Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học: Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh

Luận văn Thạc sĩ Giáo dục học: Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên của trường và đưa ra các biện pháp nhằm cải tiến, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP.HCM

ĐINH ÁI LINH

CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐẠI

HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành : Quản lý Giáo dục

Mã số : 06 14 05

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS ĐOÀN VĂN ĐIỀU

Thành phố Hồ Chí Minh - 2006

THƯ

VIỆN

LỜI CẢM ƠN

Xin cảm ơn các phòng, ban chức năng thuộc các Trường, khoa, Đơn vị thành viên Đại học Quốc gia Tp HCM đã tạo điều kiện giúp đỡ trong quá trình khảo sát, điều tra;

Xin cảm ơn Phòng Sau đại học, Khoa tâm lý giáo dục Trường Đại học

Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh giúp đỡ về các thủ tục hành chính thực hiện luận văn tốt nghiệp

Cám ơn quí thầy cô đã tận tình giảng dạy, đồng nghiệp, bạn bè, gia đình

đã quan tâm giúp đỡ trong quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn PGS.TS Đoàn Văn Điều đã giúp đỡ thực hiện luận văn, đặc biệt là sự ủng hộ, động viên, khích lệ của Thầy trong những lúc gặp khó khăn

ĐINH ÁI LINH

BẢNG DANH MỤC KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐHQG-HCM : Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh

HSSV : Học sinh, sinh viên

KTX : Ký túc xá

TTQLKTX : Trung tâm Quản lý Ký túc xá

GD& ĐT : Giáo dục và Đào tạo

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

-Học sinh, sinh viên (HSSV) trước hết là công dân có đầy đủ quyền và nghĩa vụ theo quy định trong Hiến pháp Nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và trong các luật định

hiện hành “Công tác HSSV phải hướng vào thực hiện mục tiêu đào tạo chung là hình thành

nhân cách, phẩm chất và năng lực công dân; đào tạo những người lao động tự chủ, sáng tạo

và có kỷ luật, giàu lòng nhân ái, yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, có kiến thức văn hóa, khoa học, công nghệ, kỹ năng nghề nghiệp, có sức khỏe, có khả năng góp phần hiệu quả làm cho dân giàu nước mạnh, đưa đất nước tiến kịp thời đại, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.” [39] Vì vậy công tác quản lý HSSV đóng vai trò hết sức quan

trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân, góp phần xây dựng nên con người xã hội chủ nghĩa -Đại học Quốc gia Tp HCM (ĐHQG-HCM) là một trong hai đại học hàng đầu của cả nước

về giáo dục đào tạo Đại học Quốc gia Tp HCM là một trung tâm đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học chất lượng cao, đạt trình độ tiên tiến, làm nòng cốt trong hệ

thống giáo dục đại học, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội (Điều 6 Chương 2- Quy

chế ĐHQG-HCM theo QĐ 16/2001/QĐ-TTg ngày 12/2/2001) Số lượng sinh viên Đại học

Quốc gia Tp HCM có trên 40.000 sinh viên thuộc các hệ đào tạo Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM chưa đáp ứng được nhu cầu số lượng sinh viên ngày càng tăng

- Hiện nay, Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM còn thiếu các văn bản pháp lý mà mới chỉ ở bước đầu ban hành một số hướng dẫn, thông báo, qui chế, qui trình về tổ chức … song cũng chưa đầy đủ và kịp thời nên ít nhiều gây khó khăn, trở ngại cho việc thực thi Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM còn lạc hậu, chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển trên lĩnh vực này Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học chưa thực sự

có hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng đào tạo của ĐHQG-HCM Vì thế, công tác quản

lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM còn ở mức độ hạn chế nhất định Muốn phát triển giáo dục thì phải gắn chặt việc học tập với nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ Đó là quốc sách, là giải pháp có tính chiến lược để đưa đất nước phát triển nhanh

Từ những lý do trên đề tài “Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học

của sinh viên ĐHQG-HCM” được thực hiện

2 Mục đích nghiên cưú đề tài

Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM và đưa ra các biện pháp nhằm cải tiến, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

- Khách thể nghiên cứu: Cán bộ, giảng viên và sinh viên trong ĐHQG-HCM

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

4.2 Đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

4.3 Đề xuất các giải pháp cải tiến công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng và các biện pháp công tác quản lý hoạt động học tập

và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

6.Giả thuyết nghiên cứu

Công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM chưa đạt được các yêu cầu đề ra Vì thế, muốn đạt được hiệu quả thì cần phát triển các biện pháp quản lý, giáo dục, hỗ trợ sinh viên học tập và nghiên cứu khoa học

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

+ Nghiên cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

+ Phân tích các báo cáo Hội nghị, báo cáo tổng kết năm học của các Trường/ Khoa/ Đơn vị thành viên ĐHQG-HCM để tổng kết thực tiễn

- Phương pháp điều tra, khảo sát xã hội bằng phiếu trưng cầu ý kiến của sinh viên và cán bộ, giảng viên trong ĐHQG-HCM

Giai đoạn 1: Dùng bảng câu hỏi, chủ yếu là câu hỏi mở, xoay quanh các nội dung nghiên cứu

của đề tài Trưng cầu ý kiến cán bộ, giảng viên và sinh viên ĐHQG-HCM về nhận thức và vai trò của hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học trong sinh viên

Giai đoạn 2: Xây dựng bảng câu hỏi tên cơ sở các ý kiến thu được ở giai đoạn 1 (xem phụ lục)

- Phương pháp toán thống kê ứng dụng dùng xử lý số liệu

+ Toán thống kê ứng dụng để xử lý các số liệu kết quả thu thập được

- Điều tra thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên từ 102 cán bộ, giảng viên các trường đại học thành viên ĐHQG-HCM và 584 sinh viên ĐHQG-HCM

8 Đóng góp của đề tài

1 Xác định những đặc trưng của công tác quản lý sinh viên, làm cơ sở cho những nghiên cứu lý luận về việc tổ chức quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

2 Góp phần làm sáng tỏ thực trạng công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM, đồng thời chỉ ra những tồn tại về mặt tổ chức quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

3 Một số biện pháp khả thi trong công tác tổ chức, quản lý và làm tăng hiệu quả hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên ĐHQG-HCM

NỘI DUNG

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP VÀ

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐHQG-HCM

1.1 Lịch sử nghiên cứu

Đề tài công tác quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên tuy đã

có đầu tư nghiên cứu của các cơ quan khoa học, các tác giả trong và ngoài nước đề cập đến, song các công trình cụ thể về công tác này còn rất ít ỏi và chưa hệ thống

Gần đây có một số Luận văn thạc sỹ khoa học và Tạp chí Giáo dục đã có những nghiên cứu xung quanh vấn đề này như sau:

* Nghiên cứu về công tác quản lý học sinh, sinh viên

1 Nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục học sinh, sinh viên [19,tr.14] Tác giả đề cập đến việc

nâng cao hiệu quả quản lý, giáo dục HSSV, bồi dưỡng năng lực phẩm chất cho đội ngũ HSSV-những người chủ tương lai của đất nước

2 Những biện pháp tăng cường quản lý học sinh ở Trường Trung học Cảnh sát Nhân dân I

[25] Trường Trung học Cảnh sát Nhân dân I là một trường có mô hình quản lý sinh viên chặt chẽ, mang tính nghiêm ngặt do tính chất đặc thù của ngành nên đòi hỏi tính kỹ luật cao Tác giả đã nêu lên những thực trạng và tồn tại cần khắc phục, đồng thời đưa ra biện pháp khả thi nhằm thực hiện tốt việc lưu trữ, lập hồ sơ HSSV để quản lý và đề xuất công tác hỗ trợ HSSV trong học tập

3 Một số biện pháp quản lý giáo dục nếp sống cho sinh viên nội trú trường cao đẳng giao

thông vận tải 3 [46] Tác giả đưa ra nhằm cải tiến và nâng cao chất lượng quản lý nếp sống ăn

ở, học tập, sinh hoạt sinh viên nội trú trong nhà trường

* Nghiên cứu về công tác quản lý hoạt động học tập của học sinh, sinh viên ngoài giờ lên lớp

1 Các biện pháp tăng cường quản lý hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp của học sinh

Trường Trung học Cảnh sát Nhân dân I [8] Tác giả đề cập đến hoạt động học tập ngoài giờ

lên lớp là một hoạt động rất cần thiết và hữu ích đối với học sinh sinh viên, hoạt động này mang tính tự học cao mà tự học được thì mới tự đào tạo được, mới học tập suốt đời được Ngoài ra, hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp thông qua những hoạt động ngoại khoá làm

cho HSSV gắn kết với nhau trong học tập Việc tổ chức quản lý học sinh, sinh viên bằng các hoạt động học tập ngoài giờ lên lớp là một việc làm có tính khả thi, mang lại hiệu quả cao

2 Rèn luyện kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho sinh viên sư

phạm-Một số vấn đề cấp thiết [34] Tác giả đề xuất một số kỹ năng tổ chức hoạt động giáo dục

ngoài giờ lên lớp cho sinh viên

* Nghiên cứu việc đánh giá học tập và nâng cao tính tích cực tự học cho sinh viên

1 Đổi mới công tác kiểm tra- đánh giá kết quả học tập của sinh viên [16] Tác giả đề xuất sự

cần thiết phải đổi mới công tác kiểm tra đánh giá và một số giải pháp đổi mới công tác kiểm tra đánh giá học tập của sinh viên

2 Nâng cao tính tích cực tự học, tự nghiên cứu cho sinh viên qua việc tổ chức Seminar và

hướng dẫn ôn tập, tổng kết chương [22] Tác giả đề xuất biện pháp nhằm hỗ trợ sinh viên tự

học, tự nghiên cứu phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động trong học tập mà biểu hiện cao nhất là thực hiện “sáu mọi” : học mọi lúc, học mọi nơi, học mọi người, học mọi hoàn cảnh, học bằng mọi cách, học qua mọi nội dung

* Nghiên cứu việc tổ chức nghiên cứu khoa học cho sinh viên

1 Rèn luyện kĩ năng tổ chức nghiên cứu khoa học cho sinh viên, đáp ứng nhu cầu đào tạo

mới [6,tr.23] Tác giả đưa ra 5 tiêu chí cụ thể của việc rèn luyện và đánh giá kỹ năng tổ chức

nghiên cứu khoa học của sinh viên theo một đề tài đã chọn, đồng thời đưa ra các kiến nghị để nâng cao chất lượng của việc rèn luyện kỹ năng tổ chức NCKH cho sinh viên

