê thïí hoaơt ăöơng kinh doanh. Theo nghôa röơng, chuê thïí hoaơt ăöơng kinh doanh göìm tíịt caê nhûông ai lađ chuê thïí cuêa caâc quan hïơ vađ hađnh vi kinh doanh: Tíìng lúâp doanh nhín lađm nghïì kinh doanh. Khaâch hađng cuêa doanh nhín: Khi lađ ngûúđi mua hađng thò hađnh ăöơng cuaê hoơ ăïìu xuíịt phaât tûđ lúơi ñch kinh tïị cuêa baên thín, ăïìu coâ tím lyâ muöịn mua reê vađ ặúơc phuơc vuơ chu ăaâo

Gùưn lúơi ñch cuêa doanh nghiïơp vúâi lúơi ñch cuêa khaâch hađng vađ xaô höơi, coi troơng hiïơu quaê hoaơt ăöơng; Xaâc ắnh muơc tiïu kinh doanh lađ ăaơt túâi sûơ thöịng nhíịt giûôa lúơi ñch doanh nghiïơp vađ lúơi ñch cöơng ăöìng. Lúơi ñch cöơng ăöìng úê ăíy phaêi ặúơc tñnh ăïịn caê vïì trûúâc mùưt vađ líu dađi. Vò víơy, viïơc hoaơch ắnh chiïịn lûúơc kinh doanh vađ múê röơng kinh doanh phaêi ăaêm baêo lúơi ñch chung cuêa cöơng ăöìng trïn caê phûúng diïơn lúơi ñch víơt chíịt líîn lúơi ñch tinh thíìn, caê vïì chíịt lûúơng saên phíím líîn víịn ăïì ăaêm baêo möi trûúđng sinh thaâi cho cöơng ăöìng. Viïơc tuín thuê nguýn tùưc nađy cuông coâ nghôa lađ ngûúđi kinh doanh khöng vi phaơm ăaơo ặâc kinh doanh

Phaêi thûúđng xuýn lađm cöng taâc xaô höơi, lađm tûđ thiïơn. Vò ăíy cuông chñnh lađ phûúng thûâc quaêng baâ vađ cuêng cöị thûúng hiïơu cuêa doanh nghiïơp, lađ thïí hiïơn ăaơo ặâc kinh doanh cuêa ngûúđi kinh doanh ăöịi vúâi cöơng ăöìng phuđ húơp vúâi truýìn thöịng ngûúđi Viïơt Nam

3. Ăaơo ặâc kinh doanh trong quaên trõ nguöìn nhín lûơc

Ăaơo ặâc kinh doanh xem xeât theo caâc chûâc nùng cuêa doanh nghiïơp thò phín thađnh: Ăaơo ặâc trong  quaên  trõ  nguöìn  nhín  lûơc;  ăaơo  ặâc  trong marketing; ăaơo ặâc trong hoaơt ăöơng kïị toaân, tađi chñnh. Trong phaơm vi bađi viïịt nađy ăïì cíơp ăïịn ăaơo ặâc trong quaên trõ nguöìn nhín lûơc, víịn ăïì ăaơo ặâc trong quaên lyâ nguöìn nhín lûơc liïn quan ăïịn caâc víịn ăïì cú baên sau:

- Ăaơo ặâc trong tuýín duơng, böí nhiïơm, sûê duơng lao ăöơng

+ Tònh traơng phín biïơt ăöịi xûê: Trong hoaơt ăöơng tuýín duơng vađ böí nhiïơm nhín sûơ seô xuíịt hiïơn möơt víịn ăïì khaâ nan giaêi, ăoâ lađ tònh traơng phín biïơt ăöịi xûê. Phín biïơt ăöịi xûê xuíịt phaât tûđ ắnh kiïịn vïì phín biïơt chuêng töơc, giúâi tñnh, tön giaâo, ắa phûúng, vuđng vùn hoâa, tuöíi taâc