2 Về các tiêu chí đánh giá chất lượng, hiệu quả nghiên cứu khoa học-công [12,tr.5] Tác giả

đưa ra các tiêu chí để đánh giá chất lượng các công trình nghiên cứu khoa học và tác giả cho rằng đối với hoạt động nghiên cứu khoa học-công nghệ, chất lượng được thể hiện qua giá trị, hiệu quả khoa học-công nghệ, tính đặc thù, độc đáo và sáng tạo của kết quả nghiên cứu đã dự kiến và mong muốn

3 Sinh viên nghiên cứu khoa học- một biện pháp quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo

ở Trường Đại học Bách khoa Hà nội [10,tr.41] Tác giả nêu lên quan điểm trong việc nghiên

cứu khoa học của sinh viên Trường Đại học Bách khoa Hà nội và Ông cho rằng việc sinh viên nghiên cứu khoa học là một mắc xích quan trọng trong dây chuyền đào tạo kĩ sư công nghệ của Trường

1.2 Sơ lược về Đại học Quốc gia Tp HCM

1.2.1 Sự hình thành, xây dựng, phát triển ĐHQG-HCM

Sự phát triển như vũ bão của khoa học - công nghệ những năm cuối thế kỷ 20 đầu thể

kỷ 21, cùng với xu thế hợp tác phát triển trên thế giới, đẩy nhanh sự phát triển của nền kinh

tế trí thức, càng chứng tỏ vai trò có ý nghĩa của nguồn nhân lực có trình độ và chất lượng cao Ở Việt nam, điều này lại càng có ý nghĩa lớn lao khi sự nghiệp công nghiệp hóa- hiện đại hóa đất nước là mục tiêu hàng đầu để phát triển kinh tế nhanh và bền vững Chính vì vậy, hơn lúc nào hết những đòi hỏi về đột phá, cải tổ hệ thống giáo dục – đào tạo nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập và phát triển đất nước càng trở nên bức thiết

Trước yêu cầu của công cuộc đổi mới toàn diện, hệ thống đại học Việt Nam bộc lộ sự lạc hậu và yếu kém; do đó việc tổ chức, sắp xếp lại mạng lưới các trường đại học trở thành đòi hỏi cấp thiết Mục tiêu của việc sắp xếp này là nhằm xóa bỏ những bất hợp lý đang tồn tại trong mạng lưới trường đại học (chuyên ngành đào tạo quá hẹp, tình trạng khép kín, cục

bộ trong hoạt động đào tạo giữa các trường, phân tán, trùng lắp nhiệm vụ đào tạo trên cùng một địa bàn) là nhằm tạo sự liên thông trong hệ thống, để sử dụng có hiệu quả đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu, xây dựng các trường đại học lớn, đa ngành có trình độ và chất lượng cao trong đào tạo nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ

Việc thành lập Đại học Quốc gia, một trung tâm đào tạo nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đa ngành, đa lãnh vực, chất lượng cao là một chủ trương đúng đắn Đây cũng là việc mới mẻ, khó khăn Để thực hiện chủ trương này ngoài quyết tâm cao còn phải có sự đầu tư về con người, phương tiện và cơ chế, phải có cách thức và bước đi thích hợp

Ngày 27-1-1995, Chính phủ ra Nghị định 16/CP thành lập Đại học Quốc gia Tp HCM (ĐHQG-HCM) trên cơ sở sắp xếp 9 trường đại học thành 8 trường thành viên (thực tế là 10 trường, vì Trường Đại học Kỹ thuật gồm ba trường hợp thành: Đại học Bách khoa, Đại học

Sư phạm Kỹ thuật và Đại học Kiến trúc, nhưng ba trường này không hợp nhất được)

Tổng số cán bộ công chức khi đó của ĐHQG-HCM là 3.573 người Cán bộ giảng dạy

có 2.320 người, trong đó có 18 giáo sư, 80 phó giáo sư, 426 tiến sĩ, 620 thạc sĩ

Về qui mô đào tạo, tổng số sinh viên: 142.228, trong đó hệ chính qui: 67.059, hệ đại học không chính qui: 50.253, cao đẳng: 14.470 Số học viên sau đại học: 2.016, bao gồm 313 nghiên cứu sinh và 1.703 học viên cao học

ĐHQG-HCM chính thức ra mắt ngày 6-2-1996 ĐHQG-HCM hoạt động chưa được bao lâu thì lâm vào khủng khoảng cơ cấu kéo dài và ngày càng trầm trọng

Bắt đầu là sự bộc lộ tính không hợp lý trong việc chia hai giai đoạn trong đào tạo đại học và việc có Trường Đại học Đại cương riêng biệt, làm cho quá trình đào tạo đại học bị cắt khúc, gián đoạn, còn mục tiêu liên thông và sử dụng chung đội ngũ, cơ sở vật chất lại không đạt được.Việc thi chuyển giai đoạn, sàng lọc, cấp chứng chỉ đại học đại cương tạo ra sự nặng

nề, căng thẳng, dư luận xã hội không đồng tình Trong ĐHQG-HCM, việc tổ chức đào tạo giai đoạn đại cương cũng không thống nhất Trường Đại học Đại cương ĐHQG-HCM chỉ tổ chức đào tạo chung cho 5 trường thành viên, các trường còn lại tự tổ chức đào tạo

Ngày 1-9-1998, Chính phủ ra Nghị định 67/CP/1998 giải thể Trường Đại học Đại cương

Đại học Quốc gia bao gồm cả các Trường Đại học Sư phạm làm cho chủ trương tập trung đầu tư xây dựng trường Đại học Sư phạm trọng điểm gặp trở ngại, vì các trường này là những trường ngành, có chức năng, nhiệm vụ đặc thù trong hệ thống đại học Ngày 26-8-

1999 Bộ Chính trị có công văn số 244/CV-TW “đồng ý tách trường Đại học Sư phạm ra

khỏi Đại học Quốc gia Tp HCM”, tiếp đó ngày 12-10-1999, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết

định số 201/1999/QĐ-TTg để thực hiện việc này

Trước đó, ngày 23-8-1999, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố Đề án quy hoạch mạng lưới các trường đại học và cao đẳng Việt nam đến năm 2020, mà một trong các nội dung là

dự kiến biến Đại học Quốc gia thành trường đại học và các trường thành viên trong Đại học Quốc gia thành các khoa Đề án này gây xôn xao dư luận trong các trường thành viên ĐHQG-HCM, nhiều trường tổ chức thảo luận, kiến nghị Sáu trên tám trường thành viên gửi công văn xin tách ra khỏi ĐHQG-HCM Tình hình mất ổn định nghiêm trọng ĐHQG-HCM đứng trước nguy cơ đổ vỡ Để tiếp tục thực hiện chủ trương xây dựng Đại học Quốc gia, các Đại học Quốc gia nhất thiết phải được tổ chức lại

Ngày 29-8-2000, Bộ Chính trị ra thông báo số 315- TB/TW về định hướng tổ chức lại

Đại học Quốc gia, trong đó nêu kết luận quan trọng “Chủ trương xây dựng hai Đại học Quốc

gia thành trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao, ngang tầm khu vực, dần dần đạt trình độ quốc tế là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước và xu hướng phát tiển giáo dục đại học của khu vực và thế giới” Đó là sự đánh giá đúng đắn và nghiêm khắc Cũng trong thông báo

này, Bộ Chính trị có ý kiến cụ thể về tổ chức lại ĐHQG-HCM, theo đó trước mắt gồm: Trường Đại học Bách khoa, Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Khoa học Xã hội

và Nhân văn, các Viện, Khoa, Trung tâm trực thuộc Các trường đại học thành viên khác (Kinh tế, Nông lâm, Kiến trúc, Luật, Sư phạm Kỹ thuật) tách ra khỏi ĐHQG-HCM thành các trường độc lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo

Ngày 1-2-1001, Chính phủ ra Nghị định 07/2001/NĐ-CP về ĐHQG-HCM, tiếp đó ngày 12-2-2001 Thủ tướng Chính phủ ra quyết định số 16/2001/QĐ-TTg ban hành Quy chế

về tổ chức và hoạt động của Đại học Quốc gia Những quyết định này góp phần chặn lại quá trình khủng hoảng mô hình, khủng hoảng cơ cấu kéo dài, mở ra thời kỳ mới, thời kỳ ổn định, tạo thế và lực cho sự phát triển vững chắc của ĐHQG-HCM

Ngày nay, ĐHQG-HCM có quy chế tổ chức và hoạt động riêng, là nơi đóng vai trò nòng cốt trong hệ thống giáo dục đại học nhằm đáp ứng cho nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của khu vực và cả nước ĐHQG-HCM còn 4 trường đại học, 01 viện, 01 khoa, các trung tâm chức năng và 01 trường phổ thông năng khiếu chịu trách nhiệm đào tạo học sinh năng khiếu ĐHQG-HCM đã xác định ba mũi nhọn quan trọng để đột phá nhằm tạo nên bước chuyển biến nhanh: Tập trung đầu tư cơ sở vật chất theo qui hoạch tổng thể đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trên tổng diện tích 643,7 ha, trong đó 522 ha thuộc tỉnh Bình Dương và 121,7 ha thuộc thành phố Hồ Chí Minh theo mô hình trung tâm đào tạo đại học và sau đại học; Không ngừng nghiên cứu đổi mới nội dung chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy theo hướng tiêu chuẩn hoá quốc tế và đưa chính sách đãi ngộ để thu hút nhân tài tiến tới xây dựng một đội ngũ cán bộ quản lý, giảng dạy có trình độ chuyên môn cao, đạo đức tốt; Tăng cường đầu tư trang thiết bị, công cụ giảng dạy tiên tiến và nghiên cứu ứng dụng, triển khai khoa học công nghệ hiện đại

1.2.2 Sinh viên ĐHQG-HCM

* Khái niệm sinh viên

Theo ngôn ngữ Hán Việt, từ “Sinh viên” được diễn nghĩa ra là người bước vào cuộc

sống, cuộc đời Theo từ điển tiếng Việt khái niệm sinh viên dùng để chỉ người học ở bậc đại

học (Từ điển tiếng Việt, Nhà xuất bản Đà Nẵng-Trung tâm Từ điển học, Hà Nội- Đà Nẵng,

1977) Theo cách hiểu phổ biến hiện nay thì “… người đang học trong hệ đại học và cao

đẳng gọi là sinh viên” (Qui chế công tác học sinh, sinh viên trong các Trường đào tạo, Bộ

GD&ĐT-Hà Nội 1996, Ban hành kèm theo quyết định số 1584/GD-ĐT ngày 27/7/1993)

Như thế, nếu không xét về hình thức gọi tên thì sự ra đời của thuật ngữ sinh viên đã gắn liền với sự ra đời của trường đại học Hơn 700 năm đối với sinh viên thế giới và gần 300 năm đối với sinh viên Việt nam quả là một lịch sử lâu dài đủ cho chúng ta có quyền tự hào, suy ngẫm

và nhìn nhận những gì mình đã có, để chuẩn bị hành trang cho sinh viên thêm một tuổi đời… Nhưng theo cách phổ biến hiện nay trong xã hội thì khái niệm sinh viên được dùng trùng hợp, và cũng được Nhà nước thể chế hóa, pháp lý hoá thuật ngữ này bằng Luật định

trong Luật Giáo dục do Quốc hội nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa X kỳ họp

thứ 4 thông qua đã thống nhất cách gọi đối với học sinh-sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh: -Sinh viên (SV): là danh từ được gọi chung cho người học ở bậc cao đẳng, đại học

* Đặc điểm tâm lý sinh viên

 Về mặt tâm lý, trước hết ta đề cập đến sự phát triển trí tuệ ở lứa tuổi chuyển tiếp

Trong thời kỳ này sự phát triển trí tuệ được đặc trưng bởi sự nâng cao năng lực trí tuệ, biểu hiện rõ nhất trong việc tư duy sâu sắc và rộng mở, có năng lực giải quyết những nhiệm vụ trí tuệ ngày một khó khăn hơn, cũng như có tiến bộ rõ rệt trong lập luận logic, trong việc lĩnh hội tri thức, trí tưởng tượng, sự chú ý và ghi nhớ Ở lứa tuổi này đã phát triển khả năng hình thành ý tưởng trừu tượng, khả năng phán đoán, nhu cầu hiểu biết và học tập Một trong

những đặc trưng cơ bản của sự phát triển trí tuệ thời kỳ chuyển tiếp là “tính nhạy bén cao

độ” Sự phát triển nói trên cùng với óc quan sát tích cực và nghiêm túc sẽ tạo khả năng cho

lứa tuổi này biết cách lĩnh hội một cách tối ưu, mà đó chính là cơ sở của toàn bộ quá trình học tập

Lứa tuổi này cũng thường dễ bị lúng túng với những ứng xử tình cảm và nhạy cảm trước sự phê bình hoặc khen ngợi… Một trong những đặc điểm tâm lý quan trọng của lứa tuổi thanh niên- sinh viên là sự phát triển tự ý thức.Tự ý thức là một dạng đặc biệt của ý thức trong đời sống cá nhân, có chức năng điều chỉnh nhận thức và thái độ đối với bản thân Đó là quá trình

tự quan sát, tự phân tích, tự kiểm tra, tự đánh giá… về hành động và kết quả tác động của bản thân về tư tưởng, tình cảm, phong cách đạo đức, hứng thú… là sự đánh giá toàn diện về chính bản thân và vị trí của mình trong cuộc sống Tự ý thức chính là điều kiện để hoàn thiện

và phát triển nhân cách, hướng nhân cách theo các yêu cầu của xã hội

 Sinh viên có những đặc điểm sau:

- Là những người tốt nghiệp phổ thông trung học… đã qua kỳ thi tuyển sinh cấp quốc gia hoặc xét tuyển vào đại học, cao đẳng Họ là thanh niên ưu tú có học lực từ khá, khá giỏi trở

lên, ở các trường phổ thông trước đó là những người có ý thức học tập, thông minh, tiếp thu nhanh cái mới, cần cù, chịu khó, ham tìm tòi học hỏi, giàu ước mơ, có ý thức vươn lên đạt đỉnh cao của khoa học kỹ thuật

- Đa số sinh viên thuộc độ tuổi từ 18 đến 25 từ trước đến nay chủ yếu đi học, chưa có nghề nghiệp, chưa có việc làm ổn định còn phụ thuộc vào gia đình

- Xuất thân từ nhiều thành phần khác nhau trong xã hội

- Đang học tập ở nhiều trường đại học khác nhau, học nhiều ngành khác nhau, nhiều hệ đào tạo khác nhau

- Là một lực lượng đông đảo có tổ chức chặt chẽ

- Là đội ngũ có trình độ, tri thức khá cao trong xã hội

Là một bộ phận thanh niên nhưng sinh viên lại là nguồn bổ sung cho đội ngũ tri thức Trong thực tế, dù có nhiều người trở thành tri thức qua con đường tự học, nhưng đại thể tri thức được sản sinh và phát triển từ các trường đại học Học vấn đại học là điều kiện cần để con người được xếp vào đội ngũ tri thức nên sinh viên cũng có một số đặc tính gần với đặc tính của trí thức thể hiện ở khả năng tiếp thu tri thức, tiếp thu cái mới, nhạy cảm với vấn đề chính trị, xã hội…

Do có sự thay đổi lớn về môi trường học tập, từ sự quản lý chặt chẽ của gia đình và thầy cô giáo ở phổ thông trung học đến khi vào đại học môi trường mới với nhiều quyền chủ động, cùng với sự trưởng thành về mặt xã hội và sinh học, nhu cầu của sinh viên được khơi dậy, phát triển phong phú, đa dạng Đó là nhu cầu mở rộng kiến thức, nhu cầu đời sống, nhu cầu tự khẳng định và tự hoàn thiện, nhu cầu học tập định hướng cho nghề nghiệp tương lai, nhu cầu tình bạn, tình yêu…

Đại bộ phận sinh viên còn thiếu kinh nghiệm cuộc sống xã hội, dễ đánh giá nông cạn các hiện tượng đời sống xã hội nên dễ có thái độ cực đoan với các hiện tượng của xã hội Mặt khác, họ có thể có một nhược điểm khác là nhận thức chưa đầy đủ, coi thường tất cả những gì vượt ra ngoài phạm vi của khái niệm khoa học hạn hẹp đã học, dễ bị kích động và lôi kéo

Đây là lực lượng ưu tú, tinh túy nhất trong thanh niên Việt nam, nguồn nhân lực quan trọng trong công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế, chính trị, văn hoá-xã hội, khoa học kỹ thuật, công nghệ… là lực lượng nồng cốt trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá của đất nước ta trong giai đoạn hiện nay và mai sau

 Sinh viên ĐHQG-HCM

Đại học Quốc gia Tp HCM là một trung tâm đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học chất lượng cao, đạt trình độ tiên tiến, làm nòng cốt trong hệ thống giáo dục đại

học, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội (Điều 6 Chương 2- Quy chế ĐHQG-HCM

theo QĐ 16/2001/QĐ-TTg ngày 12/2/2001) Để đạt mục được nhiệm vụ đó, ĐHQG-HCM

tuyển chọn sinh viên chất lượng cao ngay từ đầu vào và đào tạo sinh viên trở thành những

lao động trí óc có trình độ “Trí thức bậc cao”, có lý tưởng cách mạng, đạo đức trong sáng,

nhận thức chính trị vững vàng, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, có hiểu biết kiến thức khoa học-kỹ thuật công nghệ rộng và chuyên môn sâu, có tay nghề cao cả về lý thuyết lẫn thực hành đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động và xã hội, trở thành các kỹ sư, cử nhân tài năng của đất nước, có kỷ luật, trung thực, say mê nghiên cứu khoa học và có khát vọng vươn lên trong học tập để chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức khoa học, trung thành với Đảng, cách mạng tận tụy suốt đời công hiến sức trẻ, trí tuệ cho dân, cho nước

1.3 Những khái niệm công cụ

1.3.1 Quản lý

Để tồn tại và phát triển, con người không thể hành động riêng lẻ mà cần phối hợp những

nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung Quá trình tạo ra của cải vật chất và tinh thần … ngày càng được thực hiện trên quy mô lớn với tính chất và độ phức tạp ngày càng cao, càng đòi hỏi sự phân công, chuyên môn hoá lao động đã xuất hiện một dạng lao động

đặc biệt- lao động quản lý Hoạt động quản lý cần thiết với mọi lĩnh vực hoạt động trong xã

hội, trong mỗi quốc gia và trên toàn cầu

Có nhiều định nghĩa khác nhau của quản lý, nhưng trong luận văn chỉ nêu một số định nghĩa

- Quản lý là việc đạt tới mục tiêu bằng và thông qua người khác Con người là nguồn lực chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của tổ chức Điều này đã được khẳng định trong thời gian qua và ngày nay nó càng giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong công tác quản lý

- Quản lý là một quá trình tác động có mục đích của con người vào một hệ thống nào đó nhằm thay đổi hiện trạng của hệ thống đó hoặc đưa vào hệ thống đó những thuộc tính mới

- Quản lý là một quá trình tác động có định hướng (có chủ đích) có tổ chức, có lựa chọn trong số các tác động có thể có, dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi

trường, nhằm giữ cho sự vận động của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục tiêu đã định

- Quản lý vốn là một khoa học và cũng là một nghệ thuật để điều khiển một hệ thống xã hội từ vi mô đến vĩ mô hết sức năng động, phức tạp, vừa khép kín, vừa có độ mở tương đối để đối nhân xử thế trong tổng hoà các mối quan hệ liên nhân cách giữa người quản lý với người dưới quyền, với cấp trên và với cộng đồng xã hội

- “Quản lý là quá trình hoàn thành công việc thông qua con người và với con người”

[20,tr.14]

- Theo thuyết quản lý hành chính của Henry Fayol thì “Quản lý hành chính là dự báo và

lập kế hoạch, tổ chức và điều khiển, phối hợp và kiểm tra”

- Theo Frederick W.Taylor đưa ra Học thuyết quản lý theo khoa học thì: “Quản lý là

biết được chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy được rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”

- “Quản lý là hành động-một loại hoạt động xã hội nhằm đạt mục đích đề ra bằng việc

thực hiện các nhiệm vụ, chức năng theo một phương pháp quản lý phù hợp Quản lý là tác động định hướng” [27,tr.15]

- Trong Bộ Tư bản, C.Marx đã nói: “Bất kỳ lao động nào có tính xã hội chung và trực

tiếp, được thực hiện với quy mô tương đối lớn đều ít nhất cần đến sự quản lý ”

Với tính chất là lao động dạng đặc thù xã hội của con người, quản lý và công tác quản

lý là một vấn đề có tính lý luận và luôn gặp trong thực tiễn đời sống của mọi lĩnh vực riêng biệt trong hoạt động xã hội Quản lý là một khoa học, là nghệ thuật mang đặc điểm tâm lý với tính nhạy cảm tế nhị có kỹ thuật (lao động đặc thù: trí óc và tay chân kết hợp hỗ trợ của

các phương tiện kỹ thuật và công nghệ…), mà thực chất là quản lý “Một tiểu hệ thống xã

hội” nảy sinh từ chức năng của chính bản thân nó trong quá trình điều khiển mọi quá trình xã

hội khác: thông qua mối quan hệ hữu cơ tương tác, ảnh hưởng qua lại lẫn nhau giữa chủ thể

và khách thể quản lý, vận hành theo một hệ thống để hướng đến đạt được mục tiêu nhất định của tổ chức xã hội Đó chính là công tác quản lý và tập hợp các tác động tương hỗ quản lý, làm xuất hiện các mối quan hệ quản lý để điều khiển một hệ thống tổ chức chuyển động từ trạng thái này sang trạng thái khác theo ý đồ của nhà quản lý

1.3.2 Quản lý giáo dục

Cho đến nay cũng đã có rất nhiều định nghĩa về “quản lý giáo dục”, nhưng trên bình diện chung, những định nghĩa này đều thống nhất về mặt bản chất

Theo F.G Panatrin thì “Quản lý giáo dục là tác động một cách có hệ thống, có kế

hoạch, có ý thức và có mục đích của các chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm mục đích đảm bảo sự phát triển toàn diện, hài hoà ở thế hệ trẻ.”

Theo P.V Khudominxki thì “Quản lý giáo dục là việc xác định những đường lối cơ bản,

những nhiệm vụ chủ yếu của các cơ quan trong hệ thống giáo dục”

Theo M.Zade thì “Quản lý giáo dục là tập hợp những biện pháp nhằm đảm bảo sự vận

hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, bảo đảm sự tiếp tục phát triển

và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất lượng”

Theo Phạm Minh Hạc :“Quản lý nhà trường, quản lý giáo dục là hoạt động dạy học…

có tổ chức được hoạt động dạy học thì mới quản lý được giáo dục, tức là cụ thể hoá đường lối giáo dục của Đảng và biến đường lối đó thành hiện thực, đáp ứng yêu cầu của nhân dân, của đất nước”

Nguyễn Ngọc Quang cho rằng “Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động có mục

đích, có kế hoạch, hợp quy luật với chủ thể quản lý nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học- giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới về chất”

Nguyễn Gia Quý khái quát “ Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể

quản lý đến khách thể quản lý nhằm đưa hoạt động giáo dục tới mục tiêu đã định, trên cơ sở nhận thức và vận dụng đúng những quy luật khách quan của hệ thống giáo dục quốc dân”

(Bản chất của hoạt động quản lý- Hà Nội, 1996)

Vì thế quản lý giáo dục có một khái niệm sau đây tương đối chuẩn mà mọi người có thể chấp nhận: “Quản lý giáo dục (nói chung) và quản lý trường học (nói riêng) là hệ thống tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối, quan điểm giáo dục của Đảng, thực hiện mục tiêu: nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức và có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động và sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội Nhà trường đào tạo thế hệ trẻ theo hướng toàn diện và

có năng lực chuyên môn sâu, có ý thức và khả năng tự tạo việc làm cho nền kinh tế hàng hoá

nhiều thành phần” (Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VII, Sự thật, Hà Nội,

1999, trang 81) [21,tr.13]

Như vậy, khái niệm quản lý và quản lý giáo dục là một thuật ngữ vừa có nghĩa hẹp lẫn nghĩa rộng Do đó, hiểu đúng nghĩa của các cụm từ này để vận dụng có hiệu quả vào thực tiễn công tác quản lý giáo dục ở trường học nói chung và đại học nói riêng là vấn đề khá nan giải Cho nên, đòi hỏi nhà quản lý giáo dục ở tất cả các cấp, bậc học phải nghiên cứu và hiểu thấu đáo, mang tính khoa học, có chiều sâu để ứng dụng phù hợp một cách tương thích, hài hoà với trách nhiệm quản lý đương nhiệm ở từng trường hợp cụ thể

Chúng ta có thể khái quát việc quản lý giáo dục qua sơ đồ sau:

HỆ

QUẢN MỤC TIÊU

LÝ GIÁO DỤC

1.4 Lý luận về hoạt động

1.4.1 Khái niệm hoạt động

Hoạt động là phương thức tồn tại của con người bằng cách tác động vào đối tượng để tạo ra sản phẩm tương ứng nhằm thỏa mãn (trực tiếp hay gián tiếp) nhu cầu của bản thân, của

một nhóm người hay toàn thể xã hội Theo Nguyễn Thạc và Phạm Thành Nghị “ Hoạt động

của con người nhằm đáp ứng những nhu cầu của nó” [26,tr.23]

Theo từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, Nhà xuất bản Đà nẵng,1995 đưa ra

định nghĩa sau: “Hoạt động là tiến hành những việc làm có quan hệ với nhau chặt chẽ nhằm

một mục đích nhất định trong đời sống xã hội”

CHỦ THỂ QUẢN LÝ

KHÁCH THỂ QUẢN LÝ

Nhưng bản thân sự hoạt động (nội dung, hình thái) lại chịu sự chi phối của mục tiêu

mà chủ thể nhận thức được

Theo tâm lý học Macxít “Cuộc sống con người là một dòng hoạt động Con người là

chủ thể của các hoạt động thay thế nhau Hoạt động là quá trình con người thực hiện các quan hệ của con người với thế giới tự nhiên, xã hội, người khác và bản thân Đó là quá trình chuyển hoá năng lực, lao động và các phẩm chất tâm lý khác của bản thân thành sự vật, thành thực tế và quá trình ngược lại là quá trình tách những thuộc tính của sự vật, của thực

tế quay trở về với chủ thể, biến thành vốn liếng tinh thần của chủ thể ”

A.N.Lêônchiep đã nhấn mạnh rằng: “Hoạt động là phương thức tồn tại của con người

trong thế giới Ông cho rằng muốn sống được trong thế giới xung quanh, con người phải tiến hành các hoạt động đối với thế giới đó, sản xuất ra các đối tượng, lĩnh hội các phương thức sử dụng các đối tượng đó (các phương thức này chứa sẵn trong các đối tượng đó) nhằm thỏa mãn nhu cầu này hay nhu cầu khác”

Như vậy có thể định nghĩa “Hoạt động là mối quan hệ tác động qua lại giữa con

người và thế giới (khách thể) để tạo ra sản phẩm cả về phía thế giới, cả về phía con người (chủ thể)”

1.4.2 Đặc điểm của hoạt động

- Hoạt động bao giờ cũng là hoạt động có đối tượng

Đối tượng của hoạt động là cái con người làm ra, cần chiếm lĩnh Trong hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của mình, sinh viên cần chiếm lĩnh các tri thức khoa học, biến thành vốn sống, vốn hiểu biết và phát triển nhân cách của bản thân Vì vậy, tri thức là đối tượng của hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học

- Hoạt động bao giờ cũng mang tính mục đích

Hoạt động của con người khác xa với hành vi của động vật ở chỗ nó có mục đích Hoạt động của động vật mang tính bản năng và không ý thức Hoạt động của con người là hoạt động luôn có ý thức và có mục đích Mục đích của hoạt động thường tạo ra sản phẩm có liên quan trực tiếp hay gián tiếp với việc thỏa mãn nhu cầu của chủ thể

- Hoạt động bao giờ cũng có tính chủ thể

Hoạt động bao giờ cũng có chủ thể Chủ thể của hoạt động chính là người thực hiện hoạt động Tính chất có chủ thể hoạt động trước hết biểu hiện trong tính tích cực của chủ thể Trong quá trình vươn tới đối tượng hoạt động, con người buộc phải huy động toàn bộ sức

mạnh cơ bắp hoặc sức mạnh tinh thần, trí tuệ của mình, buộc phải nỗ lực cao độ để chiếm lĩnh nó Tính chủ thể trước hết bao hàm tính tích cực, tính tích cực phát triển tới đỉnh cao thành tính chủ động, say mê

Hoạt động vận hành theo nguyên tắc gián tiếp trong hoạt động lao động, con người dùng công cụ lao động để tác động vào đối tượng lao động…

Nói một cách tổng thể định nghĩa khái niệm hoạt động được bao hàm cụ thể: Hoạt động

là một phương thức, một hình thức vận động tích cực không ngừng tích tụ động cơ và mục đích hành động thực tiễn trong mối quan hệ hữu cơ biện chứng giữa chủ thể (con người) và khách thể (thế giới xung quanh….), thông qua các điều kiện, thao tác hai chiều tác động tương hỗ và lây lan để hình thành những hoạt động phong phú của con người; mà khách thể

đó chính là các sự vật hiện tượng trong tự nhiên, thế giới công cụ, đồ vật… do con người sáng tạo và làm ra Do đó, hoạt động có thể nói là một quy luật chung nhất của tâm lý người

và của con người

Xuất phát từ các khái niệm hoạt động đưa đến khái niệm và mối liên quan giữa hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học

Trước đây, người ta phân biệt rõ học và nghiên cứu khoa học theo mục đích cần đạt đến: học tập là kế thừa những gì mà thế hệ trước đã biết, còn nghiên cứu khoa học là tìm ra cái mới

mà thế hệ đi trước chưa biết Nhưng ngày nay, học không chỉ là mục đích kế thừa những kiến thức mà loài người đã biết mà còn có mục đích rèn luyện óc thông minh sáng tạo và nhiều đức tính cần thiết khác để không chỉ có kế thừa mà còn phát triển vốn tri thức mà nhân loại đã có Sinh viên đại học được coi là người sản sinh ra tri thức hơn là người tiêu thụ tri thức Vì vậy, tính chất nghiên cứu của quá trình nhận thức là nét đặc thù của quá trình học tập ở trường đại học

Trong hoạt động học tập ở đại học, sinh viên không thể chỉ có năng lực nhận thức thông thường mà cần tiến hành hoạt động nhận thức mang tính chất nghiên cứu trên cơ sở khả năng

tư duy độc lập, sáng tạo phát triển mức độ cao Dưới vai trò chủ đạo của giảng viên, sinh viên không nắm máy móc những chân lý có sẵn mà họ có khả năng tiếp nhận những chân lý

đó với óc phê phán, có thể khẳng định, phủ định, hoài nghi khoa học, lật ngược vấn đề, đào sâu, mở rộng … hơn nữa quá trình học tập ở đại học, sinh viên đã bắt đầu thực sự tham gia tìm kiếm chân lý mới Đó là hoạt động tập dượt nghiên cứu khoa học được tiến hành ở các mức độ thấp đến cao tùy theo chương trình các bộ môn

Hoạt động nghiên cứu khoa học giúp sinh viên từng bước tập vận dụng tri thức khoa học, phương pháp luận khoa học, những phương pháp nghiên cứu, tự rèn luyện những phẩm chất, tác phong của nhà nghiên cứu nhằm góp phần giải quyết một cách khoa học những vấn

đề do thực tiễn xã hội, thực tiễn cuộc sống, thực tiễn nghề nghiệp đặt ra Hình thức “hoạt

động học tập” tuy có tầm vóc thua kém hình thức “hoạt động NCKH” nhưng về bản chất thì

giống nhau “Cùng với học tập, nghiên cứu khoa học là một nhiệm vụ quan trọng của sinh

viên đại học, hai hành động này không tách rời nhau mà bổ sung, hỗ trợ cho nhau, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo” [6,tr.23]

1.5 Hoạt động quản lý sinh viên

1.5.1 Quản lý sinh viên

Hoạt động quản lý sinh viên là công tác quản lý của các nhà quản lý giáo dục, các lực lượng giáo dục và tổ chức sư phạm trong trường học tham gia, lập và thực hiện kế hoạch, tổ chức lãnh đạo, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các nhiệm vụ theo chương trình, kế hoạch giáo dục và đào tạo của nhà trường nhằm đạt được mục tiêu giáo dục và đào tạo đã quy định với chất lượng cao

Quản lý sinh viên là một trong những công tác của giáo dục và đào tạo vậy quản lý sinh viên là gì ?

Quản lý sinh viên là quá trình tổ chức, hướng dẫn, điều chỉnh các hoạt động của những người đang học tập tại các trường hay cơ sở đào tạo cao đẳng, đại học theo qui định của Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của cơ quan chủ quản và của trường đang đào tạo sinh viên, nhằm hướng cho sinh viên đạt đến mục tiêu của giáo dục và đào tạo

1.5.2 Nhiệm vụ quản lý sinh viên

Công tác quản lý sinh viên là một nhiệm vụ khó khăn, phức tạp trong trường đại học

Nó đòi hỏi những người làm công tác này phải có tinh thần trách nhiệm cao, dám hy sinh và tận tụy với công việc Mục đích của công tác quản lý sinh viên là cung cấp cho xã hội những con người có đủ phẩm chất, năng lực, trình độ để xây dựng đất nước Đối tượng của công tác này là con người với những tiêu chí khó có thể xác định bằng định lượng Vì vậy, công tác quản lý sinh viên là công tác của tất cả mọi người trong trường đại học, từ người quản lý, thầy cô giáo đến tổ chức đoàn thể trong nhà trường…

1.5.3 Nguyên tắc quản lý sinh viên

Nội dung phương pháp và việc tổ chức quản lý sinh viên (QLSV) phải đảm bảo nguyên

lý giáo dục và đường lối chính sách giáo dục của Đảng và Nhà nước

* Nguyên tắc tập trung dân chủ

Nguyên tắc này thể hiện mối quan hệ giữa sự lãnh đạo tập trung của Nhà nước về giáo dục và việc phát huy tối đa sáng kiến đóng góp của đông đảo quần chúng nhân dân vào công tác tổ chức và quản lý giáo dục

Ở phạm vi trường học, nguyên tắc thể hiện sự thống nhất hai mặt: Một mặt phải tăng cường quản lý tập trung quyết định những vấn đề trọng yếu thống nhất (phục tùng ý chí) của người lãnh đạo, quản lý mặt khác phải phát huy mở rộng tối đa quyền chủ động của các đơn

vị, cá nhân (SV) Đồng thời, chế độ tập trung trong quản lý giáo dục đảm bảo sự thống nhất

ý chí, ngăn chặn khuynh hướng vô chính phủ, địa phương chủ nghĩa Đó là đòi hỏi của một nền giáo dục phát triển vì dân chủ là hình thức quản lý hiệu quả, giúp giải phóng được năng lực to lớn của quần chúng (SV) làm tăng hiệu quả của các nguồn lực giáo dục

* Nguyên tắc kết hợp Nhà nước và xã hội

Có vai trò quan trọng trong quản lý giáo dục, nguyên tắc này đòi hỏi phải kết hợp QLSV mang tính nhà nước với việc quản lý giáo dục mang tính xã hội Các đơn vị, tổ chức đoàn thể trong nhà trường cần phải lôi cuốn để tham gia tích cực vào QLSV trên cơ sở có cơ chế phối kết hợp liên hoàn phù hợp

* Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học và tính kế hoạch

QLSV phải được xây dựng trên cơ sở khoa học, đặc biệt là lý luận khoa học quản lý

và áp dụng các thành tựu khoa học khác như: tâm lý học, giáo dục học, xã hội học, tổ chức lao động khoa học, điều khiển học…

Nguyên tắc này đòi hỏi phải đảm bảo tính hệ thống và tính tổng hợp-kế hoạch Vì mọi hoạt động QLSV đều cần đến kế hoạch và nó là cơ sở để QLSV có hiệu quả (chính xác, kịp thời, phù hợp với trình độ quản lý và thực tế đòi hỏi của trường đào tạo) để kiểm tra, giám sát tốt các kế hoạch đã vạch ra

* Nguyên tắc về tính cụ thể, thiết thực và hiệu quả

Dựa trên nguyên tắc này trong QLSV, nhà quản lý phải nắm được thông tin chính xác,

cụ thể, nhanh chóng để đề ra các biện pháp xử lý giải quyết đúng đắn, phù hợp, cụ thể, thiết thực, kịp thời các vấn đề xảy ra trong thực tiễn

* Nguyên tắc trách nhiệm và phân công trách nhiệm

Trách nhiệm thể hiện sự thống nhất giữa hai mặt: mặt tích cực, ý thức trách nhiệm của chủ thể quản lý và về mặt tiêu cực là khi buộc phải áp dụng các biện pháp chế tài đối với những người vi phạm pháp luật nhà nước Trách nhiệm hình thành trên cơ sở của sự tác động qua lại giữa các thành tố sau:

Ý thức về nghĩa vụ được quy định trong các quy phạm đạo đức và pháp luật; Sự đánh giá hành vi bao gồm: sự đánh giá của chủ thể và sự đánh giá của các cấp có thẩm quyền theo tiêu chuẩn pháp lý, đạo đức; Sự áp dụng các biện pháp chế tài đối với hành vi lệch lạc và nguyên tắc này đòi hỏi mọi người phải trả lời được các câu hỏi:

- Công việc mình phải làm là gì?

- Giới hạn hành động và quyền hành của mình là gì ?

- Phải thuộc quyền ai ?

Phân công trách nhiệm là tổ chức ủy quyền, cho phép tự chủ trong hành động và quyết định

Tuy nhiên phân công trách nhiệm không làm bớt trách nhiệm thủ trưởng Việc duy trì quyền lực và tính thống nhất của lãnh đạo, QLSV đòi hỏi phải tổ chức phối hợp và kết hợp chặt chẽ trong phân cấp quản lý đối với các đơn vị chức năng cấp dưới

1.5.4 Phương pháp và nội dung công tác quản lý sinh viên

* Phương pháp quản lý sinh viên

Bao gồm:

- Hệ phương pháp tổ chức-hành chính: là dựa trên cơ sở quan hệ tổ chức và quyền lực hành chính nên phương pháp có tính pháp lệnh, bắt buộc và có kế hoạch rõ ràng, là sự tác động trực tiếp của hệ quản lý đến hệ bị quản lý bằng mệnh lệnh, chỉ thị, quyết định… để phục vụ cho công tác quản lý có hiệu quả cao

- Hệ phương pháp tâm lý- xã hội: là phương pháp, cách thức tạo ra những tác động vào đối tượng quản lý (thông qua tư tưởng, tâm lý, tình cảm của con người) bằng các biện pháp logic

và tâm lý xã hội để biến những yêu cầu do người lãnh đạo, quản lý đề ra thành nghĩa vụ tự giác bên trong, thành nhu cầu của người thực hiện

- Hệ phương pháp giáo dục thuyết phục, cảm hóa: là phương pháp tác động vào nhận thức của con người vì nhận thức đúng thì sẽ hành động đúng và ngược lại, bằng lý lẽ và sự cảm hoá tình cảm nhân ái Đây là phương pháp được nhà quản lý sử dụng đầu tiên rồi đến các phương pháp khác, nếu phương pháp không hiệu quả đối với đối tượng bị quản lý

-Hệ phương pháp nêu gương người tốt, việc tốt, phương pháp thi đua-khen thưởng, kỷ luật

và nhân điển hình tiên tiến…

* Nội dung quản lý sinh viên

- Cơ sở pháp lý

Trong công tác quản lý Giáo dục và Đào tạo nói chung và quản lý sinh viên nói riêng,

để vận hành được phải dựa trên một hành lang pháp lý hoàn thiện Đó là hàng loạt các văn bản pháp quy do Nhà nước và ngành Giáo dục và Đào tạo ban hành như : Luật, thông tư, chỉ thị, quyết định, nghị định, quy chế, quy định… về quyền hạn, chức năng, nhiệm vụ của các trường đào tạo (trong đó có trường đại học), các cơ sở Giáo dục và Đào tạo có liên quan để hướng dẫn tổ chức, điều hành, điều chỉnh, chỉ đạo mọi hoạt động quản lý của nhà trường đi đúng vào quỹ đạo quản lý giáo dục theo các cấp bậc học đào tạo Nó bao gồm hệ thống tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, quy trình thực hiện công tác quản lý giáo dục và đào tạo… được quán triệt qua các Nghị quyết của Đảng, các cơ sở quản lý nhà nước để ban hành các văn bản pháp lý phục vụ công tác quản lý đào tạo và quản lý HSSV một cách đắc lực và

có hiệu quả tùy từng trường hợp trong công tác quản lý vĩ mô, trung mô và quản lý vi mô tại chỗ

Vì thế, công tác sinh viên cần hướng vào mục tiêu đào tạo của trường đại học nói chung

và đặc thù của từng trường để hình thành và phát triển nhân cách sinh viên theo mô hình Giáo dục và Đào tạo, các mô hình này có mối quan hệ như sau:

Và, quản lý sinh viên bao gồm:

* Đầu vào: Tổ chức tiếp nhận sinh viên trúng tuyển vào trường, gồm các bước sau:

- Làm thủ tục hồ sơ SV nhập học, thu học phí và lệ phí ở ký túc xá

(nếu có)…

- Bố trí sắp xếp vào tổ chức lớp học theo ngành nghề tuyển chọn

- Chỉ định Ban đại diện SV của lớp (còn gọi là Ban cán sự ) gồm 1 lớp trưởng, 1-2 lớp phó, để đưa lớp vào hoạt động

- Giải quyết các Trường hợp sinh viên không đủ điều kiện và thủ tục, hồ sơ vào học tại trường

Mô hình họat động

(khái quát hóa các

hoạt động)

Mô hình nhân cách (khái quát mục tiêu GD-ĐT)

Mô hình đào tạo (khái quát hoá nội dung GD-ĐT)

- Làm thẻ SV, thẻ thư viện, thẻ nội trú ký túc xá…

- Tổ chức khám sức khỏe cho sinh viên mới nhập học và khám định kỳ cho sinh viên trong thời gian học tập tại chỗ quy định của thông tư liên Bộ Y Tế - Đại học, Trung học chuyên nghiệp và Dạy nghề (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) và xử lý các trường hợp SV không hội đủ sức khoẻ theo học

- Triển khai bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn và thân thể; xe gắn máy của sinh viên

- Các phòng ban, tổ chức đoàn thể chức năng của trường tổ chức tốt “Tuần lễ sinh hoạt công dân-sinh viên”

- Tổ chức thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với sinh viên…

* Tổ chức quản lý quá trình Giáo dục và Đào tạo (hộp đen) Gồm:

- Tổ chức và quản lý hoạt động học tập của sinh viên gồm:

Quản lý sinh viên về công tác giáo vụ và học vụ: do Trường chỉ đạo, Phòng đào tạo phụ trách cùng với phòng Công tác chính trị-Sinh viên, Phòng Tổ chức Cán bộ (hoặc Phòng Tổ chức Hành chính) kiểm tra đôn đốc việc thực hiện kế hoạch, chương trình đào tạo, học tập, thực tập, thi và kiểm tra hết học phần, môn học, học kỳ và xét lên lớp, thi và làm luận văn,

đồ án tốt nghiệp cho các lớp, khóa, hệ đào tạo Cũng như phối hợp với phòng ban, đoàn thể, các khoa có liên quan để tổ chức cho sinh viên tham dự thi sinh viên giỏi, sinh viên nghiên cứu khoa học

Quản lý việc thực hiện cải cách phương pháp dạy-học theo hướng tập trung vào người học, tăng cường hình thức giúp đỡ sinh viên yếu kém, cụ thể hoá phương pháp tự học của sinh viên bằng một quy trình hợp lý tạo ra tính tích cực học tập cho người học theo quan điểm học tập suốt đời, coi trọng sự phát triển năng lực sáng tạo của sinh viên

Quản lý thời khoá biểu học tập trên lớp kết hợp với phát huy vai trò tự quản lý, tự chủ của sinh viên; rèn luyện kỹ năng và thói quen tự học, tự giáo dục cho sinh viên để chuyển quá trình đào tạo thành tự đào tạo

- Quản lý hành chính sinh viên: Chuyển ngành, chuyển trường, cấp bằng tốt nghiệp…

- Tiếp nhận và quản lý lưu sinh viên nước ngoài đến học tập tại trường theo qui định quản lý của Nhà nước

- Kết hợp với các tổ chức sư phạm, đoàn thể, quản lý hoạt động sinh viên lên lớp, ngoài giờ lên lớp, ngoài trường (kể cả tổ chức và quản lý tốt đời sống vật chất và văn hoá tinh thần cho sinh viên nội trú ở KTX) Cụ thể là tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh,

Hội Sinh viên và các phòng ban chức năng liên quan trong trường đối với các hoạt động phong trào sinh viên về chính trị-xã hội, văn thể mỹ, các loại hình đội nhóm câu lạc bộ sở thích và giải trí lành mạnh

- Tổ chức các hoạt động phòng chống tệ nạn xã hội thâm nhập học đường (nhất là ma túy, HIV/ AIDS…)

- Tổ chức quản lý sinh viên thực hiện dân chủ hóa trường học (đối thoại giữa nhà trường với SV)

- Chủ động và tích cực phối hợp với địa phương nhà trường, KTX đóng trên địa bàn trong công tác QLSV

- QLSV qua công tác thi đua: khen thưởng và kỷ luật

- Luôn không ngừng cải tiến và tham mưu cho lãnh đạo nhà trường trong công tác QLSV

* Đầu ra: QLSV tốt nghiệp ra trường

- Tiến hành giới thiệu và tìm việc làm cho sinh viên

- Nắm số lượng sinh viên tốt nghiệp có việc làm, thất nghiệp…

- Thu thập thông tin phản hồi của đơn vị, người sử dụng lao động SV do nhà trường đào tạo (hiệu quả, tay nghề…) và thị trường lao động- xã hội…

1.6 Công tác quản lý hoạt động học tập

Hoạt động chủ đạo chủ yếu của sinh viên là hoạt động học tập Nhưng so với hoạt động học tập của học sinh phổ thông, việc học tập của sinh viên có nhiều điểm khác.Trước hết hoạt động học tập của học sinh, sinh viên cũng là quá trình nhận thức nhằm chiếm lĩnh những tri thức trong kho tàng trí tuệ của nhân loại Nét độc đáo trong hoạt động của sinh viên là vừa lĩnh hội những tri thức, khái niệm-những cái mới chủ quan, vừa tìm tòi, phát hiện những cái mới khách quan Khi tiến hành hoạt động học tập ở đại học, người sinh viên không thể chỉ nhận thức thông thường mà tiến hành hoạt động nhận thức mang tính chất nghiên cứu trên cơ sở khả năng, tư duy độc lập, sáng tạo phát triển ở mức độ cao để chuẩn bị cho một ngành nghề chuyên môn nhất định Việc học tập và rèn luyện của họ để trở thành những kỹ

sư, cử nhân, những người thợ lành nghề, có chuyên môn năng lực cao Vì vậy, hoạt động học tập của sinh viên còn gọi là hoạt động học tập nghề nghiệp Vốn học vấn tiếp thu được trong thời kỳ này hết sức quan trọng vì nó là công cụ để họ tiến hành tham gia vào lĩnh vực nghề

nghiệp sau này và có nền tảng cho hoạt động tự học, tự nghiên cứu Một điều khác với hoạt động học tập của học sinh phổ thông là hoạt động học tập của sinh viên mang tính tự giác, tích cực chủ động hơn Sinh viên ngoài giờ lên lớp theo chương trình để tiếp thu bài giảng,

họ còn phải tự giác tích cực đọc thêm các tài liệu tham khảo để tự tìm kiếm kiến thức cho mình Tranh thủ sự giúp đỡ của giáo viên để đào sâu thêm những kiến thức chuyên môn Có như vậy sau khi ra trường họ mới vững vàng trong công việc của mình

Công tác quản lý hoạt động học tập của sinh viên trên thực tế cho thấy những sinh viên có kết quả học tập cao thường chủ động tích cực trong việc tự giáo dục Họ tích cực sử dụng thời gian rỗi của mình để tìm tòi nghiên cứu, học thêm những tri thức cần thiết chuẩn bị cho tương lai hoặc họ tham gia vào những hoạt động tích cực với việc rèn luyện nhân cách của bản thân Còn những sinh viên có kết quả học tập thấp, họ thường bị động trong việc tự giáo dục Nhu cầu giao tiếp của những sinh viên này lớn hơn nhu cầu nhận thức Họ dùng phần lớn thời gian rỗi của mình để tiếp xúc giao du với bạn bè, tụ tập quán xá hoặc tham gia các trò vui chơi, giải trí… Họ vui chơi là chính, học hành là phụ

Nhiệm vụ học tập đòi hỏi mỗi sinh viên phải có ý chí quyết tâm cao, thái độ chủ động, tinh thần tự nguyện, tự giác say sưa trong học tập và rèn luyện Hứng thú học tập, say mê học tập vừa là điều kiện để tự học đồng thời cũng chính là kết quả của tự học Tự học cần tự vạch ra kế hoạch học cho bản thân bên cạnh kế hoạch học tập của chương trình đào tạo quy định, thực hiện và tự kiểm tra việc thực hiện kế hoạch là điều mà mỗi sinh viên phải thực hiện nếu mong muốn việc học ở trường đạt hiệu quả

Sinh viên tiến hành hoạt động học bằng cách luôn phải tác động đến đối tượng học bằng nhiều cách, như: học cá nhân hay là tự nghiên cứu, học với người khác (học với thầy, học ở giáo viên dạy kiến tập thường xuyên, học với bạn,…) hay là học tập hợp tác, học từ các thông tin phản hồi hay cách tự kiểm tra, tự điều chỉnh Các cách học này luôn có quan hệ qua lại và bổ sung cho nhau Tự học chính là cái lõi của cách học trên, giúp cho khả năng tiếp cận và xử lý thông tin của sinh viên được tăng lên Học- hỏi- hiểu -hành chỉ đạt chất

lượng cao khi sinh viên tự học Tự phát huy nội lực của người học Nội lực đó sẽ giúp sinh

viên nâng dần chất lượng học tập Sinh viên chiếm lĩnh được các giá trị từ giáo dục mang lại, biến thành kinh nghiệm- vốn sống riêng của bản thân để trên cơ sở đó mà các năng lực mới cũng như các phẩm chất mới được hình thành Tự học tạo cho sinh viên tính độc lập cao và mang đậm nét sắc thái cá nhân Hiệu quả của hoạt động học tập được nâng cao khi sinh viên

biết tự học Kỹ năng học và thói quen tự học chính là công cụ không thể thiếu đối với sinh viên

Hoạt động học tập, giáo dục quản lý sinh viên không chỉ giới hạn trong phạm vi đào tạo- giáo dục sinh viên ở trên lớp, trong trường, mà phải hiểu rộng hơn với việc sinh viên tham gia các hoạt động phong phú khác nhau như: hoạt động ngoài giời lên lớp, quan sát, học tập nhóm, tham gia câu lạc bộ, sinh viên tự học một cách khoa học, trao đổi nhóm, thực hành thực tập, tham quan, giao lưu, thảo luận tổ, làm bài tập, sưu tầm, học thêm, đi thư viện…

Quản lý hoạt động học tập của sinh viên là một trong những nội dung của công tác quản lý giáo dục trong nhà trường, tiến hành theo quy chế Bộ giáo dục và đào tạo Quản lý hoạt động học tập bao hàm quản lý thời gian và chất lượng học tập, quản lý tinh thần thái độ

và phương pháp học tập Quản lý hoạt động học tập là quản lý để thực hiện đồng bộ và toàn vẹn các nhân tố: mục tiêu học tập, nội dung học tập, phương pháp học tập, chủ thể học tập,

điều kiện- phương tiện học tập, quy chế học tập….Trong quản lý học tập thì “ việc tiêu

chuẩn hoá các hoạt động riêng lẻ hay trong sự phối hợp của các thành viên trong nhà trường phải tối ưu hoá tiêu chuẩn hoạt động độc lập của học sinh, tạo điều kiện để học sinh

tự học, tự giáo dục là chính, biết tự kiểm tra đánh giá kết quả học tập của mình” [2,tr.9-10]

Lưu tâm thích đáng đến hoạt động học tập của người học chính là trung tâm của toàn bộ công tác tổ chức quản lý giáo dục trong nhà trường Quản lý tốt hoạt động học tập sẽ nâng cao hiệu quả học tập ở sinh viên Chất lượng học tập của sinh viên phản ánh chất lượng quản

lý hoạt động học tập bởi “Chất lượng giảng dạy và học tập phản ánh tập trung tình trạng và

chất lượng chung của toàn bộ giáo dục; và xét về nguyên tắc, nó thống nhất với chất lượng quản lý, chất lượng nghiên cứu và thông tin, chất lượng đào tạo”[18,tr.7]

1.7 Công tác quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học

Hoạt động nghiên cứu khoa học đi vào quá trình học tập ở đại học và tồn tại như là một bộ phận hữu cơ Trong quá trình học tập ở đại học, sinh viên đã bắt đầu thực sự tham gia hoạt động tìm kiếm chân lý mới Đó là hoạt động tập dượt nghiên cứu khoa học được tiến hành ở các mức độ từ thấp đến cao Hoạt động nghiên cứu khoa học giúp sinh viên từng bước tập vận dụng những tri thức khoa học, phương pháp luận khoa học, những phương pháp nghiên cứu, tự tu dưỡng, rèn luyện những phẩm chất, tác phong của nhà nghiên cứu

nhằm góp phần giải quyết một cách khoa học những vấn đề do thực tiễn xã hội, thực tiễn cuộc sống, thực tiễn nghề nghiệp đề ra, sinh viên bước đầu vận dụng một cách tổng hợp những tri thức đã học về nghề nghiệp tương lai của mình, qua đó có thể mở rộng, đào sâu và hoàn thiện vốn hiểu biết

Hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên ở đại học tuy nhỏ bé, chỉ là bước đầu tập dượt nhưng cũng phải mang lại hiệu quả kinh tế, phải có tác dụng giáo dục và nhất là bồi dưỡng cho sinh viên phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu, tìm tòi sáng tạo

Qua hoạt động nghiên cứu khoa học, sinh viên có điều kiện rèn luyện, thể hiện tài năng của mình Thực hiện được phương hướng này sẽ có hai tác dụng quan trọng là giúp sinh viên có tiềm lực hoạt động khoa học, có năng lực không ngừng nâng cao trình độ nhận thức khoa học của bản thân để góp phần giải quyết những vấn đề khoa học mới mẻ do thực tiễn cuộc sống và yêu cầu cách mạng khoa học công nghệ nảy sinh; đồng thời nó còn làm cho nhà trường đại học và sinh viên có điều kiện thâm nhập thực tiễn xã hội, hòa được vào nhịp sống xã hội và tích cực đóng góp có hiệu quả vào sự phát triển của xã hội

Trên cơ sở đó, sinh viên sẽ tiếp tục hoàn thiện và đổi mới vốn tri thức của mình dưới ảnh hưởng của cách mạng khoa học-công nghệ; rèn luyện tác phong phẩm chất tốt đẹp của nhà nghiên cứu (làm việc có kế hoạch, tỉ mỉ, nghiêm túc…), có tác dụng rèn luyện sinh viên phương pháp tư duy, tạo điều kiện cho hoạt động tự học, tự chiếm lĩnh tri thức Khi ra trường, sinh viên có được kinh nghiệm nghiên cứu khoa học và họ có thể giải quyết được những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn công tác của mình, biết vận dụng những kinh nghiệm thành công của đồng nghiệp Ngược lại, thiếu những kinh nghiệm này, sinh viên sẽ gặp lúng túng khi đứng trước một vấn đề, một hiện tượng thực tế, Vì thế công tác quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học cần hướng cho sinh viên thấy được ý nghĩa và sự cần thiết phải NCKH,

có nhu cầu và hứng thú đối với hoạt động NCKH

Hoạt động nghiên cứu khoa học có một giá trị giáo dục con người rất lớn vì nó yêu cầu người nghiên cứu khoa học phải khách quan, phải chính xác, phải sáng tạo, kết quả nghiên cứu khoa học phải được so sánh và đối chứng một cách khách quan Theo Văn Đình

Đệ thì “Mục đích của công tác nghiên cứu khoa học của sinh viên là góp phần nâng cao chất

lượng đào tạo, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao Qua NCKH, sinh viên được tiếp cận với những kiến thức về khoa học - công nghệ, làm quen với công tác tổ chức

thực hiện NCKH và cơ hội vận dụng kiến thức đã được trang bị để góp phần giải quyết các vấn đề đặt ra trong khoa học và thực tiễn” [10,tr.41]

Vì vậy, trong quá trình học tập ở trường đại học, mọi sinh viên nhất thiết phải tham gia nghiên cứu khoa học Có thể nói rằng, chúng ta không thể chấp nhận được người sinh viên với tư cách là cán bộ khoa học- kỹ thuật có trình độ cao trong tương lai mà lại đứng ngoài hoặc dửng dưng với hoạt động nghiên cứu khoa học

Công tác quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong nhà trường tập trung vào các điều kiện, biện pháp, cơ chế, xây dựng các quy chế để thúc đẩy, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học của sinh viên, đồng thời khơi dậy lòng say mê khoa học ở sinh viên, phát hiện những tài năng trẻ để bồi dưỡng đào tạo Nếu khéo tổ chức và hỗ trợ thì chắc chắn sinh viên sẽ tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị cao

Nội dung công tác quản lý NCKH của sinh viên bao gồm việc quản lý sinh viên tham gia thực hiện các đề tài NCKH, các dự án… dưới sự hướng dẫn của giáo viên; Sinh viên tham gia áp dụng những tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào thực tiễn; Việc nâng cao chất lượng môn học và khoá luận tốt nghiệp; Sinh viên tham gia thi Olympic, các giải thưởng cấp trường, cấp bộ, Eureka,Vifotec và các giải khác

Tóm lại, thực hiện một cơ chế quản lý tối ưu nhằm sử dụng nguồn lực trong nhà trường một cách có hiệu quả Tiếp cận lịch sử, tiếp cận đặc điểm sinh viên, tiếp cận đặc điểm hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên, tiếp cận đặc điểm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý sinh viên, tiếp cận tổng hợp (văn hoá- đạo đức, kinh tế- xã hội, tâm lý…) sẽ giúp xây dựng cơ chế thích hợp cho việc quản lý sinh viên nói chung và việc quản lý hoạt động học tập và nghiên cứu khoa học nói riêng của sinh viên ĐHQG-HCM

Qua phần cơ sở lý luận nêu trên, tác giả chấp nhận khái niệm:

- Công tác quản lý hoạt động học tập của Nguyễn Thành Hưng “Chất lượng giảng dạy và

học tập phản ánh tập trung tình trạng và chất lượng chung của toàn bộ giáo dục; và xét về nguyên tắc, nó thống nhất với chất lượng quản lý, chất lượng nghiên cứu và thông tin, chất lượng đào tạo”

-Công tác quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của sinh viên trong nhà trường tập trung vào các điều kiện, biện pháp, cơ chế, xây dựng các quy chế để thúc đẩy, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học của sinh viên, đồng thời khơi dậy lòng say mê khoa học ở sinh viên,

phát hiện những tài năng trẻ để bồi dưỡng đào tạo Nếu khéo tổ chức và hỗ trợ thì chắc chắn sinh viên sẽ tạo ra những sản phẩm khoa học có giá trị cao

Chương 2

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP

VÀ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA SINH VIÊN ĐHQG-HCM

- Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh có các nhiệm vụ chính sau:

 Đào tạo chuyên gia các ngành khoa học và công nghệ theo các trình độ đại học, cao học, tiến sĩ

 Nghiên cứu khoa học, công nghệ gắn với giảng dạy đào tạo, thông tin khoa học và triển khai các kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống

 Hỗ trợ về học thuật cho một số trường Đại học khác và một số trường Cao đẳng ở các địa phương

- Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh là đơn vị đi đầu trong cả nước về triển khai, áp dụng đào tạo học chế tín chỉ Hiện nay, các trường đại học thành viên Đại học Quốc gia Tp Hồ Chí Minh đang đào tạo 112 ngành ở các bậc đại học, 88 ngành đào tạo thạc sĩ và 80 ngành đào tạo tiến sĩ Trong đó có nhiều ngành mũi nhọn của kinh tế xã hội như: Công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu mới, cơ khí- tự động hoá….Nghiên cứu khoa học

và chuyển giao công nghệ là hai nhiệm vụ gắn liền với sự hình thành và phát triển

ĐHQG-HCM

Thực trạng công tác quản lý học tập và nghiên cứu khoa học của sinh viên HCM thể hiện ở các kết quả nghiên cứu được trình bày:

ĐHQG- Kết quả nghiên cứu từ sinh viên

 Kết quả nghiên cứu từ cán bộ

 So sánh một số mặt đánh giá giữa sinh viên và giảng viên

Dễ tìm việc làm sau khi tốt nghiệp

Qua kết quả của biểu đồ 2.1 cho thấy lý do sinh viên thi vào ĐHQG-HCM là do chính khả năng và việc tự định hướng cho tương lai của mình (năng lực, sở thích, nghiên cứu khoa học

và để dễ tìm việc làm sau khi tốt nghiệp) chứ không lệ thuộc vào sự khuyên bảo của người khác Kết quả này nói lên sự trưởng thành của đại đa số thanh niên, sinh viên ngày nay trong việc lựa chọn nghề nghiệp của mình Đa số sinh viên thi vào ĐHQG-HCM với động cơ đúng đắn, nghiêm túc, có mục đích trong sáng để được đào tạo thành cán bộ khoa học trẻ, phát huy khả năng nghiên cứu khoa học của mình, góp phần xây dựng đất nước

Ý kiến cho rằng thi vào ĐHQG-HCM là để dễ kiếm việc làm sau khi tốt nghiệp có tỷ lệ thấp với tần số 109 (chiếm tỷ lệ 16%) Nhưng vấn đề này tất yếu khách quan bởi sự chi phối của thị trường lao động sàng lọc thông qua năng lực tay nghề thực tế của từng sinh viên Ngoài

ra, có những lý do khác như:

- Vào đại học là ước mơ

- Để có hành trang vào đời

to lớn, giúp bồi dưỡng tâm hồn, xua tan bao mệt nhọc trong việc học tập, rèn luyện thân thể

để sinh viên có sức khỏe, nhưng sinh viên ĐHQG-HCM tham gia các hoạt động này với tần

số thấp chứng tỏ việc tổ chức chưa thực sự có sức hấp dẫn thu hút nên sinh viên không cảm thấy nhu cầu thiết yếu của mình về vấn đề này