ăöơng, quan hïơ ăöìng nghiïơp, cíịp trïn - cíịp dûúâi,

ngûúđi lao ăöơng vúâi ngûúđi sûê duơng lao ăöơng, caâc ûâng

xûê vađ giaâ trõ truýìn thöịng tinh thíìn trong vađ giûôa caâc

ăún võ, caâc nhín trong doanh nghiïơp  chuâng phuơ

thuöơc vađo ăaơo ặâc kinh doanh, caâch ăöịi xûê cuêa doanh

nghiïơp. Thûơc hiïơn chuíín mûơc ăaơo ặâc kinh doanh

thò doanh nghiïơp khöng thïí boâc löơt ngûúđi lao ăöơng

ăïí gia tùng lúơi nhíơn tiïu cûơc

- Ăaơo ặâc trong ăaânh giaâ ngûúđi lao ăöơng

Ăaơo ặâc kinh doanh hiïơn diïơn trong moơi lônh

vûơc hoaơt ăöơng quaên lyâ cuêa doanh nghiïơp. Nïịu

doanh nghiïơp khöng nhíơn diïơn roô víịn ăïì ăaơo ặâc

seô ặa ra nhûông quýịt ắnh sai líìm gíy thiïơt haơi

cho doanh nghiïơp. Ăoâ lađ hađnh vi mađ ngûúđi quaên

lyâ ăaânh giaâ ngûúđi lao ăöơng trïn cú súê ắnh kiïịn

Nghôa lađ ngûúđi quaên lyâ duđng íịn tûúơng cuêa mònh

vïì ăùơc ăiïím cuêa nhoâm ngûúđi ăoâ ăïí xûê sûơ vađ ăaânh

giaâ ngûúđi lao ăöơng thuöơc vïì nhoâm ăoâ. Caâc nhín

töị nhû quýìn lûơc, ganh gheât, thíịt voơng, töơi löîi vađ

súơ haôi lađ nhûông ăiïìu kiïơn duy trò vađ phaât triïín sûơ

ắnh kiïịn. Tû tûúêng ăoâ seô lađm cho ngûúđi lao ăöơng

thiïịu nhiïơt huýịt trong cöng viïơc, caên trúê sûơ phaât

triïín cuêa doanh nghiïơp. Do víơy, viïơc nhíơn diïơn

ăaơo ặâc kinh doanh coâ tíìm quan troơng ăùơc biïơt

trong viïơc ăaânh giaâ ngûúđi lao ăöơng. Doanh nghiïơp

xaâc ắnh ăaơo ặâc kinh doanh lađ möơt nguöìn lûơc vö

hònh, lađ hïơ ăiïìu tiïịt trong quaên lyâ, goâp phíìn lađm

cho doanh nghiïơp phaât triïín bïìn vûông. Khi doanh

nghiïơp kinh doanh coâ ăaơo ặâc hoơ seô tuín thuê caâc

nguýn tùưc vađ chuíín mûơc kinh doanh seô taơo ặúơc

tím lyâ lađm viïơc hiïơu quaê cuêa nhín viïn. Sûê duơng

lao ăöơng hiïơu quaê ăïí coâ chïị ăöơ ăaôi ngöơ xûâng ăaâng

vúâi cöng sûâc ăoâng goâp cuêa hoơ. Nhín viïn ặúơc

doanh nghiïơp ăaânh giaâ, ghi nhíơn nhûông viïơc hoơ

ăaô lađm, cöng hiïịn, ăoâng goâp cho doanh nghiïơp

Khi ăoâ nhín viïn caêm thíịy thoêa maôn vïì doanh

nghiïơp, níng cao lođng trung thađnh vađ traâch nhiïơm

chuýn mön, lađm viïơc hïịt mònh vò sûơ thađnh ăaơt

cuêa doanh nghiïơp noâi chung vađ coâ hònh boâng caâc

nhín mònh

- Ăaơo ặâc trong baêo vïơ ngûúđi lao ăöơng

ÛÂng xûê cuêa doanh nghiïơp vúâi ngûúđi lao ăöơng lađ

möơt trong nhûông nöơi dung quan troơng cuêa vùn hoâa

doanh nghiïơp. Nùm 2016, Baêng xïịp haơng “Doanh

nghiïơp vò ngûúđi lao ăöơng” (do Töíng Liïn ăoađn Lao

ăöơng Viïơt Nam phöịi húơp vúâi Böơ Lao ăöơng - Thûúng

binh vađ Xaô höơi ; Phođng Thûúng maơi vađ Cöng nghiïơp