Thực trạng quản lý hoạt động văn nghệ và thể dục thể thao ở ĐHQG-HCM cũng chưa đáp ứng được nhu cầu cả về quản lý và hiệu quả: Hội thao sinh viên được tổ chức hai năm một

lần, Hội diễn văn nghệ cũng được tổ chức hai năm một lần xen kẽ nhau Kinh phí tổ chức

của ĐHQG-HCM vào khoảng từ 70-100 triệu (chưa kể các đơn vị tài trợ) cho mỗi lần tổ

chức nhưng nhìn chung việc tổ chức vẫn đem lại hiệu quả chưa cao và còn mang tính hình

thức

Đặc biệt, hoạt động xã hội có tỷ lệ tham gia thấp với tần số 162 (chiếm tỷ lệ 27 %) thứ bậc 5,

bởi vì các trường nằm ở khu vực nội thành, mỗi khi tổ chức hoạt động xã hội thường phải đi

xa thành phố nên ít có điều kiện tổ chức cho các em và vì công tác xã hội đôi khi đòi hỏi

phải đóng góp thêm tiền, phải đi xa dài ngày, tốn nhiều thời gian và công sức Nhưng cán bộ

quản lý không vì thế mà thiếu đi sự quan tâm đến loại hình này vì nó góp phần rất hữu hiệu

trong việc rèn nhân cách cho sinh viên

 Ngoài ra còn các hoạt động khác trong nhà trường như :

Bảng 2.2 Việc tổ chức các hoạt động xã hội trong nhà trường

Ý kiến về việc tổ chức các hoạt động xã hội

cho sinh viên trong Nhà trường

Tần số Tỷ lệ

Ý kiến về việc tổ chức các hoạt động xã hội

cho sinh viên trong Nhà trường

Tần số Tỷ lệ

Qua kết quả của bảng 2.2 cho thấy ý kiến sinh viên về việc tổ chức các hoạt động xã hội

trong nhà trường là thiết thực nhưng chưa phù hợp Thực sự qua quan sát thực tế các đợt

chiến dịch tình nguyện Mùa hè xanh của sinh viên ĐHQG-HCM cho thấy đây là một trong

những hoạt động xã hội thiết thực giúp sinh viên bước đầu thâm nhập thực tế cuộc sống

nhưng việc tổ chức chưa phù hợp và chưa tận dụng được hết khả năng của sinh viên Ví dụ

đa số sinh viên ngành công nghệ thông tin ĐHQG-HCM được phân công làm những việc lao

động chân tay như nhổ cỏ, phụ hồ… trong khi đó có thể tận dụng được trí tuệ của các em

bằng cách tổ chức, huy động các em dạy tin học cho các cán bộ tại các làng xã …

Câu lạc bộ đội, nhóm hầu như đều có mặt tại tất cả các trường nhưng vẫn mang tính tự phát

là chính, nội dung sinh hoạt nghèo nàn và việc huy động kinh phí tổ chức rất khó khăn

Hoạt động xã hội đều được các sinh viên nhìn nhận là thiết thực vì sinh viên ngày nay đã thể

hiện tính chủ động tích cực trong lao động phục vụ xã hội phù hợp với trình độ, hòan cảnh

của mình Họ đã chú ý đến hiệu quả thiết thực, sáng tạo nhiều hình thức phong phú phục vụ

xã hội như các hoạt động từ thiện, các phong trào “Ánh sáng văn hóa”, “Xung kích”, “Tình

nguyện” Phong trào sinh viên về miền núi xóa mù chữ trong dịp hè phát triển mạnh ở khắp

các tỉnh, thành, các lớp học tình thương, các phong trào “xanh, sạch, đẹp thành phố”, “Hiến

máu nhân đạo” có ý nghĩa thiết thực… Các hoạt động ấy đã góp phần tạo ra sức sống mới

cho phong trào sinh viên trong thời kỳ mới, không những mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội

thiết thực mà còn làm cho hình ảnh sinh viên ngày càng đẹp Nhưng do cách quản lý và tổ

chức các hoạt động xã hội của nhà trường chưa phù hợp vì thế khi so sánh với các hoạt động

khác (như hoạt động học tập, sinh hoạt tập thể, nghiên cứu khoa học) thì hoạt động xã hội ít

được sinh viên quan tâm và tham gia

Bảng 2.3 Hoạt động xã hội trong nhà trường được ưa thích

Hoạt động xã hội trong Nhà trường được

Qua bảng 2.3 cho thấy hoạt động Mùa hè xanh là hoạt động xã hội được sinh viên ưa thích

nhất chiếm thứ bậc 1 (tỷ lệ 66,4%) đây là hoạt động được sinh viên hưởng ứng đông đảo,

hàng năm nhà trường tổ chức Lễ ra quân cho các “chiến sĩ” tình nguyện, Mùa hè xanh mang

đậm dấu ấn trong cuộc đời sinh viên Xuân tình nguyện thứ bậc 2 (tỷ lệ 19,4%) đây là loại hình hoạt động mới mẻ trong các năm gần đây nhưng cũng thu hút được sinh viên, chiến

dịch Xuân tình nguyện 2006 đã phát động chương trình “Biến Block lịch thành quyển sách

cho người khiếm thị, tặng băng cát sét trắng cho thư viện nói” đã được sinh viên hưởng ứng,

kết quả đã góp được 8.500 cuốn lịch để đóng thành những cuốn vở ghi chữ nổi Braille Hiến máu nhân đạo thứ bậc 3 (tỷ lệ 16,2%) Ngoài ra còn các hoạt động khác như:

- Chủ nhật xanh

- Hoạt động Đoàn, Hội

- Các hoạt động do trường tổ chức

Biểu đồ 2.2 Hoạt động xã hội được sinh viên ưa thích

Bảng 2.4 Hoạt động cần thiết đối với sinh viên trong nhà trường

64,4%

19,4%

16,2%

Mùa hè xanh Xuân tình nguyện Hiến máu nhân đạo

giác, tự làm chủ thời gian để học và tự kiểm tra, đánh giá việc học, tự học đòi hỏi sinh viên phải có tính độc lập, tự chủ, tự giác, kiên trì cao Việc tự học của bản thân sinh viên chính là yếu tố quyết định trực tiếp chất lượng của họat động học tập và nó là một trong những phẩm chất cần thiết quan trọng cho sự phát triển và thành đạt lâu dài của mỗi con người mà nhà trường cần quan tâm Nhưng nhìn chung quản lý hoạt động tự học trong nhà trường còn mang tính tự phát Nhà trường chưa chú ý bồi dưỡng phương pháp, hướng dẫn tự học, giáo dục động cơ tự học chưa sâu, trừ giáo viên là có hướng dẫn tự học (cho bài tập về nhà…) Chưa huấn luyện kỹ năng tự học cho sinh viên, xây dựng nề nếp tự học, không tổ chức cách học nhóm, tổ tự học có bài bản, Đoàn Thanh niên- Hội sinh viên có phát động phong trào tự học nhưng nặng về hình thức Sinh viên hoàn toàn không có (sân chơi tự học) để nâng cao hiệu quả tự học Do đó chất lượng tự học, tự nghiên cứu sẽ không cao vì thực chất không ít sinh viên tự học chỉ là hình thức và đối phó…

Tuy biết được rằng hoạt động tự học, tự nghiên cứu là ưu việt nhất nhưng không phải sinh viên nào cũng có thói quen tự học, đa phần sinh viên có thói quen lên lớp nghe giảng vì thế hoạt động học tập ở lớp thường xuyên với trung bình 1,373 (Độ lệch tiêu chuẩn 0,568) thứ bậc 2, hoạt động nghiên cứu khoa học với trung bình 1,200 (Độ lệch tiêu chuẩn 0,604) thứ bậc 3

Các hoạt động chiếm tỷ lệ thấp là hoạt động học nhóm với trung bình 1,110 thứ bậc 4 vì thực

sự còn không ít sinh viên không có tính tự giác, lạm dụng việc học nhóm để tán ngẫu, đùa nghịch, đánh cờ carô… làm ảnh hưởng đến người khác Việc học tập tuy mang tính cá nhân, phụ thuộc vào trí tuệ, ý chí, nghị lực của từng người nhưng lại có nhiều công việc, công đoạn trong học tập nếu biết làm việc tập thể thì kết quả sẽ hoàn thiện hơn, hiệu quả hơn Vì vậy để việc học nhóm có hiệu quả điều cốt lõi là phải xây dựng động cơ, thái độ học tập đúng đắn

và ý thức tự giác, tinh thần tự rèn luyện tốt, được cộng hưởng với vai trò giám sát, kiểm tra nhắc nhở, đôn đốc và quản lý thường xuyên của nhà trường

Công tác xã hội với trung bình 1,020 thứ bậc 5 cho thấy các hoạt động chủ đề chủ điểm chưa hấp dẫn sinh viên nên cần phải đầu tư thêm và tìm biện pháp thực hiện tạo hứng thú cho sinh viên nhiều hơn Đoàn thanh niên, Hội sinh viên chưa phát huy hết vai trò của mình trong công tác tổ chức, tuyên truyền…nên công tác xã hội ít được các sinh viên quan tâm đến.Trong khi đó công tác xã hội là một trong những yếu tố để tính điểm rèn luyện cho các

em và đánh giá ý thức của các em đối với cộng đồng

Qua kết quả của biểu đồ 2.3 cho thấy 502 sinh viên đồng ý với đánh giá có được phổ biến các qui chế học tập chiếm tỷ lệ 85,5% Thực tế vào đầu mỗi năm học, nhà trường đều tổ chức cho sinh viên học tập “Tuần sinh hoạt công dân đầu năm học” nhằm phổ biến các quy chế, quy định về học tập và sinh hoạt, giới thiệu về nhà trường nhưng còn 76 sinh viên chiếm

tỷ lệ 12,9% trả lời không được hướng dẫn nhưng tỷ lệ này tương đối thấp

Bảng 2.5 Đánh giá kết quả học tập qui chế của sinh viên

Qua kết quả của bảng 2.5 cho thấy mức độ nắm vững nội quy, quy chế học tập của sinh viên ĐHQG-HCM: 383 sinh viên xác nhận hiểu, nắm cụ thể (chiếm tỷ lệ 65,2%) thứ bậc 1; 109 sinh viên không hiểu (chiếm tỷ lệ 18,6%) thứ bậc 2; 78 sinh viên cho là không quan tâm (chiếm tỷ lệ 13,3%) thứ bậc 3 Từ việc nắm và hiểu rõ các nội quy, quy chế học tập (chiếm thứ bậc cao nhất) sinh viên tự biết phân bổ thời gian học tập và sinh hoạt để đạt kết quả cao Chúng tôi khảo sát cách phân bố thời gian học tập và sinh hoạt của sinh viên qua những nội dung sau:

2.3.3 Cách phân bố thời gian

Bảng 2.6 Cách bố trí thời gian cho công việc hàng ngày:

1 Từ 5 giờ – 7 giờ