Viïơt Nam töí chûâc líìn ăíìu vađo nùm 2014 ặúơc Thuê tûúâng Chñnh phuê cho pheâp níng lïn thađnh Giaêi thûúêng “Doanh nghiïơp vò Ngûúđi lao ăöơng” vađ ặúơc trao thûúêng 3 nùm möơt líìn. Viïơc tön vinh caâc “Doanh nghiïơp vò ngûúđi lao ăöơng” khöng chó khuýịn khñch caâc doanh nghiïơp ngađy cađng chùm soâc töịt hún cho ăúđi söịng cuêa ngûúđi lao ăöơng; taơo dûơng vađ duy trò möịi quan hïơ ăöịi taâc lađnh maơnh, tin cíơy vađ gùưn boâ ăöìng hađnh cuđng ngûúđi lao ăöơng trïn con ặúđng phaât triïín bïìn vûông, mađ cođn taơo hiïơu ûâng xaô höơi, khuýịn khñch doanh nghiïơp taơo ra möi trûúđng lađm viïơc lyâ tûúêng, chia seê lúơi ñch, khùưc phuơc khoâ khùn ăïí ngûúđi lao ăöơng coâ thïí nöî lûơc hún nûôa, cöịng hiïịn sûâc lûơc vađ trñ túơ, kiïịn taơo nïn nhûông giaâ trõ töịt ăeơp cho xaô höơi, ăöìng hađnh cuđng doanh nghiïơp trong höơi nhíơp kinh tïị thïị giúâi. Ăaêm baêo ăiïìu kiïơn lao ăöơng an toađn lađ hoaơt ăöơng coâ ăaơo ặâc nhíịt trong víịn ăïì baêo vïơ ngûúđi lao ăöơng. Ngûúđi lao ăöơng coâ quýìn lađm viïơc trong möơt möi trûúđng an toađn

Mùơt khaâc xeât tûđ lúơi ñch, khi ngûúđi lađm cöng bõ tai naơn ruêi ro thò khöng chó aênh hûúêng xíịu ăïịn baên thín hoơ mađ cođn taâc ăöơng ăïịn võ thïị caơnh tranh cuêa doanh nghiïơp

Kïịt luíơn

Nhû víơy, ăïì cao ăaơo ặâc kinh doanh, traâch nhiïơm xaô höơi ăaô, ăang vađ seô lađ möơt quaâ trònh líu dađi. Doanh nghiïơp cađng quan tím túâi nhín viïn thò nhín viïn cađng tíơn tím vúâi doanh nghiïơp. Hún nûôa, bíịt cûâ ai cuông muöịn lađm viïơc cho nhûông doanh nghiïơp coâ hoaơt ăöơng kinh doanh minh baơch, coâ traâch nhiïơm vúâi xaô höơi. Khi lađm viïơc trong möơt doanh nghiïơp hûúâng túâi cöơng ăöìng, hûúâng túâi lúơi ñch cuêa xaô höơi, baên thín möîi nhín viïn cuông thíịy cöng viïơc cuêa mònh coâ giaâ trõ hún. Hoơ lađm viïơc tíơn tím hún vađ seô trung thađnh vúâi doanh nghiïơp hún

Ngûúđi lao ăöơng tin tûúêng vađo sûơ phaât triïín bïìn vûông cuêa doanh nghiïơp. 

Danh muơc tađi liïơu tham khaêo

1 PGS.TS Phaơm Vùn Ăûâc (2013), “Ăaơo ặâc kinh doanh: Möơt söị víịn ăïì lyâ luíơn vađ thûơc tiïîn cuêa Viïơt Nam”, Taơp chñ Triïịt hoơc, söị 3(262), tr 52 - 58.

2 TS Cao Thu Hùìng (2014) , “Ăaơo ặâc kinh doanh vađ víịn ăïì xíy dûơng ăaơo ặâc kinh doanh úê Viïơt Nam” Taơp chñ Triïịt hoơc, söị 1(272), tr 22-29.

3 Lï Maơnh Quín (2012), Ăaơo ặâc kinh doanh vađ vùn hoâa cöng

ty, NXB Ăaơi hoơc Kinh tïị quöịc dín, Hađ Nöơi.

4 Ăöî Thõ Quýn (2017), “Vùn hoâa doanh nghiïơp nïìn taêng cho sûơ phaât triïín doanh nghiïơp hiïơn nay”, Taơp chñ Vùn hoâa Nghïơ thuíơt, 2017, söị 4 (394), tr 28-31